.

Όποιος φοβάται τον θάνατο είναι ήδη νεκρός.
Όποιος θέλει για μια στιγμή η ζωή του να ανήκει μόνο σ' αυτόν, που θέλει για μια στιγμή να είναι πεπεισμένος για όσα κάνει, πρέπει να αδράξει το παρόν.
Πρέπει να αντιμετωπίζει τα πάντα στο παρόν ως τελικά, σαν να ήταν βέβαιο ότι θα ακολουθήσει αμέσως ο θάνατος.
Και πρέπει μετά στο σκοτάδι να δημιουργήσει ζωή. Ζωή μέσα από τον εαυτό του.
Carlo Michelstaedter, La Persuasione e la Rettorica

Κυριακή, 21 Μαΐου 2017

Αλεξανδρινοί Bασιλείς - Κωνσταντίνος Π. Καβάφης



Μαζεύθηκαν οι Aλεξανδρινοί
να δουν της Κλεοπάτρας τα παιδιά,
τον Καισαρίωνα, και τα μικρά του αδέρφια,
Aλέξανδρο και Πτολεμαίο, που πρώτη
φορά τα βγάζαν έξω στο Γυμνάσιο,
εκεί να τα κηρύξουν βασιλείς,
μες στη λαμπρή παράταξι των στρατιωτών.

Ο Aλέξανδρος— τον είπαν βασιλέα
της Aρμενίας, της Μηδίας, και των Πάρθων.
Ο Πτολεμαίος— τον είπαν βασιλέα
της Κιλικίας, της Συρίας, και της Φοινίκης.
Ο Καισαρίων στέκονταν πιο εμπροστά,
ντυμένος σε μετάξι τριανταφυλλί,
στο στήθος του ανθοδέσμη από υακίνθους,
η ζώνη του διπλή σειρά σαπφείρων κι αμεθύστων,
δεμένα τα ποδήματά του μ’ άσπρες
κορδέλλες κεντημένες με ροδόχροα μαργαριτάρια.
Aυτόν τον είπαν πιότερο από τους μικρούς,
αυτόν τον είπαν Βασιλέα των Βασιλέων.

Οι Aλεξανδρινοί ένοιωθαν βέβαια
που ήσαν λόγια αυτά και θεατρικά.

Aλλά η μέρα ήτανε ζεστή και ποιητική,
ο ουρανός ένα γαλάζιο ανοιχτό,
το Aλεξανδρινό Γυμνάσιον ένα
θριαμβικό κατόρθωμα της τέχνης,
των αυλικών η πολυτέλεια έκτακτη,
ο Καισαρίων όλο χάρις κι εμορφιά
(της Κλεοπάτρας υιός, αίμα των Λαγιδών)·
κ’ οι Aλεξανδρινοί έτρεχαν πια στην εορτή,
κ’ ενθουσιάζονταν, κ’ επευφημούσαν
ελληνικά, κ’ αιγυπτιακά, και ποιοι εβραίικα,
γοητευμένοι με τ’ ωραίο θέαμα—
μ’ όλο που βέβαια ήξευραν τι άξιζαν αυτά,
τι κούφια λόγια ήσανε αυτές η βασιλείες. 

Κυριακή, 14 Μαΐου 2017

Η μαγεμένη αντίδραση Belousov-Zhabotinsky – PETER COVENEY & ROGER HIGHFIELD


Η αντίδραση Belousov-Zhabotinsky έχει μια ιστορία τόσο παράξενη όσο και το όνομά της. Ο Art Winfree, ένας από τους εξέχοντες αμερικανούς ειδικούς επί της αντίδρασης, περιγράφει πως ο Boris Pavlovitch Belousov πραγματοποίησε το αποφασιστικής σημασίας έργο του πάνω σ' αυτή τη χημική αντίδραση ενώ ήταν επικεφαλής του εργαστηρίου βιοφυσικής που υπαγόταν στο σοβιετικό Υπουργείο Υγείας, στις αρχές της δεκαετίας του 1950. Κατά τη διάρκεια των ερευνών του παρασκεύασε ένα παράξενο χημικό μείγμα που να μοιάζει στον κύκλο του Krebs, ώστε να ρίξει λίγο φως σε κάποιες όψεις του. Ο εν λόγω κύκλος αποτελεί μια κρίσιμη μεταβολική οδό, μέσω της οποίας τα ζωντανά κύτταρα αποσυνθέτουν οργανικές τροφές παράγοντας ενέργεια (με τη μορφή μορίων που ονομάζονται τριφωσφορική αδενοσίνη, ΑΤΡ) και αέριο διοξείδιο του άνθρακα.
Η καρικατούρα του κύκλου του Krebs που έφτιαξε ο Belousov περιλάμβανε κιτρικό οξύ που περιέχεται στον κύκλο. Περιείχε επίσης βρωμικό κάλιο, για να μιμηθεί το βιολογικό ισοδύναμο της καύσης του κιτρικού οξέος (οξείδωση), θειικό οξύ, και έναν καταλύτη από ιόντα δημητρίου, που πίστευε ότι θα είχαν την προσήκουσα ομοιότητα με τον λειτουργικό σκοπό πολλών ενζύμων (πολλά ένζυμα έχουν συχνά ένα φορτισμένο άτομο μετάλλου στην «ενεργητική πλευρά» τους, όπου διεκπεραιώνονται οι χημικές αντιδράσεις). Προς μεγάλη του έκπληξη, το διάλυμα άρχισε να έχει περιοδικές διακυμάνσεις ανάμεσα σε μια άχρωμη εμφάνιση και μια κίτρινη απόχρωση – που αντιστοιχούσε σε δύο διαφορετικές μορφές του φορτισμένου ιόντος δημητρίου – με κανονικότητα ρολογιού. Υπάρχουν μαρτυρίες ότι κατά τη διάρκεια της διερεύνησης που ακολούθησε, παρατήρησε επίσης το σχηματισμό μορφωμάτων στο χώρο. Έτσι ο Belousov μας έδωσ την πρώτη αληθινή χημική αντίδραση που υποστήριζε την ιδέα της αυτοοργάνωσης, μέσα από δίδυμες μη αντιστρεπτές διαδικασίες αντίδρασης και διάχυσης, (όπως είχε προβλέψει θεωρητικά ο Turing περίπου τον ίδιο καιρό). Ο Winfree έγραψε πρόσφατα: «Η αντίδραση δεν έμοιαζε με τίποτε από όσα προβλέφθηκαν στα τριάντα χρόνια που αφιερώθηκαν στο ζήτημα από θεωρητικούς χημικούς και βιολόγους».
Το δυστύχημα για τον Belousov ήταν ότι η αντίδραση ήταν τόσο ιδιόμορφη, ώστε είχε μεγάλο πρόβλημα να πείσει την επιστημονική καθεστηκυία τάξη πως ήταν αληθινή. Το 1951 απορρίφθηκε ένα άρθρο του για τη δουλειά του αυτή. Ο εκδότης του περιοδικού είπε ότι η «υποτιθέμενη επιτευχθείσα ανακάλυψη» ήταν μάλλον αδύνατη. Έξι χρόνια αργότερα ο Belousov υπέβαλε προς δημοσίευση μια περιεκτικότερη ανάλυση αλλά ο εκδότης του πρότεινε να δημοσιεύσει μόνο μια βάρβαρα κομμένη εκδοχή της, με τη μορφή σύντομης ανακοίνωσης. Το έργο του Belousov δημοσιεύτηκε τελικά σαν μια σκοτεινή ανακοίνωση στα πρακτικά ενός συμποσίου ακτινολογικής ιατρικής. Ήταν δύο σελίδες που είχαν τοποθετηθεί πριν από κάποια άλλη δημοσίευσή του.
Η επιστημονική καθεστηκυία τάξη ήταν τόσο αποβλακωμένη με την απλοϊκή ερμηνεία του Δεύτερου Νόμου – η τάξη που ομοιόμορφα αποσυντίθεται σε αταξία – ώστε ουδείς ήταν προετοιμασμένος να δεχτεί τις αναφορές του Belousov για την αυθόρμητη εμφάνιση αυτοοργανωνόμενων χαρακτηριστικών σε ένα χημικό σύστημα. Πίστευαν πως ο Δεύτερος Νόμος λέει ότι μια χημική αντίδραση οδεύει πάντοτε προς την εκφυλισμένη ισορροπία. Ένα χημικό ρολόι που μεταλλάσσει ανάμεσα σε δύο χρώματα συνεπάγεται ότι η αντίδραση επιστρέφει κατά κάποιον τρόπο στον εαυτό της, μια παρωδία του Δεύτερου Νόμου. (Στην πραγματικότητα ο Belousov δεν ήταν ο πρώτος που έπεσε θύμα αυτής της παρερμηνείας. Η ανακάλυψη μιας περιοδικά κυμαινόμενης χημικής αντίδρασης κατά τη μετατροπή του υπεροξειδίου του υδρογόνου σε νερός από τον William Bray του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϋ, το 1921, απορρίφθηκε ως τέχνασμα οφειλόμενο στις αδυναμίες της πειραματικής διαδικασίας).
Το πραγματικό ενδιαφέρον για την αντίδραση εμφανίστηκε μόνο όταν ο Anatoly Zhabotinsky μελέτησε την ταλαντούμενη συνταγή του Belousov. Στην αρχή το ενδιαφέρον ήταν μικρό, επειδή περιοριζόταν πίσω από το «σιδηρούν παραπέτασμα». Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960, όταν ήταν επί πτυχίω φοιτητής της βιοχημείας στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας, ο Zhabotinsky άλλαξε με μια σειρά τρόπους τη βασική αντίδραση του Belousov. Αντικατέστησε για παράδειγμα το ιόν του δημητρίου με αντιδραστήριο σιδήρου, το οποίο έδωσε μια πολύ πιο καθαρή αλλαγή του χρώματος από κόκκινο σε μπλε. Έτσι κατάφερε τελικά να αιχμαλωτίσει τη φαντασία των συντηρητικών συναδέλφων του. Με τη μελέτη αυτού του εκπληκτικού συστήματος άρχισαν να ασχολούνται και άλλοι. Τα τελευταία είκοσι χρόνια η μελέτη των αυτοοργανωνόμενων χημικών αντιδράσεων αναπτύχθηκε και έγινε ένα μοντέρνο πεδίο έρευνας. Πιστοποιητικά για τη σημασία του έργου ήρθαν το 1979 από επιστήμονες απ' όλο τον κόσμο, και ένα χρόνο μετά οι Belousov και Zhabotinsky τιμήθηκαν με το βραβείο Λένιν, μαζί με τους Valentin Israelovitch Krinsky, Gernik Ivanitsky και Albert Zaikin. Δυστυχώς ο Belousov πέθανε το 1970, πριν από την καθυστερημένη διεθνή αναγνώριση της δημιουργικής συνεισφοράς του.

Η ανακάλυψη του Belousov και οι πολλές παραλλαγές που αναπτύχθηκαν στη συνέχεια έχουν γίνει γνωστές ως αντίδραση Belousov-Zhabontinsky (BZ). Η παρασκευή της είναι απλή και μπορεί να της έχει κανείς εμπιστοσύνη (ο επίδοξος πειραματικός πρέπει να συμβουλευτεί την εργασία του Winfree που παρατίθεται στη βιβλιογραφία αυτού του κεφαλαίου, αν θέλει κάποιες οδηγίες). Μ' αυτό το φαινομενικά μαγικό μείγμα μπορούν να συνδεθούν κάθε είδους όμορφα φαινόμενα. Μια επιλογή μαυρόασπρων εικόνων δείχνει την αντίδραση ΒΖ, καθώς εξελίσσεται.
Η χημεία αυτής της σημαντικής και πολύπλοκης αντίδρασης μελετήθηκε σε βάθος από πολλούς επιστήμονες και ολόκληρα βιβλία αφιερώθηκαν σ' αυτήν. Πιστεύεται ότι στη συνολική αντίδραση συμμετέχουν περίπου τριάντα διακριτά χημικά είδη, συμπεριλαμβανομένων των ενδιαμέσων σύντομης διάρκειας που λειτουργούν ως συνδετικοί κρίκοι ανάμεσα στους διαφόρους αλληλένδετους κύκλους χημικών αντιδράσεων. Όλα τούτα τα διατύπωσε περιληπτικά μια ομάδα του Πανεπιστημίου του Όρεγκον (οι Richard Field, Endre Koros και Richard Noyes), σε ένα μηχανισμό χημικής αντίδρασης, με ένδεκα στάδια, κάτι αρκετά πιο πολύπλοκο από τα τέσσερα βήματα του Brusselator. Αν ερευνήσει κανείς τα ένδεκα στάδια θα μπορέσει να βρει μια διαδικασία όπου μια χημική ουσία επηρεάζει την ίδια την παραγωγή της. Έτσι έχουμε αυτοκατάλυση, το βασικό συστατικό στοιχείο της ανάδρασης και της μη γραμμικότητας. Από την πληθώρα των πολύπλοκων ενδιαμέσων, η ομάδα του Όρεγκον πρότεινε ένα αρκετά απλοποιημένο αλλά σημαντικό μοντέλο που περικλείει πέντε διαφορετικά βήματα, το οποίο η επιστημονική κοινότητα το βάφτισε «Oregonator». Το μοντέλο του Oregonator είναι μια θεωρητική αναπαράσταση της κατάστασης πραγμάτων στην εξελισσόμενη αντίδραση ΒΖ: είναι σε θέση να περιγράψει από πολλές σκοπιές τη συμπεριφορά των πειραματικών λύσεων τύπου ρολογιού, όπως τους ελκυστές οριακού κύκλου οι οποίοι δημιουργούν τις χημικές περιοδικές διακυμάνσεις.
Αν κάποιος επιμένει να κατακερματίζει τη γνώση, τότε θα έπρεπε μάλλον να πει ότι η μαγεμένη αντίδραση ΒΖ βρίσκεται στην περιοχή της χημικής επιστήμης που είναι γνωστή ως «ανόργανη» χημεία. Η λεπτομερής κατανόηση της αντίδρασης αποτέλεσε αντικείμενο έμπνευσης για τους χημικούς ώστε να ελέγξουν ακόμα περισσότερο τον ανόργανο κόσμο. Για παράδειγμα, ο Thomas Briggs και ο Warren Rauscher του Galileo High School Lux Laboratory ανακάλυψαν περιοδικές διακυμάνσεις σε μείγματα υπεροξειδίου του υδρογόνου, μηλονικού οξέος, ιωδικού καλίου, θειικού μαγγανίου και υπερχλωρικού οξέος τα οποία μεταλλάσσουν περιοδικά από μπλε σε κίτρινο χρώμα. Ο αριθμός τέτοιων περιοδικών αντιδράσεων αυξάνεται διαρκώς, και μάλιστα οι γενικές αρχές που τις διέπουν είναι πλέον αρκετά κατανοητές. Εν συνεχεία εμφανίστηκαν και άλλα μοντέλα τέτοιων χημικών ρολογιών – υπάρχει ένα «μοντέλο Κ» (Κ από το Κυότο), ένα «Iuator» που προέρχεται από το Indiana University oscillator (ταλαντωτής του Πανεπιστημίου της Ιντιάνα) και ένα «Bubbleator», ένα μοντέλο το οποίο περιγράφει μια χημική αντίδραση που παράγει κύματα από αεριούχο αφρό.
Μια ουσιαστική πλευρά της αντίδρασης ΒΖ είναι η αποκαλούμενη «διεγερσιμότητα» - υπό την επίδραση διεγερτών, αναπτύσσονται μορφώματα εκεί όπου αλλιώς θα υπήρχε ένα απολύτων παθητικό διάμεσο. Μερικές αντιδράσεις τύπου ρολογιού, όπως οι αντιδράσεις Briggs-Rauscher και ΒΖ που χρησιμοποιούν ως καταλύτη τη χημική ουσία διπυριδικό ρουθήνιο, είναι δυνατό να διεγερθούν σε δραστηριότητα αυτοοργάνωσης με την επίδραση του φωτός. Η ιδιότητα της διεγερσιμότητας, η οποία δείχνει με ποιο τρόπο μπορεί να εξωθηθεί σε δράση η αντίδραση ΒΖ, ήταν σχεδόν άγνωστη στον Turing, ακόμα και σήμερα δε οι θεωρητικοί συχνά την παραβλέπουν. Πράγματι, η διεγερσιμότητα παραμένει μια κάπως θολά ορισμένη έννοια.
Οι λεπτές αποχρώσεις της αντίδρασης ΒΖ παραμένουν αντικείμενο μελέτης των μαθηματικών, των φυσικών και των βιολόγων. Και υπάρχουν σοβαροί λόγοι γι' αυτό. Γιατί, όπως σύντομα θα αρχίσουμε να διακρίνουμε, δεν είναι δυνατό να παραβλέψουμε τη σχέση της αντίδρασης με μεγάλο τμήμα της οργάνωσης του ζώντος κόσμου με την οποία είμαστε εξοικειωμένοι. Τα σπειροειδή κύματα που σχηματίζονται σε χημικά ρολόγια έχουν κάτι παραπάνω από μια φευγαλέα ομοιότητα με εκείνα που σχηματίζονται στις καρδιακές προσβολές, τους πρωτόγονους βλενομύκητες (βλ. τη σειρά των μαυρόασπρων εικόνων), τους σπειροειδείς γαλαξίες και τους τυφώνες. Πράγματι, ο Winfree διατείνεται το εξής: «Μολονότι [η αντίδραση ΒΖ] στερείται κάποιου πράγματος σαν το γενετικό σύστημα, μέσω του οποίου θα μπορούσε να υποστεί μεταλλάξεις και να εξελιχθεί, έχει πολλά από τα χαρακτηριστικά που καθιστούν ενδιαφέροντα τα ζωντανά συστήματα: τον χημικό μεταβολισμό (οξύδωση οργανικών οξέων σε διοξείδιο του άνθρακα), την αυτοοργανωνόμενη δομή, τη ρυθμική δραστηριότητα, τη δυναμική ευστάθεια μέσα σε κάποια όρια, τη μη αντιστρεπτή διάλυση πέρα απ' αυτά τα όρια, και μια φυσιολογική διάρκεια ζωής». Η μελέτη των χημικών ρολογιών, λοιπόν, βοήθησε, με την πραγματική έννοια, να εμφυσηθεί ζωή στην ανόργανη χημεία, ένα ζήτημα που η κατανόησή του συχνά περνούσε επικίνδυνα σε δεύτερη μοίρα, ενώ κυριαρχούσε αυτό που για τον χημικό είναι το ισοδύναμο της συλλογής γραμματοσήμων – η συσσώρευση τεράστιων ποσοτήτων δεδομένων.
Τα ανόργανα αυτοοργανωνόμενα συστήματα αποτελούνται από ορισμένα απλά χημικά είδη. Η πραγματική χημεία όμως είναι κάπως τυχαία – υπάρχουν πολύ λίγες ιδιαιτερότητες, επειδή τα μόρια που περιφέρονται μέσα στη «σούπα» ενδέχεται να αντιδρούν όλα μεταξύ τους σε κάποιο βαθμό. Όπως θα δούμε, οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν την τάση να βρίσκονται στο άλλο άκρο του φάσματος των δυνατοτήτων. Εκεί η (βιο)χημεία είναι και πολύπλοκη και καλά συντονισμένη: κάθε αντίδραση είναι εξαιρετικά ειδική και προχωρεί με εκπληκτική αποδοτικότητα. Οι Prigogine και Stengers παρατήρησαν: «Είναι απίθανο να πρόκειται για ατύχημα. Εδώ συναντάμε ένα αρχικό στοιχείο που σημαδεύει τη διαφορά ανάμεσα σε φυσική και βιολογία. Τα βιολογικά συστήματα έχουν παρελθόν. Τα μόρια που τα συνιστούν είναι αποτέλεσμα της εξέλιξης. Επελέγησαν για να συμμετάσχουν στους αυτοκαταλυτικούς μηχανισμούς, για να δημιουργήσουν πολύ ειδικές μορφές αυτοοργάνωσης». Πρόκειται για χημεία με στόχους. Είναι το θαύμα της ζωής.



PETER COVENEY & ROGER HIGHFIELD
ΤΟ ΒΕΛΟΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΑΣΟΣ ΚΥΠΡΙΑΝΙΔΗΣ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΤΟΠΤΡΟ 1991

Κυριακή, 7 Μαΐου 2017

Η ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΘΙΒΕΤΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΥ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ


Η Βουδιστική κοσμογραφία, όπως την καταλαβαίνουν οι Λάμας και όπως αναφέρεται συνεχώς στο κείμενό μας, ιδιαίτερα σε σχέσι με το Δόγμα της Επαναγεννήσεως, είναι ένα τεράστιο και πολύπλοκο θέμα. Η εξέτασίς του εδώ σε λεπτομέρεια θα συνεπάγετο την εξωτερική και την εσωτερική ερμηνεία ενός τεράστιου πλήθους διδασκαλιών και δογμάτων, πιο πολύ Βραχμανικής προελεύσεως, που αφορούν τις πολλές καταστάσεις της αισθητής υπάρξεως μέσα στη Σανγκάρα, ή τους κόσμους – άλλοτε πλανητικούς όπως ο δικός μας, άλλοτε ουράνιους και παραδοσιακούς και άλλοτε τις πολυάριθμες καταστάσεις του καθαρμού, που ονομάζονται κολάσεις. Γενικά μπορεί κανείς να πη ότι, όταν οι Βουδδιστικές και Βραχμανικές Διδασκαλίες, γύρω από την κοσμογραφία, εξετασθούν από τη σκοπιά του Μεμυημένου Ανατολίτη και όχι από την προκατειλημμένη θέσι του Χριστιανού φιλόλογου, δείχνουν μια γνώσι βαθειά, κληρονομημένη από αρχαίες εποχές. Γνώσι αστρονομίας, σχήματος και κινήσεων των πλανητικών σωμάτων, της ερμηνείας των κόσμωνκαι των συστημάτων των κόσμων, των στερεών και ορατών, αλλά και των αιθερικών και αοράτων, που υπάρχουν σ' εκείνο, που μπορούμε ίσως να ονομάσουμε τέταρτη διάστασι του διαστήματος.
Αν εξηγήσουμε εσωτερικά το όρος Μερού (Θιβ: Ρι-ραμπ), το κεντρικό βουνό της Ινδουιστικής και Βουδιστικής κοσμογραφίας, όπου γύρω του κλείνεται ο κόσμος μέσα σε επτά ομόκεντρους κύκλους ωκεανών, χωρισμένων από επτά παρεμβαίνοντες κύκλους χρυσών βουνών, θα πούμε ότι είναι ο ομφαλός του κόσμου, το στήριγμα όλων των κοσμων. Μπορούμε ίσως να το θεωρήσουμε σαν το Κεντρικό Ήλιο της Δυτικής Αστρονομίας, σαν το κέντρο της έλξεως του γνωστού σύμπαντος. Έξω από τους επτά κύκλους των ωκεανών και από τους παρεμβαίνοντες κύκλους των χρυσών βουνών, βρίσκεται ο κύκλος των ηπείρων.
Μπορούμε, για παράδειγμα, να πάρουμε ένα κρεμμύδι, με δεκαπέντε στρώματα, σαν πρόχειρη εικόνα της Λαμαϊστικής αντιλήψεως για το σύμπαν μας. Το κέντρο, όπου συνέχονται και τα δεκαπέντε στρώματα, είναι το όρος Μερού. Κάτω είναι οι διάφορες κολάσεις. Επάνω, στηριζόμενοι από το Μερού, είναι οι ουρανοί των Θεών, οι πιο αισθησιαρχικοί, όπως οι 33 ουρανοί που κυβερνά ο Ίντρα και οι ουρανοί του Μάρα τοποθετημένοι, σύμφωνα με την κανονική τους ιεραρχία, κάτω από τους λιγώτερο αισθησιαρχικούς ουρανούς του Βράχμα. Στην κορυφή, επάνω απ' όλους, βρίσκεται ο τελικός ουρανός, «ο Υπέρτατος» (Θιβ: Ογκ-μιν). Σαν το τελευταίο σύνορο του σύμπαντός μας, σαν προθάλαμος για τη Νιρβάνα, ο Ογκ-μιν, είναι μια μεταβατική κατάστασις, που οδηγεί από το γήινο στο υπερκόσμιο. Γι' αυτό κι επάνω του υπερίπταται η θεία επήρεια του «Καλίστου Πάντων» (Θιβ: Κουντού-ζαγκ-πο, Σανσκρ: Σαμάντα-Μπάντρα) της Λαμαϊκής προσωποποιήσεως της Νιρβάνα.
Στο ίδιο επίπεδο με το βασίλειο του Ίντρα κατοικούν στο δικό τους ουράνιο κόσμο οι οκτώ Θεές μητέρες (Θιβ: Χλάμο), οι οποίες εμφανίζονται όλες στο κείμενό μας. Είναι οι Θεές Μητέρες των αρχαίων Ινδών, που στα Σανσκριτικά ονομάζονται Μάτρις.
Μέσα στο ίδιο το Μερού, επάνω στο οποίο ακουμπά ο Ουρανός, υπάρχουν τέσσερα βασίλεια το ένα επάνω στο άλλο. Απ' αυτά, τα τρία κατώτερα κατοικούνται από διάφορες τάξεις μικρών πνευμάτων και στο τέταρτο, ακριβώς καω από τον Ουρανό, από τον οποίο διώχτηκαν για την αλαζονεία τους – όπως οι πεπτωκότες άγγελοι της Χριστιανικής παραδόσεως – κατοικούν τα «Άθεα Πνεύματα», οι Ασούρας (Θιβ: Λα-μα-γιν) ή οι Τιτάνες, που σαν επαναστάτες, ζουν και πεθαίνουν, κάνοντας πόλεμο ασταμάτητο με τους θεούς επάνω.
Το πιο εσωτερικό στρώμα του κρεμμυδιού είναι ο Ωκεανός, που περιβάλλει το Όρος Μερού. Το επόμενο στρώμα, που επεκτείνεται προς τα έξω είναι τα Χρυσά Βουνά. Το επόμενο είναι πάλι ένας Ωκεανός, κι έτσι ένας κύκλος Χρυσών Βουνών έρχεται πάντα αμέσως μετά έναν κύκλο Ωκεανών, μέχρι το δέκατο πέμπτο στρώμα, που περιέχει τον εξωτερικό Ωκεανό μέσα στον οποίο πλέουν οι Ήπειροι και οι δορυφόροι τους. Το φλούδι του κρεμμυδιού είναι ένας τοίχος από σίδερο που περικλείει το ένα σύμπαν.
Πέρα από ένα τέτοιο σύμπαν κείται ένα άλλο και ούτω καθ' εξής, μέχρι το άπειρο(1). Κάθε σύμπαν, σαν ένα μέγα κοσμικόν ωόν, περικλείεται μέσα σ' ένα κέλυφος – τοίχο από σίδερο, που κλείνει μέσα του το φως του ήλιου, της σελήνης και των άστρων, αφήνοντας το σιδερένιο κέλυφος, συμβολικά, σε αιώνιο σκοτάδι, που χωρίζει το ένα σύμπαν από το άλλο. Όλα τα σύμπαντα βρίσκονται όμοια κάτω από την κυριαρχία του φυσικού νόμου, με τον οποίο το Κάρμα είναι συχνά συνώνυμο. Για τη Βουδδιστική άποψι, δεν υπάρχει επιστημονική αναγκαιότης να επιβεβαιώσει κανείς ή ν' αρνηθή την ύπαρξι ενός υπερτάτου Θεού – Δημιουργού, καθώς ο νόμος του Κάρμα παρέχει μια πλήρη εξήγησι για όλα τα φαινόμενα και είναι αφ' εαυτού αποδεκτός.
Κάθε σύμπαν, σαν το δικό μας, ακουμπά επάνω σε «στημόνι και νήμα» γαλάζιου αέρα (δηλ. αιθέρα), που συμβολίζεται από διασταυρωμένα ντορζέ. Επάνω σε αυτό κείται το «σώμα των υδάτων» του εξωτερικού Ωκεανού. Κάθε Ωκεανός συμβολίζει μια κατάστασι αιθέρα και κάθε παρεμβαλλόμενο βουνό μια κατάστασι συμπυκνωμένου αιθέρα, δηλαδή υλικής ουσίας. Από αποκρυφυστικής πλευράς, οι Ωκεανοί είναι το Λεπτό και τα Βουνά το Βαρύ, εναλλασσόμενα σαν αντίθετα.
Σαν τις Επτά Ημέρες της Μωυσαϊκής Δημιουργίας, οι αριθμητικές διαστάσεις, που αποδίδουν οι Λάμας στο Σύμπαν μας, πρέπει να θεωρούνται σαν συμβολικές και όχι πραγματικές. Το Μερού έχει 80.000 μίλια ύψος επάνω από τον Κεντρικό Μαγεμένο Ωκεανό κι εκτείνεται κάτω από την επιφάνεια των νερών άλλο τόσο, καθώς ο ίδιος ο Κεντρικός Ωκεανός είναι 80.000 μίλια βαθύς και 80.000 μίλια πλατύς. Η επόμενη σειρά των Χρυσών Βουνών έχει το μισό ύψος, το μισό βάθος και πλάτος και αντίστοιχα ο Ωκεανός της είναι 40.000 μίλια βαθύς και 40.000 μίλια πλατύς. Οι επάλληλοι κύκλοι των εναλλασσομένων ζευγών, που το καθένα αποτελείται από μια σειρά Χρυσών Βουνών κι ένα Μαγεμένο Ωκεανό, σταδιακά μειώνονται σε ύψος, πλάτος και βάθος, γινόμενοι αντίστοιχα 20.000, 10.000, 5.000, 2.500. 1.250 και 625 μίλια. Έτσι, φτάνουμε στις Ηπείρους στον Εξωτερικό Ωκεανό του Διαστήματος.
Από τις Ηπείρους, αυτές οι τέσσερις κυριώτερες – όπως περιγράφονται στο Δεύτερο Βιβλίο του Μπάρντο Τοντόλ – είναι τοποθετημένες στις τέσσερις Διευθύνσεις του ορίζοντα. Και από τις δυο πλευρές της κάθε Ηπείρου βρίσκονται μικρότερες ή δορυφόροι Ήπειροι, κάνοντας έτσι, συνολικά, δώδεκα Ηπείρους, που είναι βέβαια συμβολικός αριθμός, όπως και ο αριθμός 7 της κοσμογραφικής διατάξεως.
Η Ανατολική Ήπειρος ονομάζεται στα Θιβετανικά Λουπάχ ή «Τεράστιο Σώμα». Το συμβολικό της ζχήμα μοιάζει με ημισέλινο και αντίστοιχα της αποδίδεται το λευκό χρώμα. Πρόσωπα σαν ημισέληνοι αποδίδονται στους κατοίκους της, για τους οποίους λένε ότι είναι νοητικά ήρεμοι κι ενάρετοι. Η διάμετρός της είναι 9.000 μίλια.
Η Νότια Ήπειρος είναι ο πλανήτης Γη και ονομάζεται Τζαμπουλίνγκ (Σανσκρ: Τζαμπουντβίπα). Το συμβολικό της σχήμα είναι σαν τη σπάλατου προβάτου, δηλαδή τριγωνικό περίπου ή μάλλον αχλαδόσχημο και τα πρόσωπα των κατοίκων της είναι και αυτά του ιδίου σχήματος. Της αποδίδουν το κυανό χρώμα. Πλούτη και ανέσεις αφθονούν εκεί, μαζί με το καλό και το κακό. Λέγεται ότι είναι η μικρότερη από τις Ηπείρους με 7.000 μίλια διάμετρο.
Η Δυτική Ήπειρος ονομάζεται Μπαλόνγκτσοέντ και κατά λέξιν σημαίνει «αγελάδα-βόδι-δράσις» (Σανσκρ: Γκοντχάνα: «Πλούτος των Βοδιών»). Στο σχήμα είναι σαν τον ήλιο κι έχει κόκκινο χρώμα. Οι κάτοικοί της, που έχουν στρογγυλά πρόσωπα σαν τον ήλιο, λέγεται ότι είναι πολύ δυνατοί και ότι είναι παραδομένοι στην κρεοφαγία, όπως δηλώνει και το όνομα το ίδιο. Η διάμετρός της φτάνει τα 8.000 μίλια.
Η Βόρεια Ήπειρος είναι η Νταμινγιαν ή Γκραμινγιαν, ισοδύναμο όνομα με το σανσκριτικό Ουττάρα Κουρού, που σημαίνει «Βορεία Φυλή». Έχει τετράγωνο σχήμα και πράσινο χρώμα. Οι κάτοικοί της έχουν, αντίστοιχα, πρόσωπα τετράγωνα, σαν των αλόγων. Τα δέντρα τους προμηθεύουν οτιδήποτε χρειαστούν και οι Κουρού, πεθαίνοντας, τα στοιχειώνουν σαν μικρά πνεύματα των δέντρων. Αυτή είναι η μεγαλύτερη από τις Ηπείρους με διάμετρο 10.000 μίλια.
Κάθε δορυφόρος Ήπειρος μοιάζει με την Ήπειρο, στην οποία είναι προσκολλημένη κι έχει το μισό μέγεθος. Ο αριστερός δορυφόρος της Γης μας, που ονομάζεται Νγκαγιαμπλίνγκ, είναι, για παράδειγμα, ο κόσμος των Ρακάσας, όπου ο Μέγας Γκουρού Πάντμα Σαμπχάβα, πιστεύεται ότι έχει πάει για να διδάξει τους Ρακάσας την καλωσύνη και τη σωτηρία και βρίσκεται εκεί τώρα σαν βασιλιάς τους(2).
Κάτω από τη Λαμαϊκή κοσμολογία βρίσκεται κρυμμένος, όπως θα δείξει η έρευνα, ένας λεπτολόγος συμβολισμός. Ας πάρουμε για παράδειγμα την περιγραφή του Όρους Μερού, όπως την δίνει ο Δρ. Βάντελλ: «Η ανατολική του πλευρά είναι από ασήμι, η νότια από λάσπη, η δυτική από ρουμπίνι και η βόρεια από χρυσάφι» - που δείχνει μια χρήσι αρχαίων συμβόλων, πολύ ομοίων μ' εκείνα της Αποκαλύψεως του Ιωάννου. Η πλήρης λογική εξήγησις όλου του συμβολισμού, που συνδέεται με την Ινδουιστική και Βουδδιστική κοσμογραφία, θα ξεπερνούσε – ακόμη και αν ήταν δυνατή – τα όρια μιας εισαγωγής. Αρκεί όμως να πούμε ότι το κλειδί για μια τέτοια εξήγησι βρίσκεται στα χέρια των ειδικών διδασκάλων των Αποκρύφων Επιστημών στις Ινδίες και στο Θιβέτ, σε σύγκρισι με τις οποίες η Δυτική μας επιστήμη, στο πεδίο της ύλης και του νου, δεν βρίσκεται παρά στο Κατώφλι του Ναού της Κατανοήσεως.


___________________
1. Αν πάρουμε τη λαμαϊκή αντίληψι του σύμπαντος, σαν ένα σύστημα όπως της γης και τα πολλά σύμπαντα σαν πολλά συστήματα, που σχηματίζουν το ένα σύμπαν, θα μπορέσουμε να συσχετίσουμε καλύτερα την Κοσμογραφία του Βορρείου Βουδδισμού (και του Βραχμανισμού) με την κοσμογραφία της Δυτικής Επιστήμης.
2. Βλ. Γκαζέττα του Σικκίμ. Σελ. 220-2.



Η ΘΙΒΕΤΑΝΙΚΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ: ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΓΓ. ΠΡΟΚΟΠΙΟΥ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΥΡΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ