Η τελευταία ερώτηση - Ισαάκ Ασίμωφ

Διατυπώθηκε για πρώτη φορά, στα μισοαστεία, την 21η Μαίου 2061, κατά την εποχή που η ανθρωπότητα εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο προσκήνιο.
Η ερώτηση ήταν το αποτέλεσμα ενός στοιχήματος πέντε δολαρίων υπό την επήρεια μέθης, και προέκυψε ως εξής.
Ο Αλεξάντερ Άντελ και ο Μπέρτραμ Λούπωβ ήταν δύο από τους πιστούς φροντιστές του Μούλτιβακ. Γνώριζαν, όσο ήταν δυνατόν να γνωρίζουν ανθρώπινα πλάσματα, τι κρυβόταν πίσω από το ψυχρό του πρόσωπο, που κροτάλιζε και αναβόσβηνε, ένα πρόσωπο που απλωνόταν για μίλια και μίλια, το πρόσωπο αυτού του γιγάντιου υπολογιστή. Σε κάθε περίπτωση, είχαν μία σφαιρική αντίληψη ενός γενικού σχεδίου του κυκλώματος, που είχε εδώ και καιρό ξεπεράσει το σημείο όπου οποιοσδήποτε άνθρωπος θα μπορούσε να έχει ολοκληρωμένη αντίληψη του συνόλου.
Ο Μούλτιβακ ήταν αυτοπροσαρμοζόμενος και αυτοδιορθώμενος. Επρεπε να είναι, διότι κανένας άνθρωπος δεν θα μπορούσε αν τον διορθώσει και να τον προσαρμόσει αρκετά γρήγορα ή έστω, ικανοποιητικά γρήγορα. Έτσι, ο Άντελ και ο Λούπωβ φρόντιζαν τον τεράστιο γίγαντα επιφανειακά, όσο καλύτερα μπορούσαν. Τον τροφοδοτούσαν με στοιχεία, προσάρμοζαν τις ερωτήσεις στις ανάγκες του και μετέφραζαν τις απαντήσεις που τους έδινε. Εννοείται ότι οι ίδιοι, αλλά και όλοι οι συνεργάτες τους, δικαιούντο μέρος της δόξας του Μούλτιβακ.
Επί δεκαετίες, ο Μούλτιβακ βοηθούσε να σχεδιάσουν τα διαστημόπλοια και να προβλέψουν τις τροχιές που θα επέτρεπαν στον άνθρωπο να φθάσει στο Φεγγάρι, στον Αρη και στην Αφροδίτη. Αλλά, πέρα από αυτό, οι φτωχοί φυσικοί πόροι της Γής δεν μπορούσαν να υποστηρίξουν τα σκάφη. Τα μακρινά ταξίδια απαιτούσαν υπερβολικά πολλή ενέργεια. Η Γη αξιοποιούσε το κάρβουνο και το ουράνιό της με αυξανόμενη αποτελεσματικότητα, αλλά ήταν και τα δύο πεπερασμένης ποσότητας.
Αργά και σταθερά, ο Μούλτιβακ μάθαινε αρκετά ώστε να απαντήσει σε πλέον θεμελιώδη ερωτήματα με περισσότερο βάθος, έτσι ώστε την 14η Μαΐου 2061, αυτό που ήταν θεωρία, έγινε πράξη.
Η ενέργεια του ήλιου αποθηκευόταν, μετατρέπονταν και χρησιμοποιούνταν απευθείας από ολόκληρο τον πλανήτη. Όλη η γη αξιοποιούσε το φλεγόμενο κάρβουνο, το διασπώμενο ουράνιο, μέσω ενός διακόπτη που τα συνέδεε με έναν μικρό σταθμό, ο οποίος περιστρεφόταν γύρω από την γη, στο μέσον της απόστασης από το φεγγάρι. Ολόκληρη η γη λειτουργούσε μέσω αόρατων ακτίνων ηλιακής ενέργειας.
Μετά από επτά ημέρες, πριν κοπάσει η δόξα του εγχειρήματος, οι Άντελ και Λούπωβ κατάφεραν τελικά να ξεφύγουν από τις δημόσιες εκδηλώσεις και να συναντηθούν ήσυχα εκεί όπου κανένας δε θα σκεφτόταν να τους αναζητήσει, στα έρημα υπόγεια δώματα, όπου διακρίνονταν τμήματα του πανίσχυρου θαμμένου σώματος του Μούλτιβακ. Αφρόντιστος, χασομέρης, συνδυάζοντας τα στοιχεία του με περιεκτικά, τεμπέλικα χτυπήματα, ο Μούλτιβακ είχε κερδίσει κι αυτός τις διακοπές του και οι φροντιστές του το κατανοούσαν. Δεν είχαν καμία πρόθεση, αρχικά, να τον ενοχλήσουν.
Είχαν φέρει μαζί τους ένα μπουκάλι και σκόπευαν απλώς να ηρεμήσουν, με το μπουκάλι και την παρέα ο ένας του άλλου.
Είναι καταπληκτικό αν το σκεφθείς, είπε ο Άντελ. Το φαρδύ του πρόσωπο ήταν σκαμμένο από γραμμές κούρασης, καθώς ανακάτευε το ποτό του με ένα γυάλινο ραβδί, παρακολουθώντας τα παγάκια να χτυπούν αδέξια το ένα στο άλλο. Όλη η ενέργεια που μπορεί ποτέ να χρειαστούμε, δωρεάν. Αρκετή ενέργεια, αν θα θέλαμε, ώστε να λιώσουμε ολόκληρη την γη σε μία μεγάλη σταγόνα υγρού σιδήρου, και πάλι να μην μας λείψει η ενέργεια που θα δαπανούσαμε. Όλη η ενέργεια που θα μπορούσαμε να ξοδέψουμε, για πάντα και για πάντα και για πάντα. Ο Λούπωβ έγειρε το κεφάλι του στο πλάι. Συνήθιζε να το κάνει αυτό, όταν ήθελε να εναντιωθεί σε κάτι, και ήθελε να εναντιωθεί τώρα, εν μέρει επειδή έπρεπε να κουβαλά τον πάγο και τα ποτήρια.
Οχι για πάντα, είπε.
Στο διάολο, σχεδόν για πάντα. Ώσπου να εξαντληθεί ο ήλιος, Μπερτ.
Αυτό δεν είναι για πάντα.
"Εντάξει, λοιπόν. Δισεκατομμύρια και δισεκατομμύρια χρόνια. Είκοσι δις, ίσως. Είσαι ευχαριστημένος;» Ο Λούπωβ κύλησε τα δάχτυλά του ανάμεσα στα αραιά μαλλιά του, σαν να ήθελε να βεβαιωθεί ότι μερικά ήταν ακόμη εκεί, και ρούφηξε το ποτό του. Είκοσι δισεκατομμύρια χρόνια δεν είναι για πάντα""."
"Πάντως, θα κρατήσει όσο υπάρχουμε, έτσι δεν είναι;» Το ίδιο και το κάρβουνο και το ουράνιο""."
"Εντάξει, αλλά τώρα μπορούμε να αγκυροβολήσουμε κάθε σκάφος στον πλανητικό σταθμό και αυτό θα μπορεί να πάει στον Πλούτωνα και να επιστρέψει ένα εκατομμύριο φορές, χωρίς να ανησυχούμε για καύσιμα. Δεν γίνεται αυτό με κάρβουνο και ουράνιο. Ρώτα τον Μούλτιβακ, αν δε με πιστεύεις."
Δεν χρειάζεται να ρωτήσω τον Μούλτιβακ. Το ξέρω.
Τότε σταμάτα να επικρίνεις όσα έκανε για μας ο Μούλτιβακ, αρπάχτηκε ο Άντελ.
Τα κατάφερε μια χαρά.
" Ποιός είπε το αντίθετο; Το μόνο που λέω είναι ότι ο ήλιος δε θα κρατήσει για πάντα. Απλώς αυτό λέω. Είμαστε ασφαλείς για είκοσι δισεκατομμύρια χρόνια, αλλά μετά;» Ο Λούπωβ έτεινε ένα τρεμάμενο δάχτυλο στον άλλον. Και μη μου πεις ότι"
θα αλλάξουμε ήλιο".
Επικράτησε σιωπή για λίγο. Ο Άντελ πλησίασε μερικές φορές το ποτήρι στα χείλη
του, ο Λούπωβ έκλεισε τα μάτια του. Ησύχαζαν.
Ξαφνικά, τα μάτια του Λούπωβ άνοιξαν απότομα. "Σκέφτεσαι ότι θα αλλάξουμε ήλιο
όταν ο δικός μας εξαντληθεί, σωστά;»
Δεν σκέφτομαι.
"Αυτό σκέφτεσαι. Η λογική σου είναι αδύναμη, αυτό είναι το πρόβλημά σου. Είσαι σαν τον τύπο της ιστορίας, που τον πιάνει ξαφνική νεροποντή και τρέχει κάτω από μια συστάδα δέντρων και καταφεύγει κάτω από ένα. Δεν ανησυχεί, γιατί σκέφτεται ότι μόλις μουσκέψει τελείως το δέντρο του, θα πάει κάτω από ένα άλλο."
"Το ‘πιασα, είπε ο Άντελ. Μη φωνάζεις. Όταν εξαντληθεί ο ήλιος, το ίδιο θα συμβεί και στ΄ άλλα αστέρια."
"Ανάθεμα, αυτό θα συμβεί, μουρμούρησε ο Λούπωβ. Όλα ξεκίνησαν με την αρχική κοσμική έκρηξη, ότι κι αν ήταν αυτή, και όλα θα τελειώσουν όταν εξαντληθούν τ΄αστέρια. Μερικά θα εξαντληθούν γρηγορότερα από άλλα. Τι στο διάολο, οι γίγαντες δεν βαστούν πάνω από εκατό εκατομμύρια χρόνια. Ο ήλιος θα αντέξει είκοσι δισεκατομμύρια χρόνια και ίσως οι νάνοι να κρατήσουν εκατό δισεκατομμύρια χρόνια. Αλλά μετά από ένα τρισεκατομμύριο χρόνια τα πάντα θα είναι σκοτάδι. Αρκεί να φθάσει η εντροπία στο μάξιμουμ, αυτό είναι όλο."
"Ξέρω τα περί εντροπίας, είπε ο Άντελ, για να διατηρήσει την αξιοπρέπειά του'. Σιγά μην ξέρεις""."
Ξέρω όσα κι εσύ.
Τότε ξέρεις ότι όλα θα τελειώσουν κάποια μέρα.
"Σύμφωνοι. Ποιός λέει όχι;» Εσύ, κακομοίρη μου. Είπες ότι έχουμε όση ενέργεια χρειαζόμαστε, για πάντα. Είπες"
«για πάντα».
"Ήταν η σειρά του Άντελ να αντιδράσει. Ίσως μπορούμε να ξαναφτιάξουμε τα πάντα κάποτε, είπε."
Ποτέ.
Γιατί; Κάποια μέρα.
Ρώτα τον Μούλτιβακ.
Ρώτα τον εσύ. Στοιχηματίζω πέντε δολάρια ότι θα πει πως δεν γίνεται.
Ο Άντελ ήταν αρκετά πιωμένος για να προσπαθήσει και αρκετά νηφάλιος ώστε να
μπορεί να χρησιμοποιήσει τα σωστά σύμβολα και τις απαραίτητες ενέργειες, ώστε
να διατυπώσει την ερώτηση, η οποία, σε λέξεις, ήταν περίπου αυτή. Θα μπορέσει
μια μέρα η ανθρωπότητα να επαναφέρει τον ήλιο στην αρχική του νεότητα, αφού
εκείνος θα έχει πεθάνει από γηρατειά;
Ισως να μπορούσε να διατυπωθεί κάπως έτσι. Πως θα μπορούσε η καθαρή
ποσότητα εντροπίας του Σύμπαντος να μειωθεί δραστικά;
Ο Μούλτιβακ απέμεινε σιωπηλός, σαν νεκρός. Το αργό αναβόσβημα των λυχνιών
του σταμάτησε, οι μακρινοί ήχοι των κυκλωμάτων του σώπασαν.
Κατόπιν, ενώ οι τρομαγμένοι τεχνικοί κρατούσαν την αναπνοή τους, ξαναγύρισε στη
ζωή και το τηλέτυπο που ήταν προσαρμοσμένο στο πλάι του κουδούνισε και
παρουσίασε πέντε τυπωμένες λέξεις. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΕΠΑΡΚΗ ΓΙΑ ΛΟΓΙΚΗ
ΑΠΑΝΤΗΣΗ.
Πάει το στοίχημα, ψιθύρισε ο Λούπωβ. Έφυγαν βιαστικά.
Το επόμενο πρωί, πονοκεφαλιασμένοι και με μουδιασμένα στόματα, είχαν και οι δύο
ξεχάσει το συμβάν.
Ο Τζέροντ, η Τζεροντίν και οι Τζεροντέτ 1 και 2 παρακολουθούσαν την έναστρη
εικόνα να μεταβάλλεται στην οθόνη, καθώς το πέρασμα δια μέσου του υπερχώρου
ολοκληρωνόταν σε μία άχρονη στιγμή. Ξαφνικά, η εικόνα ενός διάσπαρτου με άστρα
διαστήματος αντικαταστάθηκε από την κυρίαρχη παρουσία ενός μοναδικού,
λαμπερού μαρμάρινου δίσκου.
«Είναι ο Χ-23», είπε με πεποίθηση ο Τζέροντ. Τα λεπτά του χέρια σφίγγονταν με
δύναμη πίσω από την πλάτη του και οι αρθρώσεις τους άσπριζαν.
Τα μικρά Τζεροντέτ, και τα δύο κορίτσια, δοκίμαζαν το υπερχωρικό πέρασμα για
πρώτη φορά στη ζωή τους, και συνειδητοποιούσαν την στιγμιαία αίσθηση «μέσαέξω».
Γελούσαν και κυνηγιόντουσαν γύρω από την μητέρα τους, φωνάζοντας
«φτάσαμε στον Χ-23».
«Ησυχα, παιδιά», είπε αυστηρά η Τζεροντίν. «Είσαι σίγουρος, Τζέροντ;»
«Πως θα μπορούσα να μην είμαι», ρώτησε ο Τζέροντ, παρατηρώντας το φούσκωμα
του άμορφου μετάλλου κάτω από την οροφή. Διέτρεχε το δωμάτιο, για να εξαφανιστεί στον τοίχο και από τις δύο πλευρές. Είχε μήκος όσο και το σκάφος. Ο Τζέροντ δεν ήξερε και πολλά για το παχύ, μεταλλικό φούσκωμα, παρά μόνο ότι το αποκαλούσαν Μίκροβακ, και ότι μπορούσε κάποιος να του απευθύνει ερωτήσεις, εάν ήθελε. Ότι σε κάθε περίπτωση, αυτό είχε την ευθύνη να οδηγήσει το σκάφος σε έναν προκαθορισμένο προορισμό, ότι τροφοδοτούνταν με ενέργεια από τους διάφορους υπογαλαξιακούς σταθμούς και ότι υπολόγιζε τις εξισώσεις για τα υπερχωρικά άλματα. Ο Τζέροντ και η οικογένειά του απλώς περίμεναν, διαβιώντας στα άνετα, κατάλληλα διαμορφωμένα διαμερίσματα του σκάφους. Κάποιος είχε πει κάποτε στον Τζέροντ ότι το «ΑΚ» στο τέλος του «Μίκροβακ» σήμαινε «αναλογικό κομπιούτερ» στα αρχαία αγγλικά, αλλά είχε σχεδόν ξεχάσει ακόμα και αυτό.
Τα μάτια της Τζεροντίν ήταν υγρά, καθώς κοιτούσε την οθόνη.
«Δεν μπορώ να συγκρατηθώ. Νιώθω περίεργα που αφήνουμε την Γη».
«Γιατί, μα τον Πήτερ;» αναρωτήθηκε ο Τζέροντ. «Δεν είχαμε τίποτε εκεί. Θα έχουμε τα πάντα στον Χ-23. Δεν θα είσαι μόνη. Δεν θα είσαι πρωτοπόρος. Πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι βρίσκονται ήδη στον πλανήτη. Μεγαλοδύναμε, τα δισέγγονά μας θα ψάχνουν για νέους κόσμους, επειδή ο Χ-23 θα είναι υπερπλήρης». Και μετά, ύστερα από μία στοχαστική παύση, «σου λέω ότι είμαστε τυχεροί που οι υπολογιστές ανακάλυψαν τα διαπλανητικά ταξίδια, έτσι όπως αυξάνεται ο πληθυσμός μας».
«Ξέρω, ξέρω», είπε δυστυχισμένα η Τζέροντιν.
Η Τζεροντέτ 1 έσπευσε να δηλώσει «ο Μίκροβάκ μας είναι ο καλύτερος του κόσμου».
«Έτσι νομίζω κι εγώ» είπε ο Τζέροντ, ανακατεύοντας τα μαλλιά της.
Ήταν ωραίο συναίσθημα να έχεις τον δικό σου Μίκροβακ και ο Τζέροντ χαιρόταν
που ανήκε σε αυτή τη γενιά και όχι σε κάποια άλλη. Στα νεανικά χρόνια του πατέρα
του, οι μοναδικοί υπολογιστές ήταν πελώριοι και καταλάμβαναν χιλιόμετρα
επιφάνειας. Υπήρχε ένας και μοναδικός σε κάθε πλανήτη. Τους ονόμαζαν
πλανητικούς ΑΚ. Μεγάλωναν διαρκώς σε μέγεθος επί μία χιλιετία και ξαφνικά, διά
μιας, ήρθε η τελειοποίηση. Οι κρυσταλλολυχνίες αντικαταστάθηκαν από μοριακές
βαλβίδες, έτσι ώστε και ο μεγαλύτερος πλανητικός ΑΚ να καταλαμβάνει μόλις τον
μισό όγκο ενός διαστημόπλοιου.
Ο Τζέροντ ένιωσε το ηθικό του να αναπτερώνεται, όπως κάθε φορά που σκεφτόταν
ότι ο δικός του, προσωπικός Μίκροβακ ήταν πολλές φορές περισσότερο
εξελιγμένος από τον αρχαίο και πρωτόγονο Μίκροβακ που είχε δαμάσει για πρώτη
φορά τον Ήλιο. Ήταν σχεδόν τόσο περίπλοκος όσο ο πλανητικός ΑΚ της Γης (ο
μεγαλύτερος όλων), εκείνος που είχε για πρώτη φορά λύσει το πρόβλημα της
υπερχωρικής μετακίνησης και είχε καταστήσει δυνατά τα ταξίδια προς κάθε άστρο.
«Τόσα πολλά άστρα, τόσοι πολλοί πλανήτες», αναστέναξε η Τζέροντιν, βυθισμένη
στις σκέψεις της. «Φαντάζομαι ότι οι οικογένειες θα ταξιδεύουν σε καινούριους
πλανήτες για πάντα, όπως εμείς τώρα».
«Όχι για πάντα» χαμογέλασε ο Τζέροντ. «Θα σταματήσει κάποτε, μετά από
δισεκατομμύρια χρόνια. Πολλά δισεκατομμύρια. Ακόμα και τα άστρα εξαντλούνται,
ξέρεις. Πρέπει να αυξηθεί η εντροπία».
«Τι είναι η εντροπία, μπαμπά;» τσίριξε η Τζεροντέτ 2.
«Η εντροπία, γλυκούλα μου, είναι μία λέξη που δείχνει πόσο θέλει το σύμπαν για να
ξεκουρδιστεί. Όλα εξαντλούνται, να ξέρεις, όπως το μικρό σου ασύρματο ρομπότ,
θυμάσαι;».
«Δεν μπορείς να βάλεις καινούρια μπαταρία, όπως στο ρομπότ μου;»
«Τα άστρα είναι οι μπαταρίες, αγάπη μου. Όταν χαθούν, δεν υπάρχουν άλλες
μπαταρίες».
Η Τζεροντέτ 1 άρχισε να ουρλιάζει. «Μην τ’ αφήσεις, μπαμπά. Μην αφήσεις τα
άστρα να χαθούν».
«Τώρα, δες τι έκανες» ψιθύρισε η Τζέροντιν, απελπισμένη.
«Πώς να ξέρω ότι θα τις τρομάξει;» της ψιθύρισε ο Τζέροντ.
«Ρώτα τον Μίκροβακ» κλαψούρισε η Τζέροντετ 1. «Ρώτα τον πως θα ξανανάψουν
τα άστρα».
«Έλα, προχώρα», είπε η Τζέροντιν. «Έτσι θα ησυχάσουν». (Η Τζεροντέτ 2 είχε
αρχίσει επίσης να κλαίει).
Ο Τζέροντ ανασήκωσε τους ώμους. «Ελάτε παιδιά. Θα ρωτήσω τον Μίκροβακ. Μην
ανησυχείτε, θα μας πει».
Ρώτησε τον Μίκροβακ, προσθέτοντας γρήγορα, «τύπωσε την απάντηση».
Ο Τζέροντ χούφτωσε την λεπτή λωρίδα φιλμ και είπε χαρούμενα «ορίστε, ο
Μίκροβακ λέει ότι θα το φροντίσει όταν θα έρθει η ώρα, οπότε μην ανησυχείτε».
Η Τζέροντιν είπε «και τώρα παιδιά, ώρα για ύπνο. Θα είμαστε σύντομα στο
καινούριο μας σπίτι».
Ο Τζέροντ ξαναδιάβασε τις λέξεις στο λεπτό φιλμ πριν το καταστρέψει.
«ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΕΠΑΡΚΗ ΓΙΑ ΛΟΓΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ».
Εστρεψε την προσοχή του στην οθόνη.
Ο ΒΤ-23Χ του Λάμεθ κάρφωσε το βλέμμα του στα σκοτεινά βάθη του
τρισδιάστατου, μικρής κλίμακας χάρτη του Γαλαξία και είπε «Αναρωτιέμαι, μήπως
είμαστε γελοίοι που ανησυχούμε τόσο για την υπόθεση;»
Ο ΜΚ-17Τ του Νίκρον κούνησε το κεφάλι του.
«Δεν νομίζω. Ξέρεις ότι ο Γαλαξίας θα είναι πλήρης σε πέντε χρόνια, με αυτόν τον
ρυθμό διαστολής».
Και οι δύο έμοιαζαν να είναι περίπου εικοσάρηδες, ψηλοί και καλοφτιαγμένοι.
«Πάντως» είπε ο ΒΤ-23Χ, «διστάζω να υποβάλλω απαισιόδοξη αναφορά στο
Γαλαξιακό Συμβούλιο».
«Ούτε θα σκεφτόμουν οποιοδήποτε άλλο είδος αναφοράς. Ταρακούνησέ τους λίγο.
Πρέπει να τους ταρακουνήσουμε».
Ο ΒΤ-23Χ αναστέναξε. «Το διάστημα είναι άπειρο. Εκατό δισεκατομμύρια γαλαξίες
είναι διαθέσιμοι. Η περισσότεροι».
«Εκατό δισεκατομμύρια δεν είναι άπειροι και γίνονται λιγότερο άπειροι όσο περνά ο
καιρός. Σκέψου! Πριν από είκοσι χιλιάδες χρόνια, η ανθρωπότητα χρησιμοποίησε
για πρώτη φορά αστρική ενέργεια. Μετά από μερικούς αιώνες, πραγματοποιήθηκαν
τα διαστρικά ταξίδια. Ο άνθρωπος χρειάστηκε εκατομμύρια χρόνια για να γεμίσει
έναν μικρό πλανήτη και μόλις δεκαπέντε χιλιάδες χρόνια για να γεμίσει τον
υπόλοιπο Γαλαξία. Τώρα ο πληθυσμός διπλασιάζεται κάθε δέκα χρόνια…».
Ο ΒΤ-23Χ τον διέκοψε. «Χάρη στην αθανασία».
«Έστω. Η αθανασία υπάρχει και πρέπει να την λάβουμε υπόψη μας. Αποδέχομαι ότι
έχει την δυσάρεστη πλευρά της, αυτή η αθανασία. Ο Γαλαξιακός ΑΚ έλυσε πολλά
από τα προβλήματά μας, αλλά απαλλάσσοντάς μας από τα γηρατειά και τον θάνατο,
μας δημιούργησε άλλα θέματα».
«Φαντάζομαι ότι δεν θα ήθελες να απαρνηθείς τη ζωή».
«Καθόλου», είπε απότομα ο ΜΚ-17Τ, μαλακώνοντας αμέσως. «Όχι ακόμη. Αλλά δεν
είμαι αρκετά μεγάλος. Πόσων χρόνων είσαι;»
«Διακόσια είκοσι τρία. Εσύ;»
«Είμαι ακόμη κάτω από τα διακόσια. Αλλά για να επιστρέψουμε στο θέμα. Ο
πληθυσμός διπλασιάζεται κάθε δέκα χρόνια. Έτσι και γεμίσει αυτός ο Γαλαξίας, θα
έχουμε δέκα χρόνια περιθώριο για να γεμίσουμε έναν άλλον. Σε άλλα δέκα χρόνια,
θα γεμίσουμε άλλους δύο. Αλλα δέκα χρόνια, ακόμη τέσσερις. Σε εκατό χρόνια, θα
γεμίσουμε χίλιους Γαλαξίες. Σε χίλια χρόνια, ένα εκατομμύριο Γαλαξίες. Σε δέκα
χιλιάδες χρόνια, όλο το γνωστό Σύμπαν. Και μετά;»
Ο ΒΤ-23Χ είπε. «Ένα παράπλευρο θέμα είναι το πρόβλημα της μεταφοράς.
Αναρωτιέμαι πόσες μονάδες ηλιακής ενέργειας θα απαιτηθούν για να μετακινηθούν
ολόκληροι Γαλαξίες ανθρώπων από τον ένα Γαλαξία στον άλλο».
«Καλή ερώτηση. Ήδη, η ανθρωπότητα ξοδεύει δύο ήλιους το χρόνο».
«Το περισσότερο σπαταλιέται άσκοπα. Ο δικός μας Γαλαξίας παράγει ενέργεια
χιλίων ηλίων και χρησιμοποιούμε μόλις δύο».
«Έστω, αλλά ακόμη και με εκατό τοις εκατό αποτελεσματικότητα, απλώς
απομακρύνουμε το τέλος. Οι ανάγκες μας σε ενέργεια αυξάνονται με γεωμετρική
πρόοδο, γρηγορότερα και από τον πληθυσμό μας. Η ενέργειά μας θα εξαντληθεί
γρηγορότερα και από τους Γαλαξίες. Καλό θέμα. Πολύ καλό θέμα».
«Απλώς θα πρέπει να χτίσουμε νέα άστρα από διαστρικά αέρια».
«Μήπως από υπολείμματα θερμότητας;» ρώτησε σαρκαστικά ο ΜΚ-17Τ.
«Κάποιος τρόπος θα υπάρχει να αναστρέψουμε την εντροπία. Πρέπει να ρωτήσουμε τον Γαλαξιακό ΑΚ».
Ο ΒΤ-23Χ δεν μιλούσε σοβαρά, αλλά ο ΜΚ-17Τ τράβηξε τον κυανόδοντα, το μικρό
εξάρτημα που του επέτρεπε να επικοινωνεί με τον Γαλαξιακό ΑΚ, από την τσέπη
του και το ακούμπησε στο τραπέζι μπροστά του.
«Ας ρίξουμε μια ματιά» είπε. «Η ανθρωπότητα θα πρέπει κάποτε να το αντιμετωπίσει».
Κοίταξε μελαγχολικά τον μικρό του κυανόδοντα. Ηταν μόλις πέντε εκατοστά και
τίποτα από μόνος του, αλλά συνδεόταν, διά του υπερχώρου, με τον μεγάλο
Γαλαξιακό ΑΚ που εξυπηρετούσε όλη την ανθρωπότητα. Λαμβάνοντας υπόψη τον
υπέρχωρο, ήταν ένα αναπόσπαστο τμήμα του Γαλαξιακού ΑΚ.
Ο ΜΚ-17Τ αναρωτήθηκε αν στη διάρκεια της αθάνατης ζωής του θα κατάφερνε να
δει τον Γαλαξιακό ΑΚ. Ηταν ο ίδιος ένας μικρός κόσμος, ένα δίκτυο από δέσμες
ενέργειας που συγκρατούσαν την ύλη, μέσα στην οποία κύματα υπομεσονίων
αντικαθιστούσαν τις παλιές, αδέξιες μοριακές βαλβίδες. Παρά τις υπεργαλαξιακές
του δραστηριότητες, ήταν γνωστό ότι ο Γαλαξιακός ΑΚ είχε μήκος μόλις τετρακοσίων μέτρων.
Ο ΜΚ-17Τ ρώτησε ξαφνικά μέσω του κυανόδοντα. «Μπορεί να αντιστραφεί η ροή της εντροπίας;»
Ο ΒΤ-23Χ τον κοίταξε κατάπληκτος και είπε γρήγορα «Ει, δεν εννοούσα να
ρωτήσεις κάτι τέτοιο». «Γιατί όχι;» «Ξέρουμε και οι δύο ότι η εντροπία δεν
αντιστρέφεται. Δεν μετατρέπεις καπνό και στάχτη σε δέντρο».
«Έχετε δέντρα στον κόσμο σας;» ρώτησε ο ΜΚ-17Τ.
Ο ήχος του Γαλαξιακού ΑΚ τους αιφνιδίασε, βυθίζοντάς τους στη σιωπή. Η φωνή
του ακούστηκε λεπτή και γοητευτική από τον μικρό κυανόδοντα που ήταν
ακουμπισμένος στο τραπέζι. Είπε «ΑΝΕΠΑΡΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΛΟΓΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ».
Ο ΒΤ-23Χ είπε «Βλέπεις;»
Οι δύο άνδρες επέστρεψαν στο θέμα της αναφοράς που έπρεπε να υποβάλουν στο
Γαλαξιακό Συμβούλιο.
Το μυαλό του Ζη Πράιμ εκτάθηκε σε όλο το μήκος του νέου Γαλαξία με αμυδρό
ενδιαφέρον για τα αμέτρητα στροβιλίσματα των άστρων που τον αποτελούσαν. Δεν
είχε ξαναδεί αυτόν εδώ. Αραγε, θα τους έβλεπε ποτέ όλους; Τόσοι πολλοί, καθένας
με το φορτίο του από ανθρώπους. Αλλά ένα φορτίο που ήταν σχεδόν νεκρό βάρος.
Ολο και συχνότερα, η πραγματική ουσία του ανθρώπου βρισκόταν εδώ έξω, στο διάστημα.
Μυαλά, όχι σώματα! Τα αθάνατα σώματα έμεναν πίσω στους πλανήτες, διαθέσιμα
ανά τους αιώνες. Μερικές φορές σηκώνονταν για να ασχοληθούν με υλικά θέματα,
αλλά αυτό γινόταν όλο και πιο σπάνια. Που και που, έφθαναν κάποιοι νεοφερμένοι
για να προστεθούν στην απίστευτη κοσμοσυρροή, αλλά για ποιο λόγο; Δεν υπήρχε
χώρος στο Σύμπαν για καινούριες αφίξεις.
Ο Ζη Πράιμ αφυπνίστηκε από την ονειροπόλησή του, είχε βρεθεί απέναντι από την αδιόρατη παρουσία ενός άλλου μυαλού.
«Είμαι ο Ζη Πράιμ» είπε ο Ζη Πράιμ. «Εσύ;»
«Είμαι ο Ντη Σαμπ Γουν. Ο Γαλαξίας σου;»
«Τον αποκαλούμε απλώς Γαλαξία. Ο δικός σου;»
«Κι εμείς το ίδιο. Ο καθένας αποκαλεί τον Γαλαξία του απλώς Γαλαξία και τίποτε παραπάνω. Γιατί όχι;»
«Σωστά. Αφού όλοι οι Γαλαξίες είναι ίδιοι».
«Όχι όλοι. Από έναν συγκεκριμένο Γαλαξία πρέπει να προέρχεται το γένος των
ανθρώπων. Αυτό τον κάνει διαφορετικό».
«Από ποιόν;» είπε ο Ζη Πράιμ.
«Δεν ξέρω. Ο Συμπαντικός ΑΚ πρέπει να ξέρει».
«Να τον ρωτήσουμε; Είμαι ξαφνικά περίεργος».
Η αντίληψη του Ζη Πράιμ διευρύνθηκε, ώσπου οι Γαλαξίες συρρικνώθηκαν και
μετατράπηκαν σε μία καινούρια, πιο διάχυτη σκόνη, πασπαλίζοντας ένα μεγαλύτερο
υπόβαθρο. Τόσες εκατοντάδες δισεκατομμύρια από αυτούς, όλοι με τα αθάνατα
όντα τους, όλοι μεταφέροντας το φορτίο ευφυίας τους από μυαλά που λικνίζονταν
ελεύθερα στο διάστημα. Και όμως, ένας από αυτούς ήταν ο μοναδικός, ο
πρωταρχικός Γαλαξίας. Ενας από αυτούς ήταν, σε κάποιο μακρινό και
απροσδιόριστο παρελθόν, ο μόνος Γαλαξίας που ήταν κατοικημένος από τον
άνθρωπο.
Ο Ζη Πράιμ απορροφήθηκε από την περιέργειά του να δει αυτόν τον Γαλαξία και
φώναξε «Συμπαντικέ ΑΚ! Από ποιόν Γαλαξία προέρχεται η ανθρωπότητα;»
Ο Συμπαντικός ΑΚ άκουσε, γιατί σε κάθε κόσμο και σε όλο το διάστημα είχε τους
δέκτες του έτοιμους, και κάθε δέκτης καθοδηγούσε κάπου στο υπερδιάστημα, όπου
ο Συμπαντικός ΑΚ παρέμενε απόμακρος.
Ο Ζη Πράιμ γνώριζε μόνο έναν άνθρωπο που οι σκέψεις του είχαν διεισδύσει σε
απόσταση όπου μπορούσαν να αντιληφθούν τον Συμπαντικό ΑΚ, και είχε αναφέρει
ότι είδε μόνο μία αστραφτερή σφαίρα , που διακρινόταν με δυσκολία.
«Μα πως είναι δυνατόν αυτός να είναι όλος ο Συμπαντικός ΑΚ;» είχε ρωτήσει ο Ζη
Πράιμ.
«Το μεγαλύτερο μέρος του» ήταν η απάντηση «βρίσκεται στο υπερδιάστημα. Σε
ποια μορφή βρίσκεται εκεί, δεν μπορώ να φανταστώ».
Ούτε κανένας άλλος μπορούσε, γιατί είχε περάσει πάρα πολύς καιρός, όπως
γνώριζε ο Ζη Πράιμ, από τότε που οποιοσδήποτε άνθρωπος είχε συμμετάσχει στην
κατασκευή του Συμπαντικού ΑΚ. Κάθε Συμπαντικός ΑΚ σχεδίαζε και κατασκεύαζε
τον διάδοχό του. Καθένας, κατά την διάρκεια της ύπαρξής του επί ένα εκατομμύριο
χρόνια ή περισσότερο, συγκέντρωνε τις απαραίτητες πληροφορίες, ώστε να φτιάξει
έναν καλύτερο και πιο περίπλοκο διάδοχο, όπου θα αποθήκευε τις πληροφορίες του
και τον οποίο θα πλημμύριζε στο τέλος με την προσωπικότητά του.
Ο Συμπαντικός ΑΚ διέκοψε τις περιπλανώμενες σκέψεις του Ζη Πράιμ, όχι με
λόγια, αλλά με καθοδήγηση. Η διάνοια του ζη Πράιμ οδηγήθηκε στην μισοσκότεινη
θάλασσα των Γαλαξιών, όπου ένας συγκεκριμένος μεγεθύνθηκε σε αστέρια.
Μία σκέψη τον κυρίευσε, άπειρα μακρινή, αλλά ξεκάθαρη. «ΑΥΤΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΡΧΙΚΟΣ ΓΑΛΑΞΙΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ».
Αλλά ήταν ακριβώς ίδιος με οποιονδήποτε άλλον και ο Ζη Πράιμ απογοητεύτηκε.
Ο Ντη Σαμπ Γουν, το μυαλό του οποίου τον συντρόφευε, είπε ξαφνικά. «Και είναι
ένα από όλα αυτά τα άστρα το πρωταρχικό άστρο του Ανθρώπου;»
Ο Συμπαντικός ΑΚ είπε «ΤΟ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΟ ΑΣΤΡΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΝΟΒΑ. ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ ΛΕΥΚΟΣ ΝΑΝΟΣ».
«Οι άνθρωποι που ζούσαν εδώ πέθαναν;» ρώτησε κατάπληκτος ο Ζη Πράιμ, χωρίς να σκεφτεί.
Ο Συμπαντικός ΑΚ είπε «ΕΝΑΣ ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ, ΟΠΩΣ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΕ
ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΗΚΕ ΕΓΚΑΙΡΩΣ ΓΙΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ ΤΟΥΣ ΣΩΜΑΤΑ».
«Φυσικά», είπε ο Ζη Πράιμ, αλλά ακόμα κι έτσι, μία αίσθηση απώλειας τον κυρίευσε.
Το μαυλό του εγκατέλειψε τον αρχικό Γαλαξία του Ανθρώπου και χάθηκε μέσα στις
αχνές κουκίδες. Δεν ήθελε να τον ξαναδεί ποτέ.
Ο Ντη Σαμπ Γουν είπε «Ποιο είναι το πρόβλημα;»
«Τα άστρα πεθαίνουν. Το πρωταρχικό άστρο είναι νεκρό».
«Όλα πρέπει να πεθάνουν. Γιατί όχι;»
« Αλλά όταν θα εξαντληθεί όλη η ενέργεια, τα σώματά μας θα πεθάνουν οριστικά, και μαζί τους εσύ κι εγώ».
«Θα πάρει δισεκατομμύρια χρόνια».
«Δεν θέλω να συμβεί μετά από δισεκατομμύρια χρόνια! Συμπαντικέ ΑΚ, πόσα άστρα θα επιβιώσουν;»
Ο Ντη Σαμπ Γουν είπε με θυμηδία «Ρωτάς πως μπορεί να αντιστραφεί η ροή της εντροπίας».
Και ο Συμπαντικός ΑΚ απάντησε «ΑΝΕΠΑΡΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΛΟΓΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ».
Οι σκέψεις του Ζη Πράιμ πέταξαν πίσω στον Γαλαξία του. Δεν ξανασκέφτηκε τον
Ντη Σαμπ Γουν, το σώμα του οποίου μπορεί να τον περίμενε σε έναν Γαλαξία ένα
τρισεκατομμύριο έτη φωτός μακριά ή σε ένα άστρο δίπλα σε εκείνο του Ζη Πράιμ.
Κακόκεφος, ο Ζη Πράιμ άρχισε να συγκεντρώνει διαστρικό υδρογόνο για να φτιάξει
το δικό του άστρο. Αν τα άστρα πρέπει κάποια μέρα να πεθάνουν, τουλάχιστον ας κατασκευαστούν μερικά ακόμη.
Ο Άνθρωπος συσκέφθηκε με τον εαυτό του, γιατί, με κάποιον τρόπο, διανοητικά, ο
Άνθρωπος ήταν ένας. Τον αποτελούσαν ένα τρισεκατομμύριο, τρισεκατομμύριο,
τρισεκατομμύριο άχρονα σώματα, το καθένα στη θέση του, να αναπαύεται ήσυχο και
άφθαρτο, το καθένα φροντισμένο από τέλεια αυτόματα, εξίσου άφθαρτα, ενώ τα
μυαλά όλων των σωμάτων διαλύονταν ελεύθερα το ένα μέσα στο άλλο, αξεχώριστα. Ο Άνθρωπος είπε «Το Σύμπαν πεθαίνει».
Ο Άνθρωπος κοίταξε τους μισοσκότεινους Γαλαξίες. Τα γιγάντια άστρα,
εξαντλημένα, είχαν χαθεί εδώ και καιρό, στο μακρινό και μισοξεχασμένο παρελθόν.
Σχεδόν όλα τα άστρα ήταν λευκοί νάνοι, που έσβηναν στο τέλος τους.
Νέα άστρα είχαν δημιουργηθεί από την σκόνη ανάμεσα στα άστρα, μερικά από
φυσική δραστηριότητα, μερικά από τον ίδιο τον Άνθρωπο, αλλά και αυτά τελείωναν, επίσης.
Ο Άνθρωπος είπε «Με συνετή διαχείριση, σύμφωνα με την καθοδήγηση του
Συμπαντικού ΑΚ, η ενέργεια που απομένει θα διαρκέσει δισεκατομμύρια χρόνια».
«Ακόμα κι έτσι» είπε ο Άνθρωπος, «κάποτε όλα θα τελειώσουν. Όσο συνετά και αν
διαχειριστεί, όσο και αν διαρκέσει, η ενέργεια που θα δαπανηθεί χάνεται και δεν
μπορεί να αποκατασταθεί. Η εντροπία θα αυξάνεται στο διηνεκές».
Ο Άνθρωπος είπε, «μπορεί να αντιστραφεί η ροή της εντροπίας; Ας ρωτήσουμε τον Παγκόσμιο ΑΚ».
Ο Παγκόσμιος ΑΚ τους περιέβαλλε, αλλά όχι στον χώρο. Ούτε ένα ίχνος του δεν
υπήρχε στον χώρο. Βρισκόταν στο υπέρχωρο και ήταν φτιαγμένος από κάτι που δεν
ήταν ούτε ύλη, ούτε ενέργεια. Η ερώτηση περί φύσης και μεγέθους του δεν είχε
πλέον καμία έννοια, υπό οιουσδήποτε όρους που θα μπορούσε να κατανοήσει ο Άνθρωπος.
«Κοσμικέ ΑΚ» είπε ο Άνθρωπος, «πως μπορεί να αντιστραφεί η ροή της εντροπίας;»
Ο Κοσμικός ΑΚ είπε, «ΑΝΕΠΑΡΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΛΟΓΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ».
Ο Άνθρωπος είπε. «Συγκέντρωσε στοιχεία». Ο Κοσμικός ΑΚ είπε, «ΘΑ ΤΟ ΚΑΝΩ. ΤΟ ΚΑΝΩ ΕΔΩ ΚΑΙ ΕΚΑΤΟ ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ. ΟΙ ΠΡΟΚΑΤΟΧΟΙ ΜΟΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΕΧΟΥΜΕ ΔΕΧΘΕΙ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΡΩΤΗΣΗ ΠΟΛΛΕΣ ΦΟΡΕΣ. ΟΛΑ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΕΧΩ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ ΑΝΕΠΑΡΚΗ».
«Θα έρθει η στιγμή», είπε ο Άνθρωπος, «που τα στοιχεία θα είναι επαρκή ή είναι
το πρόβλημα άλυτο υπό όλες τις πιθανές περιστάσεις;»
Ο Κοσμικός ΑΚ είπε «ΚΑΝΕΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΛΥΤΟ ΥΠΟ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΠΙΘΑΝΕΣ ΠΕΡΙΣΤΑΣΕΙΣ».
Ο Άνθρωπος είπε «Πότε θα έχεις αρκετά στοιχεία για να απαντήσεις στην ερώτηση;»
Ο Κοσμικός ΑΚ είπε «ΑΝΕΠΑΡΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΛΟΓΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ».
«Θα συνεχίσεις να το δουλεύεις;» ρώτησε ο Άνθρωπος.
Ο Κοσμικός ΑΚ είπε «Θα συνεχίσω».
Ο Άνθρωπος είπε, «Θα περιμένουμε».
Τα άστρα και ο Γαλαξίες πέθαναν και έσβησαν, και το διάστημα σκοτείνιασε ύστερα
από δέκα τρισεκατομμύρια χρόνια συνεχούς λειτουργίας.
Ένας- ένας, οι άνθρωποι απορροφήθηκαν από τον ΑΚ, κάθε φυσικό σώμα έχανε την
διανοητική του ταυτότητα με έναν τρόπο που ήταν περισσότερο ωφέλεια παρά απώλεια.
Το τελευταίο μυαλό του Ανθρώπου στάθηκε πριν την απορρόφηση, κοιτώντας προς
ένα διάστημα που δεν περιείχε τίποτε άλλο παρά τα απομεινάρια ενός τελευταίου
σκοτεινού άστρου και λίγη απίστευτα λεπτή ύλη, που την τάραζε τυχαία το
υπόλειμμα θερμότητας που εξαντλούνταν, ασυμπτωτικά, μέχρι το απόλυτο μηδέν.
Ο Άνθρωπος είπε, «ΑΚ, είναι αυτό το τέλος. Δεν μπορεί αυτό χάος να αντιστραφεί
και να ξαναυπάρξει το Σύμπαν ακόμη μία φορά. Δεν μπορεί να γίνει;»
Ο ΑΚ είπε «ΑΝΕΠΑΡΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΛΟΓΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ».
Το τελευταίο μυαλό του Ανθρώπου απορροφήθηκε και μόνο ο ΑΚ υπήρχε- και
αυτός στον υπέρχωρο.
Η ύλη και η ενέργεια είχαν τελειώσει και μαζί τους είχαν τελειώσει ο χώρος και ο
χρόνος. Ακόμη και ο ΑΚ υπήρχε μόνο για χάρη της τελευταίας ερώτησης που δεν
είχε ποτέ απαντηθεί, από τότε που ένας μισομεθυσμένος άνθρωπος είχε θέσει την
ερώτηση σε έναν υπολογιστή δέκα τρισεκατομμύρια χρόνια πριν, όταν ο υπολογιστής
σε σχέση με τον ΑΚ ήταν λιγότερο από αυτό που ήταν ο άνθρωπος σε σχέση με τον Άνθρωπο.
Όλες οι άλλες ερωτήσεις είχαν απαντηθεί, και μέχρι να απαντηθεί και αυτή η
τελευταία ερώτηση, ο ΑΚ δεν μπορούσε να απελευθερώσει την συνείδησή του.
Όλα τα στοιχεία είχαν συγκεντρωθεί. Δεν είχε απομείνει τίποτε για να συγκεντρωθεί.
Αλλά τα συγκεντρωμένα στοιχεία έπρεπε να συνδυαστούν με όλους τους δυνατούς τρόπους.
Ένα άχρονο διάστημα πέρασε έως ότου γίνει αυτό.
Και ο ΑΚ έμαθε πώς να αντιστρέψει την ροή της εντροπίας.
Αλλά δεν υπήρχε πλέον κανένας άνθρωπος για να του δώσει ο ΑΚ την απάντηση.
Ούτε ύλη. Η απάντηση έπρεπε να το φροντίσει και αυτό.
Για ακόμη ένα άχρονο διάλειμμα, ο ΑΚ σκεφτόταν πώς να το πραγματοποιήσει
καλύτερα. Προσεκτικά, οργάνωνε το πρόγραμμα.
Η συνείδηση του ΑΚ περιέλαβε όλα όσα ήταν κάποτε το Σύμπαν και τώρα ήταν
Χάος. Βήμα- βήμα, έπρεπε να γίνει.
Και ο ΑΚ είπε, «ΓΕΝΝΗΘΗΤΩ ΦΩΣ».
Και εγένετο φως

Οι κρετίνοι, οι ανόητοι, οι βλάκες και οι τρελοί – Umberto Eco

[...] "Λοιπόν. Στον κόσμο υπάρχουν οι κρετίνοι, οι ανόητοι, οι βλάκες και οι τρελοί".
"Εξαιρείται κανείς;"
"Ναι, εμείς οι δυο. Ή τουλάχιστον, δίχως να θέλω να σας προσβάλω, εγώ. Τέλος πάντων, όμως, αν το καλοσκεφτούμε, όλοι ανήκουν σε κάποια απ αυτές τις κατηγορίες. Ολοι μας κάθε τόσο είμαστε κρετίνοι, ανόητοι, βλάκες και τρελοί.
Ας πούμε ότι φυσιολογικός άνθρωπος ειν' εκείνος που συνδυάζει σε λογικό ποσοστό όλα αυτά τα συστατικά, τους ιδανικούς τύπους"…
…Λοιπόν. Ο κρετίνος δεν μιλάει καν, σαλιαρίζει, είναι σπαστικός. Κοπανάει το παγωτό στο κούτελο του από έλλειψη συντονισμού. Μπαίνει στην περιστροφική πόρτα από την αντίθετη πλευρά". "Πώς γίνεται;".
"Αυτός τα καταφέρνει. Γι αυτό είναι κρετίνος. Δεν μας ενδιαφέρει, τον αναγνωρίζουμε αμέσως, και δεν εμφανίζεται σε εκδοτικούς οίκους. Ας τον αφήσουμε εκεί που είναι".
"Ας τον αφήσουμε".
"Το να είσαι ανόητος είναι πιο περίπλοκο. Είναι κοινωνική συμπεριφορά. Ανόητος είναι αυτός που δεν πετυχαίνει ποτέ το ποτήρι".
"Τι εννοείτε;".
"Αυτό". Σημάδεψε με το δείκτη το τον πάγκο δίπλα στο ποτήρι. "Σκοπεύει να μιλήσει γι αυτό που υπάρχει μες στο ποτήρι αλλά, όπως και να 'χει, πέφτει έξω. Αν θέλετε, για να το πούμε απλά, είναι αυτός που κάνει γκάφες, που ρωτάει τι κάνει η ωραία σας κυρία στον τύπο που μόλις τον εγκατέλειψε η γυναίκα του. Καταλαβαίνετε;".
"Καταλαβαίνω. Τους ξέρω".
"Ο ανόητος είναι περιζήτητος, ιδίως στις κοσμικές συγκεντρώσεις. Φέρνει τους πάντες σε αμηχανία, μα προσφέρει ευκαιρίες για σχόλια. Στη θετική μορφή του είναι διπλωματικός. Μιλάει εκτός θέματος ακόμη και για τις γκάφες των άλλων, στρέφοντας αλλού τη συζήτηση. Ωστόσο δεν μας ενδιαφέρει, δεν είναι ποτέ δημιουργικός, μηρυκάζει, επομένως ποτέ δεν έρχεται να φέρει χειρόγραφα σ έναν εκδοτικό οίκο. Ο ανόητος δεν λέει ότι η γάτα γαβγίζει, μιλάει για τη γάτα όταν οι άλλοι μιλούν για το σκύλο. Λαθεύει στους κανόνες της συζήτησης, κι όταν λαθεύει ωραία είναι υπέροχος. Νομίζω ότι πρόκειται για απειλούμενο είδος, είναι φορέας κυρίως αστικών αρετών. Του χρειάζεται ένα σαλόνι Βερντυρέν, ή μάλλον μια οικία Γκερμάντ. Τα διαβάζετε ακόμη αυτά εσείς οι φοιτητές;".
"Και ο βλάκας;"
«Α! Ο βλάκας δεν κάνει λάθη συμπεριφοράς. Κάνει λάθος συλλογισμούς. Είναι αυτός που λέει ότι όλοι οι σκύλοι είναι κατοικίδια ζώα και όλοι οι σκύλοι γαβγίζουν, όμως και οι γάτοι είναι κατοικίδια ζώα, επομένως γαβγίζουν. Ή ότι όλοι οι Αθηναίοι είναι θνητοί, όλοι οι κάτοικοι του Πειραιά είναι θνητοί, επομένως όλοι οι κάτοικοι του Πειραιά είναι Αθηναίοι».
«Πράγμα που ισχύει».
«Ναι, αλλά συμπτωματικά. Ο βλάκας μπορεί να πει και κάτι σωστό, όμως για λανθασμένους λόγους».
«Μπορούμε να πούμε λανθασμένα πράγματα, αρκεί οι λόγοι να είναι σωστοί».
«Κατ’ ανάγκην. Αλλιώς γιατί να πασχίζουμε τόσο να είμαστε έλλογα όντα;»
«Όλοι οι μεγάλοι ανθρωπόμορφοι πίθηκοι κατάγονται από κατώτερες μορφές ζωής, οι άνθρωποι κατάγονται από κατώτερες μορφές ζωής, άρα όλοι οι άνθρωποι είναι μεγάλοι ανθρωπόμορφοι πίθηκοι».
«Αρκετά καλά. Φτάσαμε ήδη στο κατώφλι όπου υποπτεύεστε ότι κάτι δεν πάει καλά, όμως χρειάζεται λίγη δουλειά για ν’ αποδείξετε τι και γιατί. Ο βλάκας είναι παμπόνηρος. Τον ανόητο τον αναγνωρίζουμε αμέσως (κι ας μη μιλήσουμε για τον κρετίνο), ενώ ο βλάκας κάνει συλλογισμούς περίπου σαν τους δικούς μας, εκτός από κάτι απειροελάχιστο.
Είναι δεξιοτέχνης των παραλογισμών. Ένας επιμελητής εκδόσεων δεν έχει σωτηρία, πρέπει ν’ ασχολείται μαζί του ως τον αιώνα τον άπαντα. Εκδίδονται πολλά βιβλία από βλάκες γιατί εκ πρώτης όψεως μας πείθουν. Ο επιμελητής εκδόσεων δεν έχει εκπαιδευτεί ν’ αναγνωρίζει τους βλάκες. Αφού δεν το κάνει η Ακαδημία των Επιστημών, γιατί να το κάνουν οι εκδόσεις;»
«Δεν το κάνει ούτε η φιλοσοφία. Ο οντολογικός συλλογισμός του Αγίου Ανσέλμου είναι βλακώδης. Ο Θεός οφείλει να υπάρχει επειδή μπορώ να τον συλλάβω ως ον που διαθέτει παν το τέλειο, συμπεριλαμβανομένης και της ύπαρξης. Συγχέει το υπάρχον στη σκέψη με το υπαρκτό στην πραγματικότητα».
«Ναι, αλλά είναι βλακώδης και η ανασκευή του Γκονιλόν. Μπορώ να σκεφτώ ένα νησί στη θάλασσα ακόμα κι αν αυτό το νησί δεν υπάρχει. Συγχέει τη σκέψη του ικανού με τη σκέψη του αναγκαίου».
«Διαμάχη μεταξύ βλακών».
«Βεβαίως, κι ο Θεός διασκεδάζει με την ψυχή του. Θέλησε να παραμείνει ασύλληπτος απλώς για να δείξει ότι ο Ανσέλμος και ο Γκονιλόν ήταν βλάκες. Τι υπέρτατος σκοπός της δημιουργίας, τι λέω, της ίδιας της πράξης χάριν της οποίας απαιτείται ο Θεός. Τα πάντα να στοχεύουν στην καταγγελία της βλακείας του κόσμου». «Περιστοιχιζόμαστε από βλάκες».
«Δεν υπάρχει διαφυγή. Όλοι είναι βλάκες, εκτός από εμάς τους δυο. Ή μάλλον, μην προσβληθείτε, εκτός από σας».
«Νομίζω ότι εδώ υπεισέρχεται η απόδειξη του Γκέντελ».
«Δεν ξέρω, είμαι κρετίνος. Πυλάδη!»
«Μα είναι η σειρά μου».
«Θα τα μοιράσουμε στο τέλος. Ο Επιμενίδης ο Κρης λέει ότι όλοι οι Κρήτες είναι ψεύτες. Αν το λέει αυτός που είναι Κρης, και γνωρίζει καλά τους Κρήτες, τότε είναι αλήθεια».
«Αυτό είναι βλακώδες».
«Απόστολος Παύλος. Επιστολή προς Τίτον. Ακούστε και αυτό: όλοι όσοι πιστεύουν ότι ο Επιμενίδης είναι ψεύτης δεν μπορεί παρά να πιστέψουν τους Κρήτες, οι Κρήτες όμως δεν πιστεύουν τους Κρήτες διότι ουδείς Κρης πιστεύει ότι ο Επιμενίδης είναι ψεύτης». «Αυτό είναι βλακώδες ή όχι;»
«Σκεφτείτε το μόνο σας. Σας είπα ότι ο βλαξ δύσκολα εντοπίζεται. Ένας βλάκας μπορεί να πάρει ακόμα και το βραβείο Νόμπελ».
«Αφήστε με να σκεφτώ. Μερικοί απ’ αυτούς που δεν πιστεύουν ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο σε εφτά ημέρες δεν είναι φονταμενταλιστές (Θρησκευτικό κίνημα του Προτεσταντισμού στις αρχες του αιώνα μας που αντιτάχθηκε στις εξελίξεις και κήρυττε το αλάνθαστο της Αγίας Γραφής).
Όμως ορισμένοι φονταμενταλιστές πιστεύουν ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο σε εφτά ημέρες, επομένως όλοι όσοι δεν πιστεύουν ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο σε εφτά ημέρες δεν είναι φονταμενταλιστές. Είναι βλακώδες ή όχι;»
«Θεέ μου - είναι η ώρα να το πω... Δεν ξέρω. Εσείς τι λέτε;» «Οπωσδήποτε είναι, έστω κι αν είναι αληθές. Καταπατά έναν από τους νόμους των συλλογισμών. Δεν συνάγονται καθολικές προτάσεις από δύο επιμέρους».
«Κι αν είστε εσείς ο βλάκας;»
«Τότε θα είχα καλή και αιώνια συντροφιά».
«Ε, ναι, η βλακεία μάς περιβάλλει. Κι ίσως χάρη σ’ ένα λογικό σύστημα, διαφορετικό από το δικό μας, η βλακεία μας να είναι δική τους σοφία. Ολόκληρη η ιστορία της λογικής αποτελεί εξ ορισμού μια έννοια ευάλωτη στη βλακεία. Παραείναι αχανής. Κάθε μεγάλος στοχαστής είναι ο βλάκας κάποιου άλλου».
«Η σκέψη ως συνεκτική μορφή βλακείας».
«Όχι. Η βλακεία μιας σκέψης είναι η ασυναρτησία μιας άλλης σκέψης».
«Εμβριθέστατο. Είναι δύο η ώρα, σε λίγο ο Πυλάδης κλείνει και δε φτάσαμε ακόμα στους τρελούς».
Τον τρελό τον αναγνωρίζεις αμέσως. Είναι ένας βλάκας που δεν ξέρει τα κόλπα. Ο βλάκας προσπαθεί να αποδείξει τη θέση του, έχει λογική αλλήθωρη, ωστόσο έχει λογική. Ο τρελός, αντίθετα, δεν νοιάζεται για τη λογική, προχωρεί με βραχυκυκλώματα. Γι αυτόν, το καθετί αποδεικνύει τα πάντα. Ο τρελός έχει μια έμμονη ιδέα και οτιδήποτε βρει του κάνει για να την υποστηρίξει. Τον τρελό τον αναγνωρίζεις από τις ελευθερίες που παίρνει μπροστά στο καθήκον της απόδειξης, από την ευκολία με την οποία δέχεται επιφοιτήσεις. Και θα σας φανεί παράξενο, αλλά ο τρελός, αργά ή γρήγορα, ξεφουρνίζει τους Ναίτες".
"Πάντα;".
"Υπάρχουν και τρελοί χωρίς Ναίτες αλλά οι τρελοί με τους Ναίτες είναι οι πιο πονηροί. Στην αρχή δεν τους αναγνωρίζεις, νομίζεις ότι μιλούν φυσιολογικά, έπειτα, ξαφνικά…" Εγνεψε για να ζητήσει εν ακόμα ουίσκι, το ξανασκέφτηκε και ζήτησε το λογαριασμό. "Μια που λέμε για τους Ναίτες. Τις προάλλες ένας τύπος μου άφησε ένα δακτυλογραφημένο κείμενο γι αυτό το θέμα. Είμαι σίγουρος ότι είναι τρελός, μα έχει ανθρώπινη όψη. Το κείμενο του αρχίζει με ήσυχο τρόπο. Θέλετε να του ρίξετε μια ματιά;".
"Ευχαρίστως. Μπορεί να βρω κάτι που θα μου χρειαστεί". "Δεν νομίζω. Αν όμως έχετε μισή ώρα καιρό, κάντε μια βόλτα. Οδός Σιντσέρο Ρενάτο, αριθμός ένα. Περισσότερο θα ωφελήσει εμένα παρά εσάς. Θα μου πείτε αμέσως αν η εργασία σας φανεί αξιόπιστη".
"Γιατί μ εμπιστεύεστε;".
"Ποιός είπε ότι εμπιστεύομαι; Αν όμως τύχει, εμπιστεύομαι. Εμπιστεύομαι την περιέργεια".

Umberto Eco
ΤΟ ΕΚΚΡΕΜΕΣ ΤΟΥ ΦΟΥΚΩ
Μετάφραση από τα ιταλικά ΕΦΗ ΚΑΛΛΙΦΑΤΙΔΗ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΝΩΣΗ 1989

Το ημερολόγιο του Alistair Bannerman – David Irving

[Απόσπασμα από το Κεφάλαιο «Με τα βρακιά τους κατεβασμένα»]
Κοντά σε μια ερειπωμένη πόλη της Γαλλίας, ο Ρόμελ στέκεται όρθιος κρατώντας στα χέρια του ένα χιλιοταλαιπωρημένο βιβλιαράκι. Το ξεφυλλίζει με περιέργεια και περιεργάζεται τις μουντζουρωμένες σημειώσεις. Δεν είναι το σημειωματάριό του, αλλά κάτι που μόλις του έχει παραδώσει ο Στρατηγός Feuchtinger. Η 21η Μεραρχία Panzer του Feuchtinger το έχει ανακαλύψει στη διάρκεια της μάχης που εξακολουθεί να μαίνεται ανάμεσα στους Γερμανούς και τους Συμμάχους εισβολείς γύρω από αυτή την πόλη, τον Ιούνιο του 1944. όπως διαπιστώνεται, πρόκειται για το προσωπικό ημερολόγιο ενός Άγγλου αξιωματικού, του Λοχαγού Alistair Bannerman. Είναι γραμμένο με τη μορφή ενός μεγάλου γράμματος προς την Elizabeth, τη νεαρή σύζυγο που είχε αφήσει σε μια αγροικία στο Dorset όταν έφυγε για να αναλάβει τη διοίκηση μιας διμοιρίας αντιαρματικών εναντίον των Γερμανών. Χάρη σε αυτό και με τη βοήθεια διερμηνέα, ο Ρόμελ μαθαίνει μερικά πράγματα για την ψυχή των ανδρών τους οποίους πολεμά και για τις τελευταίες ημέρες τους στην Αγγλία, καθώς προετοιμάζονταν για τη μεγαλύτερη εισβολή στην Ιστορία.
Το ημερολόγιο αρχίζει την Κυριακή, 28 Μαΐου του 1944 – την ημέρα που ο Ρόμελ είχε περάσει με τον Μαρκήσιο de Choisy. Σε κάποιο ανώνυμο στρατόπεδο στο Sussex της νοτιοανατολικής Αγγλίας, μόλις έχουν ληφθεί πλήρη μέτρα ασφαλείας και όλες οι κινήσεις από και προς το στρατόπεδο ελέγχονται αυστηρά. Για πρώτη φορά ο Λοχαγός Bannerman αισθάνεται παγιδευμένος. Συνειδητοποιεί ότι μπορεί να μην ξαναδεί τη νεαρή του οικογένεια και το ημερολόγιο αρχίζει να αναφέρεται ανάμεσα στο ειδυλλιακό παρελθόν, το ανιαρό παρόν και τα φριχτά γεγονότα που μέλλουν να συμβούν. «Προς το παρόν δεν αισθανόμαστε μεγαλειώδεις» γράφει. «Σε αυτή τη ζωή υπάρχουν ένα σωρό μικροενοχλήσεις. Οι ατέλειωτες ασκήσεις, η πίεση, οι αρβύλες και οι ιδρωμένες κάλτσες, και τώρα η αίσθηση ότι ζεις σε κλουβί – όλα αυτά είναι μικροενοχλήσεις που υψώνουν ένα τείχος ανάμεσα σε εμάς και τη ζωή, όπως θέλουν να τη παρουσιάζουν οι δημοσιογράφοι και οι πολιτικοί, από την περίοπτη θέση τους. Έχω προσπαθήσει να εξηγήσω στη διμοιρία μου ότι ετοιμαζόμαστε να γράψουμε Ιστορία και ότι κάποια ημέρα τα παιδιά τους θα διαβάζουν για τα κατορθώματά μας στα σχολικά τους βιβλία, αλλά το μόνο που βλέπω είναι μισά χαμόγελα...».
Έτσι συνεχίζει το ημερολόγιο – άλλοτε περιγράφοντας ότι τα αποβατικά για τα άρματα μάχης είναι πιο άνετα σκάφη σε σύγκριση με τα πλοιάρια εφόδου του πεζικού, όπου οι στρατιώτες ξερνοβολούν ο ένας επάνω στον άλλο στη διάρκεια μιας αποβατικής άσκησης, και άλλοτε επιστρέφει με νοσταλγία σε βαρκάδες το Μάιο στο Dorset, σε πικνικ, στο απαλό φόρεμα της συζύγου του και στις τρυφερές στιγμές που είχε ζήσει μαζί της την άνοιξη. «Μετά σκέφτομαι εσένα, την οικογένειά μου, τον Οκτώβριο , όταν τα μήλα βρίσκονται ήδη στις αποθήκες και τα φθινοπωρινά λουλούδια πλημμυρίζουν τους κήπους με τα χαλκοκόκκινα και μπλε χρώματά τους. Τα πρωινά είναι ψυχρά και γεμάτα υγρασία, κάνοντας τα λιβάδια να αστράφτουν από σταγόνες σαν διαμάντια, αλλά κάνει ακόμα αρκετή ζέστη, έτσι μπορείς να ξαπλώνεις στην ύπαιθρο – όπως έκανα τον περασμένο Οκτώβριο παρακολουθώντας τα πρώτα βήματα του Andrew...».
Συνεπώς ο Bannerman προετοιμάζεται για την προσεχή μάχη. «Ιδροκοπούμε μέσα στις χοντροφτιαγμένες αρβύλες και τις απολυμασμένες στολές», γράφει, «συναρμολογώντας και οπλίζοντας τα ατσάλινα θηρία μας, για να καταστρέψουμε τη Φύση στην απέναντι πλευρά της Μάγχης». Διοικεί τον ουλαμό του εδώ και δεκαοκτώ μήνες και σε αυτό το διάστημα έχει πάρει μόλις λίγες ημέρες άδεια για να δει την Elizabeth. «Ξέρω ποιοι από τους άνδρες μου είναι ευτυχισμένοι με το γάμο τους, ποιοι έχουν παιδιά, και, επίσης, ξέρω τα ονόματα μερικών. Ξέρω τους λουφαδόρους και αυτούς που δήθεν τα ξέρουν όλα». Κάπου κάπου δείχνει ενοχλημένος με τις γεμάτες βεβαιότητα διακηρύξεις του Τσώρτσιλ, του Μοντγκόμερι και του Αϊζενχάουερ. «Είναι τερατώδες να μιλάς για αυτή την επικείμενη θυσία αίματος σαν να πρόκειται για μια ημέρα στον ιππόδρομο ή για κάποιο παιχνίδι. Δεν είναι. Ο πόλεμος είναι μια ανήθικη υπόθεση, προσβάλλει την ανθρώπινη ελευθερία, την αξιοπρέπεια και την ειρήνη με ένα είδος βραδύνοιας, απληστίας και απάθειας και μεταμορφώνει όλους του ανθρώπους σε ερπετά που δεν βλέπουν την ώρα να χιμήξουν το ένα στο λαρύγγι του άλλου, να καταστρέψουν τις φημισμένες και όμορφες πόλεις τους και τις αξίες που χρειάστηκαν 2.000 χρόνια για να δημιουργήσουν… Για τους στρατιώτες που στεγάζονται σε πρόχειρα παραπήγματα οι ραδιοφωνικές ρητορείες του Τσώρτσιλ ακούγονται λιγάκι ενοχλητικές. Δεν έχουν μεγάλη εμπιστοσύνη στον Καινούργιο Κόσμο ούτε πιστεύουν σε κάποια μεγαλόπνοη απελευθερωτική αποστολή. Γνωρίζουν ότι θα δημιουργηθεί ένα απέραντο οστεοφυλάκιο. Το μόνο που θέλουν είναι να βάλουν ένα τέλος σε όλα, και να επιστρέψουν στη ζωή του πολίτη, στα σπίτια τους στην προσωπική τους ζωή, στις συζύγους και στα αγαπημένα τους προσωπα».
Το ημερολόγιο επιστρέφει στην Κυριακή, 28 Μαΐου. «Μόλις φάγαμε και στη συνέχεια ακούσαμε μια ομιλία του διοικητή μας. Επανέλαβε μερικά από τα πράγματα που ανέφερε ο Μοντγκόμερι στους επικεφαλής των ταγμάτων… Αναφέρει ότι οι πρώτες τέσσερις ημέρες θα είναι κρίσιμες, και θα χρειαστεί να ριψοκινδυνεύσουμε. Πρέπει να δράσουμε γρήγορα και με τόλμη για να κερδίσουμε έδαφος. Ο διοικητής μας λέει ότι οι πιο κρίσιμες στιγμές μας θα είναι οι πρώτες έξι ώρες, όταν θα πρέπει να προωθηθούμε στην ξηρά με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη δύναμη για να φθάσουμε στον Αντικειμενικό μας Σκοπό – μια πόλη με το κωδικό όνομα «Πολωνία». Δεν γνωρίζω που βρίσκεται. Είναι απόρρητο και, Δόξα τω Θεώ, από αυτή την άποψη η ασφάλειά μας φαίνεται ικανοποιητική. Σκέψου τη στιγμή που θα ανοίξουμε τους χάρτες μας στο πλοίο και θα μάθουμε το αληθινό όνομα του στόχου της επίθεσής μας… Ο διοικητής λέει ότι ο Ρόμελ προσφάτως επιθεώρησε το κομμάτι του εδάφους στο οποίο πρόκειται να εισβάλουμε και έχει ενισχυθεί ακόμα περισσότερο, όπως και οι υπόλοιπες επάκτιες οχυρώσεις. Έχουν τοποθετήσει σε βάθος μερικούς πολύ επικίνδυνους πασσάλους και μεταλλικά σουβλιά μέσα στο νερό και δίχως αμφιβολία μας επιφυλάσσουν πολύ περισσότερες εκπλήξεις. Ο Μόντι όμως λέει ότι δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε τις εκπλήξεις τους μένοντας πίσω και περιμένοντας. Λένε ότι η τάδε μεραρχία Panzer έχει ήδη μετακινηθεί πλησιέστερα στην περιοχή μας. Διαθέτει περίπου είκοσι άρματα Tiger, ενενήντα Panther και πάνω από εκατό Panzer IV. Επομένως είναι σαφές ότι τα έξι μικρά πυροβόλα μου θα τα αναχαιτίσουν, στην περίπτωση που επιτεθούν εναντίον του τάγματός μας».
Είναι πλέον 31 Μαΐου. Στη Γαλλία ο Ρόμελ μελετά τα διαγράμματα της παλίρροιας και αποφασίζει ότι σύντομα θα μπορέσει να φύγει με άδεια για τη Γερμανία χωρίς να ανησυχεί. Στο Sussex, τα αποβατικά στρατεύματα παίρνουν τα τελευταία τους γράμματα από το σπίτι. «Τώρα υπάρχει μόνο ο πόλεμος» γράφει ο Bannerman στο ημερολόγιο του. «Σε νοσταλγώ πολύ, για την κατανόησή σου, για την ήρεμη αγάπη σου και για την τρυφερότητα σου, και σήμερα θέλω τόσο πολύ να πλημμυρίσω το στόμα σου με παθιασμένα και παράτολμα φιλιά, να ξαπλώσω πλάι σου και να νιώσω την αβάσταχτη γλύκα από το γυμνό κορμί σου, μέσα σε ένα δροσερό δωμάτιο, με την καλοκαιρινή αύρα να χαϊδεύει σαν ζέφυρος την επιδερμίδα σου. Ω, πόσο με βασανίζει να νιώθω τον πόθο του καλοκαιριού στο αίμα μου, αυτή τη δικαιολογημένη λαχτάρα για σένα, αγαπημένη και γοητευτική γυναίκα μου. Κι όμως, ξέρω ότι το καθήκον και το συρματόπλεγμα, η μοίρα και η ανθρώπινη τρέλα απλώνουν χιλιάδες μίλια ανάμεσά μας!… Πόση γιγάντια προσπάθεια πρέπει να καταβάλει τώρα ο κάθε άνδρας, για να αντιμετωπίσει κάτι σαν κι αυτό. Άνδρες, που η ζωή τους μπορεί να τελειώσει πολύ σύντομα, άνδρες σχεδόν αμόρφωτοι και αδαείς, χωρίς φιλοσοφικά ερείσματα, άνδρες με ασθενικές αποξενωμένες, φτωχές ή άπορες οικογένειες, άνδρες που δεν έχουν γνωρίσει ποτέ την αγάπη, άνδρες που δεν είχαν ποτέ τους μεγάλες φιλοδοξίες, ούτε και ήθελαν μια νέα παγκόσμια τάξη. Κι όμως όλοι πηγαίνουμε πρόθυμα στη μάχη, όπως μας έχουν διατάξει. Ελπίζω ότι η χώρα θα αναγνωρίσει αυτούς τους άνδρες για αυτό που έχουν να κάνουν τώρα...».

Η σκέψη του  Bannerman τρέχει συνεχώς στο ζεστό και ήμερο τοπίο του Dorset, σε περιπάτους στην ύπαιθρο, στον έρωτα και στα γέλια: « “Ο Ουίνι το Αρκουδάκι!” Το έχω μαζί μου – αυτό και την Καινή Διαθήκη. Σύντομα θα ανθίσουν τα τριαντάφυλλα, τα ρόδα θα ταιριάζουν έξοχα με το λευκό και μπλε ριγέ σου φόρεμα. Αν ήσουν εδώ, θα ξεκούμπωνα σιγά σιγά τα κουμπιά του φορέματος σου, ύστερα θα φιλούσα πρώτα το σβέρκο σου, μετά το μικρό λακκάκι στο λαιμό σου και μετά την απαλή σχισμή ανάμεσα στα στήθη σου. Κι εκεί θα έβαζα τα τριαντάφυλλα, μια τέλεια διακόσμηση για ένα τόσο όμορφο μέρος… Αύριο είναι 1 Ιουνίου και θα κάνουμε ένα βήμα πιο κοντά. Προωθούμαστε προς τον τομέα της επιβίβασης. Σήμερα μας έδωσαν τους κωδικούς για τις πρώτες ημέρες. Γεμίσαμε τα κάνιστρα μας με καύσιμα και πήραμε τις μερίδες και τα πυρομαχικά μας».
1ΙΟΥΝΙΟΥ. Στον τομέα της επιβίβασης περιμένουν και προσπαθούν να μαντέψουν ποια πόλη θα είναι η «Πολωνία». Κάνουν βόλτες, πίνουν μπύρα, κοπανούν τα πλήκτρα του πιάνου στη λέσχη και τραγουδούν τραγούδια όπως το We Must Never Say Goodbye, το Moonlight Becomes You και το As Time Goes By. Μαθαίνει ανησυχητικές ειδήσεις: εκείνη η μεραρχία Panzer κατευθύνεται προς την «Πολωνία» και κάνει τακτικές ασκήσεις.
2 ΙΟΥΝΙΟΥ. Ο Ρόμελ έχει βγει ξανά για κυνήγι με τον Μαρκήσιο de Choisy. Ο Bannerman γράφει: «Σήμερα το πρωί ακούσαμε ότι αύριο το ξημέρωμα πάμε για επιβίβαση. Οπότε, αρχίζει το πανηγύρι».
3 ΙΟΥΝΙΟΥ. Ο Ρόμελ στο Παρίσι, αγοράζει παπούτσια. Το ημερολόγιο του Bannerman αναφέρει: «Εγερτήριο νωρίς, αφού ξυπνήσαμε στις 4:30. Κάτω από το φως της λάμπας θυέλλης, μόλις προλάβαμε να μεταλάβουμε στις 5:00, προτού αναχωρήσουμε στις 6:00». Η ημέρα περνά μεταφέροντας με βίντσι τα βαρέα πυροβόλα και τον εξοπλισμό στο αποβατικό σκάφος. «Η Ημέρα D είναι η Δευτέρα, οπότε μας μένει μόνο, αύριο, η Κυριακή».
4ΙΟΥΝΙΟΥ. Το πρωί καθώς ο Ρόμελ αναχωρεί από τη Γαλλία για το σπίτι του στο Herrlingen, ο Bannerman γράφει: «Σου έχω γράψει ένα γράμμα αλλά δεν ξέρω αν θα έρθει κάποιος για να το πάρει. Είμαστε αγκυροβολημένοι, φυσά δυνατός άνεμος και η θάλασσα είναι φουρτουνιασμένη… Έχουμε μεταφέρει στο πλοίο αυτά τα θηριώδη ρυμουλκούμενα και το κατάστρωμα είναι ασφυκτικά γεμάτο με ελκυστήρες, τζιπ, οχήματα μεταφοράς προσωπικού, πυροβόλα και άρματα μάχης. Οι άνδρες κοιμούνται πάνω σε λινάτσες ή μέσα στα οχήματά τους, με τρεις κουβέρτες ο καθένας. Ξάπλωσα λίγο μετά τις εννέα μέσα στην τιμονιέρα και κοιμήθηκα βαθιά πάνω σε ένα φορείο. Πιστεύω ότι η Ημέρα D θα είναι η αυριανή, κι έτσι δεν μου μένει πολύς καιρός… Προσεύχομαι να έχω θάρρος, μολονότι ξέρω πως δεν είμαι ήρωας…
»Στο όχημα μεταφοράς προσωπικούτου λοχία Matthews, μέσα στο οποίο υποτίθεται ότι θα επιβιβασθώ, όλοι στη μονάδα έχουν γράψει με κιμωλία τα ονόματα των κοριτσιών τους και έχουν ζωγραφίσει καρδούλες. Έτσι, για να μη μείνω απ’ έξω, πρόσθεσα το όνομά σου στην γκαλερί. Βρίσκεσαι ανάμεσα στην Doris του υποδεκανέα Baker και στη Vera του λοχία Matthews. Το λιμάνι είναι πλημμυρισμένο από πλοία, έχουν υψωθεί μπαλόνια φραγμού(1) και οι άνδρες γευματίζουν ανά μικρές ομάδες. Αναρωτιέμαι ποιο φόρεμα να φοράς. Είναι 13:00 και υποθέτω ότι αυτή τη στιγμή θα κατεβάζεις τον Andrew για το κυριακάτικο γεύμα. Τα ηλιοκαμένα χέρια σου ετοιμάζουν το φαγητό και εκείνος το απαιτεί γκρινιάζοντας από το καρεκλάκι του. Αν ήμουν τώρα μαζί σου, θα σε διέκοπτα για αρκετή ώρα, για ένα φιλί και θα έβλεπα το γέλιο στα μάτια σου, καθώς θα γύριζες για να μου προσφέρεις τα απαλά σου χείλη, προτού στραφείς ξανά στη δουλειά σου σαν καλή μητέρα. Πόσο μου αρέσει να βλέπω την ντροπαλή έκφραση κατάπληξης στο πρόσωπο του Andrew όταν μας βλέπει να αγκαλιαζόμαστε… Είμαστε στο λιμάνι όλη την ημέρα. Η εισβολή έχει αναβληθεί λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών και το λιμάνι είναι γεμάτο πλοία».
Ο Bannerman βγαίνει στην ακτή για να ξεμουδιάσει. Το ίδιο κάνει και ο Ρόμελ στη Γερμανία, μαζί με τη Λούσι (την γυναίκα του).
5 ΙΟΥΝΙΟΥ. Ο Bannerman γράφει: «Φυσά ακόμα δυνατός άνεμος, αλλά λίγο μετά το πρωινό σηκώσαμε άγκυρα και σαλπάραμε. Τα κατάλευκα βράχια φωτίζονται από τον ήλιο σαν λευκές κουρτίνες κατά μήκος της χαμηλής καταπράσινης ακτής. Ο λευκός στόλος από τα αρματαγωγά, τα σκάφη υποστήριξης με τα μεγάλα ασημένια μπαλόνια φραγμού και τα άλλα ταχέα σκάφη, που αφήνουν πίσω τους σύννεφα λευκού αφρού, σχηματίζουν μια υπέροχη εικόνα από γαλάζιο, λευκό και ασημί. Ένα μέρος της βρετανικής αρμάδας δείχνει περισσότερο σαν να λαμβάνει μέρος σε αγώνες ανοικτής θαλάσσης.
»Δίνεται το σήμα: “Άνοιγμα σφραγισμένων διαταγών στις 7:00”. Μια άλλη διαταγή από μια βενζινάκατο: “Ώρα απόπλου 12:30”. Επομένως η Ημέρα D πρέπει να είναι η αυριανή. Σαλπάραμε στις 12:45. Συγκέντρωσα όλους τους άνδρες και τους είπα ότι έφθασε η ώρα. Δεν μου ήταν εύκολο να μιλήσω, καθώς έπρεπε με το ένα χέρι να κρατώ το κιγκλίδωμα και με το άλλο τα έγγραφα, και να έχω το νου μου μήπως ο άνεμος μου πάρει το μικρόφωνο από τα χέρια. Έπρεπε να φωνάζω για να ακουστώ πάνω από τον άνεμο, τη θάλασσα και τις μηχανές. Τους είπα με μεγάλη συναίσθηση απέναντι στη σημασία αυτής της στιγμής, ότι αύριο είναι η Ημέρα D και ότι τα πρώτα κύματα της επίθεσης μας θα πλήξουν τις ακτές στις 7:25. αντικειμενικός μας Σκοπός είναι η Caen. Οι δυνάμεις μας πρόκειται να εισβάλουν στη Νορμανδία και τη Βρετάνη. Εκείνη τη νύχτα, ο Bannerman δυσκολεύεται να κοιμηθεί.
6 ΙΟΥΝΙΟΥ. «Νομίζω πως όλοι έχουμε την αίσθηση, κάπου κάπου ότι ονειρευόμαστε. Ο φίλος μου ο James μίλησε για λογαριασμό όλων όταν είπε: “Έχω συνεχώς την αίσθηση ότι η γυναίκα μου θα με σκουντήσει στην πλάτη για να μου πει ότι παρακοιμήθηκα και ότι έχω αργήσει μισή ώρα για το πρωινό”. Τώρα είναι 3:00 και βρίσκομαι επάνω στη γέφυρα. Το φεγγάρι λάμπει και παρά τη συννεφιά έχει αρκετό φως. Μπορώ να διακρίνω τις νηοπομπές και τις σειρές από τα μικρά σκάφη και τα σκούρα μπαλόνια να διαγράφονται μπροστά και πίσω μας, πάνω στην γκρίζα θάλασσα… Έτσι, σαλπάρουμε προς την Caen. Κι εσύ, άγγελε μου, ελπίζω να κοιμάσαι, να κοιμάσαι βαθιά στην κρεβατοκάμαρα των παιδιών. Το να σε σκέπτομαι με έχει βοηθήσει τόσο. Έχω αντλήσει μεγάλο κουράγιο από αυτό. Σε φαντάζομαι να ακούς καθημερινά το δελτίο των εννέα και να με σκέφτεσαι τρυφερά. Ελπίζω ότι ο Andrew κοιμάται βαθιά με το ξανθό του κεφάλι ακουμπισμένο στο μαξιλαράκι του και ότι ο Richard έχει βολευτεί μέσα στο κρεβατάκι του».
Οι ώρες περνούν, καθώς ο αποβατικός στόλος πλησιάζει αργά στη Νορμανδία. Δεξιά του, ο Bannerman μπορεί να διακρίνει αντιαεροπορικά πυρά – πρέπει να είναι η άμυνα του Χερβούργου. «Πιστεύω πως θα πρέπει ήδη να έχεις ακούσει τις ειδήσεις αγάπη μου. Τα μάτια μου δακρύζουν καθώς συνειδητοποιώ ότι αυτή ακριβώς τη στιγμή μπορεί να ακούς το δελτίο...»
Αμέσως μετά το ημερολόγιο σταματά απότομα.

David Irving
Ρόμελ
Η Αλεπού της Ερήμου
Μετάφραση Γιάννης Καστανάρας
Εκδόσεις Γκοβόστη 2005

Οι φωτογραφίες προέρχονται από:

https://www.historyextra.com/period/second-world-war/if-i-dont-come-home-letters-from-a-d-day-captain/

όπου επίσης αναγράφεται ότι:

«Bannerman's notebook was confiscated when he was taken prisoner by the Germans on 7 June 1944. Having narrowly escaped death, and survived the ordeal of a prisoner of war camp, Bannerman returned home to his wife and sons in April 1945.

Extraordinarily, some years later a German translation of his diary was returned to him, and is now available to read. The book accompanies the ITV documentary If I Don't Come Home - Letters from D-Day, in which Bannerman features».

To Zante – Στη Ζάκυνθο – Edgar Allan Poe

 

Fair isle, that from the fairest of all flowers

Thy gentlest of all gentle names dost take,

How many memories of what radiant hours

At sight of thee and thine at once awake!

How many scenes of what departed bliss!

How many thoughts of what entombed hopes!

How many visions of a maiden that is

No more — no more upon thy verdant slopes!

No more! — alas, that magical sad sound

Transforming all! Thy charms shall please no more —

Thy memory no more! Accursed ground

Henceforth I hold thy flower-enamelled shore,

O, hyacinthine isle! O, purple Zante!

Isola d’oro! Fior di Levante!

***

Από τ' ωραιότερο λουλούδι, εσύ ανθονήσι,

επήρες το γλυκόνομα που σε ομορφαίνει.

Πόσες στη θύμησή του, όποιος θα σε αντικρίσει,

λαμπρές κι αρμονικές στιγμές δεν ανασταίνει!

Ξυπνούν θωριές ευτυχισμένες που έχουν σβήσει,

ελπίδες φευγαλέες και στοχασμοί χαμένοι,

τ' όραμα εκείνης που δεν θα ξαναγυρίσει

ποτέ στη χλοερή γη τη μοσκοβολισμένη.

Ποτέ πλια! Τον αντίλαλο γρικώ θλιμμένο. —

Δεν θα ξαναχαρώ τα μαγικά σου κάλλη…

Και τώρα πια θάναι καταραμένο

για με τ' ολάνθιστό σου το ακρογιάλι,

ω φλόγα του Υακίνθου, Ζάκυνθος εσύ,

λουλούδι της Ανατολής, Χρυσό Νησί!

Μετάφραση Μαρίνος Σγούρος

Περιοδικό Νέα Εστία, 39 (15 Φεβρ. 1946)

ΚΛΑΣΣΙΚΈΣ ΕΡΜΗΝΕΊΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΤΗΣ ΚΟΛΑΣΗΣ - Enrico Mattievich

Στην Οδύσσεια του Όμηρου η Κίρκη είπε στον Οδυσσέα, ότι η είσοδος που έδινε πρόσβαση στο βασίλειο του Άδη-Πλούτωνα βρισκό­ταν στην άκρη του ωκεανού. Ο άρχοντας του Κάτω Κόσμου ή καλύτε­ρα η προσωποποίηση αυτού του κόσμου λεγόταν Άδης, όταν συσχετιζό­ταν με το φόβο, τον αιφνιδιασμό και το θάνατο, για να περιγράψει τις πιο σκοτεινές όψεις της Κόλασης. Αλλά, όταν συσχετιζόταν με τον ορυ­κτό πλούτο που η γη έκρυβε στα έγκατα της ή με τα αγαθά, φρούτα της γενναιόδωρης γης, τότε σαν καλοκάγαθο άρχοντα αυτού του κόσμου τον έλεγαν Πλούτωνα, από την έννοια του πλούτου (26). Λαμβάνοντας υπόψη αυτή την εκδοχή ένα από τα κυριότερα εμβλήματα αυτού του θεού ήταν το κέρας της αφθονίας, της «Αμάλθειας», πηγής αστείρευ­της αφθονίας οποιουδήποτε είδους (27). Η τοποθεσία και η τοπογραφία αυτού του υπόγειου και πάμπλουτου κόσμου αναφέρονταν μόνο στις αλληγορίες των επικών ραψωδιών, ζωντανών ακόμα στις ημέρες του Όμηρου. Στις ημέρες του Πλάτωνα αυτές οι μακρινές παραδόσεις, ήδη έντονα ποτισμένες από μυστικά δόγματα, μεταμορφώνονται σε σκοτει­νούς μύθους. Περνάνε σε δεύτερο στάδιο, γεννιόταν η Φιλοσοφία.
Ο Πλάτων δοκιμάζει μία φυσική περιγραφή της γης και της κό­λασης στο «Φαίδων», βασισμένη σε μία ορθολογική ερμηνεία των αρ­χαίων μύθων (28). Η γη σ’ αυτή τη περιγραφή έχει σφαιρική μορφή και είναι τοποθετημένη στο κέντρο του ουρανού. Κρατιέται σε ισορροπία, μαζί με άλλα άστρα, σ’ ένα περιβάλλον ονομαζόμενο αιθέρας.
Βεβαιώνει ο Πλάτων, ότι η γήινη σφαίρα είναι πελώρια, αφού η περιοχή από τις ανατολικές ακτές της Μαύρης θάλασσας μέχρι τους στύλους του Ηρακλή δεν είναι παρά ένα μικρό μέρος. Δίδοντας τον λόγο στον Σωκράτη περιγράφει τη Γη ορατή από το διάστημα σαν μια σφαί­ρα από δέρμα με 12 κομμάτια. Πιθανώς αναφέρεται στο δωδεκάεδρο, μορφή στην οποία οι Πυθαγόρειοι αποδίδουν μεγάλη σημασία, εξαι­τίας του σχήματος που περισσότερο πλησιάζει την σφαίρα.
Στην συνέχεια φαντάζεται, ότι η γήινη σφαίρα είναι καλυμμένη, ας πούμε, από κοιλότητες γεμάτες με νερό και αέρα. Περιγράφει περιο­χές κοίλες και ομόκεντρες της Γης, σαν φλούδες από κρεμμύδι, φτιαγ­μένες από ανοίγματα τοπογραφικά δύσκολα να τα φανταστεί κανείς και βεβαιώνει, ότι αυτές οι υπόγειες περιοχές επικοινωνούν μεταξύ τους. Εκεί μέσα κυλούν υπόγειοι ποταμοί πελώριοι και αστείρευτοι, με ζε­στά και κρύα νερά. Εκεί από κάτω υπάρχει φωτιά και μεγάλοι ποτα­μοί φωτιάς. Από όλες τις αβύσσους κάτω από τη γη η μεγαλύτερη αναφέρεται από τον Όμηρο, όταν λέει: «πολύ μακριά, στην πιο βαθιά άβυσσο που είναι κάτω από την γη» (Ιλ., Θ, 14) και που ο ίδιος ο ποιη­τής αναφέρει σε διάφορα άλλα αποσπάσματα, όμοια με τους άλλους συγγραφείς που επίσης το αναφέρουν, ονομάζοντας την «Ο Τάρταρος». Σ' αυτή τη μυθολογική ερμηνεία της Γης ο Πλάτων περιγράφει τη κυ­κλοφορία νερού σε διάφορες υπόγειες επικαλύψεις σαν ένα φίδι που τυλίγεται πολλές φορές γύρω από τη Γη για να κατεβεί αργότερα κα­ταλήγοντας στον Τάρταρο.
Περιγράφοντας την Κόλαση είπε, ότι τα ρεύματα είναι πολλά με αξιόλογη και διαφόρων τύπων κοίτη αλλά ότι τα κυριότερα είναι τέσ­σερα: Ο Αχέροντας, ο Πυριφλεγέθοντας, ο Στύγας και ο Κωκυτός. Ο Αχέροντας κυλάει στην αντίθετη κατεύθυνση του ωκεανού, διασχίζει έρημους, κυλάει κάτω από την γη και φτάνει στα έλη της Αχερουσίας, όπου βρίσκονται οι περισσότεροι νεκροί. Ο καυτός από νερό και λά­σπη ποταμός, μόλις βγει από την πηγή, πέφτει με ορμή σε έναν αχανή χώρο, καμμένο από μεγάλη φωτιά. Σχηματίζει μία λίμνη μεγαλύτερη από την θάλασσα του Ιόνιου. Εμφανίζεται μέσα από στριφογυρισμένους λασπώδεις μαιάνδρους, τυλίγεται γύρω από τη γη και φτάνει στην άκρη των ελών της Αχερουσίας, στον Τάρταρο.
Ο ποταμός Πυριφλεγέθοντας σχηματίζεται από κύματα λάβας η οποία ξεπετάει φωτιές σε διάφορα σημεία της επιφάνειας της γης. Μπρο­στά σ’ αυτόν εκβάλλει ένας ποταμός παράξενος και άγριος, από την όψη του και το βαθυγάλαζο χρώμα των υδάτων του. Ο ποταμός ονομάζεται Στύγας και Στυξ η λίμνη που σχηματίζει. Αφού εκβάλει στην λίμνη και αποκτήσει παράξενες ιδιότητες, καταπίνεται από την γη. Ο ποτα­μός Κωκυτός προχωράει ελικοειδώς αντίθετα από τον Πυριφλεγέθο-ντα και εκβάλλει στον Τάρταρο.
Σίγουρα με αυτή την τοπογραφία της Κόλασης, που ο Πλάτωνας περιγράφει βασιζόμενος στην μυθολογία, κανένας ήρωας δεν θα ήξε­ρε να εισχωρήσει μέχρι εκεί. Και γι' αυτό δια μέσω του έργου σοφών και φιλοσόφων οι οξυδερκείς αλληγορίες έγιναν απίστευτες εξηγήσεις.
Τα μονοπάτια για να εισχωρήσει κανείς στα βασίλεια του Πλούτωνα φαίνονταν χαμένα για πάντα.

Enrico Mattievich
ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΟΛΑΣΗ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Χρυσαυγή Νιάρου
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΚΑΤΗ 2004

Φλώρα ἢ Λάβρα – Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Ὤ! πόσον μακρά, ἀτελείωτη αὐτὴ ἡ ἀμμουδιά! Ὅταν ἀναλογίζωμαι τὴν πορείαν μου, φεῦ, ἂς εἴπω, τὴν σταδιοδρομίαν μου, εἰς τὴν ζωήν, πάντοτε τὴν ἀμμουδιὰν αὐτὴν ἐνθυμοῦμαι.
Ἐπερπατοῦσα τὴν ἄμμον-ἄμμον, θερινὴν πρωίαν, πρὸς τὰς δυσμάς, ἐκεῖ ὅπου εἶναι σκιαὶ ἀκόμη― ὤ, τί αὔρα δροσερά! Ἐβουλιοῦσα μὲ τοὺς πόδας, ἀργοποροῦσα, ἐσκόνταφτα εἰς τὴν ἄμμον τὴν μαλακήν. Πότε εἰς τὴν ὑγράν, λεπτὴν ἄμμον ― ὤ, τί δροσιά, ὤ, τί γλύκα! ἐκεῖ ὅπου παίζει μὲ τὰς συχνὰς ἐφόδους τὸ κῦμα, παιδίον τοῦ γαλανοῦ πόντου νήπιον, χαϊδευμένον τῆς θαλάσσης μωρόν ― παίζει τὸ †τόμολο† ἢ τὸ σκλαβάκι. Νά, τώρα θὰ σὲ πιάσω! Νά, σ᾿ ἔπιασα! Ἔβρεχε μόλις τοὺς πόδας σου κ᾿ ἔφευγε. Δὲν ἦτο ἱκανὸν νὰ σὲ πιάσῃ, νὰ σὲ σύρῃ εἰς τὰ ἄντρα τῆς Γοργόνος, νὰ σὲ λικνίσῃ καὶ σὲ ἀποκοιμίσῃ μαλακά, νὰ σὲ παραπέμψῃ μαγευμένον εἰς τὰ αἰώνια βασίλεια τῆς Ἀμφιτρίτης. Ὤ! ποία θαλασσία ἀηδών, ψυχὴ πολυπαθὴς καὶ πολύτροπος, ἀκούεται νὰ κελαδῇ ἐκεῖ εἰς τὰ βάθη τοῦ πόντου.
Πότε ἔφευγα τὴν γειτνίασιν τοῦ ἀτάκτου παιδίου, ἢ ἐζήτουν στερεώτερον πέδον εἰς τὴν ἄμμον τὴν χονδρήν, εἰς τὸ μεσαῖον στρῶμα ὅλου τοῦ πλάτους τῆς ἀμμουδιᾶς. Ἐκεῖ χαλίκια καὶ ὄστρακα καὶ φύκη ξηρά, καὶ γιαλόξυλα θαλασσοποτισμένα, ἐκβρασμένα ἀπὸ τὰς τρικυμίας τοῦ Εὔρου καὶ τοῦ Λιβός. Καὶ ἀνάμεσα εἰς τὰ φύκη καὶ τὰ ξύλα καὶ τὰ ὄστρακα, ράκη ἀπὸ δίκτυα καὶ φελλοί, καὶ σκασμένα στίλβοντα, ὡς ἀπολιθωμένα, μικρὰ ψαράκια. Καὶ ἀνάμεσα εἰς ὅλ᾿ αὐτά, τόπια καὶ πανάκια λευκά, πεταμένα, καὶ μάγια…
Ἀνέλαβα ἓν ἐξ αὐτῶν ―καὶ μετέπειτα ἔνιψα ἑπτάκις τὴν χεῖρα εἰς τὸ κῦμα― καὶ τὸ ἔσχισα, νὰ ἰδῶ τί εἶχε μέσα. Ἦτον εἶδος τόπι, σφαῖρα ἀπὸ ὕφασμα πυκνὸν καὶ σφιχτόν. Περιεῖχε πανὶ καὶ κλωστήν, καὶ πάλιν πανὶ καὶ παραμέσα πάλιν ἄλλο πανὶ καὶ κλωστήν ― ὅμοια μὲ τὰ κυτία ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρουσιάζει εἰς τοὺς χάσκοντας θεατὰς ὁ θαυματοποιός, κυτία μικρά, καὶ κυτία μικρότερα ἀλλεπάλληλα ἐπ᾿ ἄπειρον. Τί εἴδους φίλτρα νὰ ἐσήμαινεν ἆρα τοῦτο;
Ἴσως τὰ φυλλοκάρδια, τὰ μύχια τοῦ ἐραστοῦ, ἐννόει νὰ τὰ δέσῃ ἡ κόρη, ὡς μὲ πανὶ καὶ κλωστήν, μὲ μόνον τ᾿ ὄνομα καὶ τὴν ἐνθύμησίν της ἐπ᾿ ἄπειρον. Καὶ ἡ κόρη, ἥτις ἐκατῴκει βέβαια εἰς τὸ ὕψος τοῦ βράχου ἐκείνου πρὸς ἀνατολάς, εἰς τὴν ἐσχατιὰν τῆς πολίχνης, εἶχε ρίψει τὸ περίαπτον εἰς τὴν θάλασσαν διὰ νὰ τὴν μαγεύσῃ ― ἢ μᾶλλον μὲ τὴν ἐντολὴν ὅπως τὸ μεταβιβάσῃ αὕτη εἰς τὸν νέον τῶν ὀνείρων της, θαλασσινόν, ἀρμενίζοντα εἰς τὰ πικρὰ κύματα. Καὶ ἡ θάλασσα, ἄτρωτος εἰς τὰ μάγια, καὶ μὴ θέλουσα νὰ ἐπαγγέλλεται τὴν προμνήστριαν, τὸ ἐξέρασε μαζὶ μὲ τόσα ἄλλα περιττὰ πράγματα, καὶ τὸ παρέπεμψεν εἰς τὴν χονδρὴν ἄμμον.
Πότε ἀνέβαινα εἰς τὴν ἄνω γραμμὴν τῆς ἀμμουδιᾶς, εἰς τὸ ἀκρινὸν στρῶμα. Ἐκεῖ, πέραν καὶ πέραν, εἰς ὅλον τὸ μῆκος τῆς παραθαλασσίας, φραγμοὶ ἀπὸ βάτους καὶ θάμνους ἀκανθοφόρους καὶ αἰγοκλήματα, ἐδῶ κ᾿ ἐκεῖ δίοδοι ὄχι ἀναίμακτοι ἐν μέσῳ τῶν ἀκανθῶν, καὶ ἔσωθεν ἄμπελοι χύνουσαι ἄρωμα μέθης, μὲ τὸ ἡδυπαθὲς φύλλωμά των, καὶ σπάρτα ὠχρὰ καὶ ξανθὰ εἰς τὸν ἄνεμον, καὶ ἐλαιῶνες μὲ τὸ φαιὸν ἀειθαλὲς κράτος τοῦ στολισμοῦ των. Καὶ εἰς τὴν ἄκραν πρὸς δυσμὰς τὸ ρίζωμα τοῦ λόφου, καὶ εἶτα βουνὰ καὶ ἄλλα βουνὰ ἐκεῖθεν. Καὶ ἡ ἀμμουδιὰ ἡ ἀτελείωτη, ἐξηκολούθει ἀκόμη.
* * *
Ἔξω, ἀπὸ τοὺς μακρινοὺς κάμπους τῶν ὀψίμων καρπῶν, ὅπου εὑρίσκονται συνοικισμοὶ ζευγιτῶν καὶ γαιοκτημόνων, κατὰ διαστήματα ἐπὶ τῆς ἄμμου, ὁμάδες ἔρχονται, κατὰ τὸ πλεῖστον γυναικῶν καὶ παιδίων, μὲ ὑποζύγια φορτωμένα. Ἀνάγκη νὰ συμμορφώσῃ τις τὸ βῆμά του καὶ τὸν τρόπον του πρὸς τὰς ἕξεις καὶ τὰς προλήψεις τῶν ἀγροδιαίτων τούτων πλασμάτων. Εὐτυχῶς εἶναι ἀναπεπταμένον τὸ μέρος καὶ δὲν ἀπειλεῖται δυσάρεστόν τι ξάφνισμα ἢ σκιάξιμο, ὅπως δύναται νὰ συμβῇ εἰς σύνδενδρον, ἑλικοειδῆ δρόμον. Μακρόθεν ἅμα ἴδῃ τις τὰ βαδίζοντα συμπλέγματα, ὀφείλει νὰ δείξῃ ὅτι δὲν ἔρχεται κατεπάνω των, ἀλλὰ μὲ ἄνετον καὶ ἀργὸν μᾶλλον βῆμα, νὰ τηρῇ ἀπόστασιν καὶ κατεύθυνσιν ἄλλην, ἐν παρόδῳ στέλλων πόρρωθεν χαιρετισμόν, ἐὰν ἀντιληφθῇ τις καὶ νοήσῃ ὅτι αἱ χωρικαὶ εἶναι γραῖαι ἢ μητέρες τέκνων· ἐὰν ὅμως εἶναι δειλαὶ παρθένοι, τὸ ἀσφαλέστερον εἶναι ν᾿ ἀπέχῃ τις.
* * *
Ἐκεῖ, εἰς τὸ ἀνώτερον στρῶμα τῆς ἀμμουδιᾶς, ὄχι πλέον ἄμμος, ἀλλὰ χῶμα. Καὶ ἴχνη παλαιῶν ρευμάτων ἀπεξηραμμένων. Ἄλλοτε, εἰς τὸ ἔαρ τοῦ βίου μου, ἠρχόμην πολλάκις τὴν ἑσπέραν εἰς τὴν Μεγάλην Ἀμμουδιάν. Κ᾿ ἐδῶ ρεύματα, καὶ χείμαρροι, καὶ φλέβες νεροῦ καὶ ρυάκια διέσχιζον τὴν ἄμμον. Τώρα, μετὰ τόσων παλαιῶν ἐνιαυτῶν μακρὰν ξενιτείαν, εἰς τὸ φθινόπωρον αὐτὸ τῆς ζωῆς, ἔρχομαι ἐδῶ τὴν πρωίαν. Τί ἔγιναν τὰ ρεύματα, τὰ ρυάκια, τὰ νάματα τὰ δροσερά, ὅσα κατήρχοντο ἀπὸ τοὺς λόφους καὶ διέσχιζον τὴν ἄμμον; Τί ἔγιναν αἱ πηγαὶ καὶ τὰ νάματα τῆς νεότητος, τὰ ὁποῖα ἀνέβλυζόν ποτε καὶ ἐδρόσιζον τὴν ψυχήν μου;
Ἐκεῖ, εἰς τὴν ἄκραν, ἡ Μεγάλη Ἀμμουδιὰ κόπτεται ἀπὸ μίαν προβλῆτα κρημνώδη ἀκτὴν πρὸς τὸν αἰγιαλόν. Πέραν αὐτῆς ἀρχίζει ἄλλη ἀμμουδιά, εἶτα νέα ἀκτὴ προβάλλει εἰς τὸ κῦμα, εἶτα πάλιν ἀμμουδιά, μαλακὴ ἀγκάλη, καὶ τέλος ἀκρωτήρια καὶ βράχοι κρημνώδεις. Ἐκεῖ, εἰς τὸ ρίζωμα τοῦ λόφου, πρὶν φθάσωμεν εἰς τὴν πρώτην μικρὰν προβλῆτα, δρομίσκος τερπνός, πλάγιος ἀνέρπει μέσῳ τῶν θάμνων· ὁ τόπος ὅλος μοσκοβολᾷ ἀπὸ μυρσίνας καὶ ἠχολογεῖ ἀπὸ ἀναβάτας τῶν δένδρων τέττιγας, καὶ τὸ ᾆσμα τῶν σπίνων καὶ κοσσύφων μαγεύει καὶ ζωντανεύει ὅλον τὸ δάσος. Πρέπει νὰ ἀνέλθωμεν τὸν δρομίσκον αὐτόν. Ἡ πόλις δὲν μᾶς καλεῖ. Ἡ ἐρημία δὲν μᾶς διώκει.
Ἂς ἀνέλθωμεν. Ἀνάμεσα εἰς τὸ ἄλσος τῶν σχοίνων καὶ τῶν μυρσινῶν, εἰς τὰ ἐκτυλισσόμενα ἀλλεπαλλήλως τοπία, εἰς τὰ πλάγια καὶ τὰς κλιτῦς τῶν κοιλάδων, παντοῦ βλέπω καὶ ἀκούω χωρικοὺς νὰ ἐργάζωνται. Μονήρης, φεῦ! ἄεργος περιπατητής, μὲ ἀληθῆ συστολὴν καὶ ταπείνωσιν αἰσθάνεται ἑαυτὸν ἐκτοπισμένον εἰς τὴν ἐρημίαν, ὅπως καὶ εἰς τὴν πόλιν. Διατί νὰ μὴν εἶναί τις ζευγηλάτης, γεωργός, ἡμεροδουλευτής; Ἀλλοίμονον, πολὺ ἀργά!
Ἠρέμα καὶ βραδέως ἀνέρχομαι. Εὑρίσκομαι αἴφνης μετάρσιος εἰς ὕψος, ὁπόθεν βλέπω τὸν μακρὸν αἰγιαλὸν ὅλον, καὶ τὸν ἔρημον πλοίων μεσημβρινὸν κόλπον, καὶ τὰ νησιὰ κατέμπροσθέν των φαιοπράσινα, καὶ τὰ νῶτα τῆς πόλεως ἐρειδόμενα ἐπὶ ὑψηλοῦ βράχου, καὶ τὸ κοιμητήριον ἐπὶ τῆς ἐντεῦθεν ἀποκρήμνου ἀκτῆς, ὄπισθεν τῆς δυσμικῆς ἐσχατιᾶς ταύτης. Ὤ, κοιμητήριον! Ἀπὸ ὅλας τὰς τόσας σκοπιὰς καὶ περιωπὰς τὰς ὑπερκειμένας τῆς θαλάσσης, σὺ μόνον βλέπεις μὲ ἀπτόητον διαυγὲς ὄμμα τὰ παρελθόντα καὶ τὰ μέλλοντα καὶ δὲν τὰ λέγεις! Τέλος, ἀφοῦ κατῆλθον εἰς τὸ βάθος τῆς κοιλάδος, ἔφθασα εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς δευτέρας ἀμμουδιᾶς. Ἐστάθην εἰς τὸ βάθος, ὅπου κατήρχετο ρεῦμα. Ἰδοὺ τέλος ἓν ρεῦμα! Ἀνάμεσα εἰς τὴν μελῳδίαν τῶν κλώνων τῶν πευκῶν, σειομένων εἰς τὴν πρωινὴν αὔραν, καὶ εἰς τὸν ψίθυρον τοῦ νεροῦ εἰς τὴν κοίτην του, ἐμορμύριζε βαθὺ μυστήριον.
Ἦτο ἄκρα ἐρημία. Βαθεῖα σκιὰ ἡπλοῦτο. Μία σκαπάνη γεωργοῦ ἠκούετο μελαγχολικῶς ἠχοῦσα μακράν, καὶ ἀντήχει εἰς τὸ στέρνον μου ὁ κτύπος. Ἐκεῖ ἀπὸ τὴν ἄμμον ἓν ὅραμα ἀνέβη. Μέσα ἀπὸ ἐρείπιον ἀγροτικῆς οἰκίας, ἐξῆλθε μία ὄψις γραίας. Κυρτή, μὲ μαύρην μανδήλαν, ἐκράτει δέσμην λεπτῶν ξηροκλάδων ἐπὶ τοῦ ὤμου τοῦ ἀριστεροῦ. Μὲ ἀνασηκωμένα τὰ κράσπεδα τῆς πενιχρᾶς ποδιᾶς της, καὶ ἀνυπόδητος.
Μία πτωχὴ γραῖα κουβαλοῦσα ξύλα ἐπὶ τοῦ ὤμου… Ἀλλ᾿ ὄχι! ἦτο Μοῖρα.
Δὲν τὴν εἶχα ἰδεῖ ἀπὸ τριάκοντα ἐτῶν, ὅταν ἤμην παιδίον. Αὐτὴ δὲ ἦτο καὶ τότε γραῖα καὶ τώρα γραῖα. Ἐντούτοις τὴν ἀνεγνώρισα.
― Βρίσκεσαι ἀκόμη, γρια-Φλώρα; τῆς εἶπα ὡς ἐν ἐκστάσει.
― Δὲν μὲ λένε πλέον Φλώρα, παιδάκι μου, ἀπήντησε· μὲ λένε Λάβρα.
Λαύρα; Ἔλεγε τάχα τὸ ὄνομα τῆς Δάφνης τὸ λατινικόν, τὸ ὄνομα σεμνοῦ ἐνδιαιτήματος μοναχοῦ, ἢ τὸ ὄνομα τῆς ἐρωμένης τοῦ Πετράρχα; Πλὴν ἐκείνη ἔλεγε Λάβρα, κ᾿ ἐνόει βέβαια τὴν φλόγα τῆς καρδίας της. Ἐν ἀλλοφροσύνῃ τὸ ὄμμα μου ἀπεσπάσθη πρὸς στιγμὴν ἀπὸ τῆς γραίας, κ᾿ ἔπεσεν ἐπὶ τοῦ ἐρειπίου ἐκείνου τοῦ παλαιοῦ οἰκίσκου. Φαίνεται ὅτι εἶχα μίαν ἀνάμνησιν, μεμακρυσμένον ὅραμα τῆς παιδικῆς ἡλικίας, ἓν ὄνειρον, ἢ ἓν ὄνομα.
― Αὐτὸ τὸ χάλασμα ποὺ βλέπεις παιδί μου, εἶπεν ἡ γραῖα ὡς νὰ ἐμάντευσε τὴν ἀπορίαν μου, εἶναι «τοῦ Βασιλιᾶ τὸ σπίτι».
Ἄ, ναί, τώρα ἐνθυμοῦμαι. Ὅταν ἤμεθα παιδία, μᾶς ὡδήγει συχνὰ ὁ δάσκαλος διὰ νὰ κολυμβῶμεν εἰς τὴν πρώτην ἐκεῖθεν ἐσχατιὰν τοῦ αἰγιαλοῦ ― εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἀμμουδιᾶς τῆς μεγάλης. Ἐκεῖθεν ἀγναντεύαμεν μακρὰν πρὸς τὴν ἀγκάλην αὐτὴν τοῦ μικροῦ αἰγιαλοῦ, ἐντεῦθεν τῆς πρώτης ἀκτῆς, ἓν λευκὸν ὄνειρον, ἓν ὡραῖον σπιτάκι, γλυκεῖαν καὶ ποθητὴν καλιὰν ἐν μέσῳ παραδεισίου πρασινάδας, εἰς τὸ χεῖλος τῆς ἄμμου, τοῦ αἰγιαλοῦ, εἰς τὸ φίλημα τοῦ κύματος. Ὁ λευκὸς οἰκίσκος καὶ ἡ ἐξοχὴ ἐκείνη ἐκαλεῖτο «στοῦ Βασιλιᾶ». Διατί ἆρα; Ὁ γέρων φουστανελοφόρος, ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ μικροῦ τοπίου, ἐκαλεῖτο καὶ αὐτὸς γερο-Βασιλιάς. Ἀλλ᾿ ἀγνοῶ ἂν τὸ κτῆμα ὠνομάσθη ἀπὸ τὸν ἄνθρωπον ἢ ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὸ κτῆμα.
Ἐλαχταρούσαμεν τότε ὡς παιδία νὰ ἐκτείνωμεν ἕως τὸ μέρος αὐτὸ τοὺς περιπάτους μας διὰ ν᾿ ἀπολαύσωμεν τὸ ὄνειρον, τὴν μαγείαν. Ἀλλ᾿ ὁ δάσκαλος δὲν ἐπέτρεπε.
Τώρα, ὅταν μετὰ τόσα μακρὰ ἔτη ἀσκόπως καὶ ἀμνήμων ἦλθον ἕως ἐδῶ, τώρα ἐξέλιπε πλέον τὸ λευκόν, τὸ περιπόθητον ὄνειρον, τὸ ὁποῖον ἐσάλευε ποτὲ μεταξὺ φάσματος καὶ ὑπαρκτοῦ, μεταξὺ ἄμμου καὶ θαλάσσης. Καὶ βλέπω αὐτὸ τὸ μαυρισμένον ἐρείπιον, τὸ χάλασμα, τὸ κατάλυμα τοῦ χρόνου καὶ τῶν ἀνέμων, ἔσωθεν τοῦ ὁποίου εἶχε φανῆ ὅτι ἐξῆλθεν ἡ γραῖα αὐτή, ἄλλο ἐρείπιον ζῶν καὶ κινούμενον, διὰ νὰ μοὶ ἐνθυμίσῃ τὸ ὄνομα τοῦ παλαιοῦ ὀνείρου, διὰ νὰ τὸ μνημονεύσῃ, αὐτὸ τὸ θαμμένον ὄνειρον. Ἄ! ἐνθυμοῦμαι, ἔμαθα. Ἡ γραῖα αὕτη ἦτον «χαροκαμένη» καὶ δυστυχής. Εἶχε θάψει ὅλα τὰ τέκνα της, καὶ αὐτὴ ἐπέζη ἀκόμη… Καὶ δὲν ἐκαλεῖτο πλέον Φλώρα, ἀλλὰ Λάβρα.

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης
Άπαντα, τόμος 4
Εκδόσεις ΔΟΜΟΣ