Μάιστερ Έκχαρτ – Jonathan Black

Ελάχιστα γνωρίζουμε για τον Μάιστερ Έκχαρτ, τον μυστηριώδη Γερμανό μυστικιστή του 13ου, όπως όμως ο σύγχρονος του Δάντης μπορεί να θεωρηθεί η πηγή της Αναγέννησης, έτσι και ο Έκχαρτ μπορεί να θεωρηθεί η πηγή της ευρύτερα αλλά βραδύτερα διαδιδόμενης Μεταρρύθμισης. Στο πρόσωπο του Έκχαρτ μπορούμε επίσης να δούμε την πηγή μιας νέας μορφής συνειδητότητας που έμελλε να οδηγήσει τη βόρεια Ευρώπη στην παγκόσμια κυριαρχία.

Γεννημένος στην Γκόθα της Γερμανίας το 1260, εισήλθε σε μια μονή Δομινικανών, έγινε ηγούμενος και εντέλει διαδέχτηκε τον Θωμά Ακινάτη στην έδρα της Θεολογίας στο Παρίσι. Το μεγαλεπίβολο έργο του Opus Tripartitum, εξίσου φιλόδοξο στη στόχευσή του με τη Summa Theologica, δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Πέθανε μαχόμενος για τη ζωή του κατά τη διάρκεια της δίκης του ως αιρετικού.

Ορισμένα κηρύγματά του και κάποιες λιγοστές, διάσπαρτες ρήσεις του διασώθηκαν ως τις μέρες μας. Μερικά από αυτά μετέγραψαν κάτοικοι του Στρασβούργου. Ποτέ ως τότε δεν είχαν ακούσει να διατυπώνονται έννοιες όπως οι παρακάτω:

Προσεύχομαι στο Θεό να με απαλλάξει από το Θεό.

Αν δεν υπήρχα εγώ, δε θα υπήρχε ούτε ο Θεός.

Αν δεν υπήρχα εγώ, ο Θεός δεν θα ήταν Θεός.

Ο Θεός είναι εντός, και εμείς είμαστε εκτός.

Ο οφθαλμός δια του οποίου βλέπω το Θεό και ο οφθαλμός δια του οποίου με βλέπει ο Θεός είναι ο ίδιος οφθαλμός.

Εκείνος είναι Εκείνος επειδή Εκείνος δεν είναι Εκείνος. Αυτό δεν μπορεί να το κατανοήσει ο εξωτερικός άνθρωπος αλλά μόνο ο εσωτερικός.

Βρες τον ένα πόθο πίσω από όλους τους πόθους.

Ο Θεός είναι στο σπίτι. Εμείς είμαστε που βγήκαμε περίπατο.

Μέσα από το τίποτε γίνομαι αυτό που είμαι.

Μόνο το χέρι που σβήνει μπορεί να γράψει την αλήθεια.

Όλα αυτά ακούγονται εκπληκτικά σύγχρονα. Ίσως μάλιστα, προς κατάπληξή σας, θα μπορούσατε να τα ακούσετε σήμερα από το στόμα του τοπικού σας ιερέα.

Όπως οι διδάσκαλοι του Ζεν, ο Μάιστερ Έκχαρτ επιδιώκει να μας απομακρύνει απότομα από τους παγιωμένους τρόπους σκέψης, ενίοτε με ρήσεις που εκ πρώτης όψεως μοιάζουν κενές νοήματος.

Επίσης διδάσκει έναν ανατολικού τύπου διαλογισμό ο οποίος προϋποθέτει αποστασιοποίηση από τον υλικό κόσμο και ταυτόχρονα κένωση του νου. Υποστηρίζει πως όταν όλες οι δυνάμεις αποσυρθούν από τη σωματική μορφή και τις σωματικές τους λειτουργίες, όταν ο άνθρωπος αποκοπεί από τις αισθήσεις, τότε «βυθίζεται στη λήθη των πραγμάτων και του εαυτού του».

Όπως η βουδιστική «κενότητα», η λήθη αυτή είναι ένα κενό που εμπεριέχει άπειρες και ανεξάντλητες δυνατότητες, και επομένως είναι ένας χώρος αναγέννησης και δημιουργίας. Είναι επίσης ένα μέρος δύσκολο και επικίνδυνο. Ο Έκχαρτ έδειχνε το δρόμο όχι της παρηγοριάς για μια σκληρή, καταπιεσμένη ζωή, όχι των καθυστερημένων ανταμοιβών, αλλά μια παράξενη διάσταση δοκιμασίας όπου εισέρχεται κανείς με δική του ευθύνη, την «έρημο της Θεότητας όταν δεν υπάρχει κανείς στο σπίτι».

Όπως ο Μωάμεθ, όπως ο Δάντης, ο Έκχαρτ έχει άμεση προσωπική εμπειρία των πνευματικών κόσμων. Συχνά τα όσα κομίζει από αυτούς δεν είναι ό,τι θα ανέμενε κανείς. Ιδού μια εκτενέστερη εκδοχή της ρήσης που μνημονεύσαμε προηγουμένως.

«Όταν φοβάσαι να πεθάνεις και γαντζώνεσαι από τη ζωή, θα δεις δαίμονες να σου την αφαιρούν διασπαράσσοντάς την. Αν έχεις γαληνέψει εσωτερικά, θα δεις ότι οι δαίμονες είναι στην πραγματικότητα άγγελοι που σε ελευθερώνουν από τη γη. Τα μόνα πράγματα που σε καίνε είναι αυτά που δε θέλεις να αποχωριστείς, οι μνήμες σου, οι δεσμοί σου».

Ο Έκχαρτ ενίοτε μνημονεύεται ως ένας από τους «δώδεκα υψηλούς Διδασκάλους των Παρισίων», μια φράση που μας θυμίζει τις αρχαίες παραδόσεις περί κρυμμένων διδασκάλων και μαθητών, τη Μεγάλη Λευκή Αδελφότητα, τους Τριάντα Έξι Δίκαιους της καμπαλιστικής παράδοσης, την Αδελφότητα της Στέγης του Κόσμου, τον Εσώτερο Κύκλο των Μυστών ή τους Εννέα Αγνώστους. Σύμφωνα με τις αρχαίες παραδόσεις, οι τρόποι άμεσης βίωσης των πνευματικών κόσμων παραδίδονται από διδάσκαλο σε μαθητή μέσω μιας αλυσίδας μεταβίβασης. Στην ανατολή η αλυσίδα αυτή αποκαλείται ενίοτε σατσόνγκ. Δεν πρόκειται απλώς για πληροφορίες που μεταδίδονται προφορικά, αλλα για μια μαγική διαδικασία μέθεξης μεταξύ διανοιών. Σε κάτι παρόμοιο μπορεί να θεωρηθεί ότι αναφέρεται ο Πλάτων όταν χρησιμοποιεί τον όρο μίμησις. Στην Αλληγορία του Σπηλαίου, καλεί το μαθητή του να πλάσει μια φανταστική εικόνα η οποία θα επιδράσει στο νου του με έναν τρόπο που υπερβαίνει τα στενά όρια του λογικού. Κατά τον Πλάτωνα, τα άριστα κείμενα – αναφέρεται στα ποιήματα του Ησίοδου – ασκούν μια υπνωτιστική μαγεία που χρησιμοποιείται ως όχημα για τη μετάδοση της γνώσης.

Ένας γνωστός μου μυημένος μου διηγήθηκε πως, όταν νεαρός ζούσε ακόμη στη Νέα Υόρκη, τον επισκέφθηκε μια μέρα ο Διδάσκαλός του, σχεδίασε έναν κύκλο πάνω στο τραπέζι και τον ρώτησε τι έβλεπε.

«Μια επιφάνεια τραπεζιού», απάντησε εκείνος.

«Καλώς», είπε ο Διδάσκαλος. «Τα μάτια ενός νέου πρέπει να είναι στραμμένα προς τα έξω». Κατόπιν, χωρίς να πει τίποτε άλλο, έγειρε προς τα εμπρός και άγγιξε με το προτεταμένο δάχτυλό του το φίλο μου στο μέτωπο, ανάμεσα στα μάτια.

Αμέσως ο κόσμος έσβησε και ο φίλος μου θαμπώθηκε από ένα όραμα: του φάνηκε ότι είδε μια ψυχρή, λευκή θεά της Σελήνης που κρατούσε ένα κρανίο και ένα ροζάριο. Είχε έξι πρόσωπα, με τρία μάτια το καθένα.

Η θεά άρχισε να χορεύει και ο φίλος μου έχασε την αίσθηση του χρόνου. Ύστερα από λίγο το όραμα άρχισε να ξεθωριάζει και να συρρικνώνεται, ώσπου έγινε μια κηλίδα και εξαφανίστηκε.

Ο φίλος μου, ωστόσο, γνώριζε ότι με κάποιον τρόπο εξακολουθούσε να ζει μέσα του σαν φλεγόμενος σπόρος, και θα ζούσε μέσα του για πάντα.

«Το είδες;» τον ρώτησε ο Διδάσκαλός του.

Στο άκουσμα αυτής της ιστορίας συγκλονίστηκα, διότι γνώριζα ότι βρισκόμουν πολύ κοντά στην αλυσίδα της μυστικής μεταβίβασης.

Jonathan Black

Η Μυστική Ιστορία του Κόσμου

Μετάφραση Νάσος Κυριαζόπουλος Δ.Φ.

Εκδόσεις BELL 2011

Που πήγανε τα χρόνια??? - Jonathan Black

Η Έξοδος των Εβραίων από την Αίγυπτο κατά παράδοση τοποθετείται επί της βασιλείας του φαραώ Ραμσή Β', ενός από τους σπουδαιότερους και επεκτατικότερους ηγέτες της Αιγύπτου. Τα μνημεία της βασιλείας του, εκτός από τα μεγάλα έργα του Λούξορ και στο Αμπού Σιμπέλ, περιλαμβάνουν επίσης τον γιγαντιαίο οβελίσκο που σήμερα υψώνεται στην Πλας ντε λα Κονκόρντ στο Παρίσι. Στο έργο του ρομαντικού ποιητή Σέλεϊ «Οζυμανδίας», ο Ραμσής αποτελεί το αρχέτυπο του επίγειου ηγεμόνα, που καταλήγει να πιστέψει ότι τα επιτεύγματά του θα διαρκέσουν εσαεί - «Κοιτάξτε τα έργα μου, Ισχυροί και απελπιστείτε!»

Άξιος αντίπαλος του Μωυσή θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί. Σίγουρα έτσι σκέφτηκε ο Σεσίλ ντε Μιλ. Προέκυψε όμως ένα πρόβλημα. Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ότι, αν ψάξουμε για ίχνη των Εβραίων στη διάρκεια της βασιλείας του Ραμσή Β', ή αν αναζητήσουμε, για παράδειγμα, ίχνη της πτώσης της Ιεριχούς ή του Ναού του Σολομώντα στα αντίστοιχα αρχαιολογικά στρώματα, δε θα βρούμε απολύτως τίποτε.

Αυτό οδήγησε τους ειδήμονες στο ομόφωνο συμπέρασμα ότι οι επικοί μύθοι για την προέλευση των Εβραίων ήταν «απλώς μύθοι», με την έννοια ότι δεν είχαν κανένα έρεισμα στην ιστορική πραγματικότητα.

Αξίζει εδώ τον κόπο να κανουμε μια σύντομη παύση για να διερωτηθούμε κατά πόσο οι εν λόγω ειδήμονες ήθελαν να είναι αυτές οι ιστορίες αναληθείς, σε τι βαθμό οι πεποιθήσεις τους είχαν διαμορφωθεί από ένα είδος εφηβικής χαιρεκακίας απέναντι στην ανατροπή των βεβαιοτήτων της παιδικής ηλικίας.

Τη δεκαετία του 1990 μια ομάδα νεότερων αρχαιολόγων με έδρα την Αυστρία και το Λονδίνο με επικεφαλής τον Ντέιβιντ Ρολ άρχισαν να αμφισβητούν τη συμβατική χρονολόγηση της Αιγύπτου. Πιο συγκεκριμένα, κατέληξαν στη διαπίστωση ότι κατά την περίοδο της Τρίτης Ενδιάμεσης Δυανστείας, δύο κατάλογοι βασιλέων που ως τότε θεωρούνταν ότι βασίλευσαν διαδοχικά, στην πραγματικότητα είχαν βασιλεύσει παράλληλα και ανταγωνιστικά.

Αυτό είχε αποτέλεσμα να «συντομευθεί» η χρονολόγηση της αρχαίας Αιγύπτου κατά τετρακόσια περίπου έτη. Η λεγόμενη «Νέα Χρονολόγηση» κερδίζει βαθμιαία έδαφος ακόμα και στις τάξεις των αιγυπτιολόγων της παλαιότερης γενιάς.

Μια συμπτωματική παράπλευρη συνέπεια της Νέας Χρονολόγησης – και λέω «συμπτωματική» επειδή οι εν λόγω αιγυπτιολόγοι δεν έχουν κανένα θρησκευτικό κίνητρο – ήταν ότι, όταν οι αρχαιολόγοι άρχισαν να αναζητούν ίχνη των βιβλικών αφηγήσεων τετρακόσια περίπου χρόνια νωρίτερα, κατέληξαν σε εντυπωσιακές ανακαλύψεις.

Η ανθρώπινη κατάσταση μας αφήνει τεράστια περιθώρια να πιστεύουμε αυτό που θέλουμε να πιστέψουμε, όμως για οποιονδήποτε δεν έχει κάποιο ισχυρό κίνητρο ώστε να πιστεύει ότι οι βιβλικες ιστορίες είναι «απλώς παραμύθια», τα νέα αυτά στοιχεία είναι όντως συγκλονιστικά.

Καταδεικνύουν ότι ο Μωυσής δεν έζησε περί το 1250 π.Χ., και άρα δεν ήταν σύγχρονος του Ραμσή Β'. Αντιθέτως, γεννήθηκε περί το 1540 π.Χ. και η Έξοδος έλαβε χώρα περί το 1447 π.Χ. Χρησιμοποιώντας αναδρομικούς αστρονομικούς υπολογισμούς, παρατηρήσεις του πλανήτη Αφροδίτη που καταγράφονται σε μεσοποταμιακά κείμενα και επαληθεύονται τόσο από τη Βίβλο όσο και από σωζόμενα αιγυπτιακά αρχεία, ο Ντέιβιντ Ρολ κατέδειξε βάσει ισχυρών στοιχείων ότι ο Μωυσής ανατράφηκε ως Αιγύπτιος πρίγκιπας επί βασιλείας Νεφερχοτέπ Α', στα μέσα του 16ου αιώνα π.Χ. Ο Ρολ βρήκε συμπληρωματικά αποδεικτικά στοιχεία σε μια περιγραφή του Εβραίου ιστορικού Αρταπάνου του Αλεξανδρέως, που έζησε τον 3ο αιώνα π.Χ. και ο οποίος είχε πιθανότατα πρόσβαση σε αρχεία των αιγυπτιακών ναών που δεν έχουν διασωθεί. Ο Αρτάπανος ανέφερε ότι ο «Πρίγκιπας Μούσος» αναδείχτηκε σε δημοφιλή διοικητή επί βασιλείας Χενεφρή, διαδόχου του Νεφερχοτέπ Α'. Αργότερα ο φαραώ τον εξόρισε επειδή τον ζήλευε. Τέλος ο Ρολ κετέδειξε ότι ο φαραώ της εξόδου ήταν ο διάδοχος του Χενεφρή, Τουτιμαίος. Οι ανασκαφές στο επίπεδο του Τουτιμαίου αποκάλυψαν τα ερείπια ενός οικισμού ξένων δούλων ή εργατών – όπως αυτοί που μνημονεύει ο Πάπυρος του Μπρούκλιν, ένα βασιλικό διάταγμα που εγκρίνει τη μετεγκατάσταση μιας τέτοιας ομάδας την ίδια ακριβώς εποχή. Ο οικισμός αυτός πιθανώς δημιουργήθηκε από και για τους Εβραίους. Υπάρχουν επίσης ταφικοί λάκκοι και ενδείξεις για εσπευσμένους μαζικούς ενταφιασμούς που αποτελούν ίσως ίχνη των βιβλικών λοιμών.

.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

Πρίν από την πρόοδο που σημειώθηκε με την Νέα Χρονολόγηση του Ντέιβιντ Ρολ, επικρατούσε η αντίληψη ότι ο Σολομών, αν όντως υπήρξε ως ιστορικό πρόσωπο, έζησε την Εποχή του Σιδήρου. Αυτό αποτελούσε μεγάλο πρόβλημα, διότι η αρχαιολογία δεν έβρισκε στα ερείπια της συγκεκριμένης περιόδου κανένα ίχνος από τον πλούτο και τα οικοδομήματα για τα οποία φημιζόταν πάντα ο Σολομών. Η τοποθέτηση του Σολομώντα στα τέλη της Εποχής του Χαλκού αποδείχτηκε απολύτως ταιριαστή. Τα κατάλοιπα των φοινικικού τύπου κτισμάτων, που θα μπορούσαν να αποτελούν έργα του αρχιτέκτονα Χιράμ, ανεσκάφησαν στα αντίστοιχα στρώματα.

JONATHAN BLACK

Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΝΑΣΟΣ ΚΥΡΙΑΖΟΠΟΥΛΟΣ Δ.Φ.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ BELL 2011