Αι δυνάμεις του Πυρός κατά τον Πλούταρχον – Jean Mallinger

Το πυρ δεν είναι μόνον εν ον δικαιούμενον του σεβασμού μας. Ομιλών περί των καθαρτικών ιδιοτήτων του πυρός, ο Πλούταρχος μας αποκαλύπτει μιαν άλλην μυητικήν πλευράν αυτού. Εκ φύσεως το πυρ κέκτηται μιαν κατ' εξοχήν καθαρτικήν ιδιότητα, πολλοί δε τύποι το χρησιμοποιούν προς τούτο.

Κατά την παραμονήν του εις Ρώμην, ο Πλούταρχος επηρεάσθη ασφαλώς από τας πολλάς θρησκευτικάς τελετάς καθ' αςτο πυρ έπαιζε καθαρτικόν ρόλον. Ας αναμνησθώμεν μόνον δύο παραδείγματα: Κατά την 15ην Οκτωβρίου, κατά την εορτήν των Armi-Lustrium, εράντιζον δέματα αχύρου με αίμα και έθετον εις αυτά πυρ. Οι νέοι Ρωμαίοι έπρεπε να πηδήξουν δια να καθαρθούν και να αποκτήσουν την εις αυτό έμπερικλειομένην δύναμιν. Ομοίως κατά τας θρησκευτικάς εορτάς του φρυγικού θεού Άττυος, του οποίου η λατρεία εκομίσθη εις Ρώμην δια των καρχηδονιακών πολέμων, οι ιερείς εκράτουν λαμπάδας, γύρω από τους προς κάθαρσιν μύστας και εσχημάτιζον έναν μαγικόν κύκλον δια να δημιουργήσουν άτρωτον θώρακα κατά των εχθρικών επιρροών. Ο κύκολος αυτός οριοθέτει έναν αγνόν χώρον από τον οποίον κάθε τι το ακάθαρτον είχεν αποβληθή.

Το βάπτισμα του πυρός συνεπλήρωνε και ωλοκλήρωνε την πράξιν του καθαρμού δια του προηγουμένου βαπτίσματος δια του ύδατος. Ως ιερά τελετή, καθ' ην το πυρ παίζει τον πρωτεύοντα ρόλον, είναι επίσης η παράδοσις του κηρίου ενός διδασκάλου εις έναν μαθητήν, ενός αρχηγού εις τον διάδοχόν του, ενός αθλητούς εις τον νικητήν του.

Εις την δύναμιν του πυρός ανήκεν, επίσης, η αρχαία τελετή της λιτανείας καθ' ην όλοι οι μετέχοντες εκράτουν είτε μίαν λυχνίαν, ή μίαν δάδαν ανημμένην. Πρόκειται περί αρχαίας παραδόσεως.

Δεν εξαντλείται, όμως, εδώ η ισχύς του πυρός, διότι επί πλέον θεωρείται ικανόν να λύη κάθε μαγικήν επιρροήν, να εξουδετερώνη όλας τας αρνητικάς δυνάμεις, κάθε συσκοτιμόν των καρδιών και του πνεύματος. Δια τούτο η παρουσία του, αδιάφορον εις ποίον σημείον, είναι η καλλιτέρα υπεράσπισις κατά των επιβλαβών επιδράσεων.

Τέλος το πυρ αποτελεί υποχρεωτικόν τμήμα κάθε θεουργικής πρακτικής, καθ' ότι πρέπει να ευρίσκεται πάντοτε κηρίον ανημμένον επί του βωμού. Συμπληρώνει και ευνοεί την πνευματικήν ακτινοβολίαν της προσευχής και η ευσεβής συνήθεια να αναπτώνται κηρία προς τιμήν του ενός ή του άλλου αγίου, αποβλέπει εις επικουρικήν ενέργειαν προς επίνευσιν της θείας χάριτος. Μια λειτουργία χωρίς κηρία είναι ακατανόητος, ένας ναός χωρίς φώτα, ένας βωμός χωρίς το αείζωον φως, μια αψίς χωρίς τελετουργικόν φωτισμόν είναι πράγμα αδύνατον, διότι τούτο θα απέσπα από την τελετήν κάθε λειτουργικήν αξίαν και θα παρήλλασσε και αυτήν την ύλην, διότι θα επεστερείτο αύτη του σπουδαιοτέρου της στοιχείου. Είναι λυπηρόν ότι μερικοί ιερείς δεν κατενόησαν τούτο, και παραγνωρίζοντες τους εκκλησιαστικούς κανόνας, εθέσπισαν την χρησιμοποίησιν ηλεκτρικών λαμπτήρων, αντί κηρίων τα οποία χορηγούν ζων πυρ, όπως διατάσσουν αι τελετουργίαι. Τοιουτοτρόπως γίνεται χρήσις νεκρού πυρός ή μάλλον μια απομίμησις πυρός.

Από αυτάς τας εκ παραδόσεως συνηθείας και τους οικουμενικούς τύπους, ημπορούμεν να αχθώμεν εις το γενικόν συμπέρασμα, το οποίον μας αποδεικνύει την έκτασιν των εσωτερικών μυστικών του πυρός, όπως μας τα παρέδωσεν ο Πλούταρχος. Ο ανώτερος ούτος αξιωματούχος του Ναού των Δελφών, με σέβας και λατρείαν καθημερινώς κατά τας εκδηλώσεις προς τιμήν του Απόλλωνος, εχειρίζετο, εγίγνωσκε και μετεχειρίζετο το ζων πυρ εις όλας τας τελετουργίας. Εάν αφαιρέση τις το πυρ από τον βωμόν ή το αντικαταστήση με τεχνητόν φως αμαρτάνει κατά της φύσεως η οποία έχει το ζων πυρ εις την διάθεσιν όλων των ιεροφαντών, οι οποίοι αποσκοπούν εις το να έλθουν εις στενήν επαφήν μετά του Πατρός του Φωτός και πλαστουργού της Ζωής.

Το πυρ δεν είναι απλούν βοηθητικόν μέσον, ή κενόδοξον δείγμα τιμής ούτε μια ανάμνησις του πνευματικού φωτός! Είναι ο διαβιβαστής της χάριτος εις όλας τας αρχαίας θρησκείας, αι οποίαι αντελήφθησαν πολύ καλά το γεγονός τούτο, καθότι επρόσεχον να διατηρούν άσβεστον το πυρ εκ φόβου μήπως διακοπή η μαγική γέφυρα μεταξύ ουρανού και γης, ή ένωσις της θεότητος μετά της χώρας.

Jean Mallinger

Τα εσωτερικά απόρρητα εις τον Πλούταρχον

Μετάφρασις Πέτρος Γράβιγγερ

Εκδόσεις Ιδεοθέατρον * Διμελή 1998

Η μαγεία του οφθαλμού – JEAN MALLINGER

...Δεν θέλομεν να κλείσωμεν το κεφάλαιον τούτο, χωρίς να ομιλήσωμεν περί του μαγικού ρόλου του ανθρωπίνου οφθαλμού, μυστηριώδους αισθητηρίου και παραδόξου οργάνου, το οποίον μας θέτει εις άμεσον επαφήν και σχέσιν με το θείον ηλιακό φως. Πρέπει να είναι δι' ημάς εν όργανον αδιαλείπτου θαυμασμού και σεβασμού, αφ' ου είναι ο παράγων και το σύμβολον της σχέσεως ημών με τον κόσμον των ουρανίων διαλάμψεων.

Και εις το σημείον αυτό ο μέγας Πυθαγόρειος , ο Εμπεδοκλής, θα μας δώσει να αντιληφθώμεν δι' εικόνων το ζήτημα (ΙΙ. Φύσεως, Απόσπ. 84): «Και όπως ένας άνθρωπος που πρόκειται να εξέλθη κατά τινα θυελλώδη νύκτα, προμηθεύεται ένα φανάρι και πέριξ της φλογός τοποθετεί τοιχώματα διαφανή από κέρας, δια να αποφύγη την ενέργειαν των ρευμάτων του αέρος όπως δε τα τοιχώματα αυτά εξουδετερώνουν τας επιβουλάς των ανέμων και αφήνουν την φλόγα να φωτίση, ούτω και ο Έρως συνέλαβε κάποτε το πρωταρχικόν πυρ, περιέβαλε την κόρην του οφθαλμού με ευαισθήτους υμένας που αφήνουν, δια μέσου των υγρών που τους περιβάλλουν, να διέλθη το πυρ (του βλέμματος) κατά την λεπτοτέραν αυτού υφήν».

Αν και ο οφθαλμός του ανθρώπου αποτελείται από ιστούς εκ σαρκός, εν τούτοις είναι εν παράθυρον προς τον Κόσμον, μια πύλη προς τον Ουρανόν, ένας σύνδεσμος με το ουράνιον Πυρ. Πρώτον εκ των αισθητηρίων, ηγεμών όλων των λοιπών, σύνδεσμος άμεσος με την θεότητα, μετέχει επίσης της παγκοσμίου ζωής και μας ανυψώνει μέχρις αυτής.

Μήπως ο Όμηρος δεν αποκαλεί τους οφθαλμούς «πύλας του Ηλίου» (Οδύσσ. Ω 12, Πρβλ. Πορφυρίου, Π. αποχής των εμψύχων: ο οφθαλμός δι' αυτόν, έχει κάτι το θείον, αποτελεί μέρος του Ηλίου. Δια τον λόγον τούτον δύναιται να υποφέρη την λάμψιν του, προσθέτει ο Πλάτων εν Πολιτεία VI, 508 Β. Πρβλ. επίσης Πλωτίνου Εννεάδες, Ι, κεφ. ΙΧ).

Αντιλαμβανόμεθα κατόπιν τούτων διατί ο Εμπεδοκλής εδέχθη αυστηράς επιπλήξεις εκ μέρους των ιθυνόντων το Τάγμα. Είχεν αφρόνως αποκαλύψει, εις τους στίχους του, σοβαρά και ουσιώδη μυστικά της διδασκαλίας. Έκτοτε εξεδηλώθη ζωηρά δυσπιστία προς τους ποιητάς και εις τας αδιακρισίας τας οφειλομένας εις τας εμπνεύσεις των. Φαίνεται ότι ο Εμπεδοκλής είχε πολλά αποκαλύψει...

Πάντως αντιλαμβανόμεθα ότι ο ανθρώπινος οφθαλμός κέκτηται ιδιαζούσης τινός μαγείας. Δεν είναι μόνον το διαφανέστερον κάτοπτρον της ψυχής, αλλά μετέχει και της ακτινοβόλου ζωής.

Δια του οφθαλμού η συμπάθεια και ο έρως μας συναντά την ψυχήν του αγαπωμένου μας ατόμου, το περιβάλλει με αγαθοποιούς απορροίας και με ολόκληρον άλυσσον ρευμάτων. Δι' αυτού αι ψυχαί συνεννοούνται. Δια τούτο δεν είναι αφλής ο ορισμός του Διογένους του Λαερτίου λέγοντος συμφώνως προς την πυθαγόρειον ψυχολογίαν ότι «η όρασις είναι θερμός ατμός» (VIII, 29). Εκ των οφθαλμών εκπέμπεται ζωτική ακτινοβολία. «Προσηλούντες το βλέμμα επί τινος, είναι ως να τον θίγωμεν» είχεν είπει ο Πλάτων (Τιμ. 45 BD, 65 DE, 67 C). Αντιλαμβανόμεθα όθεν ότι είναι δυνατόν με εν απλούν βλέμμα το αγαπώμενον πρόσωπον να επηρεασθή βαθέως. Είναι το βέλος του Έρωτος, το οποίον προσβάλλει τας βαθυτέρας χορδάς του είναι μας και φθάνει εις τον σκοπόν του. Γνωστά εν προκειμένω τυγχάνουν τα πειράματα των μαγνητιστών και των υπνωτιστών.

Ο Εμπεδοκλής – και πάλιν – προτρέχει της εποχής του λέγων: «Τα πάντα είναι απορροαί, διότι πρέπει να γνωρίζετε ότι ακτίνες απορρέουν από όλα τα όντα που ζουν επί της γης». (Π. Φύσεως, αποσπ. 89).

Αι εν λόγω ακτίνες είναι υλικής φύσεως, όταν δε πρόκηται περί των ειδώλων των κατόπτρων, δεν είναι παρά ανακλάσεις σωματιδίων εκπεμπομένων υπό των αντικειμένων που κατοπτρίζονται.

Ο Πλούταρχος αντελήφθη τελείως των θεωρίαν του Εμπεδοκλέους, διότι ως εξής συμφωνεί με την γνώμην του: «Ο Εμπεδοκλής θεωρεί τας εικόνας και τας απορροάς, ως εν και το αυτό πράγμα και αποκαλεί το παραγόμενον αποτέλεσμα ακτινοβολίαν της εικόνος» (Π. αρεσκ. τοις φιλοσόφοις, βιβλ. IV, XIIII, 2).

Αναφέρει, επίσης, ανάλογον διδασκαλίαν του πυθαγορείου Ιππάρχου: «Ο Ίππαρχος λέγει ότι αι ακτίνες που εκπέμπονται εκ των δύο οφθαλμών μας, θίγουν τα εξωτερικά αντικείμενα. Είναι εν είδος χειρών που συλλαμβάνουν τα αντικείμενα και τα προσκομίζουν είτα προς το όργανον της οράσεως» (ενθ.αν.βιβλ.VI,XIII, 3).

Και δια να μην υπάρχη ουδεμία αμφιβολία ως προς την θεωρίαν ταύτην της εκπομπής, μας δίδει ακόμη την εξής διασάφησιν: «Οι μαθηταί του Πυθαγόρου πιστεύουν σχετικώς με τας εντός των κατόπτρων ορωμένας εικόνας, ότι αύται είναι αντανακλάσεις της οράσεώς μας, η οποία φερομένη επί του κατόπτρου, ως επί μιάς μεταλλίνης πλακός, ανακόπτεται εις την πορείαν της υπό επιφανείας στερεάς και λείας και ανακλάται τότε εφ' εαυτής, όπως περίπου, όταν εκτείνωμεν τον βραχίονα και τον επαναφέρομεν είτα προς τον ώμον» (ενθ.αν.βιβλ. IV, XIV, 3)

Όπως βλέπομεν, όλαι αι αναφοραί σχετικώς με το φαινόμενον τούτο, ανάγονται εις την αυτήν αρχήν. Παρέχουν εις την ψυχήν τα υλικά μέσα να δράση επί της περιβαλλούσης ύλης. Εκ των διαφόρων τούτων πυθαγορείων πηγών, δυνάμεθα να συναγάγωμεν μερικάς αντιλήψεις σχετιζομένας με την κάθοδον της ψυχής και τας δυνατότητας δράσεως αυτής.

Το πολύτιμον όργανον, που είναι ο οφθαλμός μας, ουδέποτε θα μας αρνηθή την συνδρομήν του μετά των ουρανίων ακτινοβολιών. Διπλασιάζεται μάλιστα η δύναμίς του με τον αστρικόν οφθαλμόν, όταν ο φυσικός οφθαλμός είναι κλειστός δια του βλεφάρου, όπως συμβαίνει όταν κοιμώμεθα, μας προσκομίζει ακόμη αισθήματα μορφών, κινήσεων ή χρωμάτων, υπό μορφήν ονείρων ή οραμάτων.

Ο Πλωτίνος, ο Πορφύριος και οι Νεοπυθαγόρειοι της Αλεξάνδρειας (Εννεάδ. ΙΙ, 3, 9, IV, 8, 5, κ.κ. Πορφυρ. Β. Πυθ. 19, Αφορμαί προς τα νοητά 7, Περί αποχής εμψ. ΙΙ 5-6) δίδουν και άλλας ακόμη πληροφορίας περί της καταγωγής της ψυχής και των δεσμών της με την ύλην.

Αλλ' εκείνα τα κείμενα που μας προσφέρουν την βεβαίωσιν περί του πλούτου των πεπρωμένων μας είναι αι νεκρώσιμοι πινακίδες της Πετελείας, όπου η ψυχή δίδει το σύνθημα των μεμυημένων, όταν μετά θάνατον προχωρή μέσω των σκιών και αποτείνεται προς τας υποχθονίους θεότητας: «Αυτάρ εμοί γένος ουράνιον, τόδε δ' ήστε και αυτοί», δηλαδή, και εγώ ανήκω εις το θείον γένος, όπως άλλως τε και Σεις το γνωρίζετε!

JEAN MALLINGER

ΤΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΩΝ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ ΠΕΤΡΟΣ ΓΡΑΒΙΓΓΕΡ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΔΕΟΘΕΑΤΡΟΝ * ΔΙΜΕΛΗ 1998