ΤΑ ΠΛΟΥΤΗ ΤΩΝ ΝΑΪΤΩΝ ΚΑΙ Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΔΙΕΘΝΩΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ - James Wasserman

Οι Ναΐτες ήταν εκείνοι που καθιέρωσαν την πρακτική των διεθνών τραπεζικών εργασιών. Τα πολυάριθμα οχυρά τους κατά μήκος των οδών που οδηγούσαν προς ανατολάς προσφέρονταν από μόνα τους ως χώροι φύλαξης χρυσού και άλλων πολύτιμων αντικειμένων για βασιλείς, ευγενείς, εμπόρους, σταυροφόρους και προσκυνητές. Ήταν πιο ασφαλές να εμπιστεύεται κανείς το δίκτυο των Ναϊτών για μεταφορά χρημάτων παρά να κουβαλάει μεγάλα ποσά σε μετρητά κατά μήκος των επικίνδυνων διαδρομών. Τα κεφάλαια που παρέδιδε κανείς για φύλαξη στο Τάγμα στην Ευρώπη, μπορούσε να τα ζητήσει πίσω όταν έφτανε στους Αγίους Τόπους, ανάλογα με τις ανάγκες του. Τα χαρτιά στα οποία κατέγραφαν οι Ναΐτες των διαφόρων περιοχών αυτές τις καταθέσεις και τις πληρωμές οδήγησαν τελικά στη σύγχρονη πρακτική της έκδοσης επιταγών, με βάση έναν λογαριασμό.

Όσοι ετοιμάζονταν να ξεκινήσουν το πολύχρονο και επικίνδυνο ταξίδι στο εξωτερικό συχνά συνέτασσαν τη διαθήκη τους και την άφηναν για ασφάλεια στα χέρια των Ναϊτών. Έτσι το Τάγμα μερικές φορές ασκούσε καθήκοντα εκτελεστή της διαθήκης για περιουσιακά στοιχεία που είχαν μείνει στη φροντίδα τους. Οι Ναΐτες επίσης συχνά γίνονταν δέκτες μεγάλων χρηματικών ποσών. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα χρήματα παραχωρούνταν ειδικά για τους στόχους μιας σταυροφορίας. Σε άλλες περιπτώσεις δωρίζονταν στο Τάγμα. Η τήρηση των αρχείων έπρεπε, συνεπώς, να γίνεται με ακρίβεια.

Με το πέρασμα του χρόνου η δεξιοτεχνία που ανέπτυξε το Τάγμα στον χειρισμό των χρημάτων έγινε ακόμη μεγαλύτερη. Ειδικά στη Γαλλία, η χρηματοοικονομική γραφειοκρατία των Ναϊτών χρησίμευε για την παροχή εκτεταμένων τραπεζικών υπηρεσιών στη μοναρχία. Αυτές οι δραστηριότητες περιλάμβαναν βεβαίωση και είσπραξη φόρων, μεταφορά κεφαλαίων, διαχείριση χρεών και πιστώσεων και πληρωμή συντάξεων. Οι ευγενείς ενθαρρυμένοι από την εμπιστοσύνη που έδειχνε στο Τάγμα η βασιλική οικογένεια, χρησιμοποιούσαν με τον ίδιο τρόπο τις υπηρεσίες των αδελφών.

Η ένοπλη ασφάλεια που πρόσφεραν οι καλά φρουρούμενοι οίκοι των Ναϊτών ήταν τόσο εντυπωσιακή, που στην Αγγλία χρησιμοποιούνταν για τη φύλαξη τμήματος του βασιλικού θησαυρού, ήδη από το 1185. τα κοσμήματα του θρόνου κατατέθηκαν στον Ναό του Λονδίνου το 1204. Χώροι φύλαξης των Ναϊτών χρησιμοποιούνταν ακόμη για κεφάλαια σε λογαριασμούς μεσεγγύησης για συμβατικές εγγυήσεις μεταξύ διαφόρων μερών. Εκτός από πολύτιμα αντικείμενα όπως χρυσάφι, κοσμήματα και έγγραφα, είναι γνωστό ότι στην Αραγονία ανατέθηκε στους Ναΐτες η φύλαξη ζώων, ακόμη και δούλων. Και πάλι η άριστη τήρηση αρχείων ήταν αναγκαία για την επιτυχία τους, όπως και η σωστή και αξιόπιστη γραφειοκρατία, ικανή να καθορίσει με ακρίβεια την αξία των κατατιθέμενων αγαθών.

Η παποσύνη χρησιμοποίησε επίσης την ειδίκευση του Τάγματος στα χρηματοοικονομικά. Οι Ναΐτες ξεκίνησαν να έχουν τέτοιου τύπου οικονομικές δραστηριότητες, διευθετώντας δάνεια για τον πάπα Αλέξανδρο, το 1163. Το 1198 ο πάπας Ιννοκέντιος Γ’ άρχισε να επιβάλλει φόρους στους κληρικούς και το 1208 κάλεσε τους Ναΐτες να τον βοηθήσουν να εισπράττει τον φόρο. Ο διάδοχός του Ονώριος Γ’ στράφηκε προς τους Ναΐτες για να τον βοηθήσουν να συγκεντρώσει κεφάλαια για την Πέμπτη Σταυροφορία, κανονίζοντας να πληρώνονται οι φόροι των κληρικών απευθείας στον Ναό των Παρισίων και μετά να μεταφέρονται στον παπικό λεγάτο που διοικούσε τον σταυροφορικό στρατό στην Αίγυπτο. Το 1307 και το 1308, μετά τη σύλληψη των μελών του Τάγματος στη Γαλλία, ο πάπας Κλήμης Ε’ εξαίρεσε του Ναΐτες οικονομικούς υπαλλήλους του από την τύχη των αδελφών τους.

Το συνολικό ευρωπαϊκό δίκτυο των Ναϊτών συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη για πρώτη φορά στην Ευρώπη μιας οικονομίας βασισμένης στο ρευστό χρήμα. Για παράδειγμα, από τα αγροκτήματα των Ναϊτών ξεκίνησε η πρακτική της καλλιέργειας αγροτικών προϊόντων προς πώληση. Μέχρι τότε η απασχόληση με τη γεωργία είχε ως στόχο τη συντήρηση εκείνων που παρείχαν τη γη ή και την εργασία. Η διαρκής ζήτηση κεφαλαίων για τη συνέχιση της σταυροφορικής προσπάθειας ανάγκασε τους Ναΐτες να καινοτομήσουν στον οικονομικό τομέα. Οι Άγιοι Τόποι λειτουργούσαν ήδη κυρίως ως οικονομία ρευστού χρήματος. Ο πλούτος σε κινητά αγαθά ήταν πιο σημαντικός από την ακίνητη περιουσία, η οποία ήταν ευάλωτη στη συνεχώς μεταβαλλόμενη πολιτικοστρατιωτική κατάσταση. Οι Ναΐτες κατάφεραν να προσαρμοστούν στις περιστάσεις. Η εξοικείωση με τη λειτουργία της οικονομίας του ρευστού χρήματος έδωσε στο Τάγμα την πείρα που θα το τοποθετούσε στην πρωτοπορία, καθώς η ευρωπαϊκή οικονομία σταδιακά μετατοπιζόταν προς αυτήν την κατεύθυνση.

Η μεσαιωνική απαγόρευση ενάντια στην τοκογλυφία παρακάμφθηκε προσεκτικά, με περίτεχνες μορφές συμβολαίων. Οι πληρωμές τόκων συγκαλύπτονταν ως διοικητικά έξοδα, αφαιρούνταν εκ των προτέρων από τα χρήματα που έδινε ο δανειζόμενος ή εισπράττονταν μέσω προσεκτικών χειρισμών της ισοτιμίας των ξένων νομισμάτων. Ο δανεισμός χρημάτων από τους Ναΐτες χρονολογείται από τις πρώτες ημέρες του Τάγματος υπό τον Ούγο ντε Πεν, ο οποίος τον αντιλαμβανόταν ως ένα από τα καθήκοντα του Τάγματος – παρά το γεγονός ότι ο Βερνάρδος ήταν κατηγορηματικά αντίθετος με τον υλισμό και με το εμπόριο του χρήματος γενικά. Σχεδόν όλοι οι Ευρωπαίοι μονάρχες σε κάποια περίπτωση δανείστηκαν από τους Ναΐτες, όπως και αρκετά μοναστήρια.

Μολονότι οι Ναΐτες ήταν πλούσιοι τόσο σε γη όσο και σε κεφάλαια, ο μυθικός πλούτος που συχνά αποδίδεται στο Τάγμα αποτελεί αναμφίβολα υπερβολή. Τα τεράστια έξοδα που συνεπαγόταν η διεξαγωγή μιας στρατιωτικής εκστρατείας διακοσίων ετών πρέπει να συνυπολογιστούν στον μύθο του εξαιρετικού πλούτου τους. Χρειάζονταν συνεχώς κεφάλαια για τα φυσιολογικά έξοδα που σχετίζονται με τον εξοπλισμό, τη μεταφορά, τη στέγαση και τη διατροφή του τεράστιου σε αριθμό προσωπικού που διέθεταν. Επιπλέον, η οικοδόμηση κάστρων, η συντήρηση και η ανοικοδόμησή τους προκαλούσαν τεράστια οικονομική αιμορραγία, όπως και τα μεγάλα ποσά που πληρώνονταν για λύτρα, χάνονταν σε απλήρωτα δάνεια και έπεφταν στα χέρια του εχθρού στη μάχη.

JAMES WASSERMAN

ΝΑΪΤΕΣ ΚΑΙ ΑΣΑΣΙΝΟΙ Οι στρατιές του Θεού

Μετάφραση Τιτίνα Σπερελάκη

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΝΑΛΙΟΣ 2004

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟ ΤΑΓΜΑ ΤΩΝ ΑΣΑΣΙΝΩΝ – JAMES WASSERMAN

Το τέλος του κράτους των νιζαρί αποδεικνύει από πολλές πλευρές με θλιβερό τρόπο την πανταχού παρούσα πραγματικότητα της αχρήστευσης της δημιουργικότητας και της συνεχούς εκτόπισης του επαναστατικού ζήλου και του πατριωτικού ιδεαλισμού από τη μυλόπετρα του Μολώχ της κοσμικής αδιαφορίας*. Μια εύγλωττη σύγχρονη παιδική ιστορία, Ιστορία Χωρίς Τέλος του Μίχαελ Έντε, περιγράφει έναν φανταστικό κόσμο που απειλείται από μια θανάσιμη δύναμη η οποία ονομάζεται “Τίποτε” και η οποία θα καταστρέψει αναπόφευκτα τον κόσμο, εκτός αν οι άνθρωποι φανούν αρκετά θαρραλέοι ώστε να κατανοήσουν τα όνειρά τους. Από τον Χασάν-ι-Σαμπάχ που άρπαξε το σπαθί της σιιτικής καθαρότητας ενάντια στον θρασύ σφετερισμό των στρατιωτικών που κατέλυσαν το φατιμιδικό ιμαμάτο, μέχρι τη διακήρυξη του Τόμας Τζέφερσον για τη θεόσταλτη ανωτερότητα του ατόμου απέναντι στις αξιώσεις του Βρετανού μονάρχη – μακάρι να εμφανίζονται παντοτινά οραματιστές για να κρατούν ζωντανή τη φλόγα του ανθρώπινου πνεύματος.

Μολονότι οι Ασασίνοι χαρακτηρίστηκαν ως η πρώτη συμμορία τρομοκρατών του κόσμου, οι μέθοδοί τους ήταν πολύ διαφορετικές από εκείνες των σημερινών καμικάζι με την αδιάκριτη χρήση βομβών. Η μαχητική παράδοση του ισλάμ συχνά δικαιολογεί τον φόνο, όπως και οι ιερές γραφές πολλών παγκόσμιων θρησκειών – από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη μέχρι την ινδουιστική Μπαγκαβάντ Γκιτά. Η ισλαμική έννοια του τζιχάντ ή ιερού πολέμου ισχύει εξίσου εναντίον των μουσουλμάνων σφετεριστών του Θείου Νόμου όπως και εναντίον των μη μουσουλμάνων απίστων. Οι Ασασίνοι μέσω της πρακτικής τους υπηρέτησαν την ευρύτερη δόξα του Θεού.

Οι Ευρωπαίοι ερευνητές που ασχολήθηκαν με τα ζητήματα της Ανατολής του δέκατου ένατου αιώνα, όπως ο Γιόζεφ φον Χάμερ-Πουργκσταλ (ο πρώτος γνωστός Ευρωπαίος χρονικογράφος των Ασασίνων), πολλοί ιστορικοί ύστερα από αυτόν, ακόμη ως δολοφόνος και περιγράφεται ως απεχθής εγκληματίας, ενώ τα στοιχεία δείχνουν ότι ήταν υπεύθυνος για κάπου πενήντα επιλεγμένες πολιτικές δολοφονίες σε μια περίοδο ηγεσίας άνω των τριάντα πέντε χρόνων. Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης, την ίδια ιστορική εποχή οι Μογγόλοι σφαγίασαν ογδόντα χιλιάδες ισμαηλίτες άνδρες, γυναίκες και παιδιά σ' ένα και μόνο απόγευμα στο Κουχιστάν.

Οι Ισμαηλίτες ήταν φορείς νέων ιδεών, που επέκτειναν το μοντέλο της ιεραρχικής αποκρυφιστικής μυστικής εταιρείας τους (το οποίο συνίστατο σε θρησκευτική ιδεολογία, κρυμμένη σοφία, ειδικούς δεσμούς αφοσίωσης και περίπλοκες τελετουργικές διαδικασίες) και το κατηύθυναν εναντίον της κατεστημένης θρησκευτικής και πολιτικής παγκόσμιας τάξης του σουνιτικού ισλάμ. Ήταν θρησκευτικοί επαναστάτες, πραγματικά ανατρεπτικοί και συνωμότες, πάνω στους μυστικούς ψιθύρους των οποίων πράγματι υψώθηκαν και γκρεμίστηκαν βασίλεια. Για περισσότερο από ενάμισι αιώνα οι Ασασίνοι κατάφεραν να αλλάξουν τα δεδομένα του κατατρεγμού και της αδυναμίας που χαρακτηρίζει τη σιιτική εμπειρία στο ισλάμ.

Στην ευρωπαϊκή κουλτούρα το Τάγμα των Ασασίνων είχε την αντιστοιχία του στους Ναΐτες Ιππότες. Οι Ναΐτες ήταν δομημένοι με παρόμοιο ιεραρχικό τρόπο. Ο λόγος της ύπαρξής τους συνεπαγόταν επίσης ένοπλη πάλη στο όνομα των υψηλότερων θρησκευτικών φιλοδοξιών. Μια πλούσια παράδοση ιστορικών εικασιών υποστηρίζει ότι η επαφή με τα περίπλοκα θρησκευτικά διδάγματα του Τάγματος των Ασασίνων ήταν μια από τις πρώτες επιρροές στην εξέλιξη της μυστικής αίρεσης των Ναϊτών, η οποία λέγεται ότι οδήγησε τους Ναΐτες Ιππότες, πολύ μακριά από τις χριστιανικές ρίζες τους. Όπως πρέπει να έγινε σαφές από αυτή τη ματιά που ρίξαμε στους Ασασίνους, στους Αγίους Τόπους υπήρχε μεγάλη τεκμηριωμένη ιστορική επαφή ανάμεσα στους Ναΐτες και στους Ασασίνους. Πολλοί πιστεύουν ότι τα θρησκευτικά ιδανικά που επέστρεψαν στην Ευρώπη με τους σταυροφόρους αποτέλεσαν τη βάση για την ευρωπαϊκή αναγέννηση του αποκρυφισμού, που συνεχίζεται μέχρι τις ημέρες μας. Έτσι, το χέρι του Χασάν-ι-Σαμπάχ φαίνεται να απλώνεται πολύ πιο μακριά από τα όρια των περσικών και συριακών βουνών και πολύ πιο πέρα από τα πρώτα χρόνια της πρώτης χιλιετίας.

_____________

*Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι ο Χασάν-ι-Σαμπάχ συχνά χαρακτηριζόταν ως ένας ανελέητος θρησκευτικός ηγέτης, που αν είχε καταφέρει να επιβάλει τις ιδέες του, θα οδηγούσε τη θρησκευτική πίστη στα σκοτεινά μονοπάτια μιας μυστικής οργάνωσης.

JAMES WASSERMAN

ΝΑΪΤΕΣ ΚΑΙ ΑΣΑΣΙΝΟΙ

Οι στρατιές του Θεού

Μετάφραση Τιτίνα Σπερελάκη

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΝΑΛΙΟΣ

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟ ΤΑΓΜΑ ΤΩΝ ΝΑΪΤΩΝ – JAMES WASSERMAN

Το αναπόφευκτο και άμεσο ερώτημα σε σχέση με τους Ναΐτες Ιππότες είναι, φυσικά, αν ήταν ένοχοι. Πιστεύω ότι η ερώτηση πρέπει να αναδιατυπωθεί: για τι πράγμα μπορεί να ήταν ένοχοι οι Ναΐτες και ποιοι από αυτούς ήταν;

Η κοινή λογική πρέπει να συνοδεύει κάθε υπόθεση γύρω απο αυτό το ζήτημα. Η ιστορία των Ναϊτών περιλαμβάνει ολόκληρο το φάσμα της ανθρώπινης εμπειρίας: ηρωισμό και δειλία, γενναιοδωρία και απληστία, ευφυΐα και ηλιθιότητα, πνευματικές επιδιώξεις και αποτυχίες, εμμονή σε όρκους και προδοσία τους. Για να μπορέσουμε να κάνουμε σωστά την τοποθέτηση αυτών των ανθρώπων στο σωστό πλαίσιο, ας θυμόμαστε ότι και στα διακόσια χρόνια ζωής του Τάγματος η τεράστια πλειοψηφία των μελών του ελάχιστα διέφεραν από χωρικούς, ενώ οι περισσότεροι από τους ιππότες του απείχαν πολύ από τους πνευματικούς φωστήρες του μύθου. Από την άλλη, πιστεύω ότι μερικοί Ναΐτες πράγματι ανταποκρίνονταν στα στοιχεία του μύθου τους.

Η απόλυτη αλήθεια για το ζήτημα είναι η εξής: είναι αδύνατον να δηλώσει κανείς με βεβαιότητα αν το Τάγμα ήταν αθώο ή ένοχο για τις κατηγορίες που διατυπώθηκαν εναντίον του. Το ζήτημα θα παραμείνει για πάντα ένα από τα πιο εκνευριστικά προβλήματα της ιστορίας. Υπήρχε άραγε κάποια μυστική αιρετική πολιτική – που είτε περνούσε μέσα από μια μυστική προφορική παράδοση ευρέως προσιτή στα πολυπληθή διοικητήρια σε όλον τον κόσμο είτε περιοριζόταν αυστηρά σε κάθε Μεγάλο Μάγιστρο και σε μια ομάδα επιλέκτων του; Αυτό ακριβώς είναι το είδος της συνωμοσίας για το οποίο τους κατηγόρησαν ο Γάλλος βασιλιάς και ο πάπας. Πολλοί Ναΐτες πέθαναν αντιμετωπίζοντας βασανιστήρια και φυλάκιση και το Τάγμα καταστράφηκε εξαιτίας αυτών των κατηγοριών. Ωστόσο, η μόνη συνωμοσία για την οποία έχουμε ατράνταχτα στοιχεία είναι εκείνη ανάμεσα στον βασιλιά Φίλιππο, στον πάπα Κλήμη και στον υπουργό ντε Νογκαρέ.

Επί αιώνες ιστορικοί, αποκρυφιστές, οπαδοί της θεωρίας της συνωμοσίας και άλλοι, διατυπώνουν υποθέσεις γύρω από την ενοχή ή την αθωότητα των Ναϊτών. Το θέμα μετατράπηκε σε σημείο τριβής μεταξύ αντιμαχομένων στρατοπέδων. Ορισμένοι πιστεύουν ότι οι Ναΐτες ήταν οι απόκρυφοι προάγγελοι του φωτός και οι μυστικοί πρώτοι διδάξαντες της Αναγέννησης και όλων των μεταγενεστέρων εσωτεριστικών κινημάτων. Άλλοι πιστεύουν ότι το Τάγμα είχε εκφυλιστεί σε μια αμαρτωλή και ειδωλολατρική σέκτα, οι πνευματικοί απόγονοι της οποίας λειτουργούν ακόμη ως κυνικές, αθεϊστικές και ανώνυμες δυνάμεις πίσω από το διεθνές κρατικιστικό κίνημα που ενσαρκώνεται από τα Ηνωμένα Έθνη και άλλους αρχέτυπους οργανισμούς παγκόσμιας διακυβέρνησης.

Μια τρίτη ερμηνεία είναι η λεγόμενη “ορθολογιστική” θέση, η αστραφτερή και καλογυαλισμένη διανοητική πανοπλία που φοράει ο σκεπτικιστής ιστορικός, ο οποίος στην ουσία δηλώνει ότι οι Ναΐτες αποτελούσαν πράγματι μέρος του ιστορικού παρελθόντος και εξοντώθηκαν κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα. Όσοι Ναΐτες επέζησαν μπορεί να προσχώρησαν σε άλλα θρησκευτικά τάγματα ή να έγιναν απλοί πολίτες αλλά τελικά εξέλιπαν και ξεχάστηκαν – με την εξαίρεση ορισμένων περιοδικών εκρήξεων μυθολογικού πάθους, το οποίο τροφοδοτούσαν άλλοτε κάποιοι ρομαντικοί και άλλοτε κάποιοι τσαρλατάνοι. Οι άνθρωποι αυτής της λογικής έχουν την δυνατότητα να επισημαίνουν την έλλειψη απτών αποδεικτικών στοιχείων τόσο περί δογματικής αίρεσης μέσα στο Τάγμα όσο και περί της εμφανούς ύπαρξης κάποιας “κρυφής παράδοσης”. Πείθουν τον εαυτό τους ότι η ιστορική ακρίβεια υπηρετείται από την άρνησή τους να δουν την ευρύτερη θεματική εικόνα.

Η επιστημονική δημιουργικότητα και το χιούμορ που ο ιστορικός και ερωτολόγος Τζ. Λέγκμαν προσδίδει στο ζήτημα είναι μοναδικές. Γράφει ότι οι Ναΐτες ήταν απόλυτα ένοχοι σύμφωνα με το κατηγορητήριο – ήταν μια ομοφυλοφυλική σέκτα οργίων, βασισμένη σε εωσφορικές-δυιστικές αρχές, κλειδί των οποίων αποτελεί το μυστηριώδες είδωλο Μπαφομέτ. Προκειμένου να στηρίξει τα συμπεράσματά του, ο Λέγκμαν επισυνάπτει το μεγάλο κεφάλαιο με θέμα τους Ναΐτες από το δοκίμιο που έγραψε το 1866 ο λόγιος-αρχαιοδίφης Τόμας Ράιτ, με τίτλο “Η Λατρεία των Γενεσιουργών Δυνάμεων”. Τόσο ο Λέγκμαν όσο και ο Ράιτ ανάγουν το τελετουργικό μύησης για το οποίο κατηγορήθηκαν οι Ναΐτες στις γνωστικές φαλλικές λατρείες προχριστιανικών και αντιχριστιανικών θρησκειών. Ο Ράιτ αποδίδει τις αισχρές τελετουργίες που περιγράφουν οι πρώιμοι χριστιανοί, ειδικοί επί των αιρέσεων, σε “ένα μείγμα της κατάχρησης ελευθερίας του χυδαίου παγανισμού της αρχαιότητας με τα απολίτιστα δόγματα των μεταγενεστέρων ανατολικών φιλοσόφων”(1). Ο ίδιος πίστευε ότι οι Πέρσες μανιχαίοι διέφυγαν από τους διωγμούς στην Ανατολή, μεταναστεύοντας δυτικά και ιδρύοντας σέκτες σαν αυτή των καθαρών. Ακόμη, ταυτίζει τον μεσαιωνικό Σατανά με τον Πρίαπο. Το γνωστικό μοντέλο της ερμαφρόδιτης και ανδρόγυνης φύσης του θείου είχε από παλιά θεωρηθεί από διάφορες σέκτες ως έγκριση τόσο για ετεροφυλοφιλικές όσο και για ομοφυλοφυλικές επαφές ανάμεσα στους οπαδούς τους. Η ιδέα ότι οι Ναΐτες είχαν εμποτιστεί με έναν προγενέστερο σεξουαλικό μαγικό παγανισμό ευρείας βάσης – του οποίου στοιχεία εμφανίζονται στον σουφισμό, στον βουδισμό, στον ινδουισμό, στον καββαλιστικό ιουδαϊσμό, στον ταοϊσμό, στις λατρείες των μαγισσών του δέκατου έκτου αιώνα και στις δραστηριότητες του Τζέραλντ Γκάρντνερ και του Άλιστερ Κρόουλι τον εικοστό αιώνα – μπορεί να φαίνεται αλλοπρόσαλλη. Ωστόσο, αυτό ακριβώς αντικρύζουμε όταν αναγνωρίζουμε ότι μεταξύ των Ναϊτών υπήρχε ένα αιρετικό δόγμα που δεν ήταν αποκλειστικά και μονο δημιούργημα του Φιλίππου και του υπουργού του, ντε Νογκαρέ. Το να αρνηθούμε εντελώς αυτήν την πιθανότητα φαίνεται το ίδιο επικίνδυνο με το να την ασπαστούμε απόλυτα.

Πιστεύω ότι τα τεκμήρια οδηγούν σε μια ερμηνεία που ούτε μεγαλοποιεί τα πραγματικά στοιχεία της ιστορίας και της κοινής λογικής ούτε θυσιάζει το μυστήριο και τον ρομαντισμό που συνοδεύουν τους Ναΐτες από την ημέρα της ίδρυσής τους. Τρεις ζωτικής σημασίας επιρροές είναι αναμφισβήτητες σ' αυτήν την ιστορία, και οι συνέπειές τους πρέπει να ληφθούν υπ' όψιν σε κάθε συζήτηση που επιδιώκει να δεχτεί την πραγματικότητα της ανθρώπινης φύσης όπως την γνωρίζουμε.

Ο πρώτος παράγοντας ήταν η δημιουργικότητα που χρησιμοποίησε ο άγιος Βερνάρδος, καταρτίζοντας τον Κανόνα του Τάγματος και η προπαγάνδα που είχε σχεδιαστεί έτσι ώστε να προσελκύει μέλη και οικονομικούς υποστηρικτές. Ο Βερνάρδος χρησιμοποίησε μια περίπλοκη ερμηνευτική μεθοδολογία που συντελούσε στη διερεύνηση, στην εξέταση και στη δημιουργία θρησκευτικού δόγματος. Ένα στρατιωτικό-μοναστικό τάγμα ιπποτών-μοναχών – ένα πολεμιό ιερατείο – ήταν καινούργια ιδέα για τον χριστιανισμό. Οι μυστηριώδεις ρίζες του εύκολα μπορούν ν' ανιχνευτούν στην ιστορία του βασιλιά Δαβίδ στην Παλιά Διαθήκη, όπου η θανάτωση του Γολιάθ από τον Δαβίδ τον προσδιορίζει ως ιερό φονιά στην υπηρεσία του Κυρίου. Ο Ιησούς συχνά μιλούσε σαν πολεμιστής, χρησιμοποιώντας στρατιωτικές παρομοιώσεις για να εκφράσει την ξεκάθαρη φύση της δέσμευσης που ήταν αναγκαία για να προχωρήσει κανείς στην πνευματική οδό. Όταν είπε, “Μην νομίσητε ότι ήλθον βαλείν ειρήνην επί την γην. Ουκ ήλθον βαλείν ειρήνην αλλά μάχαιραν”(2), εξέφραζε εύγλωττα την ανάγκη για μάχη εναντίον των δυνάμεων του σκότους.

Αλλά το γεγονός είναι ότι ο Βερνάρδος επινόησε μια νέα έννοια. Ήταν εκλεπτυσμένη και γεμάτη ζωή. Ταίριαξε τόσο καλά στις απαιτήσεις των κοινωνικών, πολιτικών και πνευματικών περιστάσεων της εποχής, ώστε γνώρισε τεράστια επιτυχία. Βέβαια, ερχόταν στο τέλος μιας μακριάς περιόδου πολιτισμικής στασιμοτητας. Το γεγονός ότι ολόκληρη η Εκκλησία, αποδείχτηκε τόσο δεκτική στο πνευματικό τέκνο του Βερνάρδου, προφανώς έμοιαζε σαν να άνοιξε μια πύλη στην κατα τ' άλλα ναρκωμένη ευρωπαϊκή ψυχή. Βασιλείς και ευγενείς ένωσαν τις προσπάθειές τους σ' αυτή τη νέα ιδέα. Δεν ήταν επιστήμη. Ήταν θεολογία. Μαι υπέροχη αλλαγή εγκαινιάστηκε στον ευρωπαϊκό χριστιανισμό και ο δημιουργός της ανακηρύχτηκε άγιος για τις προσπάθειές του. Από την άλλη, τα πνευματικά τέκνα του αγίου έμελλε να αφοριστούν και να εξωντοθούν. Αυτό που διέκρινε τόσο ξεκάθαρα τους Ναΐτες από τους Ιωαννίτες και τους Τεύτονες Ιππότες ήταν ο υπέροχος πνευματικός μύθος που πλέχθηκε γύρω από τους Ναΐτες. Η ίδρυσή τους ήταν μια δημιουργική πράξη ψυχής που φώτισε για λίγο τη μεσαιωνική Ευρώπη. Η καταστροφή τους ήταν ένα σκοτεινό γεγονός ίσης σημασίας αλλά με το αντίθετο αποτέλεσμα.

Ο δεύτερος ζωτικός παράγοντας ήταν ο τρόπος που επέδρασε η επαφή με τους Αγίους Τόπους των Ευρωπαίων γενικά, και των μελών των στρατιωτικών ταγμάτων ειδικά. Η αραβική κουλτούρα ήταν απείρως πιο εκλεπτυσμένη από την ευρωπαϊκή στους Σκοτεινούς Αιώνες. Η περιοχή επίσης έβριθε πολλών άλλων θρησκειών. Οι μυστικιστές, οι φακίρηδες, οι ζωροαστριστές, οι γνωστικοί, οι σούφι και οι βουδιστές που συνάντησαν οι νεοφερμένοι σταυροφόροι, θα φάνταζαν στα μάτια τους σαν ένα καλειδοσκοπικό πανόραμα. Ήταν αναπόφευκτο οι πιο ευφυείς και με πνευματικές τάσεις ιππότες να συγκρίνουν τις δεισιδαιμονίες και τα δόγματα του καθολικισμού με τον πλούτο και την εκλεπτυσμένη φύση των ανατολικών θεολογιών, στις οποίες εκτέθηκαν. Η αυξανόμενη αμφιβολία σε σχέση με την αποκλειστική κατοχή της θείας χάρης από τον χριστιανισμό θα υπονόμευσε σταδιακά την ορθοδοξία. Η αρχική επαφή ανάμεσα στους σταυροφόρους και στους Ασασίνους έγινε κατά τη διάρκεια της Κιγιάμα. Καθώς ανάμεσα στους Σύριους νιζαρί σημειωνόταν η συστηματική ανατροπή της ισλαμικής σαρία, κάποια αίσθηση της φινέτσας των πεποιθήσεών τους μπορεί να μεταφέρθηκε στους καινούργιους τους γνώριμους. Η απόρριψη της ισλαμικής ορθοδοξίας από τον ισμαηλίτη μυούμενο θυμίζει έντονα την απόρριψη της χριστιανικής ορθοδοξίας που αποδόθηκε στους Ναΐτες από τους κατηγόρους του Τάγματος.

Τα στρατιωτικά τάγματα ήταν η πιο σταθερή ευρωπαϊκή παρουσία ανάμεσα στις διάφορες σταυροφορικές οντότητες. Είδαμε τους ντόπιους ευγενείς, οικονομικά εξαντλημένους από τις απαιτήσεις της αυτοάμυνας, να δωρίζουν γη και φρούρια στα τάγματα. Οι Ευρωπαίοι βασιλείς και ευγενείς έσπευδαν για να να συμμετάσχουν στις σταυροφορίες για ένα διάστημα και έφευγαν επιστρέφοντας στην πατρίδα τους – αναμφίβολα εμπλουτισμένοι από την εμπειρία τους – έτσι ώστε κατά τη διάρκεια των δύο συγκεκριμένων αιώνων η ευρωπαϊκή κοινωνία σίγουρα επηρεάστηκε από την επαφή της με τα Υπερπόντια Κράτη. Αλλά τα στρατιωτικά τάγματα είχαν συνεχή παρουσία. Τα μέλη μάθαιναν τη γλώσσα, διαπραγματεύονταν και έκαναν δοσοληψίες, δημιουργούσαν προσωπικές φιλίες και πολιτικές συμμαχίες, διάβαζαν λογοτεχνικά έργα, συζητούσαν για τη φιλοσοφία, στα κρυφά είχαν ακόμη και ερωμένες. Με τον καιρό, τα απλά μέλη των ταγμάτων αποτελούνταν από ανθρώπους που είχαν πεασει μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους στην Ανατολή παρά στην Ευρώπη, ανθρώπους που ένιωθαν πιο άνετα με την ανατολίτικη κουλτούρα παρά με την κουλτούρα της πατρίδας τους.

Ο τρίτος παράγοντας που πρέπει να βάρυνε στο ζήτημα των Ναΐτών είναι η επιρροή των καθαρών. Συναντάμε επανειλημμένα τη δημοτικότητα και την πρωτοκαθεδρία του Λαγκεντόκ στην ιστορία των Ναϊτών. Απο την ενθουσιώδη υποδοχή των πρώτων ενεργειών για την προώθηση τους μέχρι την ποταπή συμπεριφορά τους κατά τη διάρκεια των σταυροφοριών κατά των Αλβιγηνών, η ιστορία των Ναϊτών είναι αξεδιάλυτα δεμένη μ' εκείνη του Λαγκεντόκ. Η αίρεση που κλήθηκαν να εξαλείψουν περιλάμβανε στοιχεία με τα οποία κατηγορήθηκαν και οι ίδιοι αργότερα, στις δίκες που τους αφορούσαν. Αν η αίρεση έκανε πράγματι την είσοδό της στο Τάγμα, η πιθανή πόρτα εισόδου ήταν οι σταυροφορίες κατά των Αλβιγηνών. Για παράδειγμα, το ιερό φιλί για το οποίο κατηγορήθηκαν οι Ναΐτες αντικατοπτρίζει το φιλί της ειρήνης ανάμεσα στους τέλειους καθαρούς. Η κατηγορία του φτυσίματος στον σταυρό φαίνεται ότι ταιριάζει πάρα πολύ με την απέχθεια των καθαρών για τον εσταυρωμένο Ιησού. Ο όρος bougre ή bugger που χρησιμοποιήθηκε εναντίον των καθαρών θυμίζει την κατηγορία περί ομοφυλοφυλίας εναντίον των Ναϊτών. Η συλλογική ομολογία του apparellamentum μεταξύ των τελείων φαίνεται να καθρεφτίζεται στις δικαστικές διαδικασίες εναντίον των Ναϊτών στις παπικές συνόδους. Η απόρριψη της οικογένειας είναι κοινή, όπως και η απροκάλυπτα αντισεξουαλική τους στάση.

Το πρωταρχικό σύμβολο που θα επέλεγε να ευτελίσει ο χριστιανισμός των αντινομιστών στην αναζήτησή του για την αλήθεια θα ήταν ο σταυρός. Το απεχθές ιδεώδες της εξιλέωσης με υποκατάσταση, όπου ένα αθώο υποκατάστατο ή εξιλαστήριο θύμα προσφέρεται από τον δειλό για τη δική του πνευματική σωτηρία, θα μπορούσε κάλλιστα να θεωρηθεί άξιο περιφρόνησης. Ούτε είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι η απόρριψη εκ μέρους των καθαρών του υλικού σώματος και της σεξουαλικής του φύσης συντελεί στην υιοθέτηση μιας φαινομενικής ελευθεριότητας. Και στους δύο τρόπους αντίδρασης στις ψυχοβιολογικές ανάγκες του ανθρωπίνου όντος ενυπάρχει μια ασκητική απόρριψη μιας πλευράς της ψυχής – είτε της σωματικής ανάγκης για σεξ στην περίπτωση της αγαμίας είτε της συναισθηματικής ανάγκης για δέσιμο και προσωπική επαφή στην περίπτωση της ελευθεριότητας.

Ας κάνουμε εδώ μια παύση, προκειμένου να διατυπώσουμε άλλη μια προειδοποίηση υπέρ της πιθανής αθωώτητας των Ναϊτών. Ειπώθηκε ότι κανείς Ναΐτης δεν εμφανίστηκε θαρραλέα να πεθάνει για τις αιρετικές ιδέες του, όπως έκαναν τόσοι καθαροί μάρτυρες. Ωστόσο, ο Ιάκωβος νε Μολέ, παρά τις παλινωδίες του, πέθανε ως μάρτυρας, διακηρύσσοντας την αθωότητα του Τάγματος, όπως και πολλοί άλλοι που θα είχαν διαφύγει εύκολα από τις φλόγες της Ιεράς Εξέτασης, αν απλώς είχαν αρνηθεί ν' ανακαλέσουν τις ομολογίες που είχαν κάνει ύστερα από βασανιστήρια.

Αν ο μελετητής του εσωτερισμού υιοθετήσει χωρίς ενδοιασμούς την ενοχή των Ναϊτών, προκειμένου να προωθήσει μια ρομαντική θεωρία ιστορίας και μύησης, αυτό κάλλιστα μπορεί να σημαίνει ότι βεβηλώνει τη μνήμη του Τάγματος με τις συκοφαντίες του Γάλλου βασιλιά. Ο Τσαρλς Χένρι Λι επισημαίνει ότι η αποδοχή της ενοχής των Ναϊτών λογικά συνεπάγεται αποδοχή των μεταγενεστέρων κατηγοριών της Ιεράς Εξέτασης εναντίον των μαγισσών. Κάνει επίσης την οξυδερκή παρατήρηση ότι αν οι Ναΐτες ήταν πράγματι ένοχοι για την ίδρυση ή διάδοση ενός αντιχριστιανικού δόγματος, θα είχαν συγκαλύψει την αίρεσή τους με μια προσεκτικά κλιμακούμενη προοδευτική αποκάλυψη του μυστικού. Απορρίπτει ως παράλογη την ιδέα ότι οποιαδήποτε αίρεση θα αποκαλυπτόταν αμέσως σε όλους ανεξαιρέτως αμέσως μετά την εισδοχή τους στο Τάγμα(3).

Οι Ναΐτες δεν είχαν ποτέ την από πάνω προς τα κάτω ιεραρχική δομή που είδαμε ανάμεσα στους Νιζαρί. Δεν υπήρχε Ναΐτης ιμάμης. Ο Μεγάλος Μάγιστρος ήταν ένας εκλεγμένος αξιωματούχος που μπορούσε να επιλεγεί για τη στρατηγική και στρατιωτική του ικανότητα ή για τις πολιτικές διασυνδέσεις του. Με εξαίρεση ίσως την περίπτωση του Ούγου νε Πεν, δεν βρίσκουμε την πνευματικότητα ανάμεσα στις προϋποθέσεις για την απόκτηση του αξιώματος. Από τον Μεγάλο Μάγιστρο απαιτείτο ασφαλώς να είναι γενναίος, να θέτει πάνω απ' όλα τα συμφέροντα του Τάγματος, να επιδεικνύει πνευματική ταπεινότητα, γενναιοδωρία και ακεραιότητα. Αλλά ο Μεγάλος Μάγιστρος ποτέ δεν αντιμετωπιζόταν ως ένας δίαυλος Ανώτερης Συνειδητότητας, όπως ο νιζαρί ιμάμης, ο οποίος ήταν σε θέση να μεταβάλλει εκ θεμελίων τα δόγματα της σέκτας. Είδαμε τον Χασάν Β' να κάνει άνω κάτω το Αλαμούτ με την Κιγιάμα, ενώ ο εγγονός του, Χασάν Γ' έκανε το ίδιο όταν ανάγκασε τους Ασασίνους να απαρνηθούν τον σιιτισμό και να ασπαστούν τον σουνιτισμό. Μολονότι ο Ναΐτης Μεγάλος Μάγιστρος είχε την ικανότητα να επιβάλλει ή να χαλαρώνει τον Κανόνα κατά την κρίση του, δεν υπάρχουν πειστικά στοιχεία για την ύπαρξη ενός κρυφού Κανόνα που να επέβαλε στο σύνολο του Τάγματος τη συμπεριφορά εκείνη για την οποία κατηγορήθηκε.

Οι Ασασίνοι υπό τον Χασάν-ι-Σαμπάχ ήταν μια βαθιά αποκρυφιστική μυστική εταιρεία, που έκανε πολλά για ν' αλλάξει την πολιτική πραγματικότητα της εποχής της, προκειμένου να διαδώσει τις θρησκευτικές διδασκαλίες της και να εγκαθιδρύσει τη δική της πολιτική ελευθερία σ' ένα εχθρικό περιβάλλον. Οι Ναΐτες Ιππότες, ως ομάδα, ήταν πολύ λιγότερο εκλεπτυσμένοι. Ωστόσο, η αρχική επιρροή των μυστικιστικών διδασκαλιών του αγίου Βερνάρδου, η έκθεση στις πλούσιες και ποικίλες πνευματικές παραδόσεις που συνάντησαν στην Εγγύς Ανατολή και η συνεχής επίδραση του αιρετικού ρεύματος των καθαρών, μπορεί να δημιούργησαν ένα εσωτερικό σώμα μυημένων, που ανέπτυξε εναλλακτικά δόγματα πνευματικής ολοκλήρωσης κατά τη διάρκεια της σύνδεσής τους με το Τάγμα. Αυτή η υπόγεια επίλεκτη ομάδα, όταν εκτέθηκε στις μυστικιστικές δοξασίες των Ασασίνων, θα πρέπει να βρήκε εκεί μέσα έναν πνευματικό πλούτο, που άξιζε να του αφιερώσει την πλήρη προσοχή της. Το βάθος και η ακεραιότητα των διδαγμάτων που ανέπτυξαν, κηλιδώθηκαν στη συνέχεια πέρα για πέρα από τις φανταστικές και χυδαίες συκοφαντίες του βασιλιά Φιλίππου και της Ιεράς Εξέτασης.

Πιστεύω ότι η ερμηνεία της ενοχής ή της αθωότητας του Τάγματος που είναι πιο συνεπής με τα ιστορικά στοιχεία και που αντιμετωπίζει με λογικό τρόπο την ανθρώπινη φύση, αφήνει να διαφανεί η ύπαρξη ενός εσωτερικού σώματος Ναϊτών οι οποίοι πολύ πιθανόν να αποδέχονταν μια μορφή της συμπεριφοράς για την οποία κατηγορήθηκε συνολικά το Τάγμα. Και αυτοί οι άνθρωποι, ορισμένοι από τους οποίους επέζησαν, ήταν τα μυστικιστικά κανάλια μέσα από τα οποία η γνωστικη-ισμαηλιτική κληρονομιά μπήκε στον ευρωπαϊκό αποκρυφισμό, όπου συνέχισε να επηρεάζει έκτοτε τη Δυτική Μυστηριακή Παράδοση.

____________________

1.Thomas Wright, “The Worship of the Generative Powers”, στο A Discourse on the Worship of Priapus, Richard Payne Knight (1865 αναδημοσιευμένο ως Sexual Symbolism, A History of Phalic Worship, New York: The Julian Press, 1961), σ. 106. Το τμήμα του δοκιμίου του Wright που ασχολείται με τους Ναΐτες αναδημοσιεύτηκε επίσης από τον Legman στο The Guilt of the Templars, σσ. 247-286.

2.Κατά Ματθαίον 10:34

3.Lea, A History of the Inquisition of the Middle Ages, τόμος 3, σ. 268.

JAMES WASSERMAN

ΝΑΪΤΕΣ ΚΑΙ ΑΣΑΣΙΝΟΙ

Οι στρατιές του Θεού

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΙΤΙΝΑ ΣΠΕΡΕΛΑΚΗ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΝΑΛΙΟΣ

ΟΙ ΕΝΝΕΑ ΒΑΘΜΙΔΕΣ ΓΝΩΣΗΣ (ΤΟΥ ΙΣΜΑΗΛΙΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ) – JAMES WASSERMAN

Αυτή η περιγραφή της θεολογίας και των εννέα βαθμίδων του ισμαηλιτικού συστήματος έγινε κάνοντας συρραφή από διάφορες πηγές. Μια είναι το Λογοτεχνική Ιστορίας της Περσίας, του Έντουαρντ Τζ. Μπράουν, τόμος 1, σσ. 410-15. Η περιγραφή του βασίζεται σ' εκείνη του μουσουλμάνου ιστορικού αν-Νουβαϊρί, που έγραψε γύρο στο 1332 και ο οποίος αναφέρει ως πηγή του τον αντιφατιμιδικό ισμαηλίτη του δέκατου αιώνα, Αχού Μουχσίν. Το Η Ιστορία των Ασασίνων, σσ. 34-37, του Γιόζεφ φον Χάμερ-Πούργκσταλ είναι μια άλλη πηγή, όπως και το Η Ιστορία του Τάγματος των Ασασίνων, σσ. 26-29, του Ένο Φράντσιους και το Μια Σύντομη Ιστορία του Φατιμιδικού Χαλιφάτου του Ντε Λέισι Ο' Λίρι, (1923. ανατύπωση, Δελχί: Renaissance Publishing House, 1987), σσ. 21-32. Το Μελέτες για τον Πρώιμο Ισμαηλιτισμό του Σάμιουελ Μ. Στερν περιέχει μια σημαντική πραγματεία γύρω από το ζήτημα στο κεφάλαιο με τίτλο “Η “Βίβλος της Ανώτατης Μύησης” και Άλλες Αντι-ισμαηλιτικές Παρωδίες”. Σ' αυτές τις πηγές πρόσθεσα κατά βούληση τις δικές μου απόψεις.

Πιστεύω ότι η ερμηνεία της δομής των βαθμίδων που παρουσιάζεται πιο κάτω μπορεί να φανεί χρήσιμη ως νύξη για τη διαδικασία μέσω της οποίας μεταδόθηκε το μυστικό ισμαηλιτικό δόγμα, φτάνει να θυμάται ο αναγνώστης ότι είναι υποθετική και στην καλύτερη περίπτωση έχει στόχο να δώσει μια αμυδρή εικόνα για ένα σύστημα που δεν έχει αποκαλυφθεί ποτέ δημόσια. Δεν συμφωνώ ότι παρουσιάζει τους ισμαηλίτες ως καταχθόνιους υπέρμαχους είτε ενός κυνικού αγνωστικισμού είτε ενός αήθους και αθεϊστικού δόγματος. Αντίθετα, αν αυτή η ερμηνεία είναι σε λογικό βαθμό ακριβής, περιγράφει μια υψηλή και ανώτέρη πνευματική διδασκαλία.

Η προκαταρτική διαδικασία προσηλυτισμού-στρατολόγησης άρχιζε με τη δημιουργία αμφιβολίας στο μυαλό αυτού που ήθελαν να προσηλυτίσουν. Απλά αλλά αναπάντητα ερωτηματικά σε σχέση με τη ζωή και τα κορανικά δόγματα φανέρωναν στον αναζητητούντα την ίδια του την άγνοια και την ανάγκη του να αποκτήσει έναν έγκυρο δάσκαλο και καθοδηγητή. “Γιατί χρειάστηκε ο Θεός έξι ημέρες για να φτιάξει τον κόσμο, όταν θα μπορούσε να το έχει καταφέρει μέσα σε μια στιγμή;” “Τι εμφάνιση έχουν οι άγγελοι οι οποίοι αναφέρονται στο Κοράνι, και γιατί δεν μπορούμε να τους δούμε;” “Γιατί μόνο ο άνθρωπος απ' όλα τα ζώα μπορεί να στέκεται όρθιος;”

Παραπέρα συζήτηση των αντιφάσεων της θρησκείας και των ασαφειών του Κορανίου έριχναν λάδι στη φωτιά της αμφιβολίας μέσα στο μυαλό του τύπου ανθρώπου που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί μαθητής-αναζητητής. Μετά του έλεγαν ότι οι απαντήσεις στα ερωτήματά του ήταν θαυμαστά μυστήρια που δεν έπρεπε να αποκαλύπτονται σε ανάξιους. Ήταν διατεθειμένος να δώσει έναν επίσημο όρκο στον ντάι ότι δεν θα αποκαλύψει ποτέ τις διδασκαλίες που θα δεχόταν, να ορκιστεί ότι θα ήταν πάντα πιστός στον ντάι, ότι δεν θα προσχωρήσει ποτέ στους εχθρούς των ισμαηλιτών ούτε θα ενεργήσει με οποιονδήποτε τρόπο εναντίον της ομάδας, και θα συνεχίσει την κανονική προς τα έξω τήρηση της σουνιτικής πρακτικής;

Πρώτη Βαθμίδα. Μόλις έδινε τον όρκο αφοσίωσης και έκανε μια προσφορά για να σφραγίσει τον όρκο, ο αναζητητής γινόταν δεκτός στην πρώτη βαθμίδα των ισμαηλιτικών μυστηρίων, στα οποία δεχόταν ότι οι αποκαλύψεις του Κορανίου έχουν ένα ανώτερο εσωτερικό νόημα, το μπατίν, το οποίο θα μπορούσε να του αποκαλυφθεί μέσω της επαφής μ' έναν θεϊκά εμπνευσμένο και εξουσιοδοτημένο διερμηνέα. Αυτή η βαθμίδα είχε τη μεγαλύτερη διάρκεια, γιατί έπρεπε να κλονιστεί η προηγούμενη πίστη, και η πρόοδος που σημειωνόταν έπρεπε να ελέγχεται αυστηρά.

Δεύτερη Βαθμίδα. Στη συνέχεια επιδεικνυόταν στον μαθητή ορισμένα στοιχεία και του ζητούσαν να δεχτεί το λάθος της σουνιτικής διδασκαλίας και την ανεπάρκεια της στην απάντηση σημαντικών πνευματικών ερωτημάτων. Διδασκόταν επίσης να απαρνείται τη δική του ερμηνεία της αλήθειας προς όφελος της διδασκαλίας του ιμάμη ή του άμεσου εκπρόσωπου του, του ντάι, ο οποίος αντιλαμβανόταν καλύτερα την αλήθεια από τον ίδιο. Αυτή η βαθμίδα ήταν το σημείο όπου φυσιολογικά σταματούσε η πλειοψηφία των προσήλυτων.

Τρίτη Βαθμίδα. Σ' αυτή τη βαθμίδα ο αναζητητής μάθαινε τα καββαλιστικά μυστήρια του αριθμού επτά, που περιλάμβαναν τους επτά ουρανούς, τους επτά πλανήτες, τα επτά χρώματα, τα επτά μέταλλα, κ.ο.κ. Διδασκόταν ότι αυτό το μυστήριο ίσχυε και για τους επτά θεϊκούς ισμαηλίτες δασκάλους, τους ιμάμηδες, τα ονόματα των οποίων θα μάθαινε τώρα, μαζί με τα πανίσχυρα εσωτεριστικά λόγια με τα οποία μπορούσε να επικαλεστεί τη βοήθειά τους. Αυτό το επίπεδο διαχώριζε οριστικά τον μαθητή από την πιο ευρεία σιιτική κοινότητα, που αναγνώριζε δώδεκα ιμάμηδες.

Τέταρτη Βαθμίδα. Ο αναζητητής μάθαινε στη συνέχεια ότι ο Θεός επέλεξε να αποκαλυφτεί μέσω επτά προφητών. Η γραμμή καταγωγής περιλάμβανε τον Αδάμ, τον Νώε, τον Αβραάμ, τον Μωυσή, τον Ιησού, τον Μωάμεθ και τον Ισμαήλ (ή Μουχάμαντ ιμπν Ισμαήλ). Η αποδοχή ενός Προφήτη μετά τον Μωάμεθ ήταν σαφώς αιρετική για τους σουνίτες, ανάμεσα στα πιο αυστηρά άρθρα πίστης των οποίων περιλαμβάνεται η πεποίθηση ότι ο Μωάμεθ είναι ο τελευταίος προφήτης. Επομένως αποκηρυσσόταν η τελεσίδικη φύση του Κορανίου ως ύστατη αποκάλυψη του Θεϊκού Νόμου.

Πέμπτη Βαθμίδα. Εδώ ο ντάι αποκάλυπτε ότι η κατά γράμμα ερμηνεία του Κορανίου άρμοζε μόνο στις αμόρφωτες μάζες, εκείνους που ήταν απροετοίμαστοι να διεισδύσουν στο μπατίν με την καθοδήγηση του ιμάμη. Η σουνιτική τήρηση της σαριά περιγραφόταν ως εμποτισμένη με άγνοια του εσωτερικού νοήματος πίσω από τις εντολές. Ο μαθητής μυούμενος διδασκόταν ένα δόγμα περί δώδεκα αποστόλων, που ανέπτυσσαν την πραγματική πίστη, το οποίο υποστηριζόταν από μαθηματικές και αριθμολογικές διδασκαλίες σε σχέση με τα μυστήρια του αριθμού δώδεκα, μεταξύ των οποίων τα δώδεκα σημεία του ζωδιακού, οι δώδεκα μήνες, οι δώδεκα φυλές του Ισραήλ κ.ο.κ. Ακόμη διδασκόταν πρακτική χρήση της μαγείας και της καββαλιστικής γνώσης.

Εκτη Βαθμίδα. Μόνον οι πιο προχωρημένοι και εχέμυθοι μαθητές μπορούσαν να συνεχίσουν σ' αυτό το επίπεδο, γιατί εκεί διδάσκονταν να εγκαταλείψουν εντελώς τους μουσουλμανικούς τύπους, συμπεριλαμβανομένης της προσευχής, της νηστείας και του προσκυνήματος. Αυτά γίνονταν μόνο για λόγους κοινωνικής σκοπιμότητας. Έτσι, σ' αυτή τη βαθμίδα, μάθαιναν ότι όλα αυτά δεν είχαν νόημα και σκοπό, αλλά ότι ήταν σχεδιασμένα αποκλειστικά και μόνο για την υποδούλωση των μαζών. Στην πραγματικότητα υπήρχε ένα αλληγορικό νόημα σ' αυτές τις μεθόδους από το οποίο μόνο οι σοφοί μπορούσαν να επωφεληθούν. Παρουσιάζονταν τα φιλοσοφικά διδάγματα του Πυθαγόρα, του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη και ενθαρρυνόταν η χρήση της λογικής, προκειμένου να δοκιμαστεί η θρησκευτική αλήθεια. Ένας μυημένος της έκτης βαθμίδας μπορούσε να γίνει και ο ίδιος ντάι.

Έβδομη Βαθμίδα. Οι ελάχιστοι που γίνονταν δεκτοί σ' αυτή τη βαθμίδα περνούσαν από τη φιλοσοφία στον μυστικισμό. Εδώ διδασκόταν το δυϊστικό δόγμα του πρώτου και του δεύτερου λόγου (του προϋπάρχοντος και του επακόλουθου) που αμφισβητούσε την πίστη στη θεία ενότητα. Οι μυημένοι της έβδομης βαθμίδας μελετούσαν τη θεωρία του Αριστοτέλη για την αιωνιότητα της ύλης. Η δημιουργία ερμηνευόταν ως εισαγωγή της κίνησης στην ύλη, γεγονός που δημιουργούσε χρόνο και αλλαγή.

Όγδοη Βαθμίδα. Εκεί εξεταζόταν διεξοδικότερα ο πλεονασμός του εξωτερικού θρησκευτικού δόγματος. Διακηρυσσόταν η σχετικότητα της ηθικής και η επακόλουθη έλλειψη ενδιαφέροντος για την πράξη (ή την απουσία απόλυτων αξιών). Οι διδασκαλίες αυτής της βαθμίδας έδιναν περισσότερες εξηγήσεις για δύο αρχές που είχαν παρουσιαστεί νωρίτερα. Ο ανώνυμος πρώτος λόγος είναι αυτό που γνωρίζουμε ως Θεό. Η σκέψη ή ενέργεια του Θεού είναι ο δεύτερος λόγος που εκπορεύεται μέσα απ' αυτόν. Ο δεύτερος Λόγος ενεργεί ως μεσάζων ανάμεσα στον Θεό και στον άνθρωπο. Παρουσιαζόταν η ιδέα της ύπαρξης ενός άμορφου, ανώνυμου, ακατάληπτου όντος προγενέστερου και πέραν καθε προηγουμένης δυϊστικής έννοιας.

Ένατη Βαθμίδα. Σ' αυτήν ο μυημένος ο οποίος προφανώς αποτελούσε ιδιαίτερη, μοναδική και σπάνια περίπτωση μελετούσε σε βάθος τα ελληνικά γνωστικά κοσμολογικά διδάγματα της ψυχής, των ουρανών και των ουράνιων διανοιων. Ο ισμαηλίτης του ένατου βαθμού ήταν ένας αγνός φιλόσοφος, ένας νόμος από μόνος του. Η διδασκαλία μέσα σ' αυτή τη βαθμίδα είναι η πηγή της δήλωσης που αναφέρεται συχνά και αποδίδεται στον Χασάν-ι-Σαμπάχ: “Τίποτε δεν είναι αλήθεια, τα πάντα επιτρέπονται”. Αντικατοπτρίζεται στη σύγχρονη αποκάλυψη που διακήρυξε ο μάγος του εικοστού αιώνα Άλιστερ Κρόουλι: “Κάνε ό,τι θέλεις, θα είναι ολόκληρος ο Νόμος”. Προϋποθέτει ένα επίπεδο υποταγής του εγώ και ηθικής αυτοπειθαρχίας ως συνεπακόλουθο της επιτυχημένης αναζήτησης της πνευματικής αλήθειας, στο οποίο ο μυημένος μπορεί επιτέλους να βασιστεί στη δική του αντίληψη, προκειμένου να κατανοήσει την αποστολή του.

James Wasserman

ΝΑΪΤΕΣ ΚΑΙ ΑΣΑΣΙΝΟΙ

Οι στρατιές του Θεού

Μετάφραση: Τιτίνα Σπερελάκη

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΝΑΛΙΟΣ