ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ – ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΜΕΛΗΣ

Η λέξη Μυστήριο στην Αρχαία Ελλάδα σήμαινε το απόρρητο, το μυστικό, το άρρητο μέρος μιας τελετής ή λατρείας οι οποίες δεν γινόταν φανερές σε άτομα που δεν είχαν μυηθεί. Όπως φαίνεται και ετυμολογικά η λέξη παράγεται από το ρήμα Μυείν δηλαδή κλείνω και αναφέρεται κυρίως στα μάτια και στα χείλη. Εκείνοι που μυούνται στα μυστήρια του υπερβατικού, απαγορεύεται να τα ανακοινώσουν σε άλλους μη μυημένους, πρέπει να κλείνουν το στόμα τους.

Τα αρχαία Μυστήρια ήταν ίσως η ανώτερη πνευματική κληρονομιά στην αρχαία Ελλάδα. Ήταν κυρίως κρυφές λατρείες, όπου έπρεπε πρώτα κανείς να μυηθεί, κοινώς να εισαχθεί. Ο οπαδός αυτής της λατρείας ονομαζόταν Μύστης και το πρόσωπο που τον εισήγαγε σ' αυτή Μυσταγωγός. Κάθε μυστηριακή κοινότητα είχε τα κοινά γεύματα, τους κοινούς χορούς και τις ιεροτελεστίες, όπου άνθρωποι που έσμιξαν στον ίδιο χορό, που συμμετείχαν στα ίδια δρώμενα ένιωθαν για πάντα ενωμένοι.

Στην εσωτερική έννοιά τους παρουσίαζαν τις αιώνιες αλήθειες είτε ήταν φυσικές είτε ήταν πνευματικές που διατηρήθηκαν στο πέρασμα χιλιάδων ετών.

Από τα λίγα που γνωρίζουμε γι' αυτά φαίνεται ότι παρουσίαζαν αλληγορικές αναπαραστάσεις που συμβολίζουν τα πεπρωμένα των ψυχών μετά θάνατον, το νόμο και την ενότητα που συνδέουν όλα τα όντα. Επίσης ήταν τελετουργίες για την ευκαρπία της γης, για την πολυπόθητη βροχή.

Και υπήρχαν πάντα τοπικά μυστήρια, αλλά και μυστήρια που απόκτησαν πανελλήνια εμβέλεια όπως τα Ελευσίνια, τα Ορφικά, τα Κρητικά και τα Καβείρια.

Όλα σχεδόν επηρεασμένα από αυτά της Αιγύπτου, αναδιοργανώθηκαν με την παρέμβαση μεγάλων μυστών και ιεροφαντών που θήτευσαν πριν στα Αιγυπτιακά ιερά όπως ο Κάδμος, ο Ορφέας, ο Φερεκύδης, ο Επιμενίδης, ο Πυθαγόρας.

Στα μυστήρια όλων των εποχών και όλων των θρησκειών οι άνθρωποι επιδιώκουν τη βοήθεια του Θεού ή των Θεών. Και την επιδιώκουν από τη στιγμή που μπόρεσαν να συλλάβουν την ιδέα των πανίσχυρων Θεών και του υπερβατικού τους κόσμου. Τα μυστήρια εμφανίζονται σε ένα αρκετά αναπτυγμένο πολιτιστικό στάδιο του ανθρώπου. Η σύλληψη της έννοιας των Θεών, των πνευμάτων και ενός υπερβατικού κόσμου που υπάρχει πέρα από τις αισθητές δυνατότητες του ανθρώπου, αποτελούν την αναγκαία προϋπόθεση για την ύπαρξη των μυστηρίων.

Βασικό στοιχείο στην τέλεση των μυστηρίων ήταν ο κύκλος των μυημένων. Αλλά εως ένα βαθμό συμμετείχαν και μη μυημένοι διαφορετικά δεν θα υπήρχε συνέχεια στα μυστήρια αν δεν υπήρχαν μυημένοι.

Εκεί μπορούσαν να λάβουν μέρος μόνο όσοι πετύχαιναν μετά από προετοιμασίες δοκιμασιών και υποσχέσεων (π.χ. περί εχεμύθειας) και μόνο τότε γίνονταν δεκτοί στο χώρο των μυημένων.

Στους χώρους εκείνους που υπήρχε εξωτερική και εσωτερική λειτουργία ιδιαίτερη έμφαση δινόταν στην ψυχική ανύψωση του ανθρώπου προς την πνευματική του ολοκλήρωση και τελειοποίηση μέσω του καθαρμού και του εξαγνισμού, για να κατακτήσει ο μυημένος με την ψυχή του την αγάπη και την πνευματική ελευθερία. Το κυριότερο μέρος από την εξωτερική μύηση ήταν οι καθαρμοί και οι εξαγνισμοί, όπου το μέρος αυτό των Μυστηρίων ονομαζόταν καθάρσια ή και καθαρμοί.

Όλα τα μυστήρια του κόσμου έχουν για κέντρο τους τη Μητέρα-Γη που στους διάφορους λαούς παίρνει και ιδιαίτερα ονόματα.

Στους Σουμέριους λέγεται Ιναννά, στους Βαβυλώνιους Ιστάρ, στη Συρία Αστάρτη, στη Φοινίκη Ανάθ, στην Αίγυπτο Ίσιδα, στη Μικρά Ασία λέγεται Μεγάλη Μητέρα, Κυβέλη, Δινδυμήνη, μα, στους Έλληνες Δήμητρα ή Ρέα κλπ.

Στον χώρο του Αιγαίου υπάρχει το κοινό επίκεντρο της Μεγάλης Μητέρας Γης με τις αντίστοιχες της Δ. Μικράς Ασίας όπους στην αρχή μάλλον δεν χρειαζόταν να αναφερθεί το όνομά της. Αργότερα πήρε το όνομα Ρέα (που σημαίνει Γη – Γαία) και επίσης Δήμητρα (Γη Μήτηρ).

Στα πρώτα μυστήρια στον κόσμο του Αιγαίου υπάρχει και αρσενικός θνήσκων Θεός όπως σε όλα τα μυστήρια της Μέσης Ανατολής.

Στις νεότερες ανακαινίσεις των μυστηρίων εκλείπει ο θνήσκων Θεός και στη θέση μπαίνει η «Κόρη-Περσεφόνη». Ο ουράνιος σύζυγος εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά με διάφορα ονόματα όπως: Δίας, Ποσειδώνας, Ίακχος ή και ακόμα είναι ανώνυμος Θεός.

Παρατηρούμε ότι στα Διονυσιακά-Ορφικά και στα Κρητικά εξακολουθεί να παίζει κύριο ρόλο ο θνήσκων Θεός όπως ο Διόνυσος που ταυτίζεται με τον Όσιρη και ο Ορφέας.

Πάντως στον κόσμο του Αιγαίου και της Ελλάδας γενικότερα τα μυστήρια γίνονταν δύο φορές το χρόνο, το φθινόπωρο με τη σπορά και την άνοιξη όταν τα σπαρτά θέλουν βροχή, αλλά σε κάθε περιοχή τα μυστήρια τελούνταν ανάλογα με το κλίμα.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΜΕΛΗΣ

Ο ΗΦΑΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΠΥΡΟΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΜΕΛΗ 2005

ΤΑ ΚΑΒΕΙΡΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ – ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΜΕΛΗΣ

Τα Καβείρια Μυστήρια πιθανολογείται να ήταν πελασγικής, Φρυγικής ή Φοινικικής προέλευσης. Αν και όλη η λατρεία τους ήταν σχεδόν εξαπλωμένη σε όλη την Ελλάδα όπως και στην Μικρά Ασία έχουμε τα λιγότερα στοιχεία γι' αυτά τα Μυστήρια.

Κατά τον Ηρόδοτο οι Πελασγοί ίδρυσαν τα Καβείρια. Ο ίδιος όπως και ο βασιλιάς της Σπάρτης Λύσανδρος είχαν μυηθεί στα μυστήρια της Σαμοθράκης.

Ο Στησίμβροτος από τη Θάσο, τον οποίο αναφέρει και ο Στράβων υποστήριζε ότι οι Κάβειροι προέρχονταν από το βουνό Κάβειρο της Φρυγίας όπου επίσης υπάρχει και πόλη Καβειρία και Κάβειρα στον Πόντο. Επίσης άλλοι υποστηρίζουν ότι οι δαίμονες αυτοί ήρθαν από την Φοινίκη (απ' όπου είχε έρθει κατά μια εκδοχή ο Κάδμος). Τέλος άλλοι λένε ότι οι Κάβειροι είναι Θεότητες που έρχονται από την Αίγυπτο με τον Κάδμο που έζησε στη Μέμφιδα κι ύστερα στην Τύρο της Φοινίκης.

Το καβίρ στις Σημιτικές γλώσσες σημαίνει μεγάλος, στην Αραβική γράφεται Kebir ενώ στα σανσκριτικά το kawiras σημαίνει επίσης μεγάλος. Από την άλλη πλευρά όμως κάποιοι υποστηρίζουν ότι αυτό το όνομα είναι Ελληνικό και φαίνεται από το ρήμα καίω (καίειν – ΚαFeiροι) εφόσον και οι Κάβειροι έχουν σχέση με τη φωτιά εφόσον ήταν παιδιά του Ήφαιστου.

Κατά τον Ηρόδοτο που επισκέφθηκε την Αίγυπτο ο μεγάλος Θεός της Μέμφιδας ήταν ο Φθα ή Πτα που αποδίδεται στα Ελληνικά με το όνομα Ήφαιστος.

Στην Ελληνική μυθολογία οι Κάβειροι αλλά και οι θηλυκές Καβειρίδες είναι παιδιά του Ηφαίστου και της Καβειρώς. Σε μια άλλη παραλλαγή του μύθου ο Ήφαιστος και η Καβειρώ απέκτησαν τον Κάδμιλο και παιδιά του είναι οι Κάβειροι και Καβειρίδες.

Οι Κάβειροι είναι στην ουσία δαίμονες της γονιμικής μαγείας κάτι που προσδιορίζεται με τα όρθια αιδοία που αναπαριστάνονται. Τον ίδιο ρόλο άλλωστε έχουν οι Σάτυροι και οι Σειληνοί στα Διονυσιακά Μυστήρια.

Αναφορές του Ομήρου τόσο στην Ιλιάδα όσο και στην Οδύσσεια μας δείχνουν ότι ο Αγαμέμνονας και ο Οδυσσέας, ανήκαν στον κύκλο των μυημένων αυτών των μυστηρίων.

Ο Φίλιππος ο Β' γνώρισε την μελλοντική γυναίκα του Ολυμπιάδα (μητέρα του Αλέξανδρου) ενώ ήταν ιέρεια στα Μυστήρια της Σαμοθράκης, όταν αυτός πήγε να μυηθεί.

Η διαφορά από τα άλλα μεγάλα τοπικά κέντρα Μυστηρίων της Ελλάδος ήταν η μεγάλη εμβέλεια που είχαν αλλά και το ότι σ' αυτά μπορούσαν να συμμετέχουν άνθρωποι χωρίς διάκριση φυλής, κοινωνικής τάξης και φύλου.

Και αυτά τα Μυστήρια αποτελούνταν από διάφορους βαθμούς μύησης και διαιρούνταν σε Μικρά και Μεγάλα Μυστήρια. Έχουμε κι εδώ τη λατρεία της Μεγάλης Θεάς που συσχετιζόταν με ιερούς βράχους πάνω στους οποίου γίνονταν προσφορές ή θυσίες. Το όνομα της Μεγάλης Θεάς ήταν Αξίερος. Αργότερα οι Έλληνες την ταύτισαν με τη Δήμητρα. Την έλεγαν επίσης Ηλέκτρα ή Αλέκτρα, Οδηγήτρια (Αλέκ σημαίνει προστάτης και στη δωρική διάλεκτο έχει σχέση με το φως, όπως την ίδια ρίζα έχει και το όνομα του Αλέξανδρου).

Ο αντίστοιχος αρσενικός θεός ήταν ο Κάδμιλος που αργότερα κι αυτός ταυτίστηκε με τον Ερμή. Ο Κάδμιλος σε μια στήλη κρατά το κηρύκειοόπου μέσα υπάρχουν δύο μεγάλα φίδια που συμβόλιζαν τα δύο κοσμικά πνεύματα τους Καβείρους που τους αναπαριστούσαν σαν δύο δίδυμους αδελφούς, ιθυφαλλικούς και γυμνούς. Οι Έλληνες τους ταύτισαν με τους Διόσκουρους, τους Δίδυμους γιους του Δία τον Κάστορα και τον Πολυδεύκη.

Οι δύο πρώτες Θεότητες είχαν κυρίως χθόνιο και υπόγειο χαρακτήρα. Η μια είναι ο Θεός του κάτω κόσμου και η άλλη η σύζυγος του που οι Έλληνες αργότερα ταύτισαν με τον Άδη και την Περσεφόνη. Στην προελληνική γλώσσα λέγονται Αξιόκερσος και Αξιόκερσα.

Οι χαρακτήρες όμως των Καβείρων αλλά και ο αριθμός τους είναι διαφορετικοί από τόπο σε τόπο.

(Π.χ. στη Λήμνο και στη Μακεδονία λατρευόταν μια τριάδα, ενώ στη Θήβα ένα ζευγάρι αρσενικών Θεών, ο Κάβειρος και ο Παις). Τα ονόματά τους όμως οι πιστοί δεν τα πρόφεραν, αλλά απλώς τους ονόμαζαν “Άνακτες”, όπως στην Ελευσίνα οι “Θεοί”. Το δε πρόθεμα “άξιος” σήμαινε “άγιος”.

Η μεγαλύτερη εξάπλωση αυτών των Μυστηρίων άρχισε τον 3ο π.Χ. αιώνα όπου ευνοήθηκαν από την Μακεδονική πολιτική. Στην Όλυνθο της Χαλκιδικής βρέθηκε επιγραφή που συντελεί στο γεγονός ότι εκεί υπήρχε ναός των Καβείρων. Επίσης νομίσματα της Θεσσαλονίκης έφεραν την επιγραφή ΚΑΒΕΙΡΟΣ, ενώ άλλα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ ΚΑΒΕΙΡΟΙ. Επίσης στη Θεσσαλονίκη γίνονταν γιορτές και αγώνες με τα ονόματα Καβείρια Πύθια και Καβείρια επινίκια.

Η συμμετοχή στα μυστήρια δεν ήταν αναγκαστική για όσους πήγαιναν στο ιερό των Μεγάλων Θεών, όπως συνέβαινε στην Ελευσίνα. Το ιερό ήταν ανοιχτό στον καθένα για τη λατρεία των Θεών σε όλες τις δημόσιες εκδηλώσεις.

Ο Θέωνας ο Σμυρναίος συγγραφέας του 2ου μ.Χ. Αιώνα υποστηρίζει πως η μύηση στα Καβείρια αποτελούνταν από πέντε μέρη που είναι τα εξής:

1)Καθαρμός,

2)Παράδοση της τελετής,

3)Εποπτεία,

4)Ανάδεση στεφάνων,

5)Τελειοποίηση και ευδαιμονία.

Η λειτουργία των Καβειρίων άρχιζε με την δοκιμασία της προηγούμενης διαγωγής τους. Η εξομολόγηση ήταν υποχρεωτική καθαρίζοντας ψυχικά τους υποψήφιους. Κατά τη μύηση έβαζαν τον υποψήφιο πάνω σε θρόνο γι' αυτό και η μύηση ονομαζόταν θρονισμός. Στο κεφάλι του μυούμενου έβαζαν στεφάνι ελιάς και γύρω από την κοιλιά μια κόκκινη λωρίδα που θα τον προφύλαγε από κάθε κίνδυνο.

Μετά ακολουθούσε ο ιερός χορός, όπου οι μυημένοι χόρευαν γύρω του. Στο ιερατείο των Καβειρίων υπήρχαν οι εξής: ο Κόης ή Κοίης που ήταν ο εξομολογητής ιερέας, οι Ανακτοτελεστές που αποφάσιζαν ποιοι απ' αυτούς που προσέρχονταν ήταν άξιοι να μυηθούν και η Λουτροφόρος που ήταν ιέρεια που ήταν υπεύθυνη για τους καθαρμούς των υποψηφίων. Οι μυήσεις γίνονταν σε ορισμένη εποχή του χρόνου και διαρκούσαν 9 ημέρες. Σ' αυτή τη χρονική διάρκεια έσβηναν όλα τα φώτα στο νησί και πένθος απλωνόταν σε όλο το νησί. Νηστεία και θρήνος ήταν οι εκδηλώσεις του πένθους μέχρι να έρθει το καινούριο φως από το ιερό νησί της Δήλου.

Το φως το έφερναν με πλοίο. Αν το πλοίο έρχονταν νωρίτερα περιφερόταν ανοιχτά του νησιού. Όταν έφτανε η στιγμή το πλοίο έμπαινε στο λιμάνι, οι άνθρωποι έπαιρναν το φως πιστεύοντας ότι έτσι καθαρμένοι από κάθε κακό έμπαιναν σε καινούρια ζωή, αναγεννιόντουσαν κάνοντας μια νέα αρχή.

Στη συμβολική τέλεση των μυστηρίων έχουμε την θυσία και ανάσταση του Καδμίλου ο οποίος αργότερα νυμφεύεται τη χαμένη Κόρη. Αναστημένος πια ο Καδμίλος τελεί τον ιερό γάμο που είναι και το μεγάλο μυστήριο. Σε ετρουσκικά αγγεία τη θυσία του Καδμίλου την κάνουν αδέλφια του οι Κάβειροι και στην ανάσταση που την κάνει ο Ερμής παρευρίσκονται μόνο τα αδέλφια του.

Στα Καβείρια θάβεται το αρσενικό όπως σε όλα τα μυστήρια της Μέσης Ανατολής ενώ στην Ελευσίνα θάβεται η Περσεφόνη. Στα Καβείρια ο θνήσκων Θεός είναι αρσενικός που συμβολίζει τον σπόρο και ανασταίνεται για να δώσει ζωή κάτι που επικράτησε και στη δική μας θρησκεία.

Γενικώς τα Καβείρια Μυστήρια στην λειτουργία τους είχαν τον θεμελιώδη σκοπό στο να επιδιώκουν την ηθικοποίηση των ανθρώπων όπως το αναφέρει και ο Διόδωρος Σικελιώτης λέγοντας “...οι μυούμενοι γίνονταν ευσεβέστεροι, δικαιότεροι και κατά πάντων καλλίτεροι”.

Επίσης σε αυτά γίνονταν και διδασκαλίες για τη γέννηση του κόσμου και του ανθρώπου.

Δηλαδή πέρα από τη λατρεία τους και τη θρησκευτική τους υπόσταση είχαν και τον χαρακτήρα της κοινωνικής αρετής όπως άλλωστε όλα τα μυστήρια (είτε ήταν μικρά ή τοπικά είτε ήταν μεγάλα) της αρχαίας Ελλάδας.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΜΕΛΗΣ

Ο ΗΦΑΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΠΥΡΟΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΜΕΛΗ

ΤΟ ΙΕΡΟΝ ΠΥΡ – ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΜΕΛΗΣ

Κατά τις στιγμές αυτές της παγκόσμιας κρίσης και της χρεωκοπίας των ηθικών αρχών, οι γνωστικοί οφείλουν να παραμείνουν σε κατάσταση συναγερμού και άγρυπνοι όπως ο φρουρός σε καιρό πολέμου.

Είναι ανάγκη να είμαστε πάντοτε επί ποδός δια να προφυλαχτούμε κατά των εφόδων, οι οποίες μας έρχονται από παντού. Έτσι, υπάρχει στις Η.Π.Α. μαύρη στοά μεταμφιεσμένη με τον τίτλο “Γνωστική Εκκλησία” και η οποία διδάσκει το τελείως αντίθετο αυτού του οποίου εμείς διδάσκουμε.

Γνωρίζουμε καλά ότι ο Χριστός είναι η φωτιά της φωτιάς, η φλόγα της φλόγας, η αστρική υπογραφή της φωτιάς. Εν τούτοις, η στοά αυτή μισεί τη φωτιά και μας απεχθάνεται, χαρακτηρίζοντας μας μαύρους μάγους διότι εργαζόμαστε με την Ιερή Φωτιά.

Πάνω στο σταυρό του Λυτρωτή του κόσμου είναι γραμμένη η Ιερή λέξη I.N.R.I. IGNE NATURA RENOVATUR INTEGRAM = με τη φωτιά η φύση ανανεώνεται ολοκληρωτικά.

INRI, είναι η φωτιά. INRI, είναι ο Κοσμικός Χριστός, ο ηλιακός Λόγος, τέλεια πολλαπλή Μονάδα. Αυτοί που ξεσηκώνονται εναντίον της λατρείας της φωτιάς, ξεσηκώνονται στην πραγματικότητα εναντίον του Κοσμικού Χριστού.

Κανένα αντικείμενο διαλογισμού δεν αναδεικνύεται τόσο ωφέλιμο στον αληθινό γνωστικό όσο αυτό της Ιερής Φωτιάς.

Η Φωτιά μας περιτυλίγει και μας διαβρέχει από παντού, μας έρχεται από τον αέρα, το νερό, και από την ίδια την γη, τα οποία είναι οι συντηρητές και διάφορα οχήματά του.

Η γέννηση μας είναι το συγκεκριμένο και εξειδικευμένο αποτέλεσμα της επανενσάρκωσης του, ο θάνατός μας, μοιραία συνέπεια της απενσάρκωσής του.

Ο Προμηθέας έκλεψε την φωτιά από τον ουρανό δια να ζωοποιήσει τον άνθρωπο τον οποίο είχε σχηματήσει, σαν Θεός στην Βίβλο, με την λάσπη της γης.

Ο Ήφαιστος δημιούργησε την Πανδώρα, την πρώτη γυναίκα, την οποία η Αθηνά επροίκησε με κίνηση εφυσώντας σ' αυτήν πολύ επιτήδεια την ζωτική φωτιά.

Ένας απλός θνητός, ο διάσημος γλύπτης Πυγμαλίων, επιθυμώντας να παντρευτεί την Γαλάτεια, το έργο των ίδιων του των χεριών ικετεύει την Αφροδίτη να ζωοποιήσει, χάρη στην ουράνια φωτιά, το υπέροχο μαρμάρινο άγαλμά του.

Το να προσπαθήσετε να βρείτε την φύση και την ουσία του πυρός είναι το ίδιο με το να προσπαθήτε να βρείτε τον Εσωτερικό Χριστό, του οποίου η πραγματική παρουσία εκδηλώνεται πάντοτε με διάπυρη μορφή.

Η φλεγομένη βάτος (Έξοδος 2-2) και η πυρκαγιά του Σινά την στιγμή κατά την οποία ο Θεός παρέδωσε στο Μωυσή τον Δεκάλογο (Έξοδος 19-18) είναι δύο διάπυρες εκδηλώσεις του Θείου.

Στην Αποκάλυψη, ο Εσώτερος Θεός καθ' ενός από μας εμφανίζεται με το πρόσωπο όντος από Ίασπη και Σαρδόνιο χρώματος φλόγας, καθισμένος πάνω σε διάπυρο και αστραποβόλο θρόνο (Αποκ. 4, 3-5). Το όραμα του Λόγου στην αρχή της Αποκάλυψης είναι επίσης πολύ κτυπητό.

“Τα μάτια του είναι σαν διάπυρη φλόγα... και το πρόσωπό του είναι σαν τον Ήλιο που λάμπει με όλη του την λάμψη” (Αποκ. 1, 14-16).

“Ο Θεός μας είναι Πυρ αναλίσκον” γράφει ο Παύλος ο Ταρσέας στην προς Εβραίους επιστολή του(12, 29).

Οι Πέρσες θεωρούσαν την φωτιά σαν την πιο τέλεια εικόντα του ηλιακού Λόγου. Ο Ζωροάστρης, παρ' όλο που δεν εισήγαγε την λατρεία του πυρός κατά την διάρκεια της βασιλείας του Πέρσου βασιλιά Ιστάσπη, διεύρυνε κατά πολύ τις λειτουργίες της (τελετές της φωτιάς).

Ο Πρεταχέος των Ελλήνων ήταν μια αδιάκοπη Εστία. Στα ιερά Ετρούσκοι, Σαβίνοι και Ρωμαίοι αφιερωμένοι στην υπέροχη Βέστα Θεά της Εστίας, διατηρούσαν μια αδιάκοπη φωτιά.

Οι διάφοροι αυτόχθονες πολιτισμοί της προϊσπανικής Αμερικής απέδιδαν λατρεία στην φωτιά.

Ο Μωυσής διετήρησε την πρακτική της διαρκούς φωτιάς στον Ιερό τόπο μεταξύ των εορτών τις οποίες παράγγειλε στους Ισραηλίτες και των οποίων καθόρισε με απόλυτη ακρίβεια τις λεπτομέρειες.

Η Ιερή Φωτιά συνεχίζει να ακτινοβολεί ένδοξα πάνω στους Χριστιανικούς βωμούς, παρ' όλο το μίσος το οποίον αισθάνονται οι σκοτεινοί κατά τοιαύτης λατρείας.

INRI,η φωτιά δεν είναι ποτέ το αποτέλεσμα της καύσης αλλά η πρωταρχική του αιτία. Όταν η φωτιά αποδεσμεύεται από την ύλη, που την κρατά κλεισμένη, εκδηλώνεται και τότε εμφανίζεται το γνωστό φαινόμενο με το όνομα καύση. Η καύση είναι διάπυρη εκπόρευση, ποτέ η πρωταρχική αιτία της φωτιάς, όπως το υποθέτους οι μορφωμένοι αδαείς.

Οι εχθροί του πυρός έχουν εγκατασταθεί παντού, και η απειλή που βαραίνει την στιγμή αυτή όλους μας καθιστά απαραίτητη την μεγαλύτερη δυνατή επαγρύπνηση εκ μέρους μας πάνω σ' όλες τις περιστάσεις της ζωής.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΜΕΛΗΣ

ΚΟΥΝΤΑΛΙΝΙ, ΤΟ ΙΕΡΟΝ ΠΥΡ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΜΕΛΗ

Ηρακλείτεια Αρμονία – Κωνσταντίνος Διμελής

Δε θα αναφερθώ εκτενώς στη θεωρία του μεγάλου Εφεσίου φιλοσόφου, αλλά θα απομονώσω από αυτήν εκείνα τα στοιχεία που έχουν να κάνουν με την έννοια / λέξη της αρμονίας, μιας και δεν είναι του παρόντος η ανάπτυξη μιας θεωρίας καθαρά περί φύσης, που περιλαμβάνει οντολογικές, γνωσιολογικές και ηθικές αρχές καθώς και ένα “ολοκληρωμένο” προσωκρατικό κοσμολογικό μοντέλο.

Έτσι, από τα συγκεκριμένα αποσπάσματα, τα οποία διασώθηκαν από γραπτά κατοπινών συγγραφέων, σχολιαστών διαφορετικής προελεύσεως και εγκυρότητας (από όλους θεωρείται πιο έγκυρη η άποψη του Αριστοτέλη, Ρητορική [ΙΙ] απόσπασμα 1, και του Διογένη Λαέρτιου, οι οποίοι αποδέχονται την ύπαρξη βιβλίου “περί φύσεως”) παραθέτω τα δύο επόμενα αποσπάσματα, τα οποία θα πρέπει να συνδυαστούν, τουλάχιστον από την άποψη της φυσικής: (54) “Αρμονίης αφανής φανερής κρέσσων” και (123) “Φύσις κρύπτεσθαι φιλεί”.

Εδώ η Ηρακλείτεια σκέψη προσδίδει στην έννοια αρμονία όχι έναν επί πλέον μουσικό χαρακτήρα, αλλά μάλλον την ταυτίζει με αυτή της συμμετρίας και κανονικότητας των νόμων της φύσης. Γι' αυτόν η “κρυμμένη” ομορφιά / αρμονία είναι καλύτερη από την κοινή / φανερή, μιας και η πραγματική φύση αρέσκεται στο να κρύβεται και να “παίζει” με τον παρατηρητή ένα παιγνίδι χωρίς τέλος, χωρίς νικητή και φυσικά, με πολλές γι' αυτόν εκπλήξεις.

Για να φτάσει όμως κανείς να γνωρίσει την πραγματική φύση και την αρμονία της, που διέπει τα πάντα, πρέπει (σύμφωνα με ένα άλλο απόσπασμα, το οποίο επιβάλλεται να συνεκτιμηθεί με τα δύο προηγούμενα: (18) “Εάν μη έλπηται ανέλπιστον ουκ εξευρήσει, ανεξερεύνητον εόν και άπορον”), να επιδείξει επιμονή, ώστε να βρεθεί μπροστά στο ζητούμενο ανέλπιστον, το άπορον, το ανεξερεύνητον, γιατι δεν υπάρχει από πριν κάποιος συγκεκριμένος δρόμος (πόρος) για το νέο, τη γνώση και την ομορφιά. Επομένως πρέπει να αναζητηθούν νέοι ατραποί και καινούργιες ιδέες (Το άπορον = το απροσπέλαστον).

Σύμφωνα με τα προηγούμενα, εκφράζω την άποψη ότι ή ο Ηράκλειτος διάβασε τους μοντέρνους φυσικούς ή αυτοί αποκωδικοποίησαν σωστά τη σκέψη του (ειδικά ο Heisenberg τον έχει σχολιάσει κατά καιρούς). Αυτό γιατί οι θεωρίες των τελευταίων δεκαετιών – περί κρυμμένης συμμετρίας (gauge theories), υπερσυμμετριών, σπασιμάτων συμμετριών (spontaneous breaking of symmetry), ενοποιήσεων δυνάμεων και αλληλεπιδράσεων με εναλλαγή σωματιδίων – θυμίζουν, κρύβουν ουσιαστικά την ουσία και το βάθος της σκέψης του Ηράκλειτου. Με λίγα λόγια οι νόμοι της φυσικής, σύμφωνα και με τον Ηράκλειτο και με τους φυσικούς, είναι συμμετρικοί, αλλά οι συμμετρικές λύσεις είναι ασταθείς. Δηλαδή ζούμε σε ένα μη συμμετρικό περιβάλλον, έτσι ώστε να μη μπορούμε να αντιληφθούμε την αρμονία της φύσης.

Ειδικά η ιδέα της κρυμμένης συμμετρίας αποδείχθηκε αξιόλογη στη φυσική, καθόσον ενοποιεί φαινόμενα που φαίνονται τελείως ασύνδετα (π.χ. η ασθενής και η ηλεκτρομαγνητική αλληλεπίδραση, η διαφορά των οποίων έγκειται στη μάζα των αντίστοιχων μποζονίων που τις μεταφέρουν). Αλήθεια τα αποσπάσματα: (90) “Πυρός ανταμοιβή τα πάντα και πυρ απάντων...” και (30) “...Πυρ αείζωον απομενο μέτρα και αποσβνόμενον μέτρα” δεν προαναγγέλλουν τη θεωρία των αλληλεπιδράσεων μέσω σωματιδίων μποζονίων, φωτονίων (πυρ;).

Οσο για την ίδια την εμφανή συμμετριά / αρμονία, η ύπαρξή της διατυπώνει στη φυσική τους περισσότερους νόμους διατήρησης φυσικών μεγεθών (ενέργεια, ορμή, στροφορμή κλπ.) Κι ας μου επιτραπεί να “παίξω” και λίγο με τις λέξεις και τα γράμματα, εκείνο το ear των Αγγλων (το αυτί δηλαδή, που άκουε τους πρώτους ήχους των δονήσεων της πρώτης έκρηξης) μήπως έχει σχέση με τη γέννηση της Ρέας; Και ο Κρόνος / Χρόνος, που τρώει τα παιδιά του; Και από τότε με την αδιάκοπη Ροή (Διαλεκτική), φτάνουμε στο: Τα πάντα ρει..., τα πάντα κατ' ερίν..., τα πάντα κατά χρεών... Και να, από κοντά ο Ερως (γιορταζόταν κατά το έαρ) και η μούσα Ερατώ. Τα γράμματα παίζουν και γίνονται έννοιες άφθαρτες και αιώνιες για να καταδεικνύουν και να σημαίνουν.

Για τον Ηράκλειτο, λοιπόν, η καλλίση αρμονία χωράει και τον έρωτα και την έριδα και αυτά τα δύο στοιχεία με τη σειρά τους συμπορευόμενα, καθορίζουν και κατευθύνουν τη ροή των πραγμάτων. Συμπαντική, λοιπόν, υπόθεση γι' αυτόν η αρμονία, υπαρκτή όμως μέσα από αντίθετες έννοιες (μη ξεχνάμε και τους μυθολογικούς γονείς της). Πιο κοντά λοιπόν η σκέψη του Ηράκλειτου στο μύθο.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΜΕΛΗΣ

ΠΕΡΙ ΑΡΜΟΝΙΑΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΜΕΛΗ