Στην Οδύσσεια του Όμηρου η Κίρκη είπε στον Οδυσσέα, ότι η είσοδος που έδινε πρόσβαση στο βασίλειο του Άδη-Πλούτωνα βρισκόταν στην άκρη του ωκεανού. Ο άρχοντας του Κάτω Κόσμου ή καλύτερα η προσωποποίηση αυτού του κόσμου λεγόταν Άδης, όταν συσχετιζόταν με το φόβο, τον αιφνιδιασμό και το θάνατο, για να περιγράψει τις πιο σκοτεινές όψεις της Κόλασης. Αλλά, όταν συσχετιζόταν με τον ορυκτό πλούτο που η γη έκρυβε στα έγκατα της ή με τα αγαθά, φρούτα της γενναιόδωρης γης, τότε σαν καλοκάγαθο άρχοντα αυτού του κόσμου τον έλεγαν Πλούτωνα, από την έννοια του πλούτου (26). Λαμβάνοντας υπόψη αυτή την εκδοχή ένα από τα κυριότερα εμβλήματα αυτού του θεού ήταν το κέρας της αφθονίας, της «Αμάλθειας», πηγής αστείρευτης αφθονίας οποιουδήποτε είδους (27). Η τοποθεσία και η τοπογραφία αυτού του υπόγειου και πάμπλουτου κόσμου αναφέρονταν μόνο στις αλληγορίες των επικών ραψωδιών, ζωντανών ακόμα στις ημέρες του Όμηρου. Στις ημέρες του Πλάτωνα αυτές οι μακρινές παραδόσεις, ήδη έντονα ποτισμένες από μυστικά δόγματα, μεταμορφώνονται σε σκοτεινούς μύθους. Περνάνε σε δεύτερο στάδιο, γεννιόταν η Φιλοσοφία.
Ο Πλάτων δοκιμάζει μία φυσική περιγραφή της γης και της κόλασης στο «Φαίδων», βασισμένη σε μία ορθολογική ερμηνεία των αρχαίων μύθων (28). Η γη σ’ αυτή τη περιγραφή έχει σφαιρική μορφή και είναι τοποθετημένη στο κέντρο του ουρανού. Κρατιέται σε ισορροπία, μαζί με άλλα άστρα, σ’ ένα περιβάλλον ονομαζόμενο αιθέρας.
Βεβαιώνει ο Πλάτων, ότι η γήινη σφαίρα είναι πελώρια, αφού η περιοχή από τις ανατολικές ακτές της Μαύρης θάλασσας μέχρι τους στύλους του Ηρακλή δεν είναι παρά ένα μικρό μέρος. Δίδοντας τον λόγο στον Σωκράτη περιγράφει τη Γη ορατή από το διάστημα σαν μια σφαίρα από δέρμα με 12 κομμάτια. Πιθανώς αναφέρεται στο δωδεκάεδρο, μορφή στην οποία οι Πυθαγόρειοι αποδίδουν μεγάλη σημασία, εξαιτίας του σχήματος που περισσότερο πλησιάζει την σφαίρα.
Στην συνέχεια φαντάζεται, ότι η γήινη σφαίρα είναι καλυμμένη, ας πούμε, από κοιλότητες γεμάτες με νερό και αέρα. Περιγράφει περιοχές κοίλες και ομόκεντρες της Γης, σαν φλούδες από κρεμμύδι, φτιαγμένες από ανοίγματα τοπογραφικά δύσκολα να τα φανταστεί κανείς και βεβαιώνει, ότι αυτές οι υπόγειες περιοχές επικοινωνούν μεταξύ τους. Εκεί μέσα κυλούν υπόγειοι ποταμοί πελώριοι και αστείρευτοι, με ζεστά και κρύα νερά. Εκεί από κάτω υπάρχει φωτιά και μεγάλοι ποταμοί φωτιάς. Από όλες τις αβύσσους κάτω από τη γη η μεγαλύτερη αναφέρεται από τον Όμηρο, όταν λέει: «πολύ μακριά, στην πιο βαθιά άβυσσο που είναι κάτω από την γη» (Ιλ., Θ, 14) και που ο ίδιος ο ποιητής αναφέρει σε διάφορα άλλα αποσπάσματα, όμοια με τους άλλους συγγραφείς που επίσης το αναφέρουν, ονομάζοντας την «Ο Τάρταρος». Σ' αυτή τη μυθολογική ερμηνεία της Γης ο Πλάτων περιγράφει τη κυκλοφορία νερού σε διάφορες υπόγειες επικαλύψεις σαν ένα φίδι που τυλίγεται πολλές φορές γύρω από τη Γη για να κατεβεί αργότερα καταλήγοντας στον Τάρταρο.
Περιγράφοντας την Κόλαση είπε, ότι τα ρεύματα είναι πολλά με αξιόλογη και διαφόρων τύπων κοίτη αλλά ότι τα κυριότερα είναι τέσσερα: Ο Αχέροντας, ο Πυριφλεγέθοντας, ο Στύγας και ο Κωκυτός. Ο Αχέροντας κυλάει στην αντίθετη κατεύθυνση του ωκεανού, διασχίζει έρημους, κυλάει κάτω από την γη και φτάνει στα έλη της Αχερουσίας, όπου βρίσκονται οι περισσότεροι νεκροί. Ο καυτός από νερό και λάσπη ποταμός, μόλις βγει από την πηγή, πέφτει με ορμή σε έναν αχανή χώρο, καμμένο από μεγάλη φωτιά. Σχηματίζει μία λίμνη μεγαλύτερη από την θάλασσα του Ιόνιου. Εμφανίζεται μέσα από στριφογυρισμένους λασπώδεις μαιάνδρους, τυλίγεται γύρω από τη γη και φτάνει στην άκρη των ελών της Αχερουσίας, στον Τάρταρο.
Ο ποταμός Πυριφλεγέθοντας σχηματίζεται από κύματα λάβας η οποία ξεπετάει φωτιές σε διάφορα σημεία της επιφάνειας της γης. Μπροστά σ’ αυτόν εκβάλλει ένας ποταμός παράξενος και άγριος, από την όψη του και το βαθυγάλαζο χρώμα των υδάτων του. Ο ποταμός ονομάζεται Στύγας και Στυξ η λίμνη που σχηματίζει. Αφού εκβάλει στην λίμνη και αποκτήσει παράξενες ιδιότητες, καταπίνεται από την γη. Ο ποταμός Κωκυτός προχωράει ελικοειδώς αντίθετα από τον Πυριφλεγέθο-ντα και εκβάλλει στον Τάρταρο.
Σίγουρα με αυτή την τοπογραφία της Κόλασης, που ο Πλάτωνας περιγράφει βασιζόμενος στην μυθολογία, κανένας ήρωας δεν θα ήξερε να εισχωρήσει μέχρι εκεί. Και γι' αυτό δια μέσω του έργου σοφών και φιλοσόφων οι οξυδερκείς αλληγορίες έγιναν απίστευτες εξηγήσεις.
Τα μονοπάτια για να εισχωρήσει κανείς στα βασίλεια του Πλούτωνα φαίνονταν χαμένα για πάντα.
Ο Πλάτων δοκιμάζει μία φυσική περιγραφή της γης και της κόλασης στο «Φαίδων», βασισμένη σε μία ορθολογική ερμηνεία των αρχαίων μύθων (28). Η γη σ’ αυτή τη περιγραφή έχει σφαιρική μορφή και είναι τοποθετημένη στο κέντρο του ουρανού. Κρατιέται σε ισορροπία, μαζί με άλλα άστρα, σ’ ένα περιβάλλον ονομαζόμενο αιθέρας.
Βεβαιώνει ο Πλάτων, ότι η γήινη σφαίρα είναι πελώρια, αφού η περιοχή από τις ανατολικές ακτές της Μαύρης θάλασσας μέχρι τους στύλους του Ηρακλή δεν είναι παρά ένα μικρό μέρος. Δίδοντας τον λόγο στον Σωκράτη περιγράφει τη Γη ορατή από το διάστημα σαν μια σφαίρα από δέρμα με 12 κομμάτια. Πιθανώς αναφέρεται στο δωδεκάεδρο, μορφή στην οποία οι Πυθαγόρειοι αποδίδουν μεγάλη σημασία, εξαιτίας του σχήματος που περισσότερο πλησιάζει την σφαίρα.
Στην συνέχεια φαντάζεται, ότι η γήινη σφαίρα είναι καλυμμένη, ας πούμε, από κοιλότητες γεμάτες με νερό και αέρα. Περιγράφει περιοχές κοίλες και ομόκεντρες της Γης, σαν φλούδες από κρεμμύδι, φτιαγμένες από ανοίγματα τοπογραφικά δύσκολα να τα φανταστεί κανείς και βεβαιώνει, ότι αυτές οι υπόγειες περιοχές επικοινωνούν μεταξύ τους. Εκεί μέσα κυλούν υπόγειοι ποταμοί πελώριοι και αστείρευτοι, με ζεστά και κρύα νερά. Εκεί από κάτω υπάρχει φωτιά και μεγάλοι ποταμοί φωτιάς. Από όλες τις αβύσσους κάτω από τη γη η μεγαλύτερη αναφέρεται από τον Όμηρο, όταν λέει: «πολύ μακριά, στην πιο βαθιά άβυσσο που είναι κάτω από την γη» (Ιλ., Θ, 14) και που ο ίδιος ο ποιητής αναφέρει σε διάφορα άλλα αποσπάσματα, όμοια με τους άλλους συγγραφείς που επίσης το αναφέρουν, ονομάζοντας την «Ο Τάρταρος». Σ' αυτή τη μυθολογική ερμηνεία της Γης ο Πλάτων περιγράφει τη κυκλοφορία νερού σε διάφορες υπόγειες επικαλύψεις σαν ένα φίδι που τυλίγεται πολλές φορές γύρω από τη Γη για να κατεβεί αργότερα καταλήγοντας στον Τάρταρο.
Περιγράφοντας την Κόλαση είπε, ότι τα ρεύματα είναι πολλά με αξιόλογη και διαφόρων τύπων κοίτη αλλά ότι τα κυριότερα είναι τέσσερα: Ο Αχέροντας, ο Πυριφλεγέθοντας, ο Στύγας και ο Κωκυτός. Ο Αχέροντας κυλάει στην αντίθετη κατεύθυνση του ωκεανού, διασχίζει έρημους, κυλάει κάτω από την γη και φτάνει στα έλη της Αχερουσίας, όπου βρίσκονται οι περισσότεροι νεκροί. Ο καυτός από νερό και λάσπη ποταμός, μόλις βγει από την πηγή, πέφτει με ορμή σε έναν αχανή χώρο, καμμένο από μεγάλη φωτιά. Σχηματίζει μία λίμνη μεγαλύτερη από την θάλασσα του Ιόνιου. Εμφανίζεται μέσα από στριφογυρισμένους λασπώδεις μαιάνδρους, τυλίγεται γύρω από τη γη και φτάνει στην άκρη των ελών της Αχερουσίας, στον Τάρταρο.
Ο ποταμός Πυριφλεγέθοντας σχηματίζεται από κύματα λάβας η οποία ξεπετάει φωτιές σε διάφορα σημεία της επιφάνειας της γης. Μπροστά σ’ αυτόν εκβάλλει ένας ποταμός παράξενος και άγριος, από την όψη του και το βαθυγάλαζο χρώμα των υδάτων του. Ο ποταμός ονομάζεται Στύγας και Στυξ η λίμνη που σχηματίζει. Αφού εκβάλει στην λίμνη και αποκτήσει παράξενες ιδιότητες, καταπίνεται από την γη. Ο ποταμός Κωκυτός προχωράει ελικοειδώς αντίθετα από τον Πυριφλεγέθο-ντα και εκβάλλει στον Τάρταρο.
Σίγουρα με αυτή την τοπογραφία της Κόλασης, που ο Πλάτωνας περιγράφει βασιζόμενος στην μυθολογία, κανένας ήρωας δεν θα ήξερε να εισχωρήσει μέχρι εκεί. Και γι' αυτό δια μέσω του έργου σοφών και φιλοσόφων οι οξυδερκείς αλληγορίες έγιναν απίστευτες εξηγήσεις.
Τα μονοπάτια για να εισχωρήσει κανείς στα βασίλεια του Πλούτωνα φαίνονταν χαμένα για πάντα.
Enrico Mattievich
ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΟΛΑΣΗ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Χρυσαυγή Νιάρου
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΚΑΤΗ 2004
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου