...Το εθνικιστικό κίνημα, οι φάλαγγες που παρήλαυναν, το ενθουσιώδες πλήθος. Η συντριπτική ήττα του 1939 τα είχε σαρώσει όλα αυτά, αφήνοντας μόνον την πικρή ανάμνηση της ανθρώπινης παράνοιας. Αντισημιτικό ήταν και το πρόγραμμα των ναζί· μόνο που εκείνοι δεν αρκούνταν στο μποϊκοτάρισμα των εβραϊκών καταστημάτων, στην παρενόχληση των Εβραίων πλανόδιων πωλητών, ή στη δημοσίευση σχετικών άρθρων. Μου είναι εξαιρετικά οδυνηρό να γράψω για την τραγωδία του γκέτο της Βαρσοβίας, της οποίας υπήρξα αυτόπτης μάρτυρας. Η εικόνα του φλεγόμενου γκέτο είναι τόσο έντονα χαραγμένη στη μνήμη μου ώστε να δυσκολεύομαι να αποτιμήσω ψύχραιμα όσα συνέβησαν. Θα ήθελα, ωστόσο, να αναφερθώ σε ένα και μόνο περιστατικό. Όταν κάθομαι σε ένα παρισινό καφενείο ή περπατάω στους δρόμους μιας μεγαλούπολης, συχνά μια εικόνα με στοιχειώνει. Κοιτάζοντας τις γυναίκες που περνούν, με τα πλούσια μαλλιά τους, το υπερήφανα ανασηκωμένο πηγούνι τους, τον λεπτοκαμωμένο λαιμό τους που οι άψογες γραμμές του γεννούν θαυμασμό αλλά και επιθυμία, δεν μπορώ να αποφύγω την εικόνα μιας νεαρής εβραιοπούλας. Ήταν, νομίζω, περίπου είκοσι ετών. Το σώμα της, πληθωρικό, όμορφο, έσφυζε από υγεία. Έτρεχε, με τα χέρια ψηλά, τα πλούσια στήθη της να πάλλονται, φωνάζοντας με όλη της τη δύναμη «Όχι! Όχι! Όχι!». Της φαινόταν αδιανόητο ότι έπρεπε να πεθάνει· ήταν κάτι που ερχόταν «απέξω», που της επιβαλλόταν, τόσο παράταιρο με το απροετοίμαστο για κάτι τέτοιο, ερωτεύσιμο σώμα της. Οι σφαίρες των SS τη βρήκαν καθώς η κραυγή απελπισίας έβγαινε από το στόμα της.
Η στιγμή που οι σφαίρες διαπερνούν τη σάρκα είναι στιγμή «απορίας» για το σώμα. Για ένα δευτερόλεπτο ζωή και θάνατος συνυπάρχουν, πριν το άψυχο σώμα πέσει στο οδόστρωμα και οι μπότες των SS το κλοτσήσουν, παραμερίζοντας το. Αυτή η κοπέλα δεν ήταν ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία από τα εκατομμύρια που έχασαν τη ζωή τους στο άνθος της ηλικίας τους. Αξίζει, πάντως, να αναλογιστώ γιατί αυτή ειδικά η κοπέλα έρχεται στη μνήμη μου τόσο συχνά, και ιδιαίτερα σε στιγμές που απολαμβάνω την αίσθηση να είναι κανείς ζωντανός και να περιβάλλεται από ανθρώπους όλο ζωή. Υπάρχει, ίσως ένα νήμα που συνδέει αυτή την αίσθηση με τις οργιαστικές τελετές ορισμένων φυλών, κατά τη διάρκεια των οποίων άντρες και γυναίκες αλλάζουν ελεύθερα ερωτικό σύντροφο. Η μονογαμία δεν μπορεί, προφανώς, να καλύψει αυτή την αίσθηση, από την οποία και απορρέει η αγάπη για την ανθρωπότητα, για το ανθρώπινο είδος. Ίσως αυτή η αγάπη απαιτεί, όταν κοιτάζω μια παρέα από γυναίκες που χαμογελούν ικανοποιημένες με τον εαυτό τους, να σκέφτομαι τη νεαρή εβραιοπούλα σαν μια από αυτές, σαν παρούσα και σαν όμοιά τους…
Czeslaw Milosz
Αιχμάλωτη Σκέψη
Μετάφραση Ανδρέας Παππάς
Εκδόσεις Παπαδόπουλος 2017
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου