Είτε – είτε ΜΙΑ ΟΜΙΛΙΑ ΕΚΣΤΑΤΙΚΗ – SOREN KIERKEGAARD

Παντρεύεστε, θα το μετανιώσετε(1)· δεν παντρεύεστε, θα το μετανιώσετε επίσης· παντρευτείτε ή δεν παντρευτείτε, θα το μετανιώσετε το ίδιο· αν παντρευτείτε ή αν δεν παντρευτείτε, θα μετανιώσετε για το ένα και για το άλλο. Γελάστε με τις τρέλες αυτού του κόσμου, θα το μετανιώσετε· κλάψτε γι’ αυτές, θα το μετανιώσετε επίσης· γελάστε με τις τρέλες αυτού του κόσμου είτε κλάψτε γι’ αυτές, θα το μετανιώσετε το ίδιο· αν γελάτε με τις τρέλες αυτού του κόσμου ή αν κλαίτε γι’ αυτές, θα μετανιώσετε για το ένα και το άλλο. Εμπιστευτείτε μια νέα κοπέλα, θα το μετανιώσετε και πάλι· εμπιστευτείτε μια νέα κοπέλα ή μη την εμπιστευόσαστε, θα το μετανιώσετε το ίδιο· αν εμπιστευτείτε μια νέα κοπέλα ή δεν την εμπιστευόσαστε, θα μετανιώσετε για το ένα και για το άλλο. Απαγχονιστείτε, θα το μετανιώσετε· μην απαγχονίζεστε, θα το μετανιώσετε το ίδιο· αν απαγχονιστείτε ή δεν απαγχονιστείτε, θα μετανιώσετε για το ένα και για το άλλο. Αυτό εδώ, κύριοι, είναι το άθροισμα όλης της σοφίας της ζωής. Δεν είναι μόνο σε ορισμένες στιγμές, όπως το λέει ο Σπινόζα, που θεωρώ τα πάντα aeterno modo [αιωνίω τω τρόπω], αλλά είμαι πάντοτε aeterno modo. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι είναι αυτό παρομοίως, επειδή έχουν, μετά την εκπλήρωση του ενός ή του άλλου από τα πράγματα αυτά, ενοποιήσει ή συμφιλιώσει τις αντιφάσεις αυτές. Πρόκειται όμως για παρανόηση, διότι η πραγματική αιωνιότητα δεν είναι πίσω από την εναλλακτική λύση αλλά μπροστά από αυτήν. Η αιωνιότητα αυτών των ανθρώπων θα είναι, κατά συνέπεια, μια οδυνηρή διαδοχή του χρόνου, αφού θα είναι υποχρεωμένοι αυτοί να ροκανίζουν τη διπλή μεταμέλεια. Από το γεγονός αυτό η σωφροσύνη μου γίνεται εύκολο πράγμα να το κατανοήσει κανείς, διότι δεν έχω παρά μια μόνο θέση και μάλιστα δεν την χρησιμοποιώ ούτε και γι’ αφετηρία. Πρέπει να γίνεται διάκριση ανάμεσα στη διαλεκτική που θα χρησιμοποιήσω στην εναλλακτική λύση: είτε-είτε, και σ’ εκείνην που μόλις υπέδειξα, και η οποία είναι αιώνια. Όταν λέω εδώ ότι δεν ξεκινάω από τη θέση μου, το αντίθετο αυτής της πρόφασης δεν είναι μόνο αυτό η αρνητική έκφραση της θέσης μου, το μέσο με το οποίο κατανοεί αυτή τον ίδιο τον εαυτό της σε αντίθεση με μιαν αφετηρία του ίδιου του εαυτού της ή μιας μη αφετηρίας του ίδιου του εαυτού της. Και δεν την λαμβάνω ως αφετηρία, διότι αν ξεκινούσα από τη θέση μου, θα μετάνιωνα και αν όχι, θα μετάνιωνα επίσης. Τώρα, αν ο ένας ή ο άλλος από τους πολυτιμημένους ακροατές πίστευε ότι μπορεί να βρει κάτι τι σ’ αυτό που είπα, θα έδειχνε απλώς ότι ο εγκέφαλός του δεν είναι φτιαγμένος για τη φιλοσοφία· και αν του φαινόταν ότι μπορεί ν’ ανακαλύψει μια πρόοδο σ’ αυτό που είπα, θα επρόκειτο για το ίδιο αυτό. Αντιθέτως, για τους ακροατές τους ικανούς ν’ ακολουθήσουν τη διαλεκτική μου, έστω κι αν συμβαίνει να μην προοδεύω, θ’ αναπτύξω την αιώνια αλήθεια χάρις στην οποία αυτή η φιλοσοφία μένει ο εαυτός της και δεν υποχωρεί μπροστά σε καμιάν άλλη. Αν ξεκινούσα από τη θέση μου, δεν θα μπορούσα πλέον να σταματήσω, διότι το αιώνιο μου ξεκίνημα είναι το αιώνιο μου σταμάτημα. Η εμπειρία μάς έμαθε ότι δεν είναι διόλου τόσο δύσκολο στη φιλοσοφία ν’ αρχίσει, κάθε άλλο, διότι αυτή αρχίζει με το τίποτα. Και μπορεί συνεπώς πάντοτε ν’ αρχίσει. Αυτό ωστόσο που η φιλοσοφία και οι φιλόσοφοι βρίσκουν δύσκολο, είναι το να σταματήσουν. Αυτή εδώ τη δυσκολία εγώ την έχω, κι αυτήν επίσης, αποφύγει, διότι αν κάποιος σκεπτόταν ότι σταματώντας προς το παρόν, θα σταματούσα πραγματικά, θα έδειχνε ότι δεν έχει θεωρητική αίσθηση. Στην πραγματικότητα δεν σταματώ προς το παρόν, πλην όμως έχω σταματήσει από τη στιγμή που άρχισα. Η φιλοσοφία μου κατέχει λοιπόν την έξοχη ποιότητα να είναι σύντομη, και επίσης να είναι ανεπίδεκτη αναιρέσεως ή ανασκευής, διότι αν κάποιος μου εναντιωνόταν, θα είχα, νομίζω, το δικαίωμα να τον χαρακτηρίσω τρελό. Ο φιλόσοφος λοιπόν είναι πάντοτε aeterno modo. Δεν έχει, όπως ο μακαρίτης Sintenis(2), ζήσει κάποιες ώρες μόνο για την αιωνιότητα. 

___________ 
(1) Μια όμοια παρατήρηση αποδίδεται από τον Διογένη τον Λαέρτιο στον Σωκράτη.
(2) Chr. Fr. Sintenis:Γερμανός ποιητής. 


SOREN KIERKEGAARD
ΔΙΑΨΑΛΜΑΤΑ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Η. Π. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΟΕΣ 2009 Β’ ΕΚΔΟΣΗ