Γιατί γίνεται κατάσκοπος κάποιος; - Ben Macintyre

Γιατί γίνεται κατάσκοπος κάποιος; Γιατί να θυσιάσει την ασφάλεια της οικογένειας, των φίλων του και μιας κανονικής δουλειάς, και να ασχοληθεί με τον κόσμο των μυστικών; Γιατί, ειδικά, να ενταχθεί κάποιος σε μια μυστική υπηρεσία πληροφοριών και στη συνέχεια να περάσει στην αντίπαλη πλευρά;

Μια αντίστοιχη υπόθεση, η πιο κοντινή στην περίπτωση της μυστικής αυτομόλησης του Γκορντιέφσκι από την Κα-Γκε-Μπε, είναι ίσως η περίπτωση του Κιμ Φίλμπι, του Εγγλέζου που είχε σπουδάσει στο Κέιμπριτζ. Είχε κάνει και εκείνος την ίδια διαδρομή, αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση, ως αξιωματικός του ΜΙ6 που δούλευε κρυφά για την Κα-Γκε-Μπε. Όπως ο Φίλμπι, έτσι και ο Γκορντιέφσκι είχε υποστεί μια βαθιά ιδεολογική μεταστροφή, με τη διαφορά ότι ο ένας ασπάστηκε στον κομμουνισμό ενώ ο άλλος τον απεχθανόταν. Όμως η μεταστροφή του Φίλμπι έγινε προτού καταφέρει να στρατολογηθεί από το ΜΙ6 το 1940, με τη σαφή πρόθεση να δουλέψει για την Κα-Γκε-Μπε εναντίον της καπιταλιστικής Δύσης, ο Γκορντιέφσκι είχε ενταχθεί στην Κα-Γκε-Μπε ως αφοσιωμένος Σοβιετικός πολίτης, χωρίς να φανταστεί ότι κάποια μέρα θα την πρόδιδε.

Υπάρχουν πολλών ειδών κατάσκοποι. Κάποιοι έχουν ως κίνητρο την ιδεολογία, την πολιτική ή τον πατριωτισμό. Ένας εντυπωσιακά μεγάλος αριθμός το κάνει από πλεονεξία, καθόσον οι οικονομικές απολαβές είναι δελεαστικές, εν πολλοίς. Κάποιοι άλλοι μπλέκουν με την κατασκοπεία για λόγους ερωτικούς, λόγω εκβιασμού, αλαζονείας, εκδίκησης, απογοήτευσης, ή για το ιδιότυπο αίσθημα υπεροχής και τη συντροφικότητα που του εξασφαλίζει η μυστικότητα. Ορισμένοι διαθέτουν αρχές και είναι γενναίοι. Κάποιοι άλλοι είναι άπληστοι και δειλοί.

Ο Πάβελ Σουντοπλάτοφ (Pavel Sudoplatov) ο επικεφαλής των κατασκόπων του Στάλιν, έδινε την εξής συμβουλή στα στελέχη που προσπαθούσαν να στρατολογήσουν κατασκόπους στις χώρες της Δύσης: «Να αναζητάτε ανθρώπους σημαδεμένους εκ φύσεως ή από τη μοίρα – τους άσχημους, αυτούς που πάσχουν από σύμπλεγμα κατωτερότητας, που διψούν για εξουσία και επιρροή, αλλά έχουν ηττηθεί από τις αντιξοότητες της ζωής […] Η συνεργασία μαζί μας προσφέρει σε όλους αυτούς μια ιδιότυπη αποζημίωση. Το αίσθημα ότι ανήκουν σε μια ισχυρή και σημαντική οργάνωση θα τους δημιουργήσει ένα αίσθημα ανωτερότητας απέναντι στους ωραίους και ευκατάστατους ανθρώπους που τους περιβάλλουν». Για πολλά χρόνια η Κα-Γκε-Μπε χρησιμοποιούσε τα αρχικά MICE (Money, Ideology, Coercion, Ego) για να προσδιορίσει τους τέσσερις βασικούς λόγους για να γίνει κανείς κατάσκοπος. Χρήματα, Ιδεολογία, Καταναγκασμός κι Εγωισμός.

Επίσης, υπάρχει και ο εξωτισμός, η ευκαιρία να ζήσεις μια δεύτερη, κρυφή ζωή. Ορισμένοι κατάσκοποι είναι φαντασιόπληκτοι. Ο Μάλκολμ Μάγκεριτζ (Malcolm Muggeridge), πρώην στέλεχος του ΜΙ6 και δημοσιογράφος έγραψε: «Από την πείρα μου, γνωρίζω ότι οι πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών είναι μεγαλύτεροι ψεύτες από τους δημοσιογράφους». Η κατασκοπεία προσελκύει κατά κόρον τους τσακισμένους, τους μοναχικούς και τους παράξενους. Όμως όλοι οι κατάσκοποι λαχταρούν να αποκτήσουν μυστική επιρροή, αυτό το κρυφό αντιστάθμισμα: την ανελέητη άσκηση της προσωπικής δύναμης. Οι περισσότεροι χαρακτηρίζονται ως ένα βαθμό από έναν ελιτισμό, αφού γνωρίζουν πράγματα σημαντικά, που δεν τα ξέρει ο διπλανός τους στη στάση του λεωφορείου. Εν μέρει, η κατασκοπεία είναι φαντασιακή πράξη.

Η απόφαση να ασκήσεις κατασκοπεία ενάντια στη χώρα σου για λογαριασμό μιας άλλης χώρας, γεννιέται κατά κανόνα, από τη σύγκρουση ανάμεσα σε έναν εξωτερικό κόσμο, αντιληπτό με τη λογική, και σε έναν εσωτερικό κόσμο, που ενδέχεται να μην είναι συνειδητός στον κατάσκοπο. Ο Φίλμπι χαρακτήριζε τον εαυτό του πράκτορα εμφορούμενο από αγνή ιδεολογία, μυστικό στρατιώτη αφοσιωμένο στην υπόθεση του κομμουνισμού. Αυτό που δεν παραδέχτηκε ήταν το γεγονός ότι η επιλογή του ήταν και συνάρτηση του ναρκισσισμού του, του αισθήματος ανεπάρκειας, της πατρικής επιρροής και της τάσης του να εξαπατά τους γύρω του. Ο Έντι Τσάπμαν (Eddie Chapman), ο μικροαπατεώνας που έδρασε ως διπλός κατάσκοπος κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, γνωστός ως πράκτορας ΖΙΓΚ-ΖΑΓΚ (ZIG-ZAG), θεωρούσε τον εαυτό του ηρωικό πατριώτη (πράγμα που ήταν), αλλά δεν έπαυε να είναι άπληστος, καιροσκόπος και άστατος, εξού και το κωδικό του όνομα. Ο Όλεγκ Πενκόφσκι, ο Ρώσος κατάσκοπος που διοχέτευσε στη Δύση καίριες πληροφορίες κατά τη διάρκεια της Κρίσης των Πυραύλων της Κούβας, είχε σκοπό να εμποδίσει έναν πυρηνικό πόλεμο, αλλά συγχρόνως ήθελε να του φέρνουν στο δωμάτιο τού λονδρέζικου ξενοδοχείου του πόρνες και σοκολατάκια ενώ απαιτούσε να συναντήσει την ίδια τη βασίλισσα.

Ο εξωτερικός κόσμος που έσπρωξε τον Όλεγκ Γκορντιέφσκι στην αγκαλιά του ΜΙ6 ήταν τόσο πολιτικός όσο και ιδεολογικός. Η ανέγερση του Τείχους του Βερολίνου και η συντριβή της Άνοιξης της Πράγας τον είχαν επηρεάσει βαθιά και είχαν γεννήσει μέσα του συναισθήματα αποστροφής έχοντας διαβάσει πλήθος έργα της δυτικής λογοτεχνίας, έχοντας γνωρίσει σε μεγάλο βαθμό την αληθινή ιστορία του έθνους του και έχοντας αποκτήσει μια ιδέα τού τι σημαίνει δημοκρατικές ελευθερίες, αντιλαμβανόταν ότι η σοσιαλιστική νιρβάνα που προέβαλλε η κομμουνιστική προπαγάνδα δεν ήταν παρά ένα τερατώδες ψέμα. Είχε μεγαλώσει σε έναν κόσμο τυφλής υπακοής σε ένα δόγμα. Αφ’ ης στιγμής απέρριψε εκείνη την ιδεολογία, όρισε σκοπό της ζωής του να την πολεμήσει με τον ζήλο του προσήλυτου· αποφάσισε να αντιταχθεί στον κομμουνισμό, με την ίδια βαθιά και ακλόνητη αφοσίωση που είχαν επιδείξει ο πατέρας του, ο αδελφός του και οι σύγχρονοί του υπηρετώντας τον. Ως δημιούργημα του συστήματος, καταλάβαινε την ανελέητη σκληρότητα της Κα-Γκε-Μπε από πρώτο χέρι. Η αμορφωσιά και η έλλειψη καλλιέργειας συμπορεύονταν με την πολιτική καταστολή. Ο Όλεγκ μισούσε το σοβιετικό υποκατάστατο της μουσικής και τη λογοκρισία των κλασικών γραμμάτων και τεχνών της Δύσης, με την παθιασμένη οργή ενός ζηλωτή. Είχε την απαίτηση η ζωή του να συνοδεύεται από μια διαφορετική, μια καλύτερη μουσική επένδυση.

Τα εσωτερικά κίνητρα του Όλεγκ, ωστόσο, είναι πιο ασαφή. Λάτρευε την έξαψη και την περιπέτεια. Αναμφίβολα επαναστάτησε εναντίον του πατέρα του, του πειθήνιου και ενοχικού οσφυοκάμπτη της Κα-Γκε-Μπε. Μια κρυφά θρησκευόμενη γιαγιά, μια αθόρυβη αντικομφορμίστρια μητέρα κι ένας αδελφός που πέθανε σε ηλικία τριάντα εννέα ετών υπηρετώντας τηνΚα-Γκε-Μπε, ίσως όλα αυτά τον επηρέασαν υποσυνείδητα, στρέφοντάς τον προς την ανταρσία. Έτρεφε ελάχιστο σεβασμό για τους περισσότερους συναδέλφους του, τους οποίους θεωρούσε καιροσκόπους υπηρέτες της Κα-Γκε-Μπε, αστοιχείωτους, ακαμάτηδες και κομπιναδόρους, που έπαιρναν προαγωγή χρησιμοποιώντας πολιτικά τερτίπια και κολακείες. Ήταν εξυπνότερος από τους περισσότερους ανθρώπους του περιβάλλοντός του, και το ήξερε. Οι σχέσεις του με τη (πρώτη) γυναίκα του είχαν ψυχρανθεί πλέον και δυσκολευόταν να αποκτήσει στενούς φίλους. Γύρευε εκδίκηση αλλά και αγάπη, γύρευε κάτι να τον γεμίσει.

Όλοι οι κατάσκοποι έχουν την ανάγκη να νιώθουν ότι τους αγαπούν. Μια από τις πιο ισχυρές δυνάμεις στην κατασκοπεία και στη συλλογή απόρρητων πληροφοριών (και ένας από τους κεντρικούς μύθους τους) είναι ο συναισθηματικός δεσμός μεταξύ του κατασκόπου και του επόπτη του, του πράκτορα και του καθοδηγητή του. Οι κατάσκοποι νιώθουν την ανάγκη να ξέρουν ότι οι άλλοι τους χρειάζονται, ότι αποτελούν κομμάτι της μυστικής κοινότητας. Θέλουν να ανταμείβονται, θέλουν να τους εμπιστεύονται οι άλλοι και να τους αγαπούν. Ο Έντι Τσάπμαν ανέπτυξε στενές σχέσεις τόσο με τους Βρετανούς, όσο και με τους Γερμανούς καθοδηγητές του. Ο Φίλμπι στρατολογήθηκε από τον Άρνολντ Ντόιτς (Arnold Deutsch), έναν εξαιρετικά χαρισματικό ανιχνευτή ταλέντων της Κα-Γκε-Μπε, τον οποίο χαρακτήρισε «θαυμάσιο άνθρωπο […] Από τον τρόπο που σε κοίταζε, ήταν λες κι εκείνη τη στιγμή δεν υπήρχε τίποτα πιο σημαντικό στη ζωή πέρα από εσένα και από την κουβέντα του μαζί σου». Η εκμετάλευση και η χειραγώγηση αυτής της δίψας για στοργή και επιβεβαίωση είναι από τα πιο σημαντικά προσόντα του καθοδηγητή. Όλοι οι πετυχημένοι κατάσκοποι πιστεύουν ότι η σύνδεση με τον καθοδηγητή τους υπήρξε βαθύτερη από έναν γάμο με γνώμονα το συμφέρον, τα πολιτικά οφέλη ή το κέρδος: μια αληθινή, μακροχρόνια επικοινωνία, μέσα σ’ ένα σύμπαν ψεύδους και εξαπάτησης…

Ben Macintyre

Ο Κατάσκοπος και ο Προδότης

Μετάφραση Παλμύρα Ισμυρίδου

Εκδόσεις Κλειδάριθμος 2019

ΓΕΡΟΝΤΙΟΝ – Τ. S. Eliot

 

Δεν έχεις ούτε νεότητα μήτε ηλικία

πλην σα να τα νειρευόσουν και τα δυο

σ' έναν ύπνο ύστερα από δείπνο.

Εδώ 'μαι, γέρος άνθρωπος σε διψασμένο μήνα, γροικώντας

ένα αγόρι που μου διαβάζει, τη βροχή καρτερώντας.

Ποτέ δεν έφτασα ως τις πύρινες πύλες

ούτε πολέμησα μες στη ζεστή βροχή

μήτε και βούλιαξα ως τα γόνατα στους αρμυρούς βάλτους

κρατώντας ψηλά τ' όπλο, από τις μυίγες τσιμπημένος, χτυπημένος.

Το σπίτι μου είναι ερειπωμένο σπίτι,

κι ο οβριός στρογγυλοκάθεται πάνω στο πεζούλι

του παραθυριού, ο νοικοκύρης, γέννημα και θρέμμα

κάποιου καταγώγιου της Αμβέρσας, στις Βρυξέλλες

που 'βγαλε φούστουλες κ' ύστερα στη Λόντρα

μπαλώθηκε και ξελεπιάστηκε. Στο αποπάνω χωράφι

βήχει ο τράγος. Βράχια, μούσκλα, αγριάδες,

σιδερικά, σκατά. Η γυναίκα παιδεύεται μες στην κουζίνα,

φτιάχνει το τσάι, φταρνίζεται το βράδι, ξεσκαλίζει

το νεροχύτη τον δύστροπο.

Εγώ, γέρος άνθρωπος,

ένα κεφάλι αδειανό ανάμεσα σ' ανεμικούς χώρους.

Σημεία, για θάματα τα παίρνουνε. "Να δούμε σημάδι!"

Η λέξη μες σε λέξη, ανίκανη ν' αρθρώσει λέξη,

φασκιωμένη με ζόφο. Στην εφηβεία του αιώνα

ήρθε ο Χριστός ο τίγρης.

Τον διεφθαρμένο Μάη, καστανιά, ακρανιά, φηγοβοτάνια

της Ιουδαίας, για φάγωμα, για μοίρασμα, για να πιοθούνε

μέσα σε ψιθυρίσματα· από τον Σιλβέρο

με τα χαϊδευτικά χέρια, που στη Λιμόζ

ολονυχτής στο διπλανό δωμάτιο περπατούσε·

από τον Χακαγκάβα που υποκλινόταν ανάμεσα στους Τιτσιάνους·

απ' τη Μαντάμ Τορνκίστ, που μετακινούσε

τα κεριά στο σκοτεινό δωμάτιο· από τη Φροϋλάιν φον Κουλπ

που στράφηκε πίσω της, με το χέρι στην πόρτα. 'Αδειες σαΐτες

τον άνεμο υφαίνουνε. Δεν έχω φαντάσματα εγώ,

ένας γέρος άνθρωπος σε σπίτι ρεύματα γεμάτο,

κάτω από μια τρύπα που όλο μπάζει αέρα.

Μετά από τέτοια γνώση, ποια συγγνώμη; Σκέψου τώρα,

πως η ιστορία έχει πολλά πανούργα περάσματα, επινοημένους

διαδρόμους κ' εξόδους, παραπλανά με φιλοδοξίες ψιθυρισμένες,

μας οδηγεί σε ματαιοδοξίες. Σκέψου τώρα

πως η Ιστορία δίνει όταν η προσοχή μας έχει αποσπαστεί,

κι ό,τι δίνει, το δίνει μέσα σε τόσες ευλύγιστες συγχύσεις,

που κάνει πιο πειναλέο τον πειναλέο. Κ' είτε δίνει

πάρα πολύ αργά ό,τι δεν είναι πια πιστευτό, ή αν είναι ακόμη

πιστευτό, μόνο στη μνήμη είναι, ένα αναμασημένο πάθος. Είτε δίνει

πάρα πολύ γρήγορα σ' αδύναμα χέρια, ό,τι είναι σκέψη, πράγμα

που θα μπορούσε και να 'λειπε, πλην έρχεται ώρα

που η άρνηση γεννά τον φόβο. Σκέψου πως ούτε ο φόβος

ούτε το θάρρος μας σώζουν. Παρά φύσιν βίτσια

υιοθετούνται από τον ηρωισμό μας. Αρετές

βιάζονται πάνω μας από τα επονείδιστα εγκλήματά μας.

Τα δάκρυα αυτά από το δέντρο της οργής τινάχτηκαν.

Ο τίγρης πηδά στον νέο αιώνα. ΜΑΣ καταβροχθίζει. Σκέψου, τέλος,

πως σε συμπέρασμα δε φτάσαμε, ενώ εγώ ξυλιάζω

το νοικιασμένο σπίτι. Σκέψου, τέλος,

πως δεν παρουσίασα άσκοπα όλο το θέαμα τούτο

και πως μήτε σ' οποιοδήποτε ξορκισμό των δαιμόνων

των οπισθόβουλων οφείλεται. Θα 'θελα, σ' αυτό απάνω,

να 'μια τίμιος μαζί σου. Εγώ που τόσο κοντά ήμουν στην καρδιά σου,

διώχτηκα απ' αυτήν, την ομορφιά χάνοντας μες στον τρόμο,

τον τρόμο μέσα στην εξέταση. Έχω χάσει

το πάθος μου: και προς τι να το διατηρήσω, μια και ό,τι

διατηρείται κατ' ανάγκην νοθεύεται; Έχω χάσει

την όραση, όσφρηση, ακοή, γεύση κι αφή μου:

Πως θα τα μεταχειριζόμουν, για να ρθω πιότερο κοντά σου;

Αυτές με χίλιες δυο άλλες μικροσκέψεις

προεκτείνουν το κέρδος του παγερού παραληρήματός τους,

τη μεμβράνη ερεθίζουν, όταν έχει η αίσθηση παγώσει,

με τα πικάντικα αρτύματά τους, πολλαπλασιάζουν

την ποικιλία τους μέσα σε μια ερημιάν από καθρέφτες.

Και, λοιπόν, τι θα πρέπει η αράχνη

να κάμει; Ν' αναστείλει τη δουλειά της; Ν' αδρανήσει

η σταρόψειρα; Ο ντε Μπαιλάς, ο Φρέσκα, η Κυρία Κάμμελ,

στροβιλίστηκαν πέραν της τροχιάς της ριγούσης Άρκτου

σε θρύμματα ατόμων. Γλάρος στον άνεμο ενάντια, στ' ανεμώδη

στενά της Μπελ Ιλ, ή που τρέχει ίσια

προς το Ακρωτήριο Χορν, λευκά στο χιόνι

πούπουλα, απαιτεί ο Κόλπος,

κ' ένας γέρος άνθρωπος σαρωμένος από τα Μελτέμια

σε νυσταλέα γωνιά.

Κάτοικοι του σπιτιού,

Σκέψεις στεγνού μυαλού, σ' εποχή διψασμένη.

Μεγάλες στιγμές της ποιήσεως

Μετάφραση Άρης Δικταίος

Εκδόσεις Δωδώνη, 1967

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ – ΜΗΤΣΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

 

Ο βοριάς πλαταγίζοντας ξεδιπλώνει σημαίες,

παραμονεύουν τέρατα στους δρόμους,

έχει σκεπάσει η θάλασσα τις προκυμαίες∙

το παραμύθι ξαναζεί με τους γλυκούς του τρόμους.

Λαχτάριζα την ώρα αυτή μήνες, μέρα τη μέρα –

την κλειστή κάμαρη, τη λάμπα την αγαπημένη.

Ανάλλαγη, σαν είκοσι χρονών, είναι η μητέρα∙

τα μάτια της χαμογελούν, το στόμα της σωπαίνει.

Ήμουν θλιμμένος, άρρωστος, χωρίς χαρά κι ελπίδα,

περιπλανήθηκα στη γη, χρόνια πολλά, πολλά…

Μα απόψε απ’ το ταξίδι μου γύρισα στην πατρίδα

και βρήκα τη μητέρα που χαμογελά.

Είναι όλα πάλι γνώριμα μες στο σπιτίσιο βράδυ:

Η κάμαρη, τα πράματα, το φως και το σκοτάδι.

Φωνάζει απ’ έξω ο άνεμος με τα χίλια του στόματα

ονόματα κι ονόματα…

Μα κι η βροχή μού φαίνεται σα ν’ απαγγέλλει στίχους

παράλληλη και ρυθμική καθώς πέφτει στη γης.

Είμαι καλά στους τέσσερις της κάμαρής μου τοίχους:

έφθασα στο λιμάνι της στοργής.

Οι Κληρονόμοι του Στάλιν – Yevgeny Yevtushenko

 

Άφωνο το μάρμαρο.

Άφωνα σπιθοβολούσε το γυαλί.

Άφωνη στεκόταν η φρουρά

στο μπρούτζινον αγέρα.

Μα σαν αχνός η ανάσα του

κυλούσε από το φέρετρο

καθώς το βγάζαν απ’ το Μαυσωλείο.

Αργά το φέρετρο κυμάτιζε

ανάμεσα στις λόγχες.

Άφωνος ήτανε κι αυτός -

κι αυτός -

μα άφωνος ύπουλα!

Σφίγγοντας ζοφερά

τις μπαλσαμωμένες γροθιές,

κοιτούσε από τις χαραμάδες

ο άνθρωπος, που καμωνόταν το νεκρό.

Ήθελε να θυμηθεί όλους αυτούς

που τον κουβαλούσαν:

τους νεοσύλλεκτους από το Κουρσκ

και το Ριαζάν,

για να μπορέσει αργότερα

να τους παραλάβει στην έφοδο

όταν από τη γη θα σηκωθεί

και θα τους βρει τους άμυαλους.

Αυτά σκεφτόταν.

Τώρα ξεκουράζεται μονάχα.

Και την κυβέρνηση εγώ παρακαλώ:

Διπλές, τριπλές

φρουρές να βάλετε στην πλάκα

για να μη σηκωθεί ο Στάλιν

και μαζί με τον Στάλιν -

το παρελθόν.

Δε λέω για το μεγάλο παρελθόν το ηρωικό και ιερό

τότε που υπήρχε το Τουρκσίμπ

και η Μαγκνίκτα

και η σημαία ψηλά στο Βερολίνο.

Μιλάω για το συγκεκριμένο

παρελθόν, θέλω να πω

για του λαού μας το καλό που το ξεχνούσαν,

για τις συκοφαντίες

για τους αθώους που συλλαμβάνονταν.

Τίμια εμείς εσπέρναμε τη γη μας

τίμια τα μέταλλα της λιώναμε

και τίμια προχωρούσαμε,

μες στις γραμμές των στρατιωτών.

Μα εκείνος μας φοβότανε.

Μεγάλος ο σκοπός, τον πίστευε χωρίς να βλέπει

πως και τα μέσα

αντάξια και μεγάλα πρέπει νάναι

σαν το μεγάλο το σκοπό.

Πολύ μακριά αγνάντευε.

Σοφός στους νόμους του αγώνα,

ένα σωρό στη γήινη σφαίρα κληρονόμους

κατάφερε ν’ αφήσει.

Μου φαίνεται

τηλέφωνο στον τάφο του έχει στήσει:

και ο Εμβέρ Χότζα

από το Στάλιν δέχεται οδηγίες.

Κι αλλού, ποιος ξέρει που, φτάνει η γραμμή του τηλεφώνου!

Όχι – ο Στάλιν δεν κατάθεσε τα όπλα

απόφαση δεν έχει πάρει

πως είναι πεθαμένος.

Βέβαια εμείς τον βγάλαμε από το Μαυσωλείο.

Μα πως να βγάλουμε το Στάλιν

από τους κληρονόμους του Στάλιν!

Άλλοι κληρονόμοι, συνταξιούχοι, καλλιεργούν τριαντάφυλλα

κι από μέσα πιστεύουν

πως πήραν σύνταξη προσωρινά.

Άλλοι πάλι,

το Στάλιν μαστιγώνουν απ’ το βήμα

και τις νύχτες

κρυφά – κρυφά

ονειρεύονται τα περασμένα.

Οι κληρονόμοι του Στάλιν έμφραγμα φαίνονται βαρύ

σα νάχουν πάθει στην καρδιά.

Άλλοτε στυλοβάτες ήτανε, και τώρα

δεν τους αρέσει η εποχή μας

που τα στρατόπεδα είν’ άδεια

κ’ είναι κατάμεστες οι αίθουσες με κόσμο

που ακούει τους ποιητές του ν’ απαγγέλουν.

Κόμμα μου λες

πως πρέπει να μην ανησυχώ.

Μα όσο κι αν μου το λένε:

«Να ησυχάσεις!» – ησυχία

δε δύναμαι να βρω.

Όσο υπάρχουνε στη γη του Στάλιν κληρονόμοι

εγώ νομίζω πάντα πως ο Στάλιν

στο Μαυσωλείο βρίσκεται ακόμα.

1962

 

Απόδοση από τα ρωσικά: Διονυσία Μπιτζιλέκη

Ο κήπος είμαι που άλλοτε… - ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ

Ο κήπος είμαι που άλλοτε με τ’ άνθη του ευωδούσε

κ’ εγέμιζε με χαρωπό τιτίβισμα πουλιών,

που με κρυφομιλήματα και ψίθυρο φιλιών,

τη νύχτα στη σκιάδα του, η αγάπη επερπατούσε.

 

Ο κήπος είμαι που έμεινε χρόνια πολλά στην ίδια

θέση, μάταια προσμένοντας κάποιαν επιστροφή,

που αντί λουλούδια τώρα πια στ’ αγκάθια έχει ταφεί

που σώπασαν τα’ αηδόνια του και πνίγεται στα φίδια.

 

(Ελεγεία και σάτιρες, 1927)

To Marie Louise (Shew) – Στη Μαρία Λουίζα – Edgar Allan Poe

 

Of all who hail thy presence as the morning—

Of all to whom thine absence is the night—

The blotting utterly from out high heaven

The sacred sun—of all who, weeping, bless thee

Hourly for hope—for life—ah! above all,

For the resurrection of deep-buried faith

In Truth—in Virtue—in Humanity—

Of all who, on Despair’s unhallowed bed

Lying down to die, have suddenly arisen

At thy soft-murmured words, “Let there be light!”

At the soft-murmured words that were fulfilled

In the seraphic glancing of thine eyes—

Of all who owe thee most—whose gratitude

Nearest resembles worship—oh, remember

The truest—the most fervently devoted,

And think that these weak lines are written by him—

By him who, as he pens them, thrills to think

His spirit is communing with an angel’s.

1847

 

***

 

Απ’ όλους εκείνους που χαιρετούν την παρουσία σου σαν την αυγή – απ’ όλους εκείνους για τους οποίους η απουσία σου είναι η νύχτα, το τέλειο σβήσιμο απ’ τον ψηλό ουρανό του ιερού ήλιου – απ’ όλους εκείνους που κλαίγοντας σε μακαρίζουν – απ’ όλους εκείνους που, πεσμένοι στο καταραμένο κρεβάτι της απελπισίας για να πεθάνουν, σηκώθηκαν άξαφνα καθώς άκουσαν να ψιθυρίζεις γλυκά αυτά τα λόγια: «Γεννηθήτω φως!» να ψιθυρίζεις γλυκά αυτά τα λόγια που τα συμπλήρωσε το σεραφικό βλέμμα των ματιών σου, – απ’ όλους εκείνους που σου οφείλουν το παν, που η ευγνωμοσύνη τους είναι τόσο κοντά στη λατρεία – ω, θυμήσου τον πιο πιστό, τον πιο θερμό λάτρη σου, και σκέψου, πως αυτοί οι αδύναμοι στίχοι είναι γραμμένοι απ’ αυτόν, απ’ αυτόν που, χαράζοντας τους, σκιρτάει από την σκέψη ότι το πνεύμα του επικοινωνεί με το πνεύμα ενός αγγέλου.

 

Μετάφραση Μήτσος Παπανικολάου