Κάποιος είχε μια γυναίκα που ήταν σαν
τη θάλασσα. Η θάλασσα αλλάζει με κάθε
φύσημα του ανέμου, αλλά ούτε μεγαλώνει,
ούτε μικραίνει, ούτε αλλάζει χρώμα ή
γεύση. Και δε μαλακώνει ούτε σκληραίνει.
Όταν σταματήσει να φυσάει ο άνεμος,
ξαναημερεύει και δεν έχει γίνει
διαφορετική. Κι ο άντρας έπρεπε να πάει
ταξίδι.
Όταν ήταν να ξεκινήσει, έδωσε στη γυναίκα
ό,τι είχε και δεν είχε, το σπίτι του, και
το εργαστήρι του και τον κήπο γύρω απ’
το σπίτι του και όσα χρήματα είχε
κερδίσει. «Όλ’ αυτά είναι δικά μου κι
ανήκουν και σ’ εσένα. Να το προσέξεις
καλά». Τότε αυτή κρεμάστηκε απ’ το λαιμό
του κι έκλαψε και του είπε: «Πως θα τα
βγάλω πέρα; Αφού είμαι χαζή». Αλλ’ αυτός
την κοίταξε καλά και είπε: «Αν μ’ αγαπάς,
θα τα καταφέρεις». Και στη συνέχεια την
αποχαιρέτησε.
Τώρα που η γυναίκα έμεινε πίσω μοναχή,
άρχισε να φοβάται πολύ για όλα όσα
βρέθηκαν μες στ’ αδύνατα χέρια της:
κατατρομοκρατήθηκε. Γι’ αυτό και
στράφηκε στον αδερφό της, έναν παλιάνθρωπο
– κι αυτός τη γέλασε. Έτσι, η περιουσία
της όλο και λιγόστευε. Όταν το πήρε
είδηση, την έπιασε μαύρη απελπισία και
αποφάσισε να σταματήσει να τρώει, για
να μη λιγοστέψει κι άλλο. Και τις νύχτες
έμενε ξάγρυπνη. Έτσι αρρώστησε.
Και κειτόταν τώρα στο δωμάτιό της και
δεν μπορούσε πια να φροντίζει το σπίτι.
Κι αυτό άρχισε να ρημάζει, κι ο αδερφός
της βρήκε ευκαιρία και πούλησε τον κήπο
και το εργαστήρι χωρίς να το πει στη
γυναίκα. Η γυναίκα έμεινε ξαπλωμένη
πάνω στα μαξιλάρια της χωρίς να λέει
κουβέντα και σκεφτόταν: Αν δε λέω
κουβέντα, δεν υπάρχει περίπτωση να πω
καμιά χαζομάρα, κι αν δεν τρώω, η περιουσία
θα σταματήσει να λιγοστεύει.
Κι έτσι ήρθαν τα πράγματα, που μια μέρα
το σπίτι έπρεπε να βγει σε πλειστηριασμό.
Ήρθαν γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι απ’ όλα
τα γύρω μέρη, γιατί ήταν όμορφο σπίτι.
Και η γυναίκα κειτόταν στο δωμάτιό της
κι άκουγε τους ανθρώπους και το σφυρί
που έπεφτε. Κι οι άνθρωποι γελούσαν κι
έλεγαν: «Η βροχή περνάει μέσα από τη
στέγη κι οι τοίχοι είναι έτοιμοι να
πέσουν». Και τότε αισθάνθηκε μεγάλη
αδυναμία και αποκοιμήθηκε.
Όταν ξύπνησε πάλι, κειτόταν σε ένα ξύλινο
δωμάτιο πάνω σε ένα σκληρό κρεβάτι. Δεν
υπήρχε παρά ένα όλο κι όλο παραθυράκι
κι αυτό σε μεγάλο ύψος, κι ο κρύος αέρας
διαπερνούσε τα πάντα. Και μπήκε μέσα
μια γριά και της ρίχτηκε κακιασμένα και
της είπε ότι το σπίτι της πουλήθηκε,
αλλά τα χρέη της δεν καλύφθηκαν ακόμα
όλα και ότι θα της έδινε ένα κομμάτι
ψωμί από λύπηση, αν και ο άντρας της ήταν
αυτός που άξιζε λύπηση. Γιατί τώρα πια
δεν του ‘χε απομείνει τίποτα. Μόλις τα
άκουσε αυτά η γυναίκα, τα ‘χασε και το
μυαλό της πειράχτηκε λιγάκι και σηκώθηκε
απ’ το κρεβάτι. Κι απ’ αυτή τη μέρα
άρχισε να δουλεύει στο σπίτι και στα
χωράφια. Και τριγυρνούσε με παλιόρουχα
και δεν έτρωγε σχεδόν τίποτα και βέβαια
ούτε κέρδιζε τίποτα, γιατί δεν απαιτούσε.
Και κάποτε άκουσε ότι ο άντρας της
γύρισε.
Την έπιασε μεγάλος φόβος. Μπήκε τρέχοντας
στο σπίτικαι χτένισε τα μαλλιά της κι
έψαξε να βρει μια καθαρή πουκαμίσα, αλλά
δεν υπήρχε καμία. Κι έβαλε τα χέρια πάνω
στα στήθη της για να τα κρύψει κι ήταν
εντελώς μαραμένα. Και ξεχύθηκε έξω από
ένα πίσω πορτάκι τρέχοντας στα τυφλά.
Αφού, λοιπόν, έτρεχε κάμποση ώρα, έκανε
τη σκέψη ότι ήταν ο άντρας της. Είχαν
ενώσει τη ζωή τους και τώρα αυτή τον
εγκατέλειψε. Κι αμέσως έκανε στροφή κι
έτρεξε πίσω, χωρίς να σκέφτεται πια το
σπίτι και το εργαστήρι και την πουκαμίσα.
Και τον είδε από μακριά κι έτρεξε καταπάνω
του και κρεμάστηκε στο λαιμό του.
Ο άντρας όμως στεκόταν καταμεσής στο
δρόμο κι οι άνθρωποι τον κορόιδευαν απ’
τα κατώφλια των σπιτιών τους. Κι ήταν
πολύ θυμωμένος. Είχε όμως τη γυναίκα
κρεμασμένη πάνω του, κι αυτή δεν απομάκρυνε
πόντο το κεφάλι απ’ το λαιμό του, ούτε
τα χέρια της από το σβέρκο του. Και την
ένιωθε να τρέμει και νόμιζε πως είναι
από το φόβο της, επειδή τα ‘χασε όλα.
Αλλά τελεικά σήκωσε το πρόσωπό της και
τον κοίταξε και είδε ότι δεν ήταν από
το φόβο της, αλλά από τη χαρά της. Χαιρόταν
τόσο πολύ, που έτρεμε. Τότε ξαναβρήκε
κάπως τον εαυτό του και τρέκλισε κι
αυτός και την αγκάλιασε κι αισθάνθηκε
έντονα το πόσο είχε αδυνατίσει στους
ώμους και τη φίλησε στο στόμα.
Οι Πυθαγόρειοι, παρακάμπτοντας τα μονοπάτια των αδαών και παραδίδοντας τη φιλοσοφία τους με μυστικότητα σε εκείνους μονάχα που ήταν άξιοι να τη λάβουν, την παρουσίασαν σε αυτούς με μαθηματικούς όρους. Έτσι αποκάλεσαν τις μορφές αριθμούς, επειδή πρόκειται για τα αρχικώς αποχωριζόμενα τμήματα μιας αδιαίρετης μονάδας· διότι οι φύσεις που είναι υπεράνω μορφών, είναι υπεράνω διαχωρισμού(1). Το καθ' όλα τέλειο πλήθος των μορφών, επομένως, υποδήλωσαν ασαφώς μέσω της δυάδας· αλλά υπέδειξαν πως οι πρώτες μορφικές αρχές, που όρισαν ως μονάδα και δυάδα, δεν είναι αριθμοί· ενώ η πρώτη τριάδα και τετράδα είναι οι πρώτοι αριθμοί, η μία περιττή και η άλλη άρτια· με την πρόσθεση όλων γεννιέται η δεκάδα, καθώς το άθροισμα των 1, 2, 3 και 4, είναι δέκα. Πέρα από τους αριθμούς, σε δευτερογενείς και πολυποίκιλες ζωές, τα γεωμετρικά μεγέθη προηγούνται των φυσικών επίσης, ανέφεραν ότι οι αριθμοί είναι οι ουσιώδεις αιτίες και αρχές αυτών. Θεώρησαν το σημείο ως αδιαίρετο από τη μονάδα, ενώ τη γραμμή ως το πρώτο διάστημα που αποδίδεται στη δυάδα· κατ' ακολουθία, η επιφάνεια συνδέεται με την τριάδα και το στερεό με την τετράδα. Επίσης ονόμαζαν, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Αριστοτέλη, το πρώτο μήκος δυάδα· διότι δεν είναι απλώς μήκος, αλλά το πρώτο μήκος, υποδηλώνοντας κατ' αυτό τον τρόπο την αιτία. Κατά έναν όμοιο τρόπο ονόμασαν το πρώτο πλάτος τριάδα και το πρώτο ύψος τετράδα. Αναφέρθηκαν επίσης στις βασικές αρχές όλης της ψυχικής γνώσης. Τη διανοητική γνώση, βεβαίως, επειδή συνδέεται με την αδιάσπαστη ενότητα, τη συσχέτισαν με τη μονάδα - αντίθετα την επιστημονική γνώση, επειδή εξελίσσεται και προχωρά από την αιτία στο αιτιατό μέσω των σταθερών και αμετάβλητων πραγμάτων, τη συσχέτισαν με τη δυάδα - και τη γνώμη με την τριάδα, επειδή η δύναμή της δεν κατευθύνεται πάντοτε στο ίδιο πράγμα, αλλά άλλοτε ρέπει προς την αλήθεια και άλλοτε προς το λάθος. Συσχέτισαν δε την αίσθηση με την τετράδα, διότι αυτή έχει αντίληψη των σωμάτων. Γιατί είναι γεγονός πως στη δυάδα υπάρχει ένα διάστημα από τη μια μονάδα ως την άλλη, ενώ στην τριάδα υπάρχουν δυο διαστήματα από τη μια μονάδα προς τις επόμενες και στην τετράδα υπάρχουν τρία. Συσχέτισαν, επομένως, με τις αρχές κάθε πράγμα γνωστό, δηλαδή τα όντα και τις γνωστικές δυνάμεις αυτών. Διαχώρισαν όμως τα όντα, όχι σύμφωνα με το πλάτος, αλλά σύμφωνα με το ύψος, σε νοητά, αντικείμενα της επιστήμης, αντικείμενα της γνώμης και αισθητά. Αντίστοιχα χώρισαν τη γνώση σε διάνοια, επιστήμη, γνώμη και αίσθηση. Το άκρο επομένως της νοητής τριάδας, ή το ίδιο το ζώο, όπως ονομάζεται από τον Πλάτωνα στον Τίμαιο, εκλαμβάνεται από το χωρισμό των αντικειμένων γνώσης, εκδηλώνοντας τη νοητή τάξη στην οποία περιέχονται οι ίδιες οι μορφές, δηλαδή οι πρώτες μορφές και οι αρχές τους, η ιδέα του ίδιου του ένα, του πρώτου μήκους, που είναι η ίδια η δυάδα, καθώς και οι ιδέες του πρώτου πλάτους και του πρώτου ύψους (διότι ο όρος πρώτος ταιριάζει σε όλα αυτά), δηλαδή η ίδια η τριάδα και η τετράδα αντιστοίχως. Οι Πυθαγόρειοι και ο Πλάτωνας δεν ονόμασαν την ιδέα από ένα πράγμα και τον ιδεατό αριθμό από ένα διαφορετικό. Εφόσον ο ισχυρισμός ότι όλα τα πράγματα μοιάζουν με τους αριθμούς είναι κατ' εξοχήν αληθινός, είναι φανερό ότι ο αριθμός -και ιδιαίτερα κάθε ιδεατός αριθμός- ονομάστηκε έτσι εξαιτίας της παραδειγματικής ιδιαιτερότητάς του. Αν όμως κάποιος θελήσει να το κατανοήσει αυτό από την ίδια την ονομασία, είναι εύκολο να συμπεράνει ότι η ιδέα ονομάστηκε έτσι εξαιτίας της όμοιας προς αυτή αναπαράστασης των συμμετεχόντων και της απόδοσης σε αυτούς μορφής, τάξης, ομορφιάς και ενότητας· και αυτό σε ακολουθία με την αιώνια διατήρηση της ίδιας μορφής, διευρύνοντας την ίδια της τη δύναμη στο άπειρο των μερικών και διερευνώντας με το ίδιο είδος τα αιώνια συμμετέχοντα σε αυτήν. Η ονομασία αριθμός δόθηκε επειδή παρέχει αναλογία και εύρυθμη διάταξη σε όλα τα πράγματα, Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Συριανού(2) οι αρχαίοι απέδιδαν την έννοια συναρμόζω και συνθέτω με το ρήμα αραρίσκω (απρμφ. άρσαι), από το οποίο προέρχεται ο αριθμός. Οπότε ανάρσιον οι Έλληνες αποκαλούσαν το ασύνθετο. Μάλιστα υπάρχουν και διάφορες ελληνικές εκφράσεις όπως, θα συναρμόσει το ζυγό, έθεσαν τον αριθμό μαζί τους και αριθμός και φιλία. Για αυτό το λόγο υιοθέτησαν οι Έλληνες την ονομασία αριθμός, καθώς μετράει και θέτει σε κανονική διάταξη όλα τα πράγματα, και τα ενώνει σε φιλική συμμαχία. Επιπλέον, κάποιοι από τους Πυθαγόρειους πραγματεύθηκαν μόνο τους αδιαχώριστους αριθμούς, δηλαδή τους αριθμούς που δε διαχωρίστηκαν από τις επίγειες φύσεις, ενώ κάποιοι άλλοι αυτούς που υφίστανται χωριστά από το σύμπαν, στους οποίους είδαν να περιέχονται ως υπόδειγμα εκείνοι οι αριθμοί που τελειοποιούνται από τη φύση. Άλλοι, κάνοντας διάκριση ανάμεσα στους δυο, αφηγήθηκαν το δόγμα τους με έναν περισσότερο σαφή και τέλειο τρόπο. Αν είναι όμως αναγκαίο να μιλήσουμε σχετικά με τη διαφορά αυτών των μονάδων και την έλλειψη διαφοράς τους, πρέπει να πούμε ότι οι μονάδες που υπάρχουν σε ποσότητα δεν πρόκειται με κανένα τρόπο να επεκταθούν σε ουσιώδεις αριθμούς. Όταν όμως ονομάζουμε ουσιώδεις αριθμούς τις μονάδες, πρέπει να βεβαιώσουμε ότι όλες τους απέχουν αμοιβαία μεταξύ τους εξαιτίας της ίδιας της διαφοράς και ότι στερούνται διαφοράς εξαιτίας της ομοιότητας. Είναι επίσης φανερό ότι αυτές που ανήκουν στην ίδια τάξη, περιέχονται μέσω αμοιβαίας σύγκρισης περισσότερο στην ομοιότητα παρά στη διαφορά, ενώ εκείνες που βρίσκονται σε διαφορετικές τάξεις, αναφέρονται κυρίως στην ανομοιότητα μέσω της κυριαρχίας της διαφοράς. Επιπροσθέτως, οι Πυθαγόρειοι ισχυρίζονταν ότι η φύση παράγει τα αισθητά από τους αριθμούς· αυτοί όμως οι αριθμοί δεν ήταν μαθηματικοί, αλλά φυσικοί - και καθώς μιλούσαν συμβολικά, δεν είναι απίθανο να εξηγούσαν κάθε ιδιότητα των αισθητών με μαθηματικούς όρους. Εν τούτοις, λέει ο Συριανός, το να θεωρήσουμε ότι οι Πυθαγόρειοι κατείχαν μόνο τη γνώση των αισθητών αριθμών, δεν είναι μόνο γελοίο, αλλά και ασεβές. Διότι αυτοί όντως έλαβαν από τη θεολογία του Ορφέα τις αρχές των νοητών και διανοητικών αριθμών, τους προσέδωσαν πλούσια ανάπτυξη και επέκτειναν την επικράτεια τους μέχρι τα ίδια τα αισθητά. Έτσι έμεινε χαρακτηριστικό των Πυθαγορείων το ρητό, «όλα τα πράγματα εξομοιώνονται με τον αριθμό». Για αυτό ο Πυθαγόρας στον Ιερό Λόγο λέει με σαφήνεια ότι «αριθμός είναι ο κυβερνήτης των μορφών και των ιδεών και είναι η αιτία θεών και δαιμόνων». Επίσης υποθέτει ότι για τον αρχαιότατο και με τέχνη κυβερνώντα θεό, ο αριθμός είναι ο κανόνας και ο τεχνικός λόγος, και η διάνοια και η μη παρεκκλίνουσα ισορροπία της σύνθεσης και γένεσης όλων των πραγμάτων». (Αυτός μεν Πυθαγόρας, έν τώ ιερώ λόγω, διαρρήδην μορφών και ιδεών κράντορα τον αριθμόν έλεγεν είναι, και θεών και δαιμόνων αίτιον και τώ πρεσβυτάτω και κρατιστεύοντι τεχνίτη θεώ κανόνα, καί λόγον τεχνικόν, νουν τε και σταθμάν ακλινέσταταν τον αριθμόν υπείκε συστάσιος και γενέσεως των πάντων.) Ο Συριανός προσθέτει: «Και ο Φιλόλαος διακήρυξε ότι ο αριθμός είναι ο κυβερνών και αυτογέννητος δεσμός της αιώνιας διατήρησης των επίγειων φύσεων». (Φιλόλαος δέ, της των κοσμικών αιωνίας διαμονής την κρατιστεύουοαν και αυτογενή συνοχήν είναι απεφήνατο τον αριθμόν.) «Και ο Ίππασος, και όλοι εκείνοι που προορίζονταν για την πενταετή σιωπή, ονόμαζαν τον αριθμό όργανο του δημιουργού του σύμπαντος ικανό να κρίνει, και το πρώτο παράδειγμα της επίγειας δημιουργίας». (Οι δέ περί Ίππασον ακουσματικοί είπον κριτικόν κοσμουργού θεού όργανον, και, παράδειγμα πρώτον κοσμοποιΐας.) Πώς θα ήταν δυνατόν επομένως να μιλήσουν με τόσο θαυμάσια λόγια για τον αριθμό, αν δε θεωρούσαν ότι κατέχει μια ουσία χωριστή από τις αισθήσεις και μια δημιουργική υπερβατικότητα, που είναι ταυτόχρονα και παραδειγματική;
________________ 1. Οι μορφές υπάρχουν στην ακρότητα της νοητής τριάδας. Η τριάδα απαρτίζεται από ύπαρξη, ζωή και διάνοια. Αλλά η ύπαρξη και η ζωή, με όλα τα περιεχόμενα τους, εμπλέκονται εδώ σε μια αδιαίρετη ενότητα. Βλέπε τη μετάφραση μου του Πρόκλου σχετικά με τη Θεολογία του Πλάτωνα. 2. Στο Μετά τα Φυσικά του Αριστοτέλη, Βιβλίο 13.
THOMAS TAYLOR Η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΤΩΝ ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΩΝ Μετάφραση Μαρία Οικονομοπούλου Εκδόσεις ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ 1995
Ἐλθέ, μάκαιρα θεά, μάλ’ ἐπήρατον εἶδος ἔχουσα, Ψυχῇ γάρ σε καλῶ σεμνῇ, ἁγίοισι λόγοισι. (Έλα, θεά μακαριστή και τρισχαριτωμένη, Σε κράζω με ψυχή σεμνή, σε κράζω με άγια λόγια!) Ορφικός Ύμνος εις Αφροδίτην
Σ’ ένα παλάτι αρχοντικό στον ξακουσμένο τόπο ξενιτεμένη βρίσκεται κι άφταρτη βασιλεύει μαρμαρογέννητη θεά, της Μήλος η Αφροδίτη. Από μπροστά της ο Καιρός περνάει, δεν την αγγίζει, τα μάτια της δε δέχονται το φως από τον ήλιο, και λάμπουν όλα γύρω της απ’ τη δική της λάμψη· τα μάτια της αδάκρυτα σ’ άλλους τα δάκρυα φέρνουν, τα στήθη της αμάραντα καρδιόχτυπο δεν έχουν, όμως ραγίζουν τις καρδιές, τα γόνατα λυγίζουν· τα χείλη της αγέλαστα τους πονηρούς φοβίζουν, και τα κομμένα χέρια της βαθιά οι καρδιές τα νιώθουν να ξεριζώνουν στοχασμούς ανάξιους, φαύλα πάθη· και το παλάτ’ είν’ εκκλησιά που αντί βωμούς και εικόνες κρατεί τον ίδιο το θεό μέσα φανερωμένο, κι όλο από Νότο και Βοριά κι Ανατολή και Δύση μπροστά της κόσμος σέρνεται για να την προσκυνήσει. Μια μέρα απ’ της Ελλάδας του τα γαλανά ακρογιάλια πρόβαλεν ένας Ποιητής στο αρχοντικό παλάτι και ξαγναντεύει τη θεά κι εμπρός της γονατίζει και σμίγει παρακαλεστά τα χέρια του και λέει:
-Δέσποινα μεγαλόχαρη σε μακρυσμένες χώρες, στα χώματα της ξενιτιάς Κυρά μαρμαρωμένη, βασίλισσα που κυβερνάς άλλα βασίλεια τώρα, θεά που ζεις αθάνατη μακριά απ’ τον Όλυμπό σου! Απ’ των Κυθήρων τα νερά κι απ’ τους αφρούς της Κύπρος κι από τον καθαρότατον αέρα της Αθήνας κι από τ’ Αργίτικα βουνά κι απ’ της Ηλείας τους κάμπους κι από την ηλιοφώτιστην Ελλάδα, απ’ την πατρίδα σου φέρνω ένα παράπονο και το σκορπώ απ’ τα βάθη της φλογισμένης μου καρδιάς γονατιστός μπροστά σου. Μάρμαρο αθάνατον, οπού σφιχτά σε περιχύνει τόση ζωή και δύναμη και όση ποτέ δεν έχει το ευκολοσύντριφτο κορμί λιγόζωου του ανθρώπου, θεά, τέτοιο παράπονο μην το καταφρονέσεις, κι α δεν τ’ ακούς να χύνεται στου Πλάτωνα τη γλώσσα κι α δε μετράει τα λόγια του Ομηρική αρμονία. Ήρθανε χρόνια δίσεχτα, τα Ομηρικά τραγούδια σώπασαν πια, βουβάθηκαν οι Πλάτωνες για πάντα, και των βουνών σου οι μέλισσες μακριά σε ξένα χείλη το παραιτούν το μέλι τους, και οι ποιητές που τώρα με τα συντρίμμια απόμειναν στην έρημην Ελλάδα μιλούν γλώσσ’ ανυπόταχτη, λαχταριστή, θρεμμένη με των ελληνικών βουνών τον πάναγνον αέρα, αλλά γλυκιά και γνώριμη στα θεϊκά τ’ αφτιά σου, γιατ’ είναι γλώσσα της ζωής και γλώσσα της αλήθειας! Τώρα τα λόγια μου άσχημα κι αν σου φανούν και κρύα, κι άψυχο το παράπονο, μη με καταφρονέσεις· όλα μπροστά σου είν’ άψυχα, κι αυτά κι ο κόσμος όλος, μπροστά σου ακόμα κι οι θεοί, παλιοί και νέοι και όλοι, δείχνονται σα φαντάσματα που νόημα δεν έχουν. Κι αν κρύβει ο κόσμος λεβεντιά και νιότη αν κρύβει ακόμα, είναι γιατί δεν έχασε τη χάρη να σε νιώθει και να θαμπώνεται από σε και να σε προσκυνάει!
Αυγή, στου κόσμου την αυγήν επρωτοφανερώθης! Εσ’ είσαι αλάθευτη θεά κι ανίκητη παρθένα, εσύ και δε γεννήθηκες από κοιλιά μητέρας και τ’ αστροστέφανου ουρανού κόρη μονάκριβ’ είσαι. Αμόλυντη κι ατέλειωτη καθώς εκείνος, μένεις ψηλότερ’ από τις χαρές, ψηλότερ’ απ’ τις λύπες. Ποτέ, ποτέ δε σ’ άγγιξαν του κόσμου οι αμαρτίες. Άξιο του Άρη ταίριασμα, κι όχι ερωμένη χαύνη, βροντολογούσαν άρματα στα θεία σου στήθη επάνω, κι εκείνοι που σε λάτρευαν ένιωθαν την καρδιά τους πιο αντρειωμένα να χτυπά, και τ’ άσπρα περιστέρια παρθένες τα ’φερναν σ’ εσέ, κι οι νικητές του κόσμου, ορκίζονταν οι Καίσαρες στο μέγα τ’ όνομά σου. Μα ήρθανε χρόνια δίσεχτα, κι ανήμπορος ο κόσμος σέρνεται στον κατήφορο, ξεφαντωτής, και πέφτει και τυφλωμένα πίστεψε το πως κι εσύ του μοιάζεις, και σε φαντάστηκε τρελή μητέρα που τα πάθη μικρά, τυφλά κι ακράτητα γεννάς μες στις καρδιές μας και σε κατέβασε, θεά, κι εσένα ο Πραξιτέλης απ’ τ’ άγια τ’ άστρα εκεί ψηλά στην ομορφιά της Φρύνης! Τότε κι εσύ, περήφανη, η καταφρονεμένη από ένα κόσμον άμυαλον, όμως μητέρα πάντα, αντί να σιχαθείς τη γη, και παιδεμούς να στείλεις, της γης τα σπλάχνα τ’ άνοιξες και κρύφτηκες κι εχάθης. Έτσι απ’ τα ύψη τ’ ουρανού με στοχασμού γοργάδα ο θυμωμένος κεραυνός τρυπάει τη γη και πάει.
Χιλιάδες χρόνια πέρασαν για να φανείς και πάλι! Ω! δόξα να ’χει τ’ άγνωστο λισγάρι του χωριάτη που κύλισε του τάφου σου την πέτρα κι αναστήθης! Κι είδες τον κόσμο αλλιώτικο, και την Ελλάδαν άλλη και ξένη την Ανατολή και βάρβαρη τη γη σου, και σα να μην τη γνώρισες, διάβηκες προς τη Δύση!
Γύρισε πάλι, γύρισε στα μέρη που εγεννήθης! Ό,τι κι αν είσαι, δύναμη, βασίλισσα, όνειρο, ίσκιος, θεά της ομορφιάς, πηγή της αρετής, ω Νίκη, γύρισε πάλι, ω! γύρισε στα μέρη που εγεννήθης. Χιλιάδες χρόνια πέρασαν, κι ακόμα σε προσμένει σα νά ηταν χτες που σ’ έχασε, χλωμός, ξεψυχισμένος, στα πορφυρά του σάβανα, στ’ ανθόπλεχτο κλινάρι ο λυγερός σου ο Άδωνις, ο μοσχαναθρεμμένος.
Μοσχοβολούν τριγύρω του σε κρυσταλλένιες γάστρες κάθε λογής άνθη, καρποί, και φύλλα και κλωνάρια, σε καλαθάκια ολάργυρα τα μήλα ευωδιάζουν, κι ανθούνε του δακρύου σου βλαστάρια κι οι ανεμώνες, και βαλσαμώνουν μυρουδιές απ’ τη Συρία και κάνουν τον ύπνο σου γλυκύτατο στο νεκροκρέβατό του κι η χλόη σιμά στα πόδια του φυτρώνει βελουδένια και πλέκουν αποπάνω του τα δέντρα πυκνούς ίσκιους, χαϊδευτικά τού γλείφουνε τα χέρια του τ’ αγρίμια, και φτερουγιάζουν οι έρωτες από ένα δέντρο σ’ άλλο, και σαν αηδόνια κελαηδούν, σαν πεταλούδες παίζουν, και τρέχει ακόμα διάφανο ξανθό το θείο του αίμα, κι από την κάθε στάλα του φυτρώνει κι ένα ρόδο. Όμως κανείς, ούτε δεντρά κι αηδόνια και λουλούδια, ούτε χορτάρια πράσινα και μήλ’ αφροπλασμένα, ούτε ξανθόφτεροι έρωτες κι ανήμερα θηρία, ούτε χρυσά στολίσματα και δώρα ελεφαντένια, ούτε ουράνια κι ουδέ γη κι ουδέ θεός κανένας καμιά δεν έχουν δύναμη να τον νεκραναστήσουν τον Άδωνι το λυγερό το μοσχαναθρεμμένο· κι εσύ μονάχα, εσύ, θεά, τα Τάρταρα προστάζεις νικάς τον Άδη, στη ζωή γυρίζεις τον καλό σου!… Γύρισε πάλι, γύρισε στα μέρη που εγεννήθης! Ο λυγερός σου ο Άδωνις άλλαξε τ’ όνομά του. Γιά ιδές! παρόμοια σαν αυτόν σε καρτερεί, νομίζεις, νεκρή βασίλισσα η Ελλάς, νεκρή και ξαπλωμένη σα σε κρεβάτι ολόχρυσο στη γη της την πανώρια· και γύρω της μοσχοβολά και λάμπ’ η φύσις, ίδια, φωτοχυμένη, πλούσια, φωλιά για ερωτεμένους, τον ύπνο της πολύπαθης γλυκαίνει, ναναρίζει, σκορπίζει χάιδια μητρικά, χίλια τραγούδια λέει, μα πια δεν έχει δύναμη να της φωνάξει: Σήκω! Γύρισε πάλι, ω! γύρισε να τη νεκραναστήσεις! Σε καρτερούν τα Κύθηρα κι η Πάφος σου κι η Αθήνα, η Σπάρτ’ η ανυπόταχτη, το φημισμένο το Άργος, θεά, στον Ακροκόρινθο σε καρτερούν, και πέρα στ’ αγαπημένα σου βουνά, στις ακριβές σου χώρες… Σε καρτερούν; ω! τί γλυκιά της φαντασίας απάτη!… Είναι χαμένη η πίστη σου, χαλάσματα οι ναοί σου, και τα χλωρά στεφάνια σου μαραίνονται σε ξένα χέρια, τα περιστέρια σου φωλιάζουν αλλού τώρα, κι όπου έστεκαν παλάτια σου χρυσομαρμαρωμένα, γυρνούν αγρίμια, όρνια πετούν, πατούν βαρβάρων πόδια.
Αλλά κι αν χάθ’ η πίστη σου και αν πάνε κι οι ναοί σου, κάμε, θεά, το θάμα σου, και πλάσε τις καρδιές μας αγνές, διπλοθεμέλιωτες, άφταρτες εκκλησιές σου. Γύρισε πάλι, γύρισε στα μέρη που εγεννήθης, άστρο της νιότης, πρόβαλε, ξανάνιωσέ μας πάλι. Εσύ που μες στα σωθικά πόθους, φωτιές ανάφτεις, άναψε μες στα σπλάχνα μας φλόγες, βαθιές αγάπες, και σπείρε μας τη δύναμη για τα μεγάλα τα έργα! Κι όπως οι Καίσαρες, προτού να πολεμήσουν, είχαν σημάδι νίκης κι έκραζαν το ιερό όνομά σου, κάμε να ξανανθίσουμε και να φανούμε πάλι ανίκητοι με τ’ όνομα στα χείλη το δικό σου. Εσύ που διώχνεις το βοριά και σβεις τ’ αστροπελέκι και τη γαλήνη γαλανή στα πέλαγα στυλώνεις, διώξε τις έχθρες από μας, τα πρόστυχα τα πάθη, κράτα τους νιους αμόλυντους, του γέρους τιμημένους, κι εσύ που στέλνεις μαλακό το αγέρι στο καράβι κι ίσα το σπρώχνει, ολόισα, με τα πανιά απλωμένα, μακριά από ξέρες και κακά, στο ποθητό λιμάνι, διώξε κι απ’ της πατρίδας μας τριγύρω το καράβι τ’ αχόρταγα τα κύματα, τη μαύρη ανεμοζάλη, κι ίσα κι ολόισα σπρώξε το με τα πανιά απλωμένα μακριά από ξέρες και κακά, στης Δόξας το λιμάνι!
Μεταφρασμένο από τα εβραϊκά από τον Ελιφάς Λεβί Θα σου δώσω τώρα το Κλειδί του Βασιλείου των Πνευμάτων. Το Κλειδί αυτό θα είναι το ίδιο μ' εκείνο των μυστηριωδών αριθμών της Γιετζιρά(α). Τα Πνεύματα κυβερνώνται από τη φυσική και παγκόσμια ιεραρχία των πραγμάτων. Τρία διοικούν τρία διά μέσου του Τρία. Υπάρχουν τα Πνεύματα του επάνω, εκείνα του κάτω κι εκείνα του Κέντρου. Μετά αν αντιστρέψεις την Ιερή Σκάλα, αν κατέβεις αντί ν' ανέβεις, θ' ανακαλύψεις την αντιιεραρχία των Κελύφων ή των νεκρών Πνευμάτων. Να θυμάσαι μόνο ότι οι Ηγεμονίες του ουρανού, οι Αρετές και οι Δυνάμεις δεν είναι πρόσωπα αλλά αξιώματα. Είναι οι βαθμίδες της Ιερής Σκάλας πάνω στην οποία τα Πνεύματα ανεβαίνουν και κατεβαίνουν. Μιχαήλ, Γαβριήλ, Ραφαήλ και άλλοι δεν είναι ονόματα αλλά τίτλοι. Ο πρώτος από τους αριθμούς είναι η Μονάδα. Η πρώτη από τις θείες συλλήψεις που καλούνται Σεφιρώθ είναι η Κεθέρ ή το Στέμμα. Η πρώτη κατηγορία Πνευμάτων είναι οι ΧΑΪΟΘ ΧΑ-ΚΑΔΕΣ ή οι Διάνοιες του θείου Τετραγράμματου, τα γράμματα του οποίου συμβολίζονται με τα μυστηριώδη ζώα στην προφητεία του Ιεζεκιήλ. Η εξουσία τους είναι η μονάδα και η σύνθεση. Αντιστοιχούν στη διάνοια. Έχουν αντιπάλους τους Θαμιήλ ή Δικέφαλους, τους Δαίμονες της εξέγερσης και της αναρχίας, των οποίων οι δύο αρχηγοί, πάντα σε πόλεμο μεταξύ τους, είναι ο Σατάν και ο Μολόχ. Ο δεύτερος αριθμός είναι το δύο- η δεύτερη Σεφιρά είναι η Χόκμα ή Σοφία. Τα Πνεύματα της Σοφίας είναι οι ΑΟΥΦΑΝΙΜ, ένα Όνομα που σημαίνει τους τροχούς, επειδή όλα ενεργούν στον ουρανό σαν πελώριοι τροχοί στολισμένοι με τ' άστρα. Η εξουσία τους είναι η αρμονία. Αντιστοιχούν στη Λογική. Έχουν αντιπάλους τους Χατιδιγίλ ή τα Κελύφη τα οποία προσκολλώνται σε υλικές και πλανερές εμφανίσεις. Ο αρχηγός τους, ή μάλλον ο οδηγός τους, αφού τα κακά Πνεύματα δεν υπακούουν σε κανένα, είναι ο Βελζεβούβ, που το όνομα του σημαίνει ο Θεός των Μυγών, επειδή οι μύγες μαζεύονται στα σαπισμένα πτώματα. Ο τρίτος αριθμός είναι το τρία. Η τρίτη Σεφιρά είναι η Μπίνα ή Κατανόηση. Τα Πνεύματα της Μπίνα είναι οι ΑΡΑΛΙΜ ή οι Ισχυροί. Η εξουσία τους είναι η δημιουργία ιδεών αντιστοιχούν στη δραστηριότητα και στην ενέργεια της σκέψης. Έχουν αντιπάλους τους Σαταριήλ ή κρυμμένους, τους Δαίμονες του παραλογισμού, της νοητικής αδράνειας και του μυστηρίου. Ο αρχηγός τους είναι ο Λουσιφούγκε, που λανθασμένα και αντιφραστικά καλείται Λούσιφερ(1) (όπως οι Ευμενίδες, που είναι οι Ερινύες, αποκαλούνται από τουςΈλληνες σεμνές). Ο τέταρτος αριθμός είναι το τέσσερα. Η τέταρτη Σεφιρά είναι η Γκεδουλά ή Χέσεδ, Μεγαλοπρέπεια ή Έλεος. Τα Πνεύματα της Γκεδουλά είναι οι ΧΑΣΜΑΛΙΜ ή Φωτεινοί. Η εξουσία τους είναι η αγαθοεργία - αντιστοιχούν στη φαντασία. Έχουν αντιπάλους τους Γαμχικόθ ή Ταραξίες Ψυχών. Ο αρχηγός ή οδηγός αυτών των Δαιμόνων είναι η Ασταρόθ ή Αστάρτη, η μιαρή Αφροδίτη των Σύρων, που την απεικόνιζαν με το κεφάλι ενός γαϊδάρου ή ταύρου και με στήθη γυναίκας. Ο πέμπτος αριθμός είναι το πέντε. Η πέμπτη Σεφιρά είναι η Γκεμπουρά ή Δικαιοσύνη. Τα Πνεύματα της Γκεμπουρά είναι τα ΣΕΡΑΦΙΜ ή Πνεύμα τα του φλογερού ζήλου. Η εξουσία τους είναι η τιμωρία των ανομιών. Αντιστοιχούν στην ιδιότητα της σύγκρισης και της εκλογής. Έχουν αντιπάλους τους Γκόλαμπ ή υποκινητές, κακά Πνεύματα της οργής και της ανταρσίας με αρχηγό τους τον Ασμοδαίο, τον οποίον αποκαλούν επίσης Σαμαήλ ο Μαύρος. Ο έκτος αριθμός είναι το έξι. Η έκτη Σεφιρά είναι η Τιφερέθ, η Υπέρτατη Ομορφιά. Τα Πνεύματα της Τιφερέθ είναι οι ΜΑΛΑΧΙΜ ή οι Βασιλείς. Η εξουσία τους είναι η παγκόσμια αρμονία. Αντιστοιχούν στην κρίση. Έχουν αντιπάλους τους Ταγκαριρίμ ή Αμφισβητίες, αρχηγός των οποίων είναι ο Μπελφεγκόρ. Ο έβδομος αριθμός είναι το επτά. Η έβδομη Σεφιρά είναι η Νέτζα, η Νίκη. Τα Πνεύματα της Νέτζα είναι οι ΕΛΟΧΙΜ ή οι Θεοί, δηλαδή οι αντιπρόσωποι του Θεού. Η εξουσία τους είναι η πρόοδος και η ζωή· αντιστοιχούν στην ευαισθησία. Έχουν αντιπάλους τους Χαράμπ - Σεραπήλ ή Κόρακες του Θανάτου, με αρχηγό τους τον Βάαλ. Ο όγδοος αριθμός είναι το οκτώ. Η όγδοη Σεφιρά είναι η Χοδ ή αιώνια τάξη. Τα Πνεύματα της Χοδ είναι οι ΜΠΕΝΙ ΕΛΟΧΙΜ ή Γιοι των Θεών. Η εξουσία τους είναι η τάξη· αντιστοιχούν στην εσωτερική αίσθηση. Έχουν αντιπάλους τους Σαμαήλ ή ξεγελαστές, με αρχηγό τους τον Αδραμελέχ. Ο ένατος αριθμός είναι το εννιά. Η ένατη Σεφιρά είναι η Γιεσόδ ή το θεμέλιο. Τα Πνεύματα της Γιεσόδ είναι τα ΧΕΡΟΥΒΙΜ ή Άγγελοι, οι δυνάμεις των οποίων γονιμοποιούν τη γη και που στον εβραϊκό συμβολισμό παριστάνονται με μορφή ταύρων. Η εξουσία τους είναι η γονιμότητα. Αντιστοιχούν στις ιδέες της αλήθειας. Έχουν αντιπάλους τους Γαμαλιήλ ή ανήθικους, βασίλισσα των οποίων είναι η Λίλιθ ή δαιμόνισσα των οργίων. Ο δέκατος αριθμός είναι το δέκα. Η δέκατη Σεφιρά είναι η Μαλκούθ ή το βασίλειο των Μορφών. Τα Πνεύματα της Μαλκούθ είναι οι ΙΣΙΜ ή οι ρωμαλέοι - είναι οι ψυχές των Αγίων, αρχηγός των οποίων είναι ο Μωυσής. (Ας μην ξεχνάμε ότι εδώ μιλάει ο Σολομών. — Ελιφάς Λεβί). Έχουν αντιπάλους τους μοχθηρούς που υπακούουν στη Ναχεμά, τη δαιμόνισσα της μιαρότητας. Οι μοχθηροί συμβολίζονται με τα πέντε καταραμένα έθνη που ήθελε να καταστρέψει ο Ιησούς του Ναυή. Ο Ιησούς, ο Σωτήρας, είναι ένα σύμβολο του Μεσσία. Το Όνομά του σχηματίζεται από τα γράμματα του θείου Τετραγράμματου, αλλαγμένα μέσα στο Πεντάγραμμο με την προσθήκη του γράμματος Σιν. Κάθε γράμμα σ' αυτό το Πεντάγραμμο αντιπροσωπεύει μια δύναμη του καλού χτυπημένη από τα πέντε καταραμένα έθνη. Γιατί η αληθινή ιστορία του λαού του Θεού είναι ο αλληγορικός μύθος της Ανθρωπότητας. Τα πέντε καταραμένα έθνη είναι: 1. Οι Αμαλεκίτες ή Επιδρομείς. 2. Οι Γκεμπουρίμ ή Βίαιοι. 3. Οι Ραφαίμ ή Δειλοί. 4. Οι Νεφιλίμ ή Φιλήδονοι. 5. Οι Ανακίμ ή Αναρχικοί. Οι Αναρχικοί νικώνται από το Γιόδ, που είναι το σκήπτρο του Πατέρα. Οι Βίαιοι νικώνται από το Χε, που είναι η ευγένεια της μητέρας. Οι δειλοί νικώνται από το Βαύ, που είναι το ξίφος του Μιχαήλ και η γέννηση μέσα από τον πόνο. Οι Φιλήδονοι νικώνται από το δεύτερο Χε, που είναι ο οδυνηρός τοκετός της μητέρας. Τέλος, οι Επιδρομείς νικώνται από το Σιν, που είναι η φωτιά του Κυρίου και ο εξισορροπητικός Νόμος της Δικαιοσύνης. Οι πρίγκιπες των διεστραμμένων Πνευμάτων είναι οι ψεύτικοι θεοί τους οποίους λατρεύουν. Η Κόλαση δεν κυβερνάται παρά μόνο απ' αυτόν το μοιραίο νόμο ο οποίος τιμωρεί τη διαστροφή και διορθώνει το λάθος, γιατί οι ψεύτικοι θεοί υπάρχουν μόνο μέσα στην πλάνη των οπαδών τους. Ο Βάαλ, ο Μπελφεγκόρ, ο Μολόχ, ο Αδραμελέχ ήταν τα είδωλα των Συρίων είδωλα χωρίς ψυχή, είδωλα που έχουν καταστραφεί πια και που μόνο τ' όνομά τους παραμένει. Ο αληθινός Θεός νίκησε όλους τους δαίμονες και η αλήθεια θριάμβευσε πάνω στην πλάνη. Έτσι οι πόλεμοι του Μιχαήλ ενάντια στον Σατάν είναι τα σύμβολα της κίνησης και της προόδου των Πνευμάτων. Ο Διάβολος είναι πάντα ένας θεός της άρνησης. Οι επικυρωμένες ειδωλολατρείες είναι θρησκείες στην εποχή τους. Οι απαρχαιωμένες ειδωλολατρείες είναι δεισιδαιμονίες και ιεροσυλίες. Το Πάνθεον των Φαντασμάτων είναι ο ουρανός του αμαθούς. Το Δοχείο των Φαντασμάτων είναι η Κόλαση. Όμως όλα αυτά υπάρχουν μόνο στη φαντασία του όχλου. Για τον σοφό ουρανός είναι η υπέρτατη Λογική και κόλαση είναι η τρέλα. Αλλά πρέπει εδώ να κατανοηθεί ότι χρησιμοποιούμε τη λέξη ουρανός με τη μυστική έννοια, σ' αντίθεση με τη λέξη Κόλαση. Για να καλέσει κανείς τα φαντάσματα αρκεί να μεθύσει ή να φτάσει στο επίπεδο της τρέλας· γιατί τα φαντάσματα είναι πάντα οι σύντροφοι της μέθης και του ίλιγγου. Ο φώσφορος της φαντασίας, όταν παραδίδεται σ' όλα τα καπρίτσια νεύρων υπερερεθισμένων και νοσηρών, γεμίζει με Τέρατα και παράλογα οράματα. Μπορούμε ακόμη να φτάσουμε στις παραισθήσεις, ανακατεύοντας μαζί τον ύπνο και τον ξύπνιο με τη χρήση ναρκωτικών αλλά τέτοιες ενέργειες είναι εγκλήματα ενάντιαστη φύση. Η σοφία διώχνει μακριά τα φαντάσματα και μας επιτρέπει να επικοινωνήσουμε με τα ανώτερα Πνεύματα μέσα από το διαλογισμό των Νόμων της Φύσης και τη μελέτη των ιερών αριθμών. (Εδώ ο βασιλιάς Σολομών απευθύνεται στο γιο του Ροβοάμ). Να θυμάσαι, γιε μου Ροβοάμ, ότι ο φόβος του Κυρίου είναι η αρχή της Σοφίας. Φυλάξου μακριά από εκείνους που δεν έχουν το φόβο του Κυρίου όταν θα φορέσεις το στέμμα σου. Μάθε να θριαμβεύεις πάνω στο φόβο με τη σοφία, και τα Πνεύματα θα κατεβούν από τον ουρανό για να σε υπηρετήσουν. Εγώ ο Σολομών, ο πατέρας σου, Βασιλεύς του Ισραήλ και της Παλμύρας, ζήτησα και έλαβα στο σύνολό της την ιερή Χόκμα, δηλαδή τη Σοφία του Κυρίου. Και έγινα βασιλεύς των Πνευμάτων του ουρανού και της γης, εξουσιαστής των κατοίκων του αέρα και των ζωντανών ψυχών της θάλασσας, επειδή κατείχα το Κλειδί των κρυμμένων πυλών του φωτός. Έκανα μεγάλα πράγματα με την αρετή των Σχήμα Χαμφοράς και των τριάντα δύο μονοπατιών της Γιετζιρά. Αριθμός, βάρος και μέτρο καθορίζουν τη μορφή των πραγμάτων η ουσία είναι μία και ο Θεός τη διαπλάθει αιώνια. Ευτυχισμένος αυτός που κατανοεί τα γράμματα και τους αριθμούς. Τα γράμματα προέρχονται από τους αριθμούς και οι αριθμοί από τις ιδέες και οι ιδέες από τις δυνάμεις και οι δυνάμεις από τους Ελοχίμ. Η σύνθεση των Ελοχίμ είναι το Σχήμα. Το Σχήμα είναι ένα, οι στήλες του είναι δύο, η δύναμή του είναι τρία, η μορφή του είναι τέσσερα, η αντανάκλασή του δίνει οκτώ, το οποίο πολλαπλασιασμένο με το τρία σου δίνει τους είκοσι τέσσερις θρόνους της Σοφίας. Πάνω σε κάθε θρόνο βρίσκεται ένα στέμμα με τρεις ακτίνες, κάθε ακτίνα φέρει ένα όνομα, κάθε όνομα είναι μια απόλυτη ιδέα. Υπάρχουν εβδομήντα δύο ονόματα(2) πάνω στα είκοσι τέσσερα στέμματα του Σχήματος. Θα γράψεις αυτά τα ονόματα πάνω σε τριάντα έξι εμβλήματα, δύο πάνω σε κάθε έμβλημα, ένα σε κάθε πλευρά του. Θα χωρίσεις αυτά τα εμβλήματα σε τέσσερις σειρές από εννιά η καθεμία, σύμφωνα με τον αριθμό των γραμμάτων του Σχήματος. Πάνω στην πρώτη σειρά θα γράψεις το γράμμα Γιοδ, που θα συμβολίζεται με το ανθισμένο ραβδί του Ααρών. Πάνω στη δεύτερη το γράμμα Χε, που θα συμβολίζεται με την κούπα του Ιωσήφ. Πάνω στην τρίτη το γράμμα Βαυ, που θα συμβολίζεται με το ξίφος του Δαβίδ, του πατέρα μου. Και πάνω στην τέταρτη το τελικό Χε, που θα συμβολίζεται με το χρυσό Σέκελ. Αυτά τα τριάντα έξι εμβλήματα θα γίνουν ένα βιβλίο το οποίο θα περιέχει όλα τα μυστικά της Φύσης. Και με τους διάφορους συνδυασμούς τους θα κάνεις τις Διάνοιες και τους Αγγέλους να μιλούν. (ΕΔΩ ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ ΤΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΤΟΥ ΣΟΛΟΜΩΝΤΑ)
____________________ α. Το «Σεφέρ Γιετζιρά» ή «Βιβλίο των Σχηματισμών», ένα από τα αρχαιότερα βιβλία της Καββάλας. 1. Λουσιφούγκε αυτός που φεύγει από το φως· Λούσιφερ Εωσφόρος αυτός που φέρνει την αυγή, το φως. 2. Τα 72 Μικρά Κλειδιά του Σολομώντα.
ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ TOY ΒΑΣΙΛΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΑ (ΣΟΛΟΜΩΝΙΚΗ) Έκδοση του Σ. Λίντελ Μακ Γκρέγκορ Μάθερς, από τα χειρόγραφα του Βρετανικού Μουσείου του Λονδίνου (1888) σε ελληνική απόδοση από τον Νικ. Παπάζογλου
Είναι ένας αγαθός γεροντάκος. Έπειτα από τριάντα χρόνων υπηρεσία, έχει να διατρέξει όλους τους βαθμούς. Γραφεύς στο πρωτόκολλο. Πάντα έκανε τη δουλειά του ευσυνείδητα, σχεδόν με κέφι. Σκυμμένος από το πρωί ως το βράδυ στο παρθενικό βιβλίο του, περνούσε τους αριθμούς και αντέγραφε τις περιλήψεις. Κάποτε, μετά την καταχώριση ενός εισερχομένου ή ενός εξερχομένου, ετράβαγε μια γραμμή που έβγαινε από την τελευταία στήλη και προχωρούσε προς το περιθώριο, έτσι σαν απόπειρα φυγής. Αυτή η ουρά δεν είχε θέση εκεί μέσα, όμως την τραβούσε βιαστικά, με πείσμα, θέλοντας να εκφράσει τον εαυτό του. Αν έσκυβε κανείς πάνω στην απλή και ίσια γραμμούλα, θα διάβαζε την ιστορία του καλού υπαλλήλου. Νέος ακόμη, μπαίνοντας στην υπηρεσία, εχαιρέτησε με συγκαταβατικό χαμόγελο του συναδέλφους του. Έτυχε να καθίσει σ' αυτήν την καρέκλα. Κ' έμεινε εκεί. Ήρθαν άλλοι αργότερα, έφυγαν, επέθαναν. Αυτός έμεινε εκεί. Οι προϊστάμενοί του τον θεωρούσαν απαραίτητο. Είχε αποκτήσει μια φοβερή, μοιραία ειδικότητα. Ελάχιστα πρακτικός άνθρωπος. Τίμιος, ιδεολόγος. Μ' όλη τη φτωχική του εμφάνιση, είχε αξιώσεις ευπατρίδου. Ένα πρωί, επειδή ο Διευθυντής του τού μίλησε κάπως φιλικότερα, επήρε το θάρρος, του απάντησε στον ενικό, εγέλασε μάλιστα ανοιχτόκαρδα και τον χτύπησε στον ώμο. Ο κύριος Διευθυντής τότε, μ' ένα παγωμένο βλέμμα, τον εκάρφωσε πάλι στη θέση του. Κ' έμεινε εκεί. Τώρα, βγαίνοντας κάθε βράδυ από το γραφείο, παίρνοντας τον παραλιακό δρόμο, βιαστικός βιαστικός, γυρίζοντας δαιμονισμένα το μπαστούνι του με την ωραία, νικέλινη λαβή. Γράφει κύκλους μέσα στο άπειρο. Και μέσα στους κύκλους τα σημεία του απείρου. Όταν περάσει τα τελευταία σπίτια, θ' αφήσει πάντα να ξεφύγει ψηλά με ορμή το μπαστούνι του, έτσι σαν απόπειρα λυτρωμού. Μετά τον περίπατο τρυπώνει σε μια ταβέρνα. Κάθεται μόνος, αντίκρυ στα μεγάλα, φρεσκοβαμμένα βαρέλια. Όλα έχουν γραμμένο πάνω απ' την κάνουλα, με παχιά, μαύρα γράμματα, τ' όνομά τους: Πηνειός, Γάγγης,. Μισισιπής, Τάρταρος. Κοιτάζει εκστατικός μπροστά του. Το τέταρτο ποτηράκι γίνεται ποταμόπλοιο, με το οποίο ταξιδεύει σε θαυμάσιους, άγνωστους κόσμους. Από τα πυκνά δέντρα, πίθηκοι σκύβουν και τον χαιρετάνε. Είναι ευτυχής.
Κώστας Καρυωτάκης Άπαντα [Νέα Εστία, Γ', 62, 15 Ιουλίου 1929]
Comme je descendais des Fleuves impassibles, Je ne me sentis plus guidé par les haleurs : Des Peaux-Rouges criards les avaient pris pour cibles Les ayant cloués nus aux poteaux de couleurs.
Πρώτη φορά κατέβαινα εκείνα τα ποτάμια, όταν κατάλαβα πως πια δεν είχα πλοηγούς. Κάτ’ Ινδιάνοι δαίμονες τους είχανε καρφώσει απάνω σε πολύχρωμα παλούκια και γυμνούς τώρα τους γέμιζαν με βέλη τα κορμιά.
J'étais insoucieux de tous les équipages, Porteur de blés flamands ou de cotons anglais. Quand avec mes haleurs ont fini ces tapages Les Fleuves m'ont laissé descendre où je voulais
Όχι πως μ’ ένοιαζε κανείς ναύτης ή πλοηγός, τόσο μπαμπάκι εγγλέζικο και στάρι από την Φλάντρα που είχα συντροφιά μέσα στ’ αμπάρι. Κάποτε έπαψ’ ο ορυμαγδός, ξεγαύριασαν οι δαίμονες· πάνε οι πλοηγοί. Και τα ποτάμια μ’ άφησαν να φύγω μοναχό όπου μου κατεβεί.
Dans les clapotements furieux des marées Moi l'autre hiver plus sourd que les cerveaux d'enfants, Je courus ! Et les Péninsules démarrées N'ont pas subi tohu-bohus plus triomphants.
Έναν χειμώνα ολόκληρο ξεχάστηκα -σαν το παιδί!- να τρέχω στων παράφορων κυμάτων τις πλαγιές, κι οι κάβοι οι αφιλόξενοι δεν γνώρισαν ποτέ πιο ένδοξες χαρές. Η τρικυμία βάφτισε τις πελαγίσιες μου ορμές.
La tempête a béni mes éveils maritimes. Plus léger qu'un bouchon j'ai dansé sur les flots Qu'on appelle rouleurs éternels de victimes, Dix nuits, sans regretter l'oeil niais des falots!
∆έκα τις νύχτες μέτρησα, χορεύοντας πιο αλαφρύ κι απ’ τον φελλό στον κλύδωνα τον θεριστή ψυχών. Και δεν νοστάλγησα - Για δες!- μήτε για μια στιγμή τα μάτια τα ηλίθια των φάρων και των φαναριών!
Plus douce qu'aux enfants la chair des pommes sures, L'eau verte pénétra ma coque de sapin Et des taches de vins bleus et des vomissures Me lava, dispersant gouvernail et grappin
Πιο ηδονικό κι απ’ τον χυμό του τρυφερού ξυνόμηλου στο στόμα του παιδιού, μου έλουσε πράσινο νερό τα έλατα του σκαριού. Πήρε τιμόνι, άγκυρα, παλάγκα και σκαρμούς κι έπλυνε απ’ την κουβέρτα μου τα ρόδινα κρασιά και τους παλιούς τους εμετούς.
Et dès lors, je me suis baigné dans le Poème De la Mer, infusé d'astres, et lactescent, Dévorant les azurs verts ; où, flottaison blême Et ravie, un noyé pensif parfois descend ;
Αυτό ήταν! Λούστηκα κι εγώ στο ποίημα το θαλασσινό. Έναστρο, γαλαξιακό, μάκρη γαλάζια χόρτασα ίσα μ’ εκεί που ένας νεκρός, από πνιγμό εκστατικός, πλανιέται στου ορίζοντα την κάτωχρη γραμμή.
Où, teignant tout à coup les bleuités, délires Et rythmes lents sous les rutilements du jour, Plus fortes que l'alcool, plus vastes que nos lyres, Fermentent les rousseurs amères de l'amour!
Εκεί που ξάφνου, βάφοντας το άκρο γαλάζιο με σπασμούς και με παλμούς -καθώς το φως της μέρας σπαρταρά να γεννηθεί- απ’ το αλκοόλ πιο δυνατή, κι απ’ τα τραγούδια πιο πλατιά, του έρωτα ζυμώνεται η ξανθή παραφορά!
Je sais les cieux crevant en éclairs, et les trombes Et les ressacs et les courants : Je sais le soir, L'aube exaltée ainsi qu'un peuple de colombes, Et j'ai vu quelque fois ce que l'homme a cru voir!
Είδα ουρανούς -και γνώρισα- κουρέλια από τις αστραπές· είδα τυφώνες κύματα: θεριά αφρισμένα, ρεύματα· κι είδα το δείλι, κι έμαθα το χάραμα να υψώνεται: σμήνος περιστεριών· γνώρισα ό,τι ο άνθρωπος νομίζει πως γνωρίζει.
J'ai vu le soleil bas, taché d'horreurs mystiques, Illuminant de longs figements violets, Pareils à des acteurs de drames très-antiques Les flots roulant au loin leurs frissons de volets!
Τον ήλιο είδα να σέρνεται στην τρύπα του με μυστικούς τρόμους χαρακωμένος, σπέρνοντας πίσω πήγματα πορφύρας και φωτός -μάσκες αρχαίων τελετών- καθώς το κύμα έκλεινε μια πουπουλένια αυλαία πάνω απ’ τις αποστάσεις.
J'ai rêvé la nuit verte aux neiges éblouies, Baiser montant aux yeux des mers avec lenteurs, La circulation des sèves inouïes, Et l'éveil jaune et bleu des phosphores chanteurs!
Την σμαραγδένια ανταύγεια της χιονισμένης νύχτας είδα στον ύπνο μου βαθιά, φιλί που ανέτειλε αργά στο βλέμμα της θαλάσσης, δρολάπι απίστευτων χυμών, κίτρινα-μπλε ξυπνήματα εωσφορικών κελαϊδισμών!
J'ai suivi, des mois pleins, pareille aux vacheries Hystériques, la houle à l'assaut des récifs, Sans songer que les pieds lumineux des Maries Pussent forcer le mufle aux Océans poussifs!
Μήνες πολλούς ατένιζα τις φουσκοθαλασσιές να οργώνουν, σαν υστερικές αγέλες αγελάδων, τις ξέρες κι ούτε μια στιγμή δεν σκέφτηκα το φωτεινό πόδι της Παναγιάς να διώχνει τις ασθμαίνουσες μουσούδες των ωκεανών!
J'ai heurté, savez-vous, d'incroyables Florides Mêlant aux fleurs des yeux de panthères à peaux D'hommes ! Des arcs-en-ciel tendus comme des brides Sous l'horizon des mers, à de glauques troupeaux !
Για φανταστείτε! Χτύπησα σε ανήκουστα κοράλλια, που άνθιζαν μάτια πάνθηρα με σάρκα ανθρωπινή: ίριδες κάτω απ’ την γραμμή του ορίζοντα, σαν τα ινία, γλαυκά κοπάδια να κρατούν!
J'ai vu fermenter les marais énormes, nasses Où pourrit dans les joncs tout un Léviathan! Des écroulement d'eau au milieu des bonaces, Et les lointains vers les gouffres cataractant!
Είδα -και γνώρισα- καυτούς βάλτους, παγίδες αχανείς, που μέσα στα καλάμια τους σάπιζε ο Λεβιάθαν! ∆ίνες, ερέβη αιφνίδια στη μέση της γαλήνης και μάκρη απροσμέτρητα στην άβυσσο να πέφτουν!
Glaciers, soleils d'argent, flots nacreux, cieux de braises! Échouages hideux au fond des golfes bruns Où les serpents géants dévorés de punaises Choient, des arbres tordus, avec de noirs parfums!
Και παγετώνες, ουρανούς σαν κάρβουνα αναμμένα, μαργαριτάρια κύματα, ήλιους μαλαματένιους! Τρομακτικά ναυάγια σε κόλπων κόλπους σκοτεινούς, όπου γιγάντια ερπετά - βορά κοριών- στα γέρικα τα δέντρα έζεχναν μαύρο!
J'aurais voulu montrer aux enfants ces dorades Du flot bleu, ces poissons d'or, ces poissons chantants. - Des écumes de fleurs ont bercé mes dérades Et d'ineffables vents m'ont ailé par instants.
Ήθελα να ’χ’ απάνω μου παιδιά, για να τους δείξω αφρόψαρα, χρυσόψαρα, δελφίνια. Αφρών ανθοί νανούρισαν τη ρότα μου και άνεμοι απίστευτοι μου έδωσαν φτερά.
Parfois, martyr lassé des pôles et des zones, La mer dont le sanglot faisait mon roulis doux Montait vers moi ses fleurs d'ombre aux ventouses jaunes Et je restais, ainsi qu'une femme à genoux…
Κάποτε, εγώ μαρτυρικό έρμαιο πόλων και ζωνών παράδερνα· κι η θάλασσα, που γλύκανε λυγμό-λυγμό το σκαμπανέβασμά μου, άπλωνε καταπάνω μου τα σκοτεινά λουλούδια της με κίτρινες βεντούζες. Τ’ άπλωνε και γονάτιζα εκεί σαν θηλυκό…
Presque île, balottant sur mes bords les querelles Et les fientes d'oiseaux clabaudeurs aux yeux blonds Et je voguais, lorsqu'à travers mes liens frêles Des noyés descendaient dormir, à reculons!
Σχεδόν νησί, που έτριζε παρόχθιες μάχες των πουλιών, χάβρες πουλιών και κουτσουλιές πουλιών με μάτια ξέθωρα- πήγαινα κι όλο πήγαινα και απ’ τα λυτά σκοινιά μου, τον ύπνο τους γυρεύοντας, έσταζαν οι πνιγμένοι!
Or moi, bateau perdu sous les cheveux des anses, Jeté par l'ouragan dans l'éther sans oiseau, Moi dont les Monitors et les voiliers des Hanses N'auraient pas repêché la carcasse ivre d'eau ;
Όσο για μένα... ένα σκαρί που χάθηκε μες στα μαλλιά των κάβων και το τίναξε κουβάρι σ’ έναν ουρανό δίχως πουλιά ο τυφώνας, εγώ που καν το πτώμα μου -πνιγμένο από το αρμυρό μεθύσι- δεν θα ψάρευαν οι Αμερικάνοι ναυτικοί κι οι Τεύτονες ψαράδες·
Libre, fumant, monté de brumes violettes, Moi qui trouais le ciel rougeoyant comme un mur Qui porte, confiture exquise aux bons poètes, Des lichens de soleil et des morves d'azur,
Εγώ που ελεύθερο άχνισα μενεξεδένια αχλή και τρύπησα τον πορφυρό ορίζοντα σαν τοίχο, ζαχαρωτά που οι καλοί λατρεύουν ποιητές και μύξες του απέραντου γαλάζιου, τροπικές λειχήνες φορτωμένο·
Qui courais, taché de lunules électriques, Planche folle, escorté des hippocampes noirs, Quand les juillets faisaient crouler à coups de triques Les cieux ultramarins aux ardents entonnoirs ;
Κι ηλεκτρικοί ημισέληνοι με χάραξαν: ένα τρελό σανίδι, που παράδερνε με μόνη συντροφιά κατάμαυρους ιππόκαμπους, όταν ροπαλοφόρος ο Ιούλιος παράσπρωχνε το άνω γαλανό σε πύρινες χοάνες·
Moi qui tremblais, sentant geindre à cinquante lieues Le rut des Béhémots et les Maelstroms épais, Fileur éternel des immobilités bleues, Je regrette l'Europe aux anciens parapet! Εγώ, με τρόμο που ένοιωσα -πενήντα λεύγες το πολύ πιο πέρα- να ωρύονται από λαγνεία οι Βεεμώθ κι οι σκοτεινές ρουφήχτρες, αιώνιος κλωθογυριστής του ασάλευτου γαλάζιου νοστάλγησα των γηραιών στηθαίων την Ευρώπη!
J'ai vu des archipels sidéraux ! et des îles Dont les cieux délirants sont ouverts au vogueur : - Est-ce en ces nuits sans fond que tu dors et t'exiles, Million d'oiseaux d'or, ô future Vigueur ? -
Ναι· είδα τ’ αρχιπέλαγα των άστρων! Τα νησιά, που οι ξέφρενοί τους ουρανοί ανοίγουν μπρος στον ναυτικό -Εκεί, μες στις απύθμενες εκείνες νύχτες χαίρεσαι την εξορία του ύπνου σου, σμήνος χρυσό απροσμέτρητο, του μέλλοντος ω Σφρίγος;
Mais, vrai, j'ai trop pleuré ! Les Aubes sont navrantes. Toute lune est atroce et tout soleil amer : L'âcre amour m'a gonflé de torpeurs enivrantes. Ô que ma quille éclate ! Ô que j'aille à la mer!
Όμως -αλήθεια!- έκλαψα πολύ, πάρα πολύ. Είναι μια θλίψη κάθε αυγή, μια φρίκη το φεγγάρι, κι είναι ο ήλιος σαν πικρός. Με λήθαργους μεθυστικούς με μούλιασε του έρωτα η γύμνια η κοφτερή. Σκίσε καρίνα μου, άνοιξε, να φύγω στα βαθιά!
Si je désire une eau d'Europe, c'est la flache Noire et froide où vers le crépuscule embaumé Un enfant accroupi plein de tristesses, lâche Un bateau frêle comme un papillon de mai.
Η Ευρώπη! Αν έχει ένα νερό που τόσο λαχταρώ, είναι μια γούρνα δροσερή, μια γούρνα σκοτεινή που, όταν σκορπούν του δειλινού τα μύρα, ένα παιδί γεμάτο θλίψη κάθεται στα πόδια της κι αφήνει ένα καράβι τρυφερό σαν πεταλούδα του Μαγιού.
Je ne puis plus, baigné de vos langueurs, ô lames, Enlever leur sillage aux porteurs de cotons, Ni traverser l'orgueil des drapeaux et des flammes, Ni nager sous les yeux horribles des pontons.
Ω, κύματα! Στη λήθη σας τόσον καιρό λουσμένο, δεν γίνεται ν’ αφρίσω πια του μπαμπακιού το δρόμο· των σημαιών, των παρασείων το θράσος να διασχίσω και τις μαούνες, -τα φρικτά μάτια τους- να πλευρίσω.