ΑΡΝΗΤΙΚΗ ΥΠΑΡΞΗ – DION FORTUNE

1. Είναι πολλές οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο εσωτεριστής όταν προσπαθεί να διατυπώσει και να μεταδώσει τη φιλοσοφία του. Η γνώση που παίρνει από τα ανώτερα πεδία ύπαρξης απαιτεί μια διαδικασία διαφορετική από το συνηθισμένο τρόπο νόησης και μπαίνει σε λειτουργία μόνο όταν εγκαταλείπεται η σκέψη. Συνεπώς, οι ανώτερες μορφές υπερβατικών ιδεών είναι γνωστές και κατανοητές μόνο σε εκείνη την περιοχή της συνείδησης που ξεπερνάει τη σκέψη. Εκείνοι που μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτή την όψη της συνείδησης είναι ικανοί να λάβουν αυτές τις ιδέες στην αρχική τους μορφή. Για να μεταφέρει κανείς αυτές τις ιδέες σε όσους δεν έχουν την εμπειρία τέτοιων μορφών συνείδησης, πρέπει να τις μορφοποιήσει, διαφορετικά θα αποτύχει να μεταδώσει οποιεσδήποτε εντυπώσεις. Οι μυστικιστές χρησιμοποίησαν τις πιο απίθανες παρομοιώσεις στην προσπάθειά τους να μεταφέρουν τις εντυπώσεις τους. Οι φιλόσοφοι χάθηκαν μέσα σε φραστικούς λαβύρινθους. Οι Καββαλιστές, όμως, ακολουθούν μια διαφορετική μέθοδο. Δεν προσπαθούν να εξηγήσουν στο νου πράγματα για τα οποία είναι απροετοίμαστος. Του δίνουν μια σειρά συμβόλων, πάνω στα οποία πρέπει να διαλογιστεί και τον βοηθούν να χτίσει βήμα προς βήμα τη σκάλα συνειδητοποίησης. Έτσι θα μπορέσει να αναρριχηθεί εκεί που δεν μπορεί να φτάσει πετώντας. Ο συγκεκριμένος νους δεν είναι ικανός να συλλάβει την υπερβατική φιλοσοφία, όπως και το μάτι δεν μπορεί να δει τη μουσική.

2. Το Δέντρο της Ζωής, όπως συχνά τονίζεται, είναι περισσότερο μέθοδος παρά σύστημα. Εκείνοι που το διατύπωσαν, γνώριζαν ότι για να δει κανείς καθαρά, πρέπει πρώτα να αντιληφτεί και να συνειδητοποιήσει αυτό που βλέπει. Οι περισσότεροι φιλόσοφοι έχτισαν το σύστημά τους πάνω στην ιδέα του Απόλυτου. Με αυτόν τον τρόπο όμως απλά μετατόπισαν το πρόβλημα, γιατί το ανθρώπινο μυαλό δεν μπορεί ούτε να ορίσει, ούτε να συλλάβει το Απόλυτο. Μερικοί άλλοι στήριξαν το φιλοσοφικό τους οικοδόμημα πάνω σε μια άρνηση, δηλώνοντας ότι το Απόλυτο είναι και πρέπει πάντα να παραμένει άγνωστο. Οι Καββαλιστές δεν κάνουν τίποτε από όλα αυτά, λέγοντας πως το Απόλυτο είναι άγνωστο στη συνηθισμένη κατάσταση συνείδησης των ανθρώπινων όντων.

3. Έτσι, σύρουν ένα πέπλο σε κάποιο συγκεκριμένο σημείο της εκδήλωσης, όχι γιατί δεν υπάρχει τίποτα πιο πέρα, αλλά γιατί το μυαλό πρέπει να σταματήσει εκεί εξαιτίας του περιορισμού του. Όταν φτάσει στο ανώτερο στάδιο ανάπτυξής του, ώστε να αποσπαστεί η συνείδηση και να σταθεί στα δικά της πόδια, τότε μπορούμε να εισχωρήσουμε στα αποκαλούμενα Πέπλα της Αρνητικής Ύπαρξης. Μπορούμε να κατανοήσουμε τη φύση του κόσμου αν δεχτούμε τα Πέπλα σαν συμβατικές φιλοσοφικές ιδέες και συνειδητοποιήσουμε πως αντιστοιχούν σε ανθρώπινους περιορισμούς και όχι σε κοσμικές συνθήκες. Οι φιλοσοφικοί όροι αδυνατούν να εξηγήσουν την αρχή των πραγμάτων. Όσο και αν αναζητούμε τις πρώτες αρχές του κόσμου της εκδήλωσης, πάντα ανακαλύπτουμε μια προηγούμενη ύπαρξη. Μόνο όταν είμαστε έτοιμοι να σύρουμε το Πέπλο της Αρνητικής Ύπαρξης και να αποκαλύψουμε το μονοπάτι που οδηγεί πίσω στις πρώτες αρχές, θα δούμε αμυδρά την Πρωταρχική Αιτία. Η Πρωταρχική Αιτία δεν είναι μια αρχή χωρίς αιτία, αλλά μια Πρώτη Εμφάνιση στο επίπεδο της εκδήλωσης. Μέχρι εκεί μπορεί να φτάσει ο νους, όχι μακρύτερα. Πρέπει όμως να θυμόμαστε πάντα, ότι διαφορετικά μυαλά διανύουν διαφορετικές αποστάσεις και έτσι το Πέπλο σύρεται σε διαφορετικές θέσεις για τον καθένα. Ο αμαθής δεν προχωρεί μακρύτερα από την εικόνα του Θεού, που δείχνει ένα γέρο με μακριά κάτασπρα γένια, να στέκεται πάνω σε ένα θρόνο και να δίνει διαταγές για δημιουργία. Ο επιστήμονας θα προχωρήσει λίγο μακρύτερα μέχρι να αναγκαστεί να σύρει το πέπλο που ονομάζεται αιθέρας. Ο φιλόσοφος θα προχωρήσει ακόμα μακρύτερα μέχρι το πέπλο που ονομάζεται Απόλυτο. Ο μυημένος, όμως, θα προχωρήσει μακρύτερα από όλους τους άλλους, γιατί έχει μάθει να σκέφτεται με σύμβολα και τα σύμβολα είναι για το μυαλό αυτό που είναι τα εργαλεία για τα χέρια – μια προέκταση των δυνατοτήτων τους.

4. Ο Καββαλιστής διαλέγει σαν αφετηρία του το Κέτερ, το Στέμμα, την πρώτη Σεφίρα, που συμβολίζεται με τον αριθμό Ένα, τη Μονάδα και με το Σημείο μέσα στον Κύκλο. Από εκεί ιχνηλατεί προς τα πίσω τα τρία Πέπλα της Αρνητικής Ύπαρξης, αντί να αρχίσει από το Απόλυτο και να προσπαθήσει να εργαστεί προς τα εμπρός μέσα στην εξέλιξη. Αυτή η διαδικασία μπορεί να μη δίνει πλήρη γνώση της προέλευσης των πραγμάτων, αλλά βοηθάει το νου να ξεκινήσει από κάπου και να διατηρήσει τις ελπίδες του ότι θα τελειώσει κάποτε.

5. Ο Καββαλιστής, λοιπόν, ξεκινάει από εκεί που μπορεί – από το πρώτο σημείο που βρίσκεται μέσα στα όρια της πεπερασμένης συνείδησης. Το Κέτερ ταυτίζεται με την πιο υπερβατική μορφή του Θεού που μπορούμε να συλλάβουμε. Το Όνομά Του είναι Εχεγιέ, που μεταφράζεται στη Βίβλο σαν «Εγώ είμαι», ή πιο συγκεκριμένα, ο Αυθύπαρκτος Ένας, η Αγνή Ύπαρξη.

6. Οι λέξεις, όμως, δεν είναι τίποτα παραπάνω από λέξεις, εκτός και αν προκαλούν στο νου εντυπώσεις, πράγμα που δεν μπορούν να κάνουν από μόνες τους. Πρέπει να συσχετιστούν με άλλες ιδέες πριν αποχτήσουν κάποια σημασία. Αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε το Κέτερ μόνο όταν μελετήσουμε την Εκπόρευσή του, το Χόχμα, τη Δεύτερη Σεφίρα. Όταν εξετάσουμε και τα Δέκα Σεφιρόθ, είμαστε έτοιμοι να πλησιάσουμε το Κέτερ με δεδομένα κλειδιά για την κατανόηση της φύσης του. Όταν εργαζόμαστε πάνω στο Δέντρο είναι σοφότερο να συνεχίζουμε να ανεβαίνουμε παρά να σταματήσουμε και να συγκεντρωθούμε σε ένα μόνο σημείο μέχρι να το κατανοήσουμε, γιατί το ένα πράγμα εξηγεί το άλλο και η αντίληψη των σχέσεων μεταξύ των διαφορετικών συμβόλων είναι εκείνη που οδηγεί στη φώτιση. Τονίζουμε πάλι ότι το Δέντρο είναι μια μέθοδος χρησιμοποίησης του νου και όχι ένα σύστημα γνώσης.

7. Αυτή τη στιγμή δεν ασχολούμαστε με τη μελέτη των Εκπορεύσεων, αλλά με τις αρχές, σε όποιο βαθμό ελπίζει να τις κατανοήσει το ανθρώπινο μυαλό. Όσο παράδοξο και αν φαίνεται, θα εισχωρήσουμε βαθύτερα αν σύρουμε τα Πέπλα μπροστά από τα Σεφιρόθ, παρά αν προσπαθήσουμε να διαπεράσουμε το σκοτάδι. Θα συνοψίσουμε τότε την ουσία του Κέτερ σε μια πρόταση. Μια πρόταση που δεν μπορεί να έχει παρά ελάχιστη σημασία για το σπουδαστή που προσεγγίζει το θέμα για πρώτη φορά, αλλά η οποία πρέπει να διατηρηθεί κατά νου, γιατί σύντομα θα αρχίσει να διαφαίνεται η σημασία της. Με τον τρόπο αυτό ακολουθούμε την αρχαία εσωτερική παράδοση που δίνει στο σπουδαστή ένα σύμβολο διαλογισμού για επεξεργασία. Αυτή η διαδικασία θεωρείται προτιμότερη από μια συγκεκριμένη διδασκαλία που δεν θα έχει τίποτα να του μεταφέρει. Η σπερματική σκέψη, λοιπόν, που ρίχνουμε στον υποσυνείδητο νου του αναγνώστη είναι η εξής: «Το Κέτερ είναι το Μαλκούτ του Ανεκδήλωτου». Ο Μάδερς λέει: «Ο απέραντος ωκεανός αρνητικού φωτός δεν εκπορεύεται από ένα κέντρο, γιατί είναι χωρίς κέντρο, αλλά συμπυκνώνεται σε ένα κέντρο. Αυτό είναι το πρώτο από τα εκδηλωμένα Σεφιρόθ, το Κέτερ, το Στέμμα, η Πρώτη Σεφίρα».

8. Αυτές οι λέξεις είναι από μόνες τους αντιφατικές και ακατανόητες. Λέγοντας αρνητικό φως, εννοούμε απλά ότι αυτό που περιγράφεται, παρόλο που έχει κάποιες κοινές ιδιότητες με το φως, εντούτοις δεν είναι φως όπως το γνωρίζουμε. Αυτό λίγο μας βοηθάει στην περιγραφή μας. Μας λέγεται να μην κάνουμε το λάθος να το σκεφτούμε σαν φως, αλλά δε μας δίνεται ο τρόπος να το δούμε όπως πραγματικά είναι, γιατί το μυαλό δε διαθέτει τις κατάλληλες αντιπροσωπευτικές εικόνες και έτσι πρέπει να αναπτυχθεί από μόνο του. Βέβαια, αν και οι λέξεις δε μας λένε όλα όσα θα θέλαμε να ξέρουμε, μεταδίδουν κάποιες εικόνες στη φαντασία. Αργότερα, βυθίζονται στο υποσυνείδητο και από κει ανακαλούνται όταν ο συνειδητός νους έρθει σε επαφή με κάποιες σχετικές ιδέες. Έτσι η γνώση ολοένα και αυξάνει όταν η καββαλιστική μέθοδος εφαρμόζεται πραχτικά σαν Γιόγκα της Δύσης.

9. Οι Καββαλιστές αναγνωρίζουν τέσσερα επίπεδα εκδηλωμένης Ύπαρξης και τρία επίπεδα ανεκδήλώτης ή Αρνητικής Ύπαρξης. Το πρώτο από τα τελευταία ονομάζεται Αϊν ή Αρνητικότητα, το δεύτερο Αϊν Σοφ ή Απεριόριστο. Το τρίτο Αϊν Σοφ Αούρ ή Απεριόριστο Φως. Αυτό το τελευταίο είναι που συγκεντρώνεται μέσα στο Κέτερ. Αυτά τα τρία επίπεδα ονομάζονται επίσης τα τρία Πέπλα της Αρνητικής Ύπαρξης που κρέμονται πίσω από το Κέτερ. Με άλλα λόγια είναι τα αλγεβρικά σύμβολα που μας βοηθούν να σκεφτούμε εκείνο που υπερβαίνει τη σκέψη και που συγχρόνως αποκρύβουν αυτό που αντιπροσωπεύουν. Είναι η μάσκα των υπερβατικών πραγματικοτήτων. Θα κάνουμε λάθος αν προσπαθήσουμε να αντιληφθούμε αυτές τις καταστάσεις αρνητικής ύπαρξης με οποιουσδήποτε γνωστούς όρους, γιατί είναι αδύνατο να αποδοθούν τη στιγμή που είναι ανεκδήλωτες. Η έκφραση «Πέπλα», λοιπόν, μας βοηθάει να αναγνωρίζουμε αυτές τις ιδέες άσχετα να δεν παρουσιάζουν καμιά ιδιαίτερη αξία από μόνες τους. Αυτή είναι η πραγματική χρήση όλων των συμβόλων. Αποκρύβουν εκείνο που παριστάνουν μέχρι να μπορέσουμε να τα χρησιμοποιήσουμε με όρους κατανοητούς, ενώ παράλληλα μας βοηθούν να χρησιμοποιούμε ιδέες που διαφορετικά θα ήταν αδιανόητες. Επειδή η ουσία του Δέντρου βρίσκεται στο γεγονός ότι τα σύμβολα του αλληλοερμηνεύονται μέσα από τις σχετικές τους θέσεις, αυτά τα Πέπλα χρησιμεύουν σαν σκαλωσιά της σκέψης. Η διεργασία αυτή μας βοηθάει να βρούμε το δρόμο μας σε περιοχές αχαρτογράφητες από το νου. Τέτοια Πέπλα (ή άλλα παρόμοια σύμβολα) δεν έχουν αξία για μας εκτός και αν κάποια όψη τους συνορεύει με γνωστή περιοχή. Αυτά τα Πέπλα, στην πραγματικότητα, ενώ αποκρύβουν εκείνο που αντιπροσωπεύουν, μας βοηθούν να δούμε καθαρά μόνο τις αντανακλάσεις τους. Αυτή είναι η λειτουργία τους και ο μοναδικός λόγος αναφοράς τους. Εμείς, λόγω των περιορισμών και των αδυναμιών μας, χρειαζόμαστε αυτά τα συμπαγή σύμβολα και το μυαλό, με την εκγύμναση που παρέχει η εσωτερική φιλοσοφία, γρήγορα μαθαίνει να εργάζεται μέσα από τους περιορισμούς και να δέχεται σαν πέπλο το σύμβολο που βρίσκεται πέρα από τις αντιληπτικές του δυνατότητες. Αυτός ο τρόπος αποτελεί το ξεδίπλωμα της σοφίας, γιατί ο νους αναπτύσσεται με εκείνο που τον τρέφει. Όταν θα έχουμε πια αναρριχηθεί στο Κέτερ, μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα απλώσουμε τα χέρια, θα σκίσουμε το Πέπλο και θα κοιτάξουμε μέσα στο Απεριόριστο Φως. Ο εσωτεριστής δεν περιορίζεται δηλώνοντας ότι το Άγνωστο είναι κάτι που δεν μπορεί να γνωριστεί, γιατί πάνω από όλα πιστεύει βαθιά στην εξέλιξη και ξέρει ότι εκείνο που δεν είναι κατορθωτό σήμερα είναι δυνατό μέσα στο αύριο του κοσμικού χρόνου. Γνωρίζει επίσης, ότι ο χρόνος μετριέται με διαφορετικό τρόπο στα εσωτερικά πεδία και δεν κανονίζεται από την περιστροφή της γης γύρω από τον άξονά της.

10. Τα τρία Πέπλα – Αϊν (Ain), Αρνητικότητα, Αϊν Σοφ (Ain Soph), το Απεριόριστο και Αϊν Σοφ Αούρ (Ain Soph Aur), το Απεριόριστο Φως – αν και δεν είναι κατανοητά, παρ’ όλα αυτά εντυπώνουν στο νου συγκεκριμένες ιδέες. Η Αρνητικότητα φανερώνει μια Ύπαρξη ή υπόσταση που δεν μπορούμε να κατανοήσουμε. Δεν μπορούμε να συλλάβουμε ένα πράγμα που υπάρχει και την ίδια στιγμή δεν υπάρχει. Έτσι, θα πρέπει να σκεφτούμε ένα είδος ύπαρξης για το οποίο ποτέ δεν είχαμε συνειδητή εμπειρία. Ένα είδος ύπαρξης που σύμφωνα με το δικό μας τρόπο σκέψης δεν υπάρχει, ενώ παράλληλα αυτό το είδος ύπαρξης υπάρχει για κάποιον που μπορεί να το εκφράσει σύμφωνα με το δικό του τρόπο σκέψης. Και όπως θα έλεγε ένας σοφός: «Υπάρχουν περισσότερα πράγματα στον ουρανό και στη γη από όσα αναφέρονται στη φιλοσοφία σου».

11. Αν και η Αρνητική Ύπαρξη βρίσκεται έξω από την περιοχή συνειδητοποίησής μας, αυτό δεν σημαίνει ότι και εμείς βρισκόμαστε έξω από την ακτίνα επιρροής της. Αν ήταν έτσι, θα μπορούσαμε να την αγνοήσουμε, βάζοντας έτσι ένα τέλος στο ενδιαφέρον μας για αυτή. Όμως, παρ’ όλο που δεν έχουμε άμεση πρόσβαση στη φύση της, όλα όσα υπάρχουν έχουν τη ρίζα τους σε αυτή την Αρνητική Ύπαρξη. Έτσι, αν και δεν μπορούμε να τη γνωρίσουμε άμεσα, δεχόμαστε την επιρροή της. Με άλλα λόγια, αν και δεν είμαστε σε θέση να γνωρίσουμε τη φύση της, γνωρίζουμε τα αποτελέσματά της. Το ίδιο συμβαίνει και με τον ηλεκτρισμό. Ενώ δεν ξέρουμε τίποτα για τη φύση τους, τον χρησιμοποιούμε στη ζωή μας και από τα αποτελέσματά του βγάζουμε μερικά συμπεράσματα για τις ιδιότητές του. Εκείνοι που βάδισαν μακρύτερα μέσα στο Αόρατο, μας έδωσαν συμβολικές περιγραφές μέσα από τις οποίες μπορούμε να στρέψουμε το μυαλό μας στην κατεύθυνση του Απόλυτου, ακόμα και αν δεν μπορούμε να το φτάσουμε. Έχουν περιγράψει την Αρνητική Ύπαρξη σαν Φως: «Αϊν Σοφ Αούρ», το Απεριόριστο Φως. Περιέγραψαν την Πρώτη Εκδήλωση σαν Ήχο: «Εν αρχή ην ο Λόγος». Θυμάμαι τι μου είπε κάποτε ένας σοφός άνθρωπος: «Αν θέλεις να μάθεις τι είναι ο Θεός, μπορώ να σου πω με μια λέξη. Ο Θεός είναι πίεση». Και ξαφνικά μια εικόνα ξεπήδησε στο μυαλό μου και αμέσως ακολούθησε μια συνειδητοποίηση. Μπορούσα να συλλάβω τη ροή της ζωής μέσα από κάθε κανάλι ύπαρξης. Ένιωσα ότι μου είχε μεταδοθεί μια γνήσια συνειδητοποίηση της φύσης του Θεού. Και όμως αν ερχόταν κάποιος να αναλύσει αυτές τις λέξεις, δεν θα έβρισκε τίποτα μέσα σε αυτές. Είχαν όμως τη δύναμη να μεταδώσουν στο νου μια εικόνα, ένα σύμβολο. Και το μυαλό λειτουργώντας στο βασίλειο της διαίσθησης – πέρα από τη σφαίρα της λογικής – πέτυχε μια συνειδητοποίηση, έστω και αν έφτασε στη σφαίρα του συγκεκριμένου νου με τη μορφή μιας εικόνας.

12. Πρέπει να αντιληφτούμε καθαρά ότι σε αυτές τις αφηρημένες περιοχές το μυαλό δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τίποτε άλλο εκτός από σύμβολα. Αυτά τα σύμβολα, όμως, παρέχουν τη δύναμη της κατανόησης στο νου που ξέρει να τα χρησιμοποιεί. Είναι οι σπόροι της σκέψης από όπου πηγάζει η κατανόηση, αν και δεν μπορούμε να πάρουμε από το ίδιο το σύμβολο μια συγκεκριμένη αντίληψη.

13. Σιγά-σιγά, σαν ανερχόμενη παλίρροια, η συνειδητοποίηση συγκεκριμενοποιεί το Αφηρημένο, αφομοιώνοντας και εκφράζοντας με δικούς της όρους πράγματα που ανήκουν σε μια διαφορετική σφαίρα. Θα κάνουμε μεγάλο λάθος αν προσπαθήσουμε να αποδείξουμε μαζί με το Χέρμπερτ Σπένσερ (Herbert Spencer) ότι επειδή ένα πράγμα είναι άγνωστο για την τωρινή κατάσταση του νου πρέπει να παραμείνει για πάντα Ακατάληπτο. Ο χρόνος αυξάνει τη γνώση μας και η εξέλιξη αυξάνει την ικανότητα της γνώσης. Η μύηση, που επισπεύδει ουσιαστικά την εξέλιξη, προκαλεί την εμφάνιση καινούργιων ικανοτήτων την κατάλληλη εποχή και οδηγεί τη συνείδηση του μύστη σε συλλήψεις μακρινές, που βρίσκονται πέρα από τον ορίζοντα του ανθρώπινου μυαλού. Αυτές οι ιδέες αν και είναι καθαρά αντιληπτές από το μύστη με ένα διαφορετικό είδος συνείδησης, εντούτοις δεν μπορούν να μεταδοθούν σε κάποιον που δε γνωρίζει αυτό το είδος συνείδησης. Επιπλέον, μπορεί να τις διατυπώσει μόνο σε συμβολική μορφή. Όποιος νους έχει την εμπειρία αυτού του πλατύτερου είδους λειτουργίας, θα μπορέσει ίσως να τις μεταφράσει στη σφαίρα της συνειδητής σκέψης. Με αυτό τον τρόπο υπάρχουν στη φιλολογία της εσωτερικής επιστήμης διασκορπισμένες σπερματικές σκέψεις, όπως «Ο Θεός είναι πίεση» και «Το Κέτερ είναι το Μαλκούτ της Αρνητικής Ύπαρξης». Αυτές οι εικόνες, που το περιεχόμενό τους δεν ανήκει καν στη σφαίρα της δικής μας λογικής, είναι τα σπέρματα σκέψης που γονιμοποιούν το ωάριο της συγκεκριμένης αντίληψης. Από μόνα τους είναι ανίκανα να διατηρήσουν κάτι περισσότερο από μια φευγαλέα εικόνα στη συνείδηση, σαν μια αναλαμπή συνειδητοποίησης. Χωρίς αυτά, το ωάριο της φιλοσοφικής σκέψης θα παραμείνει αγονιμοποίητο. Γονιμοποιημένο από αυτά πάντως – αν και η ουσία τους απορροφιέται και χάνεται σε αυτή την ίδια την πράξη – πραγματοποιείται αύξηση μέσα στο άμορφο σπέρμα της σκέψης και τελικά, μετά την απαιτούμενη κυοφορία πέρα από το κατώφλι της συνείδησης, το μυαλό γεννά μια ιδέα.

14. Αν θέλουμε να πετύχουμε την καλύτερη δυνατή λειτουργία του νου, πρέπει να μάθουμε να αφήνουμε περιθώρια για αυτή την περίοδο της λανθάνουσας κατάστασης, αυτής της γονιμοποίησης και της κυοφορίας πέρα από το κατώφλι της συνείδησης. Οι επικλήσεις μιας μυητικής τελετής είναι έτσι σχεδιασμένες ώστε να προκαλέσουν αυτή τη γονιμοποιό επιρροή στη συνείδηση του υποψήφιου. Από εκεί βγαίνει το συμπέρασμα ότι οι Ατραποί του Δέντρου, που είναι τα στάδια φώτισης της ψυχής, συνδέονται στενά με το συμβολισμό της μυητικής διαδικασίας.

DION FORTUNE

Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΚΑΒΒΑΛΑ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ 1986

ΑΝΑΤΟΛΙΚΕΣ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ ΣΤΗ ΔΥΣΗ – SIR JAMES GEORGE FRAZER

Η λατρεία της Μεγάλης Μητέρας των θεών και του αγαπημένου της ή του γιου της ήταν πολύ λαοφιλής στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Επιγραφές αποδείχνουν ότι και οι δύο απολάμβαναν θεϊκές τιμές, ξεχωριστά ή μαζί, όχι μόνο στην Ιταλία και κυρίως στη Ρώμη, αλλά επίσης στις επαρχίες, ιδίως στην Αφρική, την Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Βουλγαρία. Η λατρεία τους επιβίωσε και μετά την εγκαθίδρυση του χριστιανισμού από τον Κωνσταντίνο. Γιατί ο Σύμμαχος αναφέρει ότι επαναλαμβανόταν η γιορτή της Μεγάλης Μητέρας και ότι στις ημέρες του Αυγουστίνου οι θηλυπρεπείς ιερείς της εξακολουθούσαν να παρελαύνουν στους δρόμους και στις πλατείες της Καρχηδόνας, με ασπρισμένα πρόσωπα, ευωδιαστά μαλλιά κι επιτηδευμένο βάδισμα, ζητώντας ελεημοσύνη από τους περαστικούς, όπως οι επαίτες μοναχοί του Μεσαίωνα. Στην Ελλάδα, από την άλλη μεριά, τα αιματηρά όργια της ασιατικής θεάς και του συζύγου της φαίνεται ότι είχαν βρει μικρή απήχηση. Ο βάρβαρος και σκληρός χαρακτήρας της λατρείας, με τις παράφορες υπερβολές, ήταν χωρίς αμφιβολία αντίθετος στο καλό γούστο και στη φιλανθρωπία των Ελλήνων, οι οποίοι φαίνεται ότι προτιμούσαν τις συγγενείς αλλά πιο λεπτές ιεροτελεστίες του Άδωνη. Τα ίδια όμως χαρακτηριστικά που σόκαραν και απωθούσαν τους Έλληνες προσέλκυαν θετικά τους λιγότερο εξευγενισμένους Ρωμαίους και βαρβάρους της Δύσης. Η παραφροσύνη της έκστασης που από λάθος θεωρούνταν θεϊκή έμπνευση, η κατακρεούργηση του σώματος, η θεωρία μιας νέας γέννησης και η απαλλαγή από τις αμαρτίες μέσω της έκχυσης αίματος, όλα έχουν την αρχή τους στη βαρβαρότητα και φυσικά τραβούσαν τους λαούς εκείνους στους οποίους τα άγρια ένστικτα εξακολουθούσαν να είναι ισχυρά. Ο αληθινός τους χαρακτήρας συχνά καλυπτόταν κάτω από ένα κόσμιο πέπλο αλληγορικής ή φιλοσοφικής ερμηνείας, η οποία προφανώς ήταν αρκετή για να επιβληθεί στους εκστατικούς κι ενθουσιώδεις πιστούς, συμβιβάζοντας ακόμη και τους πιο καλλιεργημένους από αυτούς με πράγματα που, κάτω από διαφορετικές συνθήκες, θα τους γέμιζαν με τρόμο και αηδία.

Η θρησκεία της Μεγάλης Μητέρας με το περίεργο ανακάτωμα άξεστης βαρβαρότητας και πνευματικών φιλοδοξιών ήταν μια από τις πολλές παρόμοιες ανατολικές θρησκείες, η οποία κατά τις τελευταίες ημέρες της ειδωλολατρίας εξαπλώθηκε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και διαδίδοντας στους ευρωπαϊκούς λαούς ξένα ιδεώδη για τη ζωή υπονόμευε σιγά σιγά ολόκληρο το οικοδόμημα του αρχαίου πολιτισμού. Η ελληνική και ρωμαϊκή κοινωνία ήταν χτισμένες πάνω στην ιδέα της υποταγής του ατόμου στην κοινότητα, του πολίτη στην πολιτεία. Έβαζαν την ασφάλεια της κοινοπολιτείας, ως ύπατο σκοπό, πάνω από την ατομική ασφάλεια, σ’ αυτόν ή σ’ ένα μελλοντικό κόσμο. Εκπαιδευμένοι από την αρχή της ζωής τους με αυτό το αφιλόκερδο ιδεώδες οι πολίτες αφιερώνονταν στο δημόσιο καθήκον και ήταν έτοιμοι να πέσουν για το κοινό καλό. Ή, εάν δίσταζαν μπροστά στην ύψιστη θυσία, ποτέ δε σκέφτονταν ότι ενεργούσαν με διαφορετικό τρόπο παρά με ευτέλεια, αφού προτιμούσαν την προσωπική τους υπόσταση από τα συμφέροντα της χώρας τους. Αυτό άλλαξε με την εξάπλωση των ανατολικών θρησκειών, οι οποίες χάραξαν την επικοινωνία της ψυχής με το Θεό και την αιώνια σωτηρία ως τα μόνα αντικείμενα για τα οποία άξιζε να ζει κανείς και μπροστά στα οποία η ευημερία και ακόμη και αυτή η ύπαρξη της πολιτείας έπεφταν σε δεύτερη μοίρα. Το αναπόφευκτο αποτέλεσμα αυτού του εγωιστικού και ανήθικου δόγματος ήταν ν’ αποσπάσει τον πιστό όλο και περισσότερο από τη δημόσια υπηρεσία, να συγκεντρώσει τις σκέψεις του πάνω στις δικές του πνευματικές συγκινήσεις και να προκαλέσει μέσα του περιφρόνηση για την επίγεια ζωή, την οποία θεωρούσε απλώς ως δοκιμασία για μια άλλη ζωή καλύτερη και αιώνια. Ο άγιος και ο ασκητής, περιφρονητικοί στα γήινα και κυριευμένοι από έκσταση στη σκέψη του ουρανού, έγιναν για την κοινή γνώμη το υψηλότερο ιδανικό της ανθρωπότητας, εκτοπίζοντας το παλιό ιδανικό του πατριώτη και του ήρωα, ο οποίος ζει ξεχνώντας τον εαυτό του και είναι έτοιμος να πεθάνει για το καλό της πατρίδας του. Η γήινη πολιτεία φαινόταν φτωχή και αξιοκαταφρόνητη στους ανθρώπους των οποίων τα μάτια ήταν προσηλωμένα στο όραμα της Πολιτείας του Θεού, που ερχόταν μέσα στα σύννεφα του ουρανού. Το κέντρο βάρους λοιπόν, για να το πούμε έτσι, μετατοπίστηκε από την τωρινή σε μια μελλοντική ζωή και μολονότι ο άλλος κόσμος μπορεί να κέρδισε πολλά, δεν υπάρχει αμφιβολία όμως ότι έχασε και πάρα πολλά από την αλλαγή. Άρχισε έτσι μια γενική αποσύνθεση του σώματος της πολιτείας. Οι δεσμοί μεταξύ του κράτους και της οικογένειας χαλάρωσαν. Η δομή της κοινωνίας άρχισε να διαλύεται στα ατομικά της στοιχεία και γι’ αυτό να ξαναπέφτει στη βαρβαρότητα. Γιατί ο πολιτισμός είναι δυνατός μόνο μέσω της δημιουργικής συνεργασίας των πολιτών και της προθυμίας τους να υποτάξουν τα προσωπικά τους συμφέροντα στο κοινό καλό. Οι άντρες αρνούνταν να υπερασπίσουν τη χώρα τους και ακόμη να διαιωνίσουν το είδος τους. Στην αγωνία τους να σώσουν την ψυχή τους και τις ψυχές άλλων, ήταν ευχαριστημένοι ν’ αφήσουν τον υλικό κόσμο, τον οποίο ταύτιζαν με την αρχή του κακού, να χαθεί γύρω τους. Αυτή η έμμονη ιδέα κράτησε χίλια χρόνια. Η αναβίωση του ρωμαϊκού δικαίου, της φιλοσοφίας του Αριστοτέλη, της αρχαίας τέχνης και φιλολογίας στο τέλος του Μεσαίωνα σημείωσαν την επιστροφή της Ευρώπης σε πιο φυσικά ιδανικά ζωής και συμπεριφοράς, σε πιο λογικές και πιο ανθρώπινες απόψεις για τον κόσμο. Το μεγάλο φρενάρισμα στην πορεία του πολιτισμού είχε τελειώσει. Το ρεύμα της ανατολικής εισβολής είχε γυρίσει πίσω. Και ακόμη αποτραβιέται.

Ανάμεσα στους θεούς ανατολικής προέλευσης, που κατά την πτώση του αρχαίου κόσμου ανταγωνίζονταν για την υποταγή της Δύσης, ήταν και ο αρχαίος περσικός θεός Μίθρας. Η πολύ μεγάλη δημοτικότητα της λατρείας του πιστοποιείται από τα σχετικά με αυτόν μνημεία που βρέθηκαν διασπαρμένα σε αφθονία μέσα σε όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Σε σύγκριση με τα δύο δόγματα και τις ιεροτελεστίες η λατρεία του Μίθρα φαίνεται να παρουσιάζει πολλά σημεία ομοιότητας όχι μόνο με τη θρησκεία της Μητέρας των θεών, αλλά και του χριστιανισμού. Η ομοιότητα ξάφνιασε και αυτούς ακόμη τους χριστιανούς μελετητές και ερμηνεύτηκε ως έργο του διαβόλου, που προσπαθούσε να αποπλανήσει τις ψυχές των ανθρώπων από την πραγματική τους πίστη με μια δόλια απομίμηση. Έτσι, στους Ισπανούς κατακτητές του Μεξικού και του Περού πολλές από τις ντόπιες ειδωλολατρικές ιεροτελεστίες φάνηκαν διαβολικές απομιμήσεις των χριστιανικών μυστηρίων. Με μεγαλύτερη πιθανότητα ο σύγχρονος μελετητής της συγκριτικής θρησκειολογίας ανιχνεύει τέτοιες ομοιότητες στις ανάλογες και ανεξάρτητες λειτουργίες του ανθρώπινου μυαλού, στις άδολες, αν και άξεστες προσπάθειες του να ερευνήσει τα μυστικά του σύμπαντος και να ρυθμίσει τη μικρή του ζωή σύμφωνα με τα φοβερά μυστήρια. Όπως κι αν έχει το πράγμα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η μιθραϊκή θρησκεία αποδείχτηκε φοβερός αντίπαλος του χριστιανισμού, συνδυάζοντας τη σοβαρή τελετουργία με βλέψεις για ηθική καθαρότητα και ελπίδα για αιωνιότητα. Πράγματι, το αποτέλεσμα της διαμάχης μεταξύ των δύο θρησκειών για κάποια εποχή φαίνεται αμφίρροπο. Ένα διαφωτιστικό απομεινάρι του μακροχρόνιου αυτού αγώνα διατηρείται στη γιορτή μας των Χριστουγέννων, την οποία φαίνεται ότι η Εκκλησία έχει δανειστεί απευθείας από τον ειδωλολάτρη αντίπαλό της. Στο Ιουλιανό ημερολόγιο η εικοστή πέμπτη Δεκεμβρίου υπολογιζόταν ως το χειμερινό ηλιοστάσιο και θεωρούνταν ως η Γέννηση του Ήλιου, γιατί η μέρα αρχίζει να μεγαλώνει και η δύναμη του ήλιου ν’ αυξάνει από αυτό το σημείο στροφής του χρόνου. Η τελετουργία λοιπόν της γέννησης, όπως φαίνεται να γινόταν στη Συρία και την Αίγυπτο, ήταν αξιοσημείωτη. Αυτοί που έπαιρναν μέρος στην εορτή αποσύρονταν σε ορισμένους εσωτερικούς ιερούς χώρους, από τους οποίους έβγαιναν τα μεσάνυχτα κραυγάζοντας δυνατά: «Η Παρθένος γέννησε! Το φως μεγαλώνει!» Οι Αιγύπτιοι ακόμη παρουσίαζαν το νεογέννητο Ήλιο με την εικόνα νηπίου, το οποίο έφερναν στα γενέθλιά του κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο και το έδειχναν στους πιστούς. Χωρίς αμφιβολία η Παρθένος που συνελάμβανε έτσι και γεννούσε ένα γιο την εικοστή πέμπτη Δεκεμβρίου ήταν η μεγάλη ανατολική θεά, την οποία οι Σημίτες ονόμαζαν Ουράνια Παρθένα ή απλώς Ουράνια Θεά. Στις σημιτικές περιοχές ήταν μια μορφή της Αστάρτης. Ο Μίθρας πάλι κανονικά ταυτιζόταν από τους πιστούς του με τον Ήλιο, τον Αήττητο Ήλιο, όπως τον ονόμαζαν. Επομένως, η γέννηση του Μίθρα έπεφτε επίσης στις είκοσι πέντε Δεκεμβρίου. Τα Ευαγγέλια δε λένε τίποτα για την ημέρα γέννησης του Χριστού και γι’ αυτό η πρώτη Εκκλησία δεν την εόρταζε. Με τον καιρό όμως οι χριστιανοί της Αιγύπτου άρχισαν να θεωρούν την έκτη Ιανουαρίου ως ημερομηνία της Γέννησης. Και το έθιμο ανάμνησης της γέννησης του Σωτήρα αυτή την ημέρα διαδόθηκε σιγά σιγά, μέχρι που τον τέταρτο αιώνα εδραιώθηκε πια στην Ανατολή. Αλλά στο τέλος του τρίτου ή στην αρχή του τέταρτου αιώνα, η Δυτική Εκκλησία, η οποία ποτέ δεν αναγνώρισε την έκτη Ιανουαρίου ως ημέρα της Γέννησης, υιοθέτησε την εικοστή πέμπτη Δεκεμβρίου ως την αληθινή ημερομηνία και με τον καιρό η απόφασή της έγινε αποδεχτή και από την Ανατολική Εκκλησία. Στην Αντιόχεια, η αλλαγή δεν εφαρμόστηκε μέχρι περίπου το 375 μ. Χ.

Ποιες σκέψεις λοιπόν οδήγησαν τις εκκλησιαστικές αρχές να θεσπίσουν τη γιορτή των Χριστουγέννων; Τα κίνητρα γι’ αυτόν το νεωτερισμό εκθέτονται με μεγάλη ειλικρίνεια από ένα Σύριο χριστιανό συγγραφέα. Που μας πληροφορεί ότι «ο λόγος που οι Πατέρες μετέφεραν τον εορτασμό της έκτης Ιανουαρίου στις είκοσι πέντε Δεκεμβρίου ήταν ο ακόλουθος: οι ειδωλολάτρες είχαν συνήθεια να γιορτάζουν κατά την εικοστή πέμπτη Δεκεμβρίου τα γενέθλια του Ήλιου και ν’ ανάβουν φωτιές ως σημάδι για την εορτή. Σ’ αυτούς τους πανηγυρισμούς και τις γιορτές έπαιρναν επίσης μέρος και οι χριστιανοί. Επομένως, όταν οι πατέρες της Εκκλησίας αντιλήφθηκαν ότι οι χριστιανοί είχαν κλίση προς αυτή τη γιορτή, έκαναν συμβούλιο και έκριναν ότι η πραγματική Γέννηση έπρεπε να γιορτάζεται εκείνη ακριβώς την ημέρα και η γιορτή των Θεοφανίων την έκτη Ιανουαρίου. Έτσι, παράλληλα με το έθιμο, διατηρήθηκε η συνήθεια ν’ ανάβουν φωτιές μέχρι την έκτη Ιανουαρίου». Την ειδωλολατρική προέλευση των Χριστουγέννων υπαινίσσεται καθαρά, αν όχι παραδέχεται σιωπηλά, ο Αυγουστίνος, όταν προτρέπει τους χριστιανούς αδερφούς του να μη γιορτάζουν αυτή την επίσημη μέρα, όπως οι ειδωλολάτρες για λογαριασμό του Ήλιου, αλλά για λογαριασμό εκείνου που δημιούργησε τον Ήλιο. Ο Λέων ο Μέγας επίσης επέκρινε την ολέθρια δοξασία ότι τα Χριστούγεννα γιορτάζονταν εξαιτίας του νέου Ήλιου, όπως ονομαζόταν, και όχι εξαιτίας της γέννησης του Χριστού.

Επομένως φαίνεται ότι η χριστιανική Εκκλησία προτίμησε να γιορτάζει τα γενέθλια του ιδρυτή της την εικοστή πέμπτη Δεκεμβρίου, για να μεταφέρει την αφοσίωση των ειδωλολατρών από τον Ήλιο σ’ αυτόν που ονομαζόταν Ήλιος της Δικαιοσύνης. Εάν λοιπόν ήταν έτσι, τότε δεν μπορεί να είναι ουσιαστικά απίθανο το συμπέρασμα ότι ίσως τέτοιου είδους κίνητρα οδήγησαν τις εκκλησιαστικές αρχές να εξομοιώσουν τη γιορτή του Πάσχα, του θανάτου και της ανάστασης του Κυρίου τους, με τη γιορτή του θανάτου και της ανάστασης ενός άλλου ασιατικού θεού, η οποία έπεφτε την ίδια εποχή. Τώρα, οι πασχαλινές ιεροτελεστίες που εξακολουθούν να τηρούνται ακόμη στην Ελλάδα, στη Σικελία και στην νότια Ιταλία έχουν σε πολλά σημεία μια καταπληκτική ομοιότητα με τις ιεροτελεστίες του Άδωνη, κι εγώ επισήμανα ότι ίσως η Εκκλησία συνειδητά προσάρμοσε την καινούρια γιορτή στους ειδωλολάτρες προγόνους της, με σκοπό να κερδίσει ψυχές για τον Χριστό. Αλλά αυτή η προσαρμογή έγινε μάλλον στα μέρη του αρχαίου κόσμου που μιλούσαν ελληνικά παρά λατινικά. Γιατί η λατρεία του Άδωνη, ενώ άνθισε ανάμεσα στους Έλληνες, φαίνεται ότι μικρή εντύπωση προκάλεσε στη Ρώμη και στη Δύση. Βέβαια, ποτέ δεν αποτέλεσε μέρος της επίσημης ρωμαϊκής θρησκείας. Ο τόπος που θα μπορούσε να είναι χώρος της αγάπης για το χυδαίο, ήταν ήδη κυριευμένος από την παρόμοια, αλλά πιο βάρβαρη λατρεία του Άττη και της Μεγάλης Μητέρας. Ο θάνατος πάλι και η ανάσταση του Άττη επίσημα εορταζόταν στη Ρώμη την εικοστή τετάρτη και την εικοστή πέμπτη Μαρτίου. Η τελευταία θεωρούνταν ως η εαρινή ισημερία και συνεπώς ως η πιο κατάλληλη μέρα για την αναβίωση του θεού της βλάστησης, ο οποίος είχε πεθάνει ή κοιμόταν κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Αλλά σύμφωνα με μια αρχαία και πλατιά διαδεδομένη παράδοση ο Χριστός υπέφερε την εικοστή πέμπτη Μαρτίου και επομένως μερικοί χριστιανοί γιόρταζαν κανονικά τη Σταύρωση εκείνη την ημέρα, χωρίς να λάβουν υπόψη τη φάση του φεγγαριού. Αυτό το έθιμο τηρούνταν βέβαια στη Φρυγία, την Καππαδοκία και τη Γαλατία, ενώ υπάρχει περιθώριο σκέψης ότι κάποια εποχή τηρούνταν και στη Ρώμη. Έτσι η παράδοση που τοποθετούσε το θάνατο του Χριστού την εικοστή πέμπτη Μαρτίου ήταν παλαιά και με βαθιές ρίζες. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί αστρονομικές μελέτες αποδείχνουν ότι δεν μπορεί να έχει ιστορική βάση. Το αναπόφευκτο συμπέρασμα είναι ότι τα πάθη του Χριστού πρέπει αυθαίρετα να τοποθετούνταν σ’ αυτή την ημερομηνία, για να εναρμονιστούν με μια παλαιότερη γιορτή της εαρινής ισημερίας. Αυτή είναι η άποψη του σοφού εκκλησιαστικού ιστορικού καρδινάλιου Duchense, ο οποίος αναφέρει ότι ο θάνατος του Σωτήρα έγινε έτσι, ώστε να πέσει την ημέρα κατά την οποία, σύμφωνα με μια πλατιά διαδομένη αντίληψη, είχε δημιουργηθεί ο κόσμος. Αλλά η ανάσταση του Άττη, ο οποίος συνδύαζε στο πρόσωπό του τους χαρακτήρες του θεϊκού Πατέρα και του θεϊκού Υιού, γιορταζόταν επίσημα στη Ρώμη την ίδια μέρα. Όταν θυμηθούμε ότι η γιορτή του Αγίου Γεωργίου τον Απρίλιο αντικατέστησε την αρχαία ειδωλολατρική γιορτή των Παριλίων, ότι η γιορτή του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή τον Ιούνιο διαδέχτηκε μια ειδωλολατρική γιορτή του νερού το Μεσοκαλόκαιρο, ότι η γιορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου τον Αύγουστο εκτόπισε τη γιορτή της Ντιάνα, ότι η γιορτή των Ψυχών τον Νοέμβριο είναι συνέχεια μιας παλιάς ειδωλολατρικής γιορτής των νεκρών και ότι η γέννηση του Χριστού προσδιορίστηκε στο χειμερινό ηλιοστάσιο τον Δεκέμβριο, γιατί η μέρα αυτή θεωρούνταν ως η Γέννηση του Ήλιου, τότε δύσκολα μπορούμε να θεωρηθούμε ως απερίσκεπτοι και παράλογοι υποθέτοντας ότι και η άλλη θεμελιώδης γιορτή της χριστιανικής Εκκλησίας – ο εορτασμός του Πάσχα – είχε οριστεί κατά τον ίδιο τρόπο και από όμοια κίνητρα θέσπισης, προσαρμοσμένη σε μια παρόμοια γιορτή του φρυγικού θεού Άττη κατά την εαρινή ισημερία.

Είναι τουλάχιστον αξιοσημείωτη σύμπτωση, αν όχι τίποτε περισσότερο, ότι οι χριστιανικές και οι ειδωλολατρικές γιορτές του θεϊκού θανάτου και της θεϊκής ανάστασης πρέπει να γιορτάζονταν την ίδια εποχή και στα ίδια μέρη. Γιατί οι τόποι που γιόρταζαν το θάνατο του Χριστού κατά την ανοιξιάτικη ισημερία ήταν η Φρυγία, η Γαλατία και προφανώς η Ρώμη, δηλαδή οι περιοχές όπου είτε είχε ξεκινήσει η λατρεία του Άττη είτε είχε ριζώσει βαθιά. Είναι δύσκολο να θεωρήσουμε αυτή τη σύμπτωση εντελώς τυχαία. Εάν η εαρινή ισημερία, η εποχή κατά την οποία στις εύκρατες περιοχές όλη η φύση μαρτυρεί μια νέα έκρηξη ζωτικής ενέργειας, είχε θεωρηθεί από παλιά ως η εποχή που ο κόσμος δημιουργούνταν κάθε χρόνο εκ νέου με την ανάσταση ενός θεού, τίποτε δε θα μπορούσε να είναι πιο φυσικό παρά να τοποθετηθεί η ανάσταση της νέας θεότητας στην ίδια χρονική στιγμή. Μένει μόνο να παρατηρηθεί ότι, αν ο θάνατος του Χριστού χρονολογούνταν την εικοστή πέμπτη Μαρτίου, η ανάστασή του, σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, πρέπει να έγινε την εικοστή εβδόμη Μαρτίου, που είναι ακριβώς δύο μέρες αργότερα από την εαρινή ισημερία του Ιουλιανού ημερολογίου και επίσης από την ανάσταση του Άττη. Μια παρόμοια μετάθεση δύο ημερών στη ρύθμιση των χριστιανικών εορτών με τις ειδωλολατρικές συμβαίνει στις γιορτές του Αγίου Γεωργίου και της Κοίμησης της Θεοτόκου. Όμως μια άλλη χριστιανική παράδοση που ακολούθησε ο Λακτάντιος και ίσως και η Εκκλησία της Γαλατίας τοποθετούσε το θάνατο του Χριστού την εικοστή τρίτη Μαρτίου και την ανάστασή του την εικοστή πέμπτη. Εάν αυτό ήταν έτσι, η ανάστασή του ταυτιζόταν ακριβώς με την ανάσταση του Άττη.

Πραγματικά, από τη μαρτυρία ενός ανώνυμου χριστιανού, ο οποίος έγραψε τον τέταρτο μ.Χ. αιώνα, φαίνεται ότι χριστιανοί και ειδωλολάτρες εντυπωσιάστηκαν το ίδιο από την αξιοπαρατήρητη σύμπτωση του θανάτου και της ανάστασης των αντίστοιχων θεοτήτων τους και ότι η σύμπτωση αυτή δημιούργησε μια πικρή αμφισβήτηση ανάμεσα στους οπαδούς των αντίπαλων θρησκειών, όπου οι ειδωλολάτρες υποστήριζαν πως η ανάσταση του Χριστού ήταν πλαστή μίμηση της ανάστασης του Άττη και οι χριστιανοί βεβαίωναν με το ίδιο πάθος πως η ανάσταση του Άττη ήταν διαβολική παραποίηση της ανάστασης του Χριστού. Από αυτές τις άπρεπες φιλονικίες οι ειδωλολάτρες πήραν ό,τι σ’ έναν επιφανειακό παρατηρητή θα φαινόταν ισχυρό επιχείρημα, υποστηρίζοντας ότι ο θεός τους ήταν παλαιοότερος και επομένως ο γνήσιος και όχι ο πλαστός, αφού σύμφωνα με το γενικό κανόνα ένα πρωτότυπο προηγείται από το αντίγραφό του. Οι χριστιανοί αντέκρουσαν με ευκολία αυτό τον αδύναμο ισχυρισμό. Παραδέχτηκαν βέβαια ότι πράγματι, σχετικά με το χρόνο, ο Χριστός ήταν νεότερη θεότητα, αλλά απέδειξαν θριαμβευτικά την πραγματική του προτεραιότητα, χρησιμοποιώντας ως επιχείρημα την πανουργία του Σατανά, ο οποίος πάνω σ’ ένα τόσο σημαντικό θέμα ξεπέρασε τον εαυτό του, ανατρέποντας τη συνηθισμένη διάταξη της φύσης.

Ύστερα από αυτά, οι συμπτώσεις των χριστιανικών και των ειδωλολατρικών εορτών είναι πολύ στενές και πάρα πολλές για να είναι τυχαίες. Οι συμπτώσεις αυτές σημειώνουν τον συμβιβασμό που η Εκκλησία, την ώρα του θριάμβου της, αναγκάστηκε να κάνει με τους νικημένους αλλά ακόμη επικίνδυνους αντίπαλους. Ο άκαμπτος προτεσταντισμός των πρώτων ιεραποστόλων, με τις πύρινες καταγγελίες τους για την ειδωλολατρία, μεταβλήθηκε σε μια ευλύγιστη πολιτική, μια συγκαταβατική ανεξιθρησκία, μια περιεκτική φιλανθρωπία των διορατικών κληρικών, οι οποίοι κατάλαβαν πολύ καλά ότι, εάν ο χριστιανισμός έμελλε να κατακτήσει τον κόσμο, θα πετύχαινε αυτό μόνο με τη χαλάρωση των τόσο αυστηρών αρχών του ιδρυτή του, ανοίγοντας λίγο την στενή πύλη που οδηγεί στην σωτηρία. Με βάση την άποψη αυτή μπορεί να γίνει μια διδακτική σύγκριση ανάμεσα στην ιστορία του χριστιανισμού και στην ιστορία του βουδδισμού. Και τα δύο συστήματα στην αρχή τους ήταν ουσιαστικά ηθικές μεταρρυθμίσεις, βγαλμένες από το μεγαλόψυχο ζήλο, τις υψηλές βλέψεις και την τρυφερή ευσπλαχνία των ευγενών ιδρυτών τους, οι οποίοι ήταν δύο από εκείνα τα όμορφα πνεύματα που εμφανίζονται σπάνια πάνω στη γη σαν όντα που έρχονται από ένα καλύτερο κόσμο, για να στηρίξουν και να οδηγήσουν την ασθενική και παραπλανημένη μας φύση. Και οι δύο κήρυσσαν τις ηθικές αξίες ως μέσο για την εκπλήρωση αυτού που θεωρούσαν σκοπό της ζωής, την αιώνια σωτηρία της ψυχής, αν και από μια περίεργη αντίθεση ο ένας αναζητούσε αυτή τη σωτηρία μέσα σε μια μακάρια αιωνιότητα, ενώ ο άλλος στην αιώνια λύτρωση από τα βάσανα στην εκμηδένιση. Αλλά τα αυστηρά ιδεώδη της αγιότητας που είχαν στο νου τους ήταν πάρα πολύ αντίθετα μεταξύ τους, όχι μόνο στις αδυναμίες, αλλά και στα έμφυτα ένστικτα της ανθρωπότητας και τα ακολουθούσε μόνο ένας μικρός αριθμός μαθητών, οι οποίοι απαρνιόνταν συνειδητά τους δεσμούς με την οικογένεια και την πολιτεία, για να επιτύχουν τη δική τους σωτηρία μέσα στον πλήρη αποκλεισμό της μονής. Εάν λοιπόν τέτοιες πεποιθήσεις έπρεπε να γίνουν αποδεχτές από όλα τα έθνη ή και από ολόκληρο τον κόσμο, ήταν βασικό πρώτα να τροποποιηθούν ή να μεταμορφωθούν έτσι, ώστε να συμφωνούν, μέχρι ένα σημείο, με τις προκαταλήψεις, τα πάθη και τις δεισιδαιμονίες του χυδαίου. Αυτή η πορεία του συμβιβασμού έγινε με την πάροδο των χρόνων από κάποιους οπαδούς, που ήταν φτιαγμένοι από ένα λιγότερο αιθέριο υλικό από ό,τι οι κύριοί τους και ήταν οι πιο κατάλληλοι για να μεσολαβήσουν ανάμεσα σ’ αυτούς και στον κοινό όχλο. Έτσι, με το πέρασμα του χρόνου, οι δύο θρησκείες, σε ακριβή αναλογία με την αύξηση της δημοτικότητάς τους, απορροφούσαν όλο και περισσότερο από εκείνα τα ουσιώδη στοιχεία που είχαν θεσπιστεί με σκοπό την καταστολή τους. Τέτοια πνευματική παρακμή είναι αναπόφευκτη. Ο κόσμος δεν μπορεί να ζει στο ίδιο επίπεδο με τους μεγάλους άντρες του. Όμως δεν θα ήταν άδικο για ολόκληρο το γένος μας ν’ αποδώσουμε ολοκληρωτικά τη βαθμιαία απόκλιση του βουδδισμού και του χριστιανισμού από τα αρχικά τους πρότυπα στην πνευματική και ηθική τους αδυναμία. Γιατί ποτέ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι και οι δύο αυτές θρησκείες με την εξύμνηση της δόξας και της αγαμίας χτύπησαν απευθείας τη ρίζα όχι μόνο της ευγενικής κοινωνίας, αλλά και αυτής της ανθρώπινης υπόστασης. Το χτύπημα αποκρούστηκε με τη σοφία ή τη μωρία της πολύ μεγάλης πλειονότητας του ανθρώπινου είδους, που αρνήθηκαν ν’ αρπάξουν μια ευκαιρία για να σώσουν τις ψυχές τους με τη βεβαιότητα της εξαφάνισης του γένους.

SIR JAMES GEORGE FRAZER

Ο ΧΡΥΣΟΣ ΚΛΩΝΟΣ

ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

ΤΟΜΟΣ Γ’

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΜΠΟΝΙΤΑ ΜΠΙΚΑΚΗ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΚΑΤΗ 1992

PONS SUBTILIS – IOAN P. COULIANO

Η «γέφυρα της κρίσης» είναι ένα από τα πιο γνωστά εσχατολογικά θέματα στις μεσαιωνικές χριστιανικές αποκαλύψεις. Η μόνη αξιόπιστη εικασία που αφορά την καταγωγή της, διατυπώθηκε το 1919 από τον Miguel Asin Palacios και επανεμφανίστηκε πρόσφατα στον P. Dinzelbacher, τον τελευταίο ερευνητή, που αφιέρωσε μια μονογραφία σ’ αυτό το θέμα.  Κατά τον P. Dinzelbacher, το σύμβολο εισχωρεί στη Δύση μαζί με τους ισλαμικούς θρύλους του mi’raz του Μωάμεθ. Ο ίδιος ερευνητής υποθέτει πως, διασχίζοντας την Ιρλανδία, οι αραβικοί θρύλοι αναζωπύρωσαν μιαν αυτόχθονα λαογραφική εστία, κελτικής προέλευσης. Τέλος, κανείς δεν αμφισβήτησε ποτέ το γεγονός, ότι το ισλαμικό θέμα προέρχεται από το Ιράν, και ειδικά από την γέφυρα Cinvat των παραδόσεων παχλαβί.

Η χρονολογία των χριστιανικών θρύλων αντιπροσωπεύει ένα αρκετά ακανθώδες πρόβλημα. Σύμφωνα με τον Asin Palacios και τον Dinzelbacher, όλοι χρονολογούνται στον 12^ο αιώνα, εφόσον μονάχα μια τέτοια χρονολόγηση επιτρέπει στους δύο σοφούς να υποστηρίξουν την εικασία της διάδοσης των αραβικών θεμάτων και της διείσδυσής τους στην Ευρώπη μέσω Ιρλανδίας. Ο Dinzelbacher μάλιστα, φθάνει στο σημείο να παραβιάσει τις χρονολογίες: κατ’ αυτόν, αφού η ιρλανδική προέλευση της Visio Tundali είναι αποδεδειγμένη, αυτό το κείμενο γράφτηκε πιθανότατα πριν από την Visio Alberici. Άλλωστε, υπάρχουν σίγουρες ενδείξεις για την χρονολόγηση του πρώτου κειμένου, που γράφτηκε από τον ιρλανδό μοναχό Marc στην Ratisbonne (Regensburg), περί το 1149 ή λίγο νωρίτερα. Αντίθετα, δεν υπάρχει βάσιμος λόγος για αμφισβήτηση της παράδοσης του μοναδικού χειρογράφου της Visio Alberici, του 12^ου αιώνα. Σ’ αυτό το κείμενο ορίζεται το 1127 ως ο χρόνος που ο Alberic, μοναχός στο Montecassino, αναθεώρησε την αφήγηση των ίδιων του των οραμάτων (χρονολογουμένων στην αρχή του 12^ου αιώνα: το 1111 είναι το terminus post quem), εξαιτίας των ατελειών και των παρεμβολών, που είχαν παρεισφρύσει από την πέννα του πρώτου συντάκτη τους, του μοναχού Guy.

Μια άλλη πλάνη του ίδιου του dinzelbacher, πολύ σοβαρότερη, ήταν η υποστήριξή του – μέσα στη διδακτορική του διατριβή – ότι και το λατινικό κείμενο Visio Esdrae, που δημοσιεύθηκε από τον A. Mussafia το 1871. Ωστόσο, από την Visio Beati Esdrae περισώζεται, στην Bibliothek des Priesterseminars του Linz, ένα χειρόγραφο, χρονολογούμενο τον 10^ο-11^ο αιώνα. Το χειρόγραφο αυτό θα μπορούσε να καταρρίψει κάθε βεβαιότητα, που αναφέρεται στην ιρανική καταγωγή του θέματος της «στενής γέφυρας».

Για να κρατήσουμε κάποια τάξη στην προσέγγισή μας, θα σταθούμε για λίγο σε ορισμένα επεισόδια των αποκαλύψεων του 12^ου αιώνα. Η «γέφυρα της κρίσης» εμφανίζεται στην Visio Alberici Cassinensis Coenobii Monachi Servi Servorum Christi ultimi (1127) στην Visio Tundali, στον «οραματιστή de S. Galgan” (ob. 1181) και στο Tractatus de Purgatorio S. Patricii, γραμμένο το 1188-89 από τον μοναχό H. De Saltrey. Την ξαναβρίσκουμε στο Lancelot του Chretien de Troyes (c. 1177).

Στο «πεδίο του ένδοξου οράματος», που είχε, σε ηλικία δέκα ετών, κατά τη διάρκεια μιας καταληψίας εννέα ημερών, ο Alberic de Settefrati (Cosence, Calabria) βλέπει «ένα μεγάλο ποταμό καυτής πίσσας, που έβγαινε από την κόλαση. Καταμεσίς του υψωνόταν μια πολύ πλατιά πύρινη γέφυρα. Οι ψυχές των δικαίων περνούν απ’ εκεί τόσο γρηγορότερα όσο πιο αθώες κρίνονται. Αν όμως οι δίκαιοι βαραίνουν από τα αμαρτήματά τους, όταν φθάνουν στη μέση της γέφυρας, αυτή στενεύει τόσο που το πλάτος της φθάνει στο πάχος μιας κλωστής. Μπροστά σ’ αυτό το εμπόδιο πέφτουν στον ποταμό. Ύστερα, αφού ξανασηκωθούν και ξαναπέσουν, υποβάλλονται σε βασανιστήρια, ώσπου ψημένοι σαν κρέας και εξιλεωμένοι από τα αμαρτήματά τους αποκτούν απόλυτη ελευθερία να διαβούν τη γέφυρα».

Η περιγραφή της γέφυρας στην αφήγηση του καταληπτικού Tondale (κελτικά Thugdal) που είχε συνταχθεί από τον ιρλανδό κληρικό Marc του Munster για την ηγουμένη του μοναστηριού του Αγίου Παύλου στη Ratisbonne, μοιάζει ελάχιστα με το όραμα του Alberic. Σύμφωνα με την περίληψη του F. Bar: «ύστερα από μακρύ δρόμο, (ο Tondale)φθάνει σε μια γέφυρα γεμάτη καρφιά, χτισμένη πάνω σ’ ένα βάλτο που κοχλάζει και κατοικείται από τέρατα χοντρά σαν ταύρους. Το βασανιστήριο των ληστών ήταν το πέρασμα αυτής της γέφυρας. Ο Tondale βρίσκεται να οδηγεί, παρά τη θέλησή του, μιαν αγελάδα που είχε άλλοτε κλέψει. Ο άνθρωπος ή το ζώο πέφτουν ανά πάσα στιγμή. Στη μέση της γέφυρας υπάρχει ένας άλλος αμαρτωλός φορτωμένος μ’ ένα σακκί στάρι. Και οι δυο τους ικετεύουν να τους αφήσουν να περάσουν, χύνοντας δάκρυα και αίμα, που πίνουν τα τέρατα της λίμνης. Τέλος, δίχως να καταλάβουν πως έχουν δρασκελίσει την τρομερή γέφυρα». Στο Voyage du puys sainct Ratrix, το επεισόδιο της γέφυρας συμπίπτει απόλυτα με εκείνο του οράματος του Alberic, μεταφερόμενος από τους διαβόλους σε ένα πολύ πλατύ ποτάμι, ο ιππότης Owein πρέπει να διασχίσει «μια γέφυρα τόσο στενή, όπου μόλις θα μπορούσε να σταθεί ένα πουλί, πάνω από μια λίμνη που εκτοξεύει μια βρωμερή φλόγα γεμάτη διαβόλους». Έχοντας επικαλεσθεί το αποτρόπαιο όνομα του Κυρίου, ο Owein «βάζει τα δύο του πόδια πάνω στη γέφυρα και, με τη θέληση του Θεού η γέφυρα πλαταίνει τόσο ώστε να μπορέσουν να περάσουν δύο αμάξια». Στον Lancelot (Τον Ιππότη της Άμαξας) ο ήρωας πρέπει να διασχίσει με χέρια και πόδια γυμνά, «με πόνο και αγωνία» τη γέφυρα-σπαθί.

Εφόσον οι σοφοί συμφωνούν ότι η Ιρλανδία αντιπροσώπευσε πάντοτε τον υποχρεωτικό τόπο διέλευσης των ισλαμικών θρύλων προς την ηπειρωτική Ευρώπη, ας προσπαθήσουμε να δούμε αν το θέμα της «στενής γέφυρας» έχει πράγματι αναζωπυρώσει, όπως υποθέτει ο Dinzelbacher, μια «κελτική λαογραφική εστία». Το μοναδικό ιρλανδικό κείμενο που μπορεί κανείς να συγκρίνει με εκείνα που προαναφέραμε, είναι το Όραμα του Αντχαμχνάν, του 11^ου αιώνα εμφανώς επηρεασμένο από τις χριστιανικές ή αραβικές αφηγήσεις. Ωστόσο η γέφυρα του Οράματος του Αντχαμχνάν είναι άσχετη προς την κελτική παράδοση. Αληθεύει ότι, στο Ταξίδι του Mael Duin (8^ος-9^ος αιώνας), γίνεται λόγος για μια γυάλινη γέφυρα που αποδιώχνει τους περαστικούς. Ο Osla Cyllelfawr, ένα από τα πρόσωπα της ακολουθίας του βασιλιά Αρθούρου στην γαλατική αφήγηση Culhwch et Olwen, έχει ένα μαχαίρι τόσο πλατύ, που κάνει χρέη γέφυρας για ένα ολόκληρο στράτευμα, όμως κι αυτό το ανέκδοτο είναι άσχετο με την στενή γέφυρα ή την γέφυρα-σπαθί. Σαν κατακλείδα, δεν φαίνεται να υπήρξε καμιά «κελτική παράδοση» που να μιλά για μια «στενή γέφυρα» πριν από τις χριστιανικές και αραβικές αφηγήσεις. Όσο για τα παραδείγματα που αντλούνται από τον γερμανικό κόσμο, βρίσκονται ακόμη πιο μακριά από το θέμα μας, απ’ ό,τι εκείνα που ανήκουν στον κελτικό.

Στους αραβικούς θρύλους, η «γέφυρα της κρίσης» ή sirat έχει ακριβώς τα ίδια χαρακτηριστικά με την γέφυρα των χριστιανικών αποκαλύψεων: πλαταίνει για να δώσει πέρασμα στους δίκαιους, και στενεύει για να καταβαραθρώσει τους βέβηλους στην κόλαση. Η αναπαράσταση εμφανίζεται ήδη τον 8^ο αιώνα. Την βρίσκουμε σε ένα από τα hadits του Abu Sa’ id Al-Khudri, συντρόφου του Προφήτη. Οι πρώτες αφηγήσεις του Mi’raj χρονολογούνται την ίδια εποχή. Αυτή που μεταφράστηκε από ισπανικά σε λατινικά από τον νοτάριο Bonaventura της Σιέννας, κατά την εποχή του Αλφόνσου Χ του Σοφού, βασίζεται στην αραβική σύνταξη ενός πλαστογράφου Maysara ibn ‘Abd Rabbi-hi (πέρση του 8^ου αιώνα) ή Umara ibn Sulayman (δαμασκηνού, του 8^ου αιώνα). Παραθέτουμε την λατινική εκδοχή του εν λόγω εδαφίου: «Scias, Machomete, quod Azirat est pons quidam quem Deus fecit ad probandum illos qui bene credunt in legem tuam et similiter qui non credunt. Pons autem iste in alto sopra infernum situs existens magis subtilis est quam ullus capillus capitis et quam omnis ensis accumen eciam plus accutus. Nam ex utraque parte totus plenus est tenalliis atque unchis et aliis instrumentis ferreis ad perforandum aptis, que omnia longiora sunt magnis lanceis et ita eciam ad incidendum acuta quod a nemine dici poest…»*. Η γέφυρα διαιρείται σε επτά διαμερίσματα, που ανταποκρίνονται στις επτά χθόνιες γαίες.

Το communis opinion θεωρεί πως η γέφυρα sirat των αραβικών θρύλων προέρχεται από την γέφυρα Cinvat της ιρανικής εσχατολογίας. Ας εξετάσουμε τα κείμενα του πανάρχαιου και μεταγενέστερου Avesta. Το cinvatoperetu εμφανίζεται στα αρχαιότερα τμήματα του Avesta. Ωστόσο, πουθενά στο Avesta, ούτε και στο γαθικό στίχο του Yasna, 51, 13 ή στην Vendidad 19, 27… δεν βρίσκουμε μια σφή ένδειξη για κάποια κρίση στη γέφυρα. Για να πείσουμε τους πιο αισιόδοξους που, όπως ο P. Dinzelbacher, πιστεύουν πως το Videvdat 19, 29… βρίσκεται στην αρχή του θέματος της «στενής γέφυρας», αρκεί να αναφέρουμε το ακόλουθο εδάφιο της μετάφρασης του N. Soderblom: «Εκείνη (η ψυχή) ακολουθεί τον δρόμο που δημιουργήθηκε από τον Χρόνο, δρόμο που υπάρχει τόσο για τον κακό όσο και για τον πιστό, την γέφυρα Cinvat, που δημιουργήθηκε από τον Mazda. Εκεί, η συνείδηση και η ψυχή ξαναζητούν το μερίδιο των επίγειων αγαθών που δόθηκε απ’ αυτές στον σωματικό κόσμο». Είμαστε υποχρεωμένοι να πιστέψουμε πως η αναπαράσταση μιας «στενής γέφυρας» εμφανίζεται στο Ιράν περίπου τον 6^ο αιώνα μ.Χ., το ενωρίτερο. Όπως και στους ισλαμικούς θρύλους, εισάγεται από αλλού. Το θέμα αποκτά πολύ συγκεκριμένο περίγραμμα στα κείμενα παχλαβί που συντάχθηκαν τον 9^ο αιώνα, στο Bundahishn, στο Dadestan-I denig και στο Menok-I khrat. Στη μυθική γεωγραφία αυτών των κειμένων, ο κόσμος περιβάλλεται από το όρος Haraberezaiti  (περσικά Alborz), που περνά μέσα από τους τρεις ουρανούς – έναστρο, σεληνιακό, ηλιακό – για να φθάσει στα «άπειρα φώτα» (anarga raosha). Στο κέντρο του κόσμου, στο Eran-Vej (πρώην airyanem vaejah), που είναι το κέντρο της κεντρικής ζώνης (keshvar) Xvaniratha, ορθώνονται τα βουνά Terak, Hukariya, Ushidarena και τέλος, το Cakad-I Daitik ή Κορυφή της Κρίσης. «Από την κορυφή που ορθώνεται η γέφυρα Cinvat, στην είσοδο της οποίας επιτελείται η συνάντηση της ψυχής με το Daena, το ουράνιο Εγώ της, - ή αντίθετα με το φριχτό όραμα που αντανακλά μονάχα το εγώ της, ακρωτηριασμένο και παραμορφωμένο απ’ όλες τις ασχήμιες, αποσπασμένο από το ουράνιο αρχέτυπό της». Η γέφυρα Cinvat πλαταίνει για να δεχτεί την ψυχή του δίκαιου και λεπταίνει ώσπου να περιορισθεί στις διαστάσεις μιας λεπίδας ξυραφιού για να καταβαραθρώσει τον βέβηλο στην Κόλαση.

Ας δεχθούμε ότι η γέφυρα sirat των θρύλων του Mi’raj θα μπορούσε, χρονολογικά, να επηρεασθεί από τις παραδόσεις των τελευταίων Σασανιδών ηγεμόνων. Ωστόσο, η σύνθεση των θρύλων, όπως θα δούμε στο επόμενο κεφάλαιο, υποδεικνύει μάλλον ως μοναδική πηγή του mi’raj την ιουδαιοχριστιανική αποκαλυπτική φιλολογία και την ιουδαϊκή μυστική της merkabah. Σ’ αυτή την περίπτωση, είναι ορθότερο να παρακολουθήσουμε την ιστορία του θέματος, σε ιουδαϊκά και χριστιανικά περιβάλλοντα παρά σε περσικά, για να δούμε μήπως η «στενή γέφυρα» εκπληρώνει – στα ιουδαϊκά και χριστιανικά κείμενα – τη λειτουργία της κρίσης πολύ πριν από τα γραπτά σε γλώσσα παχλαβί.

Μια στενή «είσοδος» και ένα στενό «πέρασμα», εικονίζονται στην αποκάλυψη του 4^ου Έσδρας του 1^ου αιώνα ( ή στην αρχή του 2^ου), που συντάχθηκε στα εβραϊκά ή αρμενικά και μεταφράστηκε ελληνικά και από τα ελληνικά στα λατινικά, συριακά, αιθιοπικά, αραβικά (δύο εκδοχές) αρμενικά, σαχιδικά και γεωργιανά. « civitas est aedificata et posita in loco campestri, est autem plena omnium bonorum. introitus autem eius angustus et in praecipiti positus, ut esset a dextris quidem ignis, a sinistris vero aqua alta. semita autem est una sola inter eos posita, hoc est ignis et aqua, ut non capiat semita nisi solummodo vestigium hominis»**.

Ανάμεσα στις αρχές του 2^ου και στα μέσα του 6^ου αιώνα, επιτελείται μια μεταβολή σε αυτή τη δοξασία, μεταβολή που δεν αποδίδεται στην ιρανική επίδραση, αφού ακριβώς την ίδια εποχή, η γέφυρα Cinvat γίνεται στην Περσία, μια «γέφυρα της κρίσης». Στο έργο του Historia Francorum, γραμμένο περί το 577, ο Gregoire de Tours περιέγραφε με τον ακόλουθο τρόπο το όραμα του αββά Sunniulfus de Randan (διαμέρισμα Puy-de-Dome): «referre erat solidus, ductum se per visum ad quoddam flumen igneum, in quo ab una parte litoris concurrentes populi ceu apes ad alvearia mergebantur; et errant alli usque ad cingulum, alii vero usque ascellas, non-nulli super mentum, clamantes cum fletu se vehementer aduri. Erat enim et pns super fluvium positus ita angustus, ut vix unius vestigii latitudinem recipere possit. Apparebat autem et in alia parte litoris domus magna, extrinsecus dealbata… De hoc ponte praecipitabitur, qui ad disstringendum commissum gregem fuerit repertus ignavusQ qui vero strenuous fuerit, sine periculo transit et inducitur laetus in domum»***. Μια γέφυρα απαράλλακτη εμφανίζεται στους Dialogi de vita et miraculis partum Italicorum του Γρηγορίου του Μεγάλου (580-604). Στον Ιουδαϊσμό, αυτή η παράδοση συναντάται μόνο στο Midrash Yalqu. in Isut 60,  ωστόσο, ο I. Scheftelowitz την θεωρεί προγενέστερη του Ισλάμ.

Το ισλαμικό θέμα της «στενής γέφυρας», σύμφωνα με αυτόν τον σοφό, είχε ληφθεί από τον ιουδαϊσμό. Μια πολύ σημαντική λεπτομέρεια έμοιαζε να ενισχύει αυτή την υπόθεση: η διαίρεση του sirat σε επτά, που αντιστοιχεί στις «Septem viae» του 4 Έσδρα. Έτσι, το μυστικό midrash που ονομάζεται Τα Οράματα του Ιεζεκιήλ και έχει γραφεί στην Παλαιστίνη τον 4^ο ή 5^ο μ.Χ.  αιώνα, συναντά κανείς για πρώτη φορά την παράδοση των «επτά χθόνιων γαιών», που παίζει σημαντικό ρόλο στους θρύλους του mi’raj. Πρόκειται για γαίες τοποθετημένες κάτω από τη γη «μας», που αντισταθμίζουνν τους επτά υπερτιθέμενους ουρανούς. Τα ονόματα τους είναι: Adamah, Eretz, Heled, Neshyah, Dumah, She’ol, Tit Ha-Yaven. Παρόμοιες κοσμολογικές θεωρήσεις βρίσκονται και στο Beraita de-Ma’aseh Bereshit, όπως και στο Midrash Konen. Στο Ισλάμ η παράδοση των επτά χθονίων γαιών ανάγεται  στον Ibn Abbas, - σύντροφο του προφήτη – και μεταβιβάζεται από τον Ka’b al- Akbar, εβραίο προσηλυτισμένο, σύγχρονο του Μωάμεθ, όόπωςκαι από τν Wahb Ibn Munabbih, παραδοσιακό του 8^ου αιώνα. Κατά τον E. Cerulli, τον 10^ο-110 αιώνα, υπήρχαν δύο εκδοχές, εκείνη του  Kisa’I (10^ος αιώνας) και του Abou Omar Yusuf b. Abd Ibn Abdalbarr (ob. 1071), όπως και μια δεύτερη εκδοχή στον at-Ta’labi (ob. 1035). O Asin αναφέρει δύο άλλες παραδόσεις του 8^ου αιώνα, όπου οι γαίες παίρνουν άλλα ονόματα. Όσο για τον J.L. Palache, αναφέρει μια πράδοση όμοια στον Azraki, αλλά χωρίς αμφιβολία κάνει λάθος ισχυριζόμενος ότι δεν υπάρχει κανένα ταυτόσημο θέμα στον ιουδαϊσμό. Εφόσον το απόκρυφο 4 Έσδρας είναι το πρώτο κείμενο όπου οι τιμωρίες των βεβήλων και οι ανταμοιβές των δικαίων διαιρούνται σε επτά κατηγορίες, είναι πιθανόν να επηρεάστηκε απ’ αυτό, η κοσμολογία που προβλέπει επτά χθόνιες γαίες.

Το θέμα των χρονολογιών και των ιστορικών συγγενειών, φαίνεται κατά γενικό κανόνα, απλούστερο απ’ ό,τι υπέθεταν άλλοτε. Η λατινική Visio Beati Esdrae, της οποίας το αρχαιότερο χειρόγραφο χρονολογείται στο τέλος του 10^ου ή τις αρχές του 11^ου αιώνα, αντιπροσωπεύει πιθανότατα το κλειδί αυτού το περίπλοκου γρίφου. Πράγματι, ανάμεσα στα τρία μεσαιωνικά κείμενα που εξαρτώνται από την ελληνική μετάφραση του 4 Έσδρας, αυτή είναι το εγγύτερο προς την πηγή του. Πρωτίστως μας ενδιαφέρει γιατί περιλαμβάνει το κανονικό θέμα της «στενής γέφυρας»: «Et ambulavi in antea  et vidi flumen igneum, pontus erat super id magnus, latitude eius, quam unde possit, largitur paria boum LXX. Ubi cum venissent usti, transierunt cum laetitia et exsultatione. Et verum veniebant peccatores pontus ipse revertebatur in eam subilitatem ut filus stamis. Cadebant in eum flumen confitentes peccata sua…»****. Αυτό το επεισόδιο παρενεβλήθη μεταξύ 2^ου και 10^ου αιώνα, ωστόσο, η πηγή του είναι προφανώς χριστιανική. Έτσι, πληροφορούμεθα ότι τον 6^ο αιώνα, ο Gregoire de Tours και ο Γρηγόριος ο Μέγας γνώριζαν αυτόν τον τύπο μεταθανάτιας θεοδικίας. Υποθέτουμε ότι η μεταβολή του εδαφίου του 4 Έσδρας που αφορά τη «στενή ατραπό» επιτελέσθηκε μεταξύ 2^ου και 6^ου αιώνα, και ότι τα δυο αυτά πρόσωπα του 6^ου αιώνα εμπνέονταν από την ίδια αναπαράσταση, εξαιρετικά διαδεδομένη στην εποχή τους. Αυτή η αναπαράσταση πρέπει να εισήχθη για πρώτη φορά σε ένα κείμενο παρόμοιο πτος την δική μας Visio Beati Esdrae. Οι χριστιανοί συγγραφείς και οι συντάκτες των κειμένων παχλαβί, όπως και οι άραβες αφηγητές άντλησαν το υλικό τους από αυτή την ίδια πηγή: ένα χριστιανικό απόκρυφο, σταχυολογημένο κατά τον 2^ο αιώνα ή αργότερα, οπωσδήποτε όμως πριν από το δεύτερο ήμισυ του 6^ου, που ερμηνεύει ελεύθερα στην ελληνική μετάφραση του 4 Έσδρας.

Παρ’ όλα αυτά, σε ορισμένες συγκεκριμένες περιπτώσεις, η μετάδοση του θέματος της «στενής γέφυρας» και η αποδοχή του από τις μεσαιωνικές αποκαλύψεις, των οποίων ο Jaques Le Goff μας έδωσε πρόσφατα μια ζωντανή νωπογραφία, πραγματοποιήθηκε με το διάμεσο των παραδόσεων του mi’raj, όπως αποδείξαμε αλλού. Πράγματι, ο μοναχός Alberic de Setterfrati μπήκε στα μοναστήρια του Montecassino σε μια εποχή που η ανάμνηση του Κωνσταντίνου του Αφρικανού, πρώτου μεταφραστή στα λατινικά των αραβικών κειμένων, ήταν ακόμη πολύ έντονη. Ο φίλος του Alberic, ο νεαρός Πέτρος ο Διάκονος, συνδημιουργός της αποκάλυψης που είχε συνταχθεί το 1127, απασχολείται λεπτομερώς με την προσωπικότητα του Κωνσταντίνου, συνθέτοντας τον κατάλογο των έργων του. Λάτρης του αραβικού πολιτισμού, ο καρχηδόνιος σοφός, που πέθανε το 1087, μπόρεσε να μελετήσει τους θαυμάσιους θρύλους του mi’raj, μαζί με έναν νεαρό μοναχό, που άλλωστε ο Πέτρος ο Διάκονος – γεννημένος το 1107 – είχε την ευκαιρία να γνωρίσει. Όσο για τον Alberic, είχε οραματισθεί στα δέκα του χρόνια, κατά τη διάρκεια μιας καταληψίας που συνεχίστηκε επί εννέα ημέρες. Το 1027, σε ηλικία μεταξύ 20 και 26 ετών, μπόρεσε να πεισθεί άνετα ότι είχε ονειρευτεί υποβλητικά επεισόδια, όπως εκείνο της στενής γέφυρας, που θα τον εντυπωσίαζαν στη συνέχεια. Σε αυτή την περίπτωση, - δεδομένων των ιστορικών περιστάσεων της σύνταξης του Οράματος του Alberic, - η εξήγηση αυτή φαίνεται η πιο εύλογη.

Βλέπουμε λοιπόν ότι το Όραμα του Alberic θα μπορούσε να είναι εντελώς ανεξάρτητο από την Visio Esdrae, ένα κείμενο αν όχι παμπάλαιο, πάντως βασισμένο σε μια παράδοση που ανάγεται τουλάχιστον στον 6^ο αιώνα. Αυτή η ίδια παράδοση θα ενσωματωθεί αργότερα στις αφηγήσεις του mi’raj, και θα επηρεάσει την αποκάλυψη του Alberic. Ο Tundal εξαιρείται απ’ αυτή την σειρά των κειμένων ενώ το Καθαρτήριο του Αγίου Πατρικίου συμπεριλαμβάνεται είτε μέσω του Οράματος του Alberic, είτε, πιθανότερα, μέσω της λατινικής Visio του Έσδρα.

_____________________________

*«Μάθε, Μωάμεθ, πως η Αζιράτ είναι μια γέφυρα που έκανε ο Θεός για να δοκιμάσει εκείνους που πιστεύουν και εκείνους που δεν πιστεύουν στο νόμο σου. Αυτή η γέφυρα που απλώνεται ψηλά, πάνω από την κόλαση, είναι στενότερη από μια τρίχα και πιο ακονισμένη από τη λεπίδα του σταθμού. Στις δύο άκρες είναι γεμάτη από τανάλιες και γάντζους και άλλα εργαλεία διάτρησης, μακρύτερα από τις πιο μακριές λόγχες και απερίγραπτα μυτερά».

**«Υπάρχει μια πολιτεία χτισμένη και τοποθετημένη σε μια κοιλάδα γεμάτη από όλα τα καλά. Η είσοδός της όμως είναι στενή και τοποθετημένη μπροστά σε μια χαράδρα που έχει τη φωτιά δεξιά και το ψηλό νερό αριστερά της. Ανάμεσά τους, δηλαδή στη φωτιά και στο νερό υπάρχει μόνο ένα μονοπάτι, στενό σαν την πατούσα ενός ανθρώπινου ποδιού».

***«Είχε τη συνήθεια να διηγείται πως κατά τη διάρκεια ενός οράματος βρέθηκε σ’ ένα διάπυρο ποτάμι, όπου σε μια από τις όχθες του, ο κόσμος βουτούσε ορμώντας όπως οι μέλισσες στις κυψέλες. Μερικοί ήταν χωμένοι μέσα μέχρι τη μέση, άλλοι μέχρι τις μασχάλες, πολλοί ως πάνω από το σαγόνι, κλαίγοντας και φωνάζοντας ότι καιγόντουσαν φοβερά. Υπήρχε και μια γέφυρα τοποθετημένη πάνω στο ποτάμι, τόσο στενή, που δεν μπορούσε να δεχθεί παρά μονάχα το πλάτος μιας πατούσας. Στην άλλη όχθη, έβλεπε κανείς ένα σπίτι μεγάλο ασπρισμένο στο εξωτερικό του… Στο πέρασμα του πλήθους, όταν ανακαλύπτετο κάποιος οκνηρός, η γέφυρα στένευε και (ο οκνηρός) καταποντιζόταν. Ωστόσο, οι δυνατοί περνούσαν ακίνδυνα και ήταν ευτυχισμένοι μέσα στο σπίτι».

****»Και συνέχισα και είδα ένα πύρινο ποτάμι, πάνω στο οποίο υπήρχε μια μεγάλη γέφυρα, που τέτοιο ήταν το πλάτος της ώστε επέτρεπε να περνούν εβδομήντα ζεύγη βόδια. Όταν έφθαναν οι δίκαιοι, περνούσαν με χαρά και αγαλλίαση. Όταν όμως έφθαναν οι αμαρτωλοί, η γέφυρα στένευε και γινόταν όσο ένας ιστός αράχνης. Έπεφταν στο ποτάμι εξομολογούμενοι τα αμαρτήματά τους…»

IOAN P. COULIANO

ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΤΗΣ ΕΚΣΤΑΣΗΣ

ΕΚΣΤΑΣΗ, ΑΝΑΒΑΣΗ ΚΑΙ ΟΡΑΣΕΙΣ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ ΜΕΧΡΙ ΤΟΝ ΜΕΣΑΙΩΝΑ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΛΗΔΑ ΠΑΛΛΑΝΤΙΟΥ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΗ 1986

Η Εργασία Ατραπού με τα Ταρώ – GARETH KNIGHT

Μαζευόμαστε στην εξοχή, στην είσοδο μιας μεγάλης πλατιάς σπηλιάς(1). Μπαίνουμε μέσα και νιώθουμε τις πέτρες και τη γη κάτω από τα πόδια μας και τους βράχους γύρω μας. Θα προχωρήσουμε βαθιά μέσα στη σπηλιά και για αυτό χρειάζεται να βαδίζουμε όλοι μαζί(2).

Βαδίζοντας στη σπηλιά βλέπουμε να απλώνεται ένα δερμάτινο πέπλο και να μας κλείνει το δρόμο. Το φως που φτάνει ως εμάς αρκεί για να βλέπουμε που βαδίζουμε, καθώς και να διακρίνουμε ένα χώρισμα που υπάρχει στη μέση του πέπλου. Κάποιος το ανασηκώνει από μέσα για λογαριασμό μας και καθώς περνάμε, μας εξετάζει προσεκτικά.

Περνώντας στην άλλη πλευρά, βλέπουμε πως η σπηλιά φέγγει από ένα λαμπρό φως που προέρχεται από ένα χρυσό στρογγυλό τραπέζι, πάνω στο οποίο κινούνται οι εικόνες των Ταρώ(3). Παρατηρούμε πως ο Φύλακας που μας άνοιξε είναι η γυμνή ερμαφρόδιτη μορφή του Θριάμβου Κόσμος, που περνά από την άλλη πλευρά του τραπεζιού και μας γνέφει να την ακολουθήσουμε(4).

Μοιάζει σαν να κινούμαστε μέσα σε ένα σκοτεινό ελλειπτικό στεφάνι, μια και σε αυτό το σημείο το σπήλαιο είναι στολισμένο τριγύρω με δαφνόφυλλα.

Προχωράμε μπροστά και η αίσθηση των βράχων που μας περιόριζαν χάνεται. Στο σκοτάδι βλέπουμε ελάχιστα, αλλά νιώθουμε να πλησιάζουμε δύο ισχυρούς φύλακες(5). Ο δεξιός μεταδίδει την αίσθηση της δύναμης της Σελήνης και υπάρχει η αίσθηση σκοτεινών σύννεφων και του νυχτερινού ουρανού. Από την άλλη νιώθουμε κάποιον που φαίνεται ελάχιστα, έναν άγγελο με μια μεγάλη σάλπιγγα. Περνάμε ανάμεσά τους νιώθοντας την παρουσία τους και βαδίζουμε σε ένα τοπίο που γίνεται όλο και φωτεινότερο.

Βαδίζοντας στο χορτάρι που καλύπτει μια μικρή πλαγιά πλησιάζουμε μια λίμνη(6). Μόλις αρχίζει να φέγγει και στο αμυδρό φως του λυκαυγούς βλέπουμε το βαθύ ίντιγκο της λίμνης μπροστά μας και κάτι που μας πλησιάζει σιωπηλά, κάτι που κινείται στο σκοτάδι΄ είναι ένα μεγάλο πλοιάριο.

Στην πρύμνη του υπάρχει μια αγγελική μορφή που κρατάει δύο κύπελλα και αδειάζει το νερό από το ένα στο άλλο(7). Γνωρίζουμε πως πρόκειται για το νερό της ζωής και πως αυτή η μεγάλη μορφή είναι κάποιος που φυλά την πύλη ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο. Μόλις ενσαρκώνεται μια καινούργια ψυχή, τα ύδατα της ζωής αδειάζουν μέσα της, από το ένα δοχείο στο άλλο.

Προσκαλούμαστε να ανέβουμε και μόλις καθόμαστε στις θέσεις μας το σκαρί γλιστρά σιωπηλά στα σκοτεινά νερά. Καθώς πλέουμε, βλέπουμε στα δεξιά μας ένα λαμπρό πρωινό άστρο να λάμπει στον ουρανό και αριστερά την απαστράπτουσα ακτινοβολία του πρωινού ήλιου που ανέρχεται στον ορίζοντα(8). Συνεχίζουμε διακρίνοντας μπροστά μια πράσινη ακτή.

Η βάρκα τρίζει στα βότσαλα της παραλίας και ο Άγγελος με τα Δύο Κύπελλα στέκει προστατευτικά στη μια πλευρά επιβλέποντας την αποβίβαση. Ο ουρανός φωτίζει περισσότερο και ο δρόμος μας φαίνεται καθαρότερα. Συνειδητοποιούμε πως διασχίζουμε μια πράσινη πεδιάδα, βαδίζοντας σε ένα αρχαίο πέρασμα(9).

Συνεχίζουμε να προχωράμε στην εξοχή και έπειτα βλέπουμε μπροστά μας, περίπου στη μέση της απόστασης, ένα δρόμο που διασταυρώνεται με το μονοπάτι μας. Αντίθετα από το μονοπάτι φαίνεται φτιαγμένος από πέτρες, κροκάλες ή ίσως άσφαλτο. Στο σταυροδρόμι βλέπουμε έναν ψηλό πύργο(10).

Στην πόρτα του πύργου υπάρχουν δύο φύλακες που μας προσκαλούν να εισέλθουμε. Στο εσωτερικό του βρίσκονται σκαλοπάτια που διαγράφουν ένα σπειροειδές, οδηγώντας όλο και ψηλότερα. Αν κοιτάξουμε έξω θα δούμε στα δεξιά μας, στο βάθος του δρόμου, έναν ψηλό κωνικό λόφο. Από την άλλη, στα αριστερά μας, φαίνεται μακριά μια πόλη(11).

Κοιτάζοντας από τα παράθυρα νιώθουμε τον ισχυρό άνεμο που κατεβαίνει από τον πράσινο λόφο να περνά τον πύργο και να ορμάει στην πόλη. Η δύναμη του ανέμου αυξάνεται συνεχώς, ώσπου αλυχτά και ουρλιάζει γύρω από τον πύργο. Ξάφνου ακούγεται ένας κεραυνός, μια αστραπή πέφτει και βάζει φωτιά στο εσωτερικό του πύργου(12). Αυτή τη στιγμή βλέπουμε τον εαυτό μας όπως πραγματικά είναι. Η απίστευτη λάμψη του λευκού φωτός φανερώνει τα πάντα, το εσωτερικό της ψυχής μας. Το αποτέλεσμα είναι να εντυπωθεί στο νου η πραγματική κατάσταση του εαυτού μας, την οποία μπορούμε να σκεφτούμε αργότερα στο τέλος του ταξιδιού. Το γυμνό πνεύμα της αλήθειας χτύπησε τον πύργο της άποψης που έχουμε χτίσει για τον εαυτό μας.

Αντιλαμβανόμαστε πως οι δύο συνοδοί του πύργου στέκουν κάτω, οδηγώντας μας πίσω στο μονοπάτι. Συνεχίζουμε κάπως βιαστικά, αλλά καθαρότεροι και ξαναπαίρνουμε το πράσινο μονοπάτι που ακολουθούσαμε.

Ο ήλιος ανατέλλει ψηλά στον ουρανό καθώς συνεχίζουμε την πορεία μας(13). Βρισκόμαστε σε μια μεγάλη γυμνή έκταση και μπροστά μας, ακριβώς στην κορφή ενός λόφου υπάρχει ένας κύκλος από πέτρες.

Εισερχόμαστε σε αυτόν τον αρχαίο ηλιακό ναό(14). Εδώ μας χαιρετούν οι φύλακες του χώρου. Έχουμε την εντύπωση πως μοιάζουν με γενειοφόρους δρυίδες ντυμένους στα λευκά. Πλησιάζοντας περισσότερο βλέπουμε πως μοιάζουν με ορισμένες εικόνες των Ταρώ(15). Ανάμεσά τους βρίσκεται κάποιος που μοιάζει με τον Ερημίτη. Επίσης, κάποιος άλλος που μοιάζει με τον Αυτοκράτορα. Και οι δύο μοιάζουν πολύ με ιερείς-βασιλιάδες. Από την άλλη βρίσκονται δύο ιέρειες. Μια ιέρεια του έρωτα και κάποια άλλη που κρατά ένα μεγάλο ζώο. Δε θα το έλεγα λιοντάρι, αλλά είναι σίγουρα αιλουροειδές και το κρατά με ένα κοντό λουρί. Βλέπουμε μπροστά μας δύο όρθιους λίθους. Ανάμεσά τους στέκει η μορφή της Μεγάλης Ιέρειας. Καθώς στεκόμαστε με δέος μπροστά της, σχεδόν τηλεπαθητικά, μας υποδεικνύει να κοιτάξουμε πίσω μας.

Στρεφόμαστε πίσω και δεξιά μας βλέπουμε την εικόνα του Θανάτου. Αριστερά βρίσκεται η εικόνα ενός διαβολικού τέρατος(16). Η Μεγάλη Ιέρεια χαμογελά κάπως με την αναστάτωση μας και ανασηκώνει έναν καθρέφτη, υπονοώντας πως αυτές οι δύο εικόνες είναι τμήματα του εαυτού μας. Έπειτα, παραμερίζει το πέπλο ανάμεσα στις στήλες και βλέπουμε ένα δρόμο που οδηγεί στον ουρανό(17).

Μακριά φαίνεται ένα σταυροδρόμι όπου στέκει η μορφή της Δικαιοσύνης, μια γυναίκα με ξίφος και ζυγαριά(18). Μας λέγεται ότι για να περάσουμε τη μορφή πρέπει να έχουμε αγνή πρόθεση.

Βαδίζουμε ένας-ένας μπροστά, επάνω στο χρυσό δρόμο που οδηγεί από την κορυφή του λόφου προς τη μορφή της δικαιοσύνης. Μόλις φτάνουμε, καθένας με τη σειρά, καθόμαστε στον ένα δίσκο της μεγάλης χρυσής ζυγαριάς. Από την άλλη κάθονται ο Θάνατος και ο Διάβολος΄ νιώθουμε ιλιγγιώδεις ταλαντώσεις.

Καθώς γίνεται αυτό, αντικρύζουμε στη μέση ενός μπερδεμένου συστήματος δακτυλίων και κύκλων μια θηλυκή μορφή. Μοιάζει με τον κοσμικό χρόνο και υπονοεί πως με τον καιρό θα θεραπευτούν όλες οι δυσαρμονίες(19). Κοιτάζοντας από την άλλη, βλέπουμε έναν άνθρωπο κρεμασμένο ανάποδα. Η λαμπρότητά του μας δίνει την εντύπωση πως μόνο οι πραγματικότητες των ανώτερων κόσμων είναι παντοτινές και πως μόνο με τη βοήθεια των ανώτερων όντων θα σωθούμε και θα αποκαταστήσουμε την ισορροπία. Συνειδητοποιούμε όμως πως κάτι τέτοιο συντελείται μονάχα με τη θυσία των ανώτερων όντων και του ελέους του χρόνου, του κοσμικού χρόνου.

Βλέπουμε πως η Μεγάλη Ιέρεια, που μας οδήγησε ως εδώ, μας παροτρύνει να κατέβουμε από τη ζυγαριά και να συνεχίσουμε. Αυτό μας προκαλεί μια αίσθηση αφαίρεσης και ιλίγγου. Βαδίζουμε πάνω από μια μεγάλη άβυσσο και μοιάζει να περνάμε μέσα από τα σύννεφα(20) που κρατούν γαλήνιο και προστατευμένο το νου μας.

Ξαφνικά βρισκόμαστε μπροστά από δύο χρυσές πύλες(21). Η Μεγάλη Ιέρεια κάνει ένα νεύμα, οι πύλες ανοίγουν και πίσω τους, σε ένα πανέμορφο κήπο, βλέπουμε τη μορφή της Αυτοκράτειρας. Μπαίνουμε σε ένα τεράστιο στολισμένο κήπο, πάνω από τον κόσμο που γνωρίζουμε. Αν και φαίνεται χτισμένος με γεωμετρικά πρότυπα, δεν υπάρχει κάποια εντύπωση σταθερής επιφάνειας. Η Αυτοκράτειρα μας χαιρετά και μας προσκαλεί να περπατήσουμε στους κήπους. Υπάρχουν πηγές, πουλιά που κελαϊδούν, πεταλούδες και πλάσματα που μας κοιτούν. Μοιάζει με συνηθισμένο κήπο, αλλά προχωρώντας βαθύτερα, νιώθουμε μια ελευθερία που είναι αδύνατο να περιγραφεί΄ απλά παρατηρούμε.

Βλέπουμε έναν ευωδιαστό χρυσό δρόμο να διασχίζει τον κήπο και προσκαλούμαστε να τον βαδίσουμε΄ μπροστά μας υπάρχει κάτι που μοιάζει με το Όρος του Αγίου Μιχαήλ, ένα μεγάλο σπειροειδές κάστρο σε ένα ψηλό βουνό. Ψηλοί οβελίσκοι λάμπουν ολόλευκοι στο ηλιόφως. Πλησιάζουμε τις πλατιές διπλές θύρες και εισερχόμενοι ανακαλύπτουμε πως περάσαμε τους πυλώνες ενός μεγάλου αββαείου ή καθεδρικού ναού. Μοιάζει διαφορετικός από ό,τι έχουμε δει μέχρι τώρα στη Γη. Ύμνοι ακούγονται από πολυάριθμες χορωδίες και η μουσική φαίνεται να συντίθεται από χρώματα(22). Εδώ υπάρχει μια πολλαπλότητα που δεν εκτείνεται μόνο σε πλάτος αλλά και σε ύψος. Υπάρχουν άγγελοι και πέτρινες μορφές, οι οποίες μοιάζουν με μεγάλο χορωδιακό όργανο που αντηχεί με υποβλητικές συμφωνικές αρμονίες. Γνωρίζουμε ότι με κάποιο τρόπο αυτές οι αρμονίες οδηγούν τις σφαίρες, τα άστρα του φυσικού σύμπαντος. Ολόκληρη η δημιουργία, άστρα, πλανήτες, κόσμοι, γαλαξίες, άτομα και μόρια, η άνοδος και η κάθοδος των εθνών στα εκατομμύρια εκατομμυρίων κόσμων, τα πάντα κατευθύνονται από τον ισχυρό συμφωνικό ήχο(23).

Στην ανατολή βλέπουμε εκείνον που διευθύνει. Είναι η ισχυρή μορφή του Μάγου που στέκει σε ένα βωμό. Απλά στέκει΄ μια απίστευτη μορφή δύναμης. Ολόγυρά του βλέπουμε μεγάλες φωτεινές σφαίρες, από τις οποίες φαίνεται να έρχεται ο ήχος, καθώς ο Μάγος χειρίζεται το φως που μεταφράζεται σε αρμονίες και γεμίζει το μεγάλο κάστρο(24). Όλες οι αισθήσεις μας πλέκονται σε αυτόν τον αρμονικό ιστό, καθώς η μυρωδιά του λιβανιού γεμίζει τα ρουθούνια μας.

Έπειτα, πίσω από το Μάγο, ψηλά στο λαμπρό χρωματιστό γυάλινο παράθυρο της Ανατολής που ανοίγει με μια αστραπή φωτός, στέκει μια λαμπρή μορφή με κουρέλια και φτερά στα μαλλιά. Μια μορφή γεμάτη απλότητα και φτώχια από την οποία αναδύεται μια απίστευτη δύναμη αγάπης(25). Ταυτίζεται μαζί μας και με όλο τον κόσμο, απλώνοντας τη θεραπευτική του αγάπη σε όλους όσους βρίσκονται σε δύσκολες στιγμές, σε ολόκληρο το σύμπαν. Σταματάμε και ανοιγόμαστε στην όλη δύναμη και ατμόσφαιρα.

* * *

Νιώθουμε ανάμεσά μας πλάσματα που προσφέρουν βοήθεια και θεραπεία, θυμίζοντας την άφιξη του Αγίου Δισκοπότηρου. Οτιδήποτε χρειάζεστε, οτιδήποτε επιθυμείτε περισσότερο θα σας προσφερθεί εδώ, από εκείνους που διαθέτουν ουσιαστική και άφθαρτη αγάπη.

* * *

Νιώθουμε πως αρχίζουμε να μετακινούμαστε. Ολόκληρο το οικοδόμημα κατεβαίνει μέσα από σύννεφα(26), δονούμενο από τους ήχους, κραδαινόμενο από φως, αναδίδοντας με κάθε τρόπο φως και αγάπη, προς τον πέτρινο κύκλο της λοφοκορφής(27) και τον διαπερνά.

Συνεχίζει προς τη λίμνη(280 και βυθίζεται σ’ αυτήν παρασύροντας όλα τα πλάσματα των κατώτερων κόσμων. Υπάρχουν πουλιά, ψάρια και κάθε δημιούργημα που μπορεί να περάσει από το νου μας΄ όλα έλκονται από την ισχυρή επίδραση του κάστρου. Κατεβαίνουμε προς τη σπηλιά. Οι μορφές του μεγάλου κάστρου δεν είναι πλέον ευδιάκριτες, αλλά η αίσθησή τους κυριαρχεί μέσα μας. Νιώθουμε πως διατηρούμε αυτό που μας δόθηκε και παρουσιάστηκε με τη μορφή του χρώματος, του γεωμετρικού σχήματος και του ήχου.

Η ερμαφρόδιτη μορφή στέκει στην κουρτίνα και μας χαμογελά, μας ανοίγει να περάσουμε και εγκαταλείπουμε το χρυσό τραπέζι με τις εικόνες των Ταρώ επάνω του΄ εικόνες που λειτούργησαν σαν χάρτης και οδοδείκτης του δρόμου που διαβήκαμε και των πραγματικοτήτων με τις οποίες ήλθαμε σε επαφή. Περνάμε στην κυρίως σπηλιά, βγαίνουμε αργά από το στόμιο και στεκόμαστε στο φως του ήλιου.

Βαθμιαία νιώθουμε τη συνείδηση να επανέρχεται στη φυσιολογική της κατάσταση και αντιλαμβανόμαστε το χώρο. Κινούμαστε για να σιγουρευτούμε πως έχουμε επιστρέψει εντελώς.

Σημειώσεις για την Ατραπό

1. Ο δρόμος για τα άστρα βρίσκεται στη Γη. Visita Interiora Terrae Rectificando Invenies Occultum Lapidem (V.I.T.R.I.O.L) (Επισκέψου το Εσωτερικό της Γης για να Δικαιώσεις με τη Φωτιά την Απόκρυφη Λίθο). Βλ. Ρ. Τζ. Στιούαρτ (R.J. Stewart) Η Μύηση του Κάτω Κόσμου για λεπτομέρειες στο θέμα. Την ίδια αφετηρία χρησιμοποιεί και ο Στάινμπρεχερ στον Εσωτερικό Οδηγό του Διαλογισμού, αλλά με πλατωνικό ύφος.

2. Ένας χρήσιμος παραδοσιακός μηχανισμός της ομαδικής εργασίας, που βοηθά στη σύνθεση και διατήρηση της πρόθεσης και της εμπειρίας.

3. Πρόκειται για εικόνες που παρουσιάζονται στο βιβλίο Μεγάλοι Θρίαμβοι του Τσαρλς Ουίλιαμς.

4. Από καββαλιστική άποψη είναι μια πρόσκληση να διαβούμε την 32^η Ατραπό, από τη Σεφίρα της Γης Μαλκούτ, προς τους εσωτερικούς κόσμους.

5. Είναι οι αντίστοιχοι φύλακες των Ατραπών 29 και 31 του Δέντρου της Ζωής. Οι Θρίαμβοι, στην παράδοση που χρησιμοποιούμε, είναι η Σελήνη και η Τελική Κρίση αντίστοιχα.

6. Αντιστοιχεί στη Σεφίρα Γεσούντ. Επίσης η Λίμνη παίζει σπουδαίο ρόλο στον αρθουριανό κύκλο. Βλ. Η Μυστική Παράδοση στον Αρθουριανό Θρύλο.

7. Η μορφή της Εγκράτειας που αποδίδεται στην 25^η Ατραπό του Δέντρου της Ζωής από το Γεσούντ στο Τίφαρετ.

8. Οι πύλες των Ατραπών 28 και 30, από το Γεσούντ στο Νετζά και Χοντ. Στο σύστημα που χρησιμοποιούμε αποδίδονται οι Θρίαμβοι Άστρο και Ήλιος.

9. Είναι η 25^η Ατραπός από το Γεσούντ μέχρι τη διασταύρωση της 27^ης Ατραπού.

10. Ο Θρίαμβος Πύργος αποδίδεται στην 27^η Ατραπό από το Χοντ στο Νετζά, η οποία διασταυρώνεται με την 25^η.

11. Τα Σεφιρόθ Νετζά και Χοντ.

12. Είναι μια ιδιαίτερη εμπειρία που συμβολίζεται με την Αστραπή, το ιερόγλυφο που δείχνει την κάθοδο της θείας Δύναμης πάνω στο Δέντρο της Ζωής μέσω των σφαιρών.

13. Είναι η 25^η Ατραπός από το σημείο που διασταυρώνεται με την 27^η μέχρι τη Σεφίρα Τίφαρετ.

14. Η Σεφίρα Τίφαρετ.

15. Είναι οι αντιστοιχίες των Ταρώ για τις Ατραπούς που οδηγούν στο Τίφαρετ΄ Δύναμη, Αγάπη, Μεγάλη Ιέρεια, Ερημίτης και Αυτοκράτορας για την 22^η, 17^η, 13^η, 15^η και 20^η Ατραπό αντίστοιχα.

16. Οι αντιστοιχίες των Ταρώ για τις Ατραπούς 24 και 26, που καταλήγουν στο Τίφαρετ από το Νετζά και το Χοντ.

17. Η 13^η Ατραπός. Στην εργασία της «ανύψωσης στα πεδία» αυτή είναι η σειρά που ακολουθείται.

18. Σε αυτό το σημείο δεν ακολουθήσαμε τη Χρυσαυγή στην αντιμετάθεση των Θριάμβων VIII και XI. Η Δικαιοσύνη ταιριάζει περίφημα στη 19^η Ατραπό που εξισορροπεί τα Σεφιρόθ Χέσεντ και Γκεβούρα.

19. Μια εμπειρία των πλευρικών Ατραπών 21 και 23, καθώς ταλαντευόμαστε στο σημείο ισορροπίας του Δέντρου, που αντιπροσωπεύεται από τις εικόνες του Τροχού της Τύχης και του Κρεμασμένου.

20. Το πέρασμα της Αβύσσου μέσω της συννεφιασμένης ή αόρατης και μυστικής Σεφίρα Ντάατ, που σημαίνει Γνώση.

21. Η πύλη αντιπροσωπεύει τη διασταύρωση της 13^ης από τη 14^η Ατραπό πέρα από την Άβυσσο.

22. Σε αυτό το επίπεδο υπάρχει μια γενική ενοποίηση των δυνάμεων των ανώτερων Ατραπών και των Ουράνιων Σεφιρόθ, της 16^ης που αντιπροσωπεύεται από τον Πάπα ή Ιεροφάντη και της 18^ης που αντιπροσωπεύεται από το Άρμα της Νίκης.

23. Πρόκειται για τη λειτουργία της primum mobile (πρωταρχικής κίνησης) στο Κέτερ.

24. Μια εμπειρία της 12^ης Ατραπού, αν οι διαφοροποιήσεις σημαίνουν κάτι σε αυτά τα ενοποιημένα πεδία. Μια εκπόρευση του Κέτερ.

25. Κατά τον ίδιο τρόπο, η 11^η Ατραπός είναι εκπόρευση του Κέτερ.

26. Ένας συνδυασμός του Άρματος του Θριάμβου με τις μεσολαβητικές δυνάμεις του Ιεροφάντη.

27. Τίφαρετ.

28. Γεσούντ.

Συμπέρασμα

Λίγοι από όσους συμμετείχαν σε αυτή την εργασία αναγνώρισαν τη βασική της δομή. Στους περισσότερους φάνηκε σαν μια βαθιά συγκινησιακή εμπειρία. Κάποιος σχολίασε ότι μάλλον επιστρέψαμε σε λάθος τόπο – πως η λογική κατάληξη ήταν να βρεθούμε φυσικά στη δόξα του καθεδρικού της Σάρτρ. Ίσως στη συνείδηση όσων παραβρέθηκαν να εκδηλώθηκε ένα μικρό κομμάτι της Νέας Ιερουσαλήμ. Εξαρτάται λοιπόν από όσους είχαν αυτό το προνόμιο να προσπαθήσουν να εκφραστεί στην πραγματικότητα της καθημερινής τους ζωής. Αυτή είναι η μαγεία της πλανητικής, αντίθετα με την ατομική θεραπεία και αναγέννηση.

Gareth Knight

ΤΑΡΩ Θεωρία και Πρακτική

Μετάφραση Θεόδωρος Σιαφαρίκας

Εκδόσεις ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ 1990