ΤΟ ΚΛΑΣΜΑ - ΠΑΥΛΟΣ ΣΠ. ΚΥΡΑΓΓΕΛΟΣ

Η λέξη κλάσμα (απ' το ρήμα κλάω-κλω), που σημαίνει κατά λέξιν το αποτέλεσμα του κλαν, σημαίνει ένα κομμάτι ή απόκομμα, ένα θραύσμα ή τεμάχιον (δηλ. τμήμα), γενικά ένα τμήμα κάποιας μονάδας ή ολότητας. Προέρχεται από τη λέξη κλάσις, που σημαίνει την ενέργεια του κλαν, δηλ. το σπάσιμο ή τη θραύση, που προέρχεται απ' το λύγισμα ή τσάκισμα, γενικά τον τεμαχισμό. Μιλάμε λοιπόν για κλάση του άρτου, της αμπέλου, των γονάτων (=κάμψη), των επιδέσμων και της φωνής (=λύγισμα ή αρμονία της φωνής, ποικίλη στροφή).

Οι κλάριοι ή κλαδιά, δηλαδή οι κλώνοι ενός φυτού (πρβλ. & κλωνισμόν στην Βιολογία) είναι λέξεις που βγαίνουν απ' την ίδια ρίζα και η λέξη κλάρας (="φοίνιξ το δένδρον") για τη χουρμαδιά αποδίδεται στο συμβολισμό της Μάρθας στα Ευαγγέλια & της Λητούς στη Μυθολογία.

Το κλασματικό ηλεκτρικό φορτίο (συνήθως + ή - 1/3 ή 2/3) των quarks, έννοια δύσκολα αποδεκτή, εξηγεί τις ποιοτικές απορίες των ποσοτικών μεταβολών της ποιότητος (=μεγέθη στη Φυσική), ώστε σαν quanta θεωρία ν' απαντά σε οποιοδήποτε quando του προβλήματος.

ΤΑ ΚΑΒΕΙΡΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ – ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΜΕΛΗΣ

Τα Καβείρια Μυστήρια πιθανολογείται να ήταν πελασγικής, Φρυγικής ή Φοινικικής προέλευσης. Αν και όλη η λατρεία τους ήταν σχεδόν εξαπλωμένη σε όλη την Ελλάδα όπως και στην Μικρά Ασία έχουμε τα λιγότερα στοιχεία γι' αυτά τα Μυστήρια.

Κατά τον Ηρόδοτο οι Πελασγοί ίδρυσαν τα Καβείρια. Ο ίδιος όπως και ο βασιλιάς της Σπάρτης Λύσανδρος είχαν μυηθεί στα μυστήρια της Σαμοθράκης.

Ο Στησίμβροτος από τη Θάσο, τον οποίο αναφέρει και ο Στράβων υποστήριζε ότι οι Κάβειροι προέρχονταν από το βουνό Κάβειρο της Φρυγίας όπου επίσης υπάρχει και πόλη Καβειρία και Κάβειρα στον Πόντο. Επίσης άλλοι υποστηρίζουν ότι οι δαίμονες αυτοί ήρθαν από την Φοινίκη (απ' όπου είχε έρθει κατά μια εκδοχή ο Κάδμος). Τέλος άλλοι λένε ότι οι Κάβειροι είναι Θεότητες που έρχονται από την Αίγυπτο με τον Κάδμο που έζησε στη Μέμφιδα κι ύστερα στην Τύρο της Φοινίκης.

Το καβίρ στις Σημιτικές γλώσσες σημαίνει μεγάλος, στην Αραβική γράφεται Kebir ενώ στα σανσκριτικά το kawiras σημαίνει επίσης μεγάλος. Από την άλλη πλευρά όμως κάποιοι υποστηρίζουν ότι αυτό το όνομα είναι Ελληνικό και φαίνεται από το ρήμα καίω (καίειν – ΚαFeiροι) εφόσον και οι Κάβειροι έχουν σχέση με τη φωτιά εφόσον ήταν παιδιά του Ήφαιστου.

Κατά τον Ηρόδοτο που επισκέφθηκε την Αίγυπτο ο μεγάλος Θεός της Μέμφιδας ήταν ο Φθα ή Πτα που αποδίδεται στα Ελληνικά με το όνομα Ήφαιστος.

Στην Ελληνική μυθολογία οι Κάβειροι αλλά και οι θηλυκές Καβειρίδες είναι παιδιά του Ηφαίστου και της Καβειρώς. Σε μια άλλη παραλλαγή του μύθου ο Ήφαιστος και η Καβειρώ απέκτησαν τον Κάδμιλο και παιδιά του είναι οι Κάβειροι και Καβειρίδες.

Οι Κάβειροι είναι στην ουσία δαίμονες της γονιμικής μαγείας κάτι που προσδιορίζεται με τα όρθια αιδοία που αναπαριστάνονται. Τον ίδιο ρόλο άλλωστε έχουν οι Σάτυροι και οι Σειληνοί στα Διονυσιακά Μυστήρια.

Αναφορές του Ομήρου τόσο στην Ιλιάδα όσο και στην Οδύσσεια μας δείχνουν ότι ο Αγαμέμνονας και ο Οδυσσέας, ανήκαν στον κύκλο των μυημένων αυτών των μυστηρίων.

Ο Φίλιππος ο Β' γνώρισε την μελλοντική γυναίκα του Ολυμπιάδα (μητέρα του Αλέξανδρου) ενώ ήταν ιέρεια στα Μυστήρια της Σαμοθράκης, όταν αυτός πήγε να μυηθεί.

Η διαφορά από τα άλλα μεγάλα τοπικά κέντρα Μυστηρίων της Ελλάδος ήταν η μεγάλη εμβέλεια που είχαν αλλά και το ότι σ' αυτά μπορούσαν να συμμετέχουν άνθρωποι χωρίς διάκριση φυλής, κοινωνικής τάξης και φύλου.

Και αυτά τα Μυστήρια αποτελούνταν από διάφορους βαθμούς μύησης και διαιρούνταν σε Μικρά και Μεγάλα Μυστήρια. Έχουμε κι εδώ τη λατρεία της Μεγάλης Θεάς που συσχετιζόταν με ιερούς βράχους πάνω στους οποίου γίνονταν προσφορές ή θυσίες. Το όνομα της Μεγάλης Θεάς ήταν Αξίερος. Αργότερα οι Έλληνες την ταύτισαν με τη Δήμητρα. Την έλεγαν επίσης Ηλέκτρα ή Αλέκτρα, Οδηγήτρια (Αλέκ σημαίνει προστάτης και στη δωρική διάλεκτο έχει σχέση με το φως, όπως την ίδια ρίζα έχει και το όνομα του Αλέξανδρου).

Ο αντίστοιχος αρσενικός θεός ήταν ο Κάδμιλος που αργότερα κι αυτός ταυτίστηκε με τον Ερμή. Ο Κάδμιλος σε μια στήλη κρατά το κηρύκειοόπου μέσα υπάρχουν δύο μεγάλα φίδια που συμβόλιζαν τα δύο κοσμικά πνεύματα τους Καβείρους που τους αναπαριστούσαν σαν δύο δίδυμους αδελφούς, ιθυφαλλικούς και γυμνούς. Οι Έλληνες τους ταύτισαν με τους Διόσκουρους, τους Δίδυμους γιους του Δία τον Κάστορα και τον Πολυδεύκη.

Οι δύο πρώτες Θεότητες είχαν κυρίως χθόνιο και υπόγειο χαρακτήρα. Η μια είναι ο Θεός του κάτω κόσμου και η άλλη η σύζυγος του που οι Έλληνες αργότερα ταύτισαν με τον Άδη και την Περσεφόνη. Στην προελληνική γλώσσα λέγονται Αξιόκερσος και Αξιόκερσα.

Οι χαρακτήρες όμως των Καβείρων αλλά και ο αριθμός τους είναι διαφορετικοί από τόπο σε τόπο.

(Π.χ. στη Λήμνο και στη Μακεδονία λατρευόταν μια τριάδα, ενώ στη Θήβα ένα ζευγάρι αρσενικών Θεών, ο Κάβειρος και ο Παις). Τα ονόματά τους όμως οι πιστοί δεν τα πρόφεραν, αλλά απλώς τους ονόμαζαν “Άνακτες”, όπως στην Ελευσίνα οι “Θεοί”. Το δε πρόθεμα “άξιος” σήμαινε “άγιος”.

Η μεγαλύτερη εξάπλωση αυτών των Μυστηρίων άρχισε τον 3ο π.Χ. αιώνα όπου ευνοήθηκαν από την Μακεδονική πολιτική. Στην Όλυνθο της Χαλκιδικής βρέθηκε επιγραφή που συντελεί στο γεγονός ότι εκεί υπήρχε ναός των Καβείρων. Επίσης νομίσματα της Θεσσαλονίκης έφεραν την επιγραφή ΚΑΒΕΙΡΟΣ, ενώ άλλα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ ΚΑΒΕΙΡΟΙ. Επίσης στη Θεσσαλονίκη γίνονταν γιορτές και αγώνες με τα ονόματα Καβείρια Πύθια και Καβείρια επινίκια.

Η συμμετοχή στα μυστήρια δεν ήταν αναγκαστική για όσους πήγαιναν στο ιερό των Μεγάλων Θεών, όπως συνέβαινε στην Ελευσίνα. Το ιερό ήταν ανοιχτό στον καθένα για τη λατρεία των Θεών σε όλες τις δημόσιες εκδηλώσεις.

Ο Θέωνας ο Σμυρναίος συγγραφέας του 2ου μ.Χ. Αιώνα υποστηρίζει πως η μύηση στα Καβείρια αποτελούνταν από πέντε μέρη που είναι τα εξής:

1)Καθαρμός,

2)Παράδοση της τελετής,

3)Εποπτεία,

4)Ανάδεση στεφάνων,

5)Τελειοποίηση και ευδαιμονία.

Η λειτουργία των Καβειρίων άρχιζε με την δοκιμασία της προηγούμενης διαγωγής τους. Η εξομολόγηση ήταν υποχρεωτική καθαρίζοντας ψυχικά τους υποψήφιους. Κατά τη μύηση έβαζαν τον υποψήφιο πάνω σε θρόνο γι' αυτό και η μύηση ονομαζόταν θρονισμός. Στο κεφάλι του μυούμενου έβαζαν στεφάνι ελιάς και γύρω από την κοιλιά μια κόκκινη λωρίδα που θα τον προφύλαγε από κάθε κίνδυνο.

Μετά ακολουθούσε ο ιερός χορός, όπου οι μυημένοι χόρευαν γύρω του. Στο ιερατείο των Καβειρίων υπήρχαν οι εξής: ο Κόης ή Κοίης που ήταν ο εξομολογητής ιερέας, οι Ανακτοτελεστές που αποφάσιζαν ποιοι απ' αυτούς που προσέρχονταν ήταν άξιοι να μυηθούν και η Λουτροφόρος που ήταν ιέρεια που ήταν υπεύθυνη για τους καθαρμούς των υποψηφίων. Οι μυήσεις γίνονταν σε ορισμένη εποχή του χρόνου και διαρκούσαν 9 ημέρες. Σ' αυτή τη χρονική διάρκεια έσβηναν όλα τα φώτα στο νησί και πένθος απλωνόταν σε όλο το νησί. Νηστεία και θρήνος ήταν οι εκδηλώσεις του πένθους μέχρι να έρθει το καινούριο φως από το ιερό νησί της Δήλου.

Το φως το έφερναν με πλοίο. Αν το πλοίο έρχονταν νωρίτερα περιφερόταν ανοιχτά του νησιού. Όταν έφτανε η στιγμή το πλοίο έμπαινε στο λιμάνι, οι άνθρωποι έπαιρναν το φως πιστεύοντας ότι έτσι καθαρμένοι από κάθε κακό έμπαιναν σε καινούρια ζωή, αναγεννιόντουσαν κάνοντας μια νέα αρχή.

Στη συμβολική τέλεση των μυστηρίων έχουμε την θυσία και ανάσταση του Καδμίλου ο οποίος αργότερα νυμφεύεται τη χαμένη Κόρη. Αναστημένος πια ο Καδμίλος τελεί τον ιερό γάμο που είναι και το μεγάλο μυστήριο. Σε ετρουσκικά αγγεία τη θυσία του Καδμίλου την κάνουν αδέλφια του οι Κάβειροι και στην ανάσταση που την κάνει ο Ερμής παρευρίσκονται μόνο τα αδέλφια του.

Στα Καβείρια θάβεται το αρσενικό όπως σε όλα τα μυστήρια της Μέσης Ανατολής ενώ στην Ελευσίνα θάβεται η Περσεφόνη. Στα Καβείρια ο θνήσκων Θεός είναι αρσενικός που συμβολίζει τον σπόρο και ανασταίνεται για να δώσει ζωή κάτι που επικράτησε και στη δική μας θρησκεία.

Γενικώς τα Καβείρια Μυστήρια στην λειτουργία τους είχαν τον θεμελιώδη σκοπό στο να επιδιώκουν την ηθικοποίηση των ανθρώπων όπως το αναφέρει και ο Διόδωρος Σικελιώτης λέγοντας “...οι μυούμενοι γίνονταν ευσεβέστεροι, δικαιότεροι και κατά πάντων καλλίτεροι”.

Επίσης σε αυτά γίνονταν και διδασκαλίες για τη γέννηση του κόσμου και του ανθρώπου.

Δηλαδή πέρα από τη λατρεία τους και τη θρησκευτική τους υπόσταση είχαν και τον χαρακτήρα της κοινωνικής αρετής όπως άλλωστε όλα τα μυστήρια (είτε ήταν μικρά ή τοπικά είτε ήταν μεγάλα) της αρχαίας Ελλάδας.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΜΕΛΗΣ

Ο ΗΦΑΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΠΥΡΟΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΜΕΛΗ

ΟΙ ΠΕΝΗΝΤΑ ΠΥΛΕΣ ΤΗΣ ΔΙΑΝΟΙΑΣ – ΣΕΦΕΡ ΓΕΤΖΙΡΑ

Μερικές εκδόσεις του Σεφέρ Γετζιρά συνοδεύονται από το ακόλουθο σχέδιο καββαλιστικής ταξινόμησης της γνώσης που εκπορεύεται από τη δεύτερη Σεφίρα Μπίνα (Κατανόηση) και κατέρχεται σταδιακά μέσω των αγγέλων, των ουρανών, της ανθρωπότητας, των ζωικών, φυτικών, και ορυκτών βασιλείων προς την Ύλη και το Χάος. Οι Καββαλιστές λένε πως για να κατακτήσει κανείς τις Είκοσι Δύο Ατραπούς της Σοφίας πρέπει να εισέλθει και να ανέβει τις Πύλες. Επίσης, ότι ακόμη και ο Μωυσής πέρασε μέχρι και την τεσσαρακοστή ένατη Πύλη και ποτέ δεν διάβηκε την πεντηκοστή. Βλ. Οιδίπους Αιγυπτιακός του Αθανάσιου Κίρχερ (Athanasius Kircher) τομ. ΙΙ.

Πρώτη Τάξη: Στοιχειακή

1. Χάος, Ύλη, Η πρώτη ουσία.

2. Άμορφο, κενό, δίχως ζωή.

3. Η Άβυσσος

4. Αρχή των Στοιχείων

5. Γη (άγονη)

6. Νερό

7. Αέρας

8. Φωτιά

9. Διαφοροποίηση ιδιοτήτων

10. Ανάμιξη και συνδυασμός

Δεύτερη Τάξη: Δεκάδα της Εξέλιξης

11. Ορυκτά διαφοροποιημένα

12. Φυτικές αρχές εμφανίζονται.

13. Σπόροι γονιμοποιούνται στην υγρασία.

14. Φυτά και δέντρα

15. Καρποφορία στη φυτική ζωή.

16. Αρχή κατώτερων ζωικών μορφών.

17. Έντομα και Ερπετά εμφανίζονται.

18. Ψάρια, σπονδυλωτή ζωή στα ύδατα.

19. Πτηνά, σπονδυλωτή ζωή στον αέρα.

20. Τετράποδα, σπονδυλωτά ζώα της γης.

Τρίτη Τάξη: Δεκάδα της Ανθρωπότητας

21. Εμφάνιση του Ανθρώπου.

22. Υλικό ανθρώπινο σώμα.

23. Ανθρώπινη Ψυχή.

24. Μυστήριο του Αδάμ και της Εύας.

25. Ολοκληρωμένος Άνθρωπος ως Μικρόκοσμος.

26. Το χάρισμα των πέντε ανθρώπινων όψεων που δρουν εξωτερικά.

27. Το χάρισμα των πέντε δυνάμεων στην ψυχή.

28. Αδάμ Κάδμον, ο Ουράνιος Άνθρωπος.

29. Αγγελικές Υπάρξεις.

30. Άνθρωπος κατ' εικόνα του Θεού.

Τέταρτη Τάξη: Κόσμος των Σφαιρών

31. Σελήνη

32. Ερμής

33. Αφροδίτη

34. Ήλιος

35. Άρης

36. Δίας

37. Κρόνος

38. Το Στερέωμα

39. Η Πρώτη Κίνηση (Primum Mobile)

40. Ο Διάπυρος Ουρανός.

Πέμπτη Τάξη: Ο Αγγελικός Κόσμος

41. Ασίμ – Υιοί του Πυρός.

42. Οφανίμ - Χερουβίμ

43. Αραλίμ – Θρόνοι.

44. Χασμαλίμ - Επικράτειες

45. Σεραφείμ – Αρετές.

46. Μαλαχίμ - Δυνάμεις

47. Ελοΐμ - Κυριότητες

48. Μπένι Ελοΐμ – Άγγελοι.

49. Χερουβίμ - Αρχάγγελοι

Έκτη Τάξη: Το Αρχέτυπο

50. Θεός. Αΐν Σοφ. Εκείνος που κανένα θνητό μάτι δεν αντίκρυσε και μόνο στον Ιησού το Μεσσία

φανερώθηκε.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ.- Οι Άγγελοι του Πέμπτου ή Αγγελικού Κόσμου κατανέμονται με πολύ διαφορετική σειρά από διάφορους καββαλιστές ραβίνους.

Η ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ

ΣΕΦΕΡ ΓΙΕΤΖΙΡΑ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΣΙΑΦΑΡΙΚΑΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ

ARS SINE SCIENTIA NIHIL - ANANDA K. COOMARASWAMY

Ars sine scientia nihil (Η τέχνη χωρίς την επιστήμη δεν είναι τίποτα)(1). Αυτή η ρήση του Παριζιάνου Δάσκαλου Jean Mignot, η οποία σχετίζεται με την ανέγερση του καθεδρικού ναού του Μιλάνου στα 1398, αποτελεί την απάντηση του Mignot σε μιαν άποψη που έκτοτε είχε αρχίσει να διαμορφώνεται, ότι δηλαδή scientia est unum et ars aliud (άλλο πράγμα η επιστήμη και άλλο η τέχνη). Για τον Mignot, η ρητορική της αρχιτεκτονικής κατασκευής συνεπάγεται μιαν αλήθεια που πρέπει να εκφραστεί στο έργο καθαυτό, ενώ άλλοι - όπως και εμείς σήμερα - είχαν αρχίσει να αντιμετωπίζουν το αρχιτεκτόνημα, ακόμη και τον Οίκο του Θεού, στη βάση της κατασκευής και της εντύπωσης που προκαλεί. Η Scientia του Mignot δεν σήμαινε μόνο «μηχανική», γιατί στην περίπτωση αυτή τα λόγια του δεν θα ξεπερνούσαν την κοινοτοπία και βεβαίως κανείς δεν θα τα είχε αμφισβητήσει. Την εποχή εκείνη η μηχανική οριζόταν μάλλον ως τέχνη παρά ως επιστήμη, και περιλαμβανόταν στην recta ratio factibilium ή άλλως στην «τέχνη» με την οποία γνωρίζουμε πως τα πράγματα μπορούν και πως θα έπρεπε να είναι. Ως εκ τούτου η scientia του έχει σχέση περισσότερο με τον λόγο (ratio), το θέμα, το περιεχόμενο ή το μέγεθος (gravitas) του έργου, παρά με την απλή λειτουργία του. Μόνη της η τέχνη δεν αρκούσε γιατί sine scientia nihil (2).

Όσον αφορά την ποίηση έχουμε την ομόλογη δήλωση του Δάντη για την Κωμωδία του, ότι «ο στόχος του όλου έργου δεν ήταν θεωρητικός αλλά πρακτικός... Ο σκοπός είναι να αποσπάσει εκείνους που διάγουν αυτήν τη ζωή από την κατάσταση της αθλιότητας και να τους οδηγήσει στην ευλογία». Παράλληλη είναι και η θέση που εκφράζεται στην κατακλείδα της Saundarananda του Asvaghosa: «Το ποίημα αυτό,που φέρει μέσα του το βάρος της Απελευθέρωσης, το συνέθεσα με τον ποιητικό τρόπο, όχι για να προσφέρω τέρψη, αλλά για να προσφέρω ειρήνη». Ο Giselbertus, γλύπτης της Ημέρας της Κρίσεως στο Autum, δεν μας ζητά να προσέξουμε πως διαμορφώνει τους όγκους, ούτε να θαυμάσουμε την δεξιότητά του στη χρήση των εργαλείων, παρά να μας κατευθύνει στο θέμα του, για το οποίο λέει στην περγραφή, Terreat hic terror quos terreus alligat error (Ο τρόμος αυτός ας καταλάβει όσους το χθόνιο σφάλμα δουλωμένους κρατάει).

Το ίδιο ισχύει για τη μουσική. Ο Guido d’ Arezzo διακρίνει αντιστοίχως τον αληθινό μουσικό από τον τραγουδιστή, ο οποίος είναι απλώς ένας καλλιτέχνης:

Musicorum et cantorum magna est disfancia:

Isti dicunt, illi sciunt qude componit musica.

Nam qui canit quod non sapit, diffinitur bestia;

Bestia non, qui non canit arte, sed usu;

Non verum facit ars cantorem, ded documentum.(3)

Δηλαδή μεταξύ των μουσικών και των τραγουδιστών, η απόσταση είναι μεγάλη. Οι τελευταίοι ηχοποιούν , οι πρώτοι καταλαβαίνουν την μουσική σύνθεση. Αυτός που τραγουδά, ό,τι δεν έχει γνωρίσει, ως «κτήνος» ορίζεται. Δεν είναι κτήνος αυτός που τραγουδά, όχι τόσο με τέχνη, αλλά με σκοπό χρήσιμο. Δεν είναι μόνον η τέχνη, αλλά το δόγμα που κάνει τον αληθινό τραγουδιστή».

Ανάλογες είναι και οι σκέψεις του Αγίου Αυγουστίνου: «Μην το χαιρόμαστε μονάχα, αυτό που θα μπορούσαμε να το χρησιμοποιούμε». Πραγματικά, η τέρψη τελειοποιεί την λειτουργία δεν είναι όμως ο στόχος της. Και, παρόμοια, για τον Πλάτωνα οι Μούσες μας δίδονται «να τις χειριζόμαστε με τη νόησή μας (μετά νου)(4), όχι ως πηγή άλογης ηδονής (εφ’ ηδονήν άλογον), αλλά ως σύμμαχοι της ψυχής μς στην κυκλοτερή κίνηση που εκτελεί μέσα μας, η αρμονία της οποίας περιήλθε σε αταξία. Ως σύμμαχοι στην επαναφορά της σε τάξη και συμφωνία με τον εαυτό της» (Τίμαιος, 47Δ και 90Δ). Η φράση του G. d’ Arezzo «οι πρώτοι καταλαβαίνουν τη μουσική σύνθεση», θυμίζει το «οι πεπαιδευμένοι κατανοούν τη λογική της σύνθεσης, ενώ οι απαίδευτοι αντλούν (μόνον) ηδονή» του Κοϊντιλιανού. Και αυτό παραπέμπει στον Πλάτωνα, ο οποίος στον Τίμαιο, 80Β, λέει ότι από τη σύνθεση οξέων και χαμηλών ήχων δημιουργείται «ευχαρίστηση στον άφρονα, ενώ στον σώφρονα ευφροσύνη, λόγω της μιμήσεως της θείας αρμονίας η οποία πραγματώνεται σε θνητές κινήσεις». Η πλατωνική ευφροσύνη, με τη γιορταστική συνδήλωσή της (βλ. Ομηρικοί Ύμνοι Δ.482), αντιστοιχεί στο ρήμα sapit (φρονώ, γεύομαι πνευματικώς) του Guido, ενώ και η sapientia (φρόνηση) ορίζεται από τον Θωμά τον Ακινάτη ως «επιστήμη με αγάπη». Η ευφροσύνη αυτή είναι στην πραγματικότητα η «ευωχία του πνεύματος». Σε κάποιον που παίζει το όργανό του με τέχνη και σοφία, θα του διδάξει πράγματα τέτοια που κοσμούν το πνεύμα. Όμως σ’ εκείνον που το ταλαιπωρεί με άγνοια και αδεξιότητα, συγκεχυμένα θα του μιλήσει (Ομηρικοί Ύμνοι Δ.483).

Η ανεπάρκεια της «τέχνης» ανακαλεί το πλατωνικό χωρίο στον Φαίδρο, 254 Α, όπου, προκειμένου η ποίηση να φτάσει σε κάποιο αποτέλεσμα, πέραν της τέχνης, τίθεται ως αναγκαίος όρος η έμπνευση. Τόσο η «επιστήμη» του Mignot, όσο και το «δόγμα» του Guido, συμποσούνται στην dorrtina (επιστήμη, δόγμα) του Δάντη. Αυτήν μας ζητά ο ποιητής να θαυμάσουμε, όχι την τέχνη του. Η dottrina δεν είναι δική του κατασκευή αλλά «αυτό που μέσα μου η Αγάπη (Sanctus Spiritus) υπαγορεύει» (Καθαρτήριο XXIV.52.53). Δεν είναι ο ποιητής αλλά «ο Θεός ο ίδιος (Έρως) που μιλάει» (Πλάτων, Ίων 534, 535). Δεν είναι η φαντασία, αλλά η αλήθεια, γιατί «κάθε τι αληθινό, όπως και να ορίζεται, πηγάζει από το Άγιο Πνεύμα» (Άγ. Αμβρόσιος). «Θέση έχει στον ουρανό αυτός που την καρδιά διδάσκει» (Άγ. Αυγουστίνος). Και «Κύριε εμφύτευσε μέσα μου το δόγμα. Μπορεί να ριζώσει μέσα μου» (AV 1.1.2).

«Σκοπός της τέχνης είναι να καταστήσει την πρωταρχική αλήθεια αντιληπτή, να κάνει το ανεπαίσθητο ευκρινές, να αρθρώσει τον πρωτογενή λόγο. Αλλιώς δεν είναι τέχνη» (Walter Andrae). Αυτή ήταν η κονώς αποδεκτή και οικουμενική στάση απέναντι στην τέχνη. Οι ιδέες του Mignot για την αρχιτεκτονική, του Guido για τη μουσική και του Δάντη για την ποίηση, αποτελούν τα θεμέλια της τέχνης όλων των πολιτισμών εκτός του δικού μας: η τέχνη μας είναι «ακατάληπτη»(5).

Η δική μας «ιδιωτική» και «παθητική» στάση απέναντι στην τέχνη, αντιμετωπίζει το έργο τέχνης ουσιαστικά σαν μια έντονη εμπειρία(6), και χαρακτηρίζεται από τη λέξη «αίσθησις», μια λέξη δηλωτική της βιολογικής «ερεθιστικότητας», μια ιδιότητα που τα ανθρώπινα όντα μοιράζονται από κοινού με τα φυτά και τα ζώα.

Ο Ινδιάνος της Αμερικής δεν μπορεί να καταλάβει «πως είναι δυνατόν να μας αρέσουν τα τραγούδια του τη στιγμή που αγνοούμε το πνευματικό τους περιεχόμενο»(7). Στην πραγματικότητα είμαστε όπως μας έχει χαρακτηρίζει ο Πλάτωνας: «εραστές των ωραίων χρωμάτων και ήχων και κάθε δημιουργήματος της τέχνης, από αυτά που ελάχιστη σχέση έχουν με τη φύση του ωραίου καθαυτού» (Πολιτεία 476Β). Παραμένει η αλήθεια ότι «η τέχνη είναι μια διανοητική αξία», «το ωραίο συνδέεται με τη γνώση» (Sum. Theol.). «Η επιστήμη καθιστά το έργο ωραίο. Η θέληση το καθιστά χρήσιμο. Η επιμονή του δίνει διάρκεια»(8). Ars sine scientia nihil.

_________

1."Η γνώση του τεχνίτη συνιστά την αιτία των δημιουργημάτων λόγω του γεγονότος ότι ο τεχνίτης εργάζεται με την διάνοιά του (Sum. Theol. I.I4.8C).

2."Αν παραμερίσεις την επιστήμη πως θα διακρίνεις μεταξύ του δασκάλου και του αμαθή;" (Cicero, Academica II.7.22). "Οι αρχιτέκτονες επικαλούνται με τους λόγους του αυτήν την λογική" (St. Augustin, De ordine II.34). Το ίδιο ισχύει για όλες τις τέχνες, π.χ. ο χορός είναι λογική τέχνη, επομένως οι χειρονομίες του δεν είναι απλώς όμορφες κινήσεις αλλά και σήματα.

3.Ο Paul Henry Lang, στο έργο του Music and Western Civilazation (New York 1942) σελ. 87, αποδίδει ατυχώς τον τελευταίο στίχο ως εξής: «Ένα κτήνος δημιουργεί τη μελωδία από μνήμης και όχι με τέχνη». Είναι μια απόδοση που παραβλέπει τη διπλή άρνηση και παρανοεί το usu το οποίο δεν σημαίνει από συνήθεια, αλλά «χρησίμως», «ωφελίμως». Ο καθηγητής E. Rand μου υπέδειξε ότι ο στίχος 4 είναι μετρικώς ατελής και προτείνει sapit usu, δηλαδή «αυτός που στην πράξη γνωρίζει αυτό που τραγουδά». (Σχετικό υλικό βρίσκουμε στον Πλάτωνα, Φαίδρος 254^α).

4.Η μετατόπιση του ενδιαφέροντός μας από την «τέρψη» στη «σπουδαιότητα» συνεπάγεται την «μετάνοια», η οποία μπορεί να ληφθεί είτε ως αλλαγή γνώμης, είτε ως στροφή από την άλογη αισθαντικότητα στο καθαυτό πνεύμα.

5.«Ο καλλιτέχνης αναπόφευκτα καθίσταται ακατάληπτος γιατί η ευαίσθητη φύση του, η οποία αντλεί την έμπνευσή της από τη σαγήνη, τη σύγχυση και την έξαψη, εκφράζεται με τρόπο σκοτεινό και ενστικτώδη, απόρροια μιας άρρητης απορίας. Ζούμε σε μια εποχή ασάφειας, όπως είναι κάθε εποχή που τη χαρακτηρίζει η σύγκρουση, η δυσκολία προσαρμογής και η ετερογένεια» (E. F. Rothschild).

6.«Ηταν μια φοβερή ανακάλυψη, πως να διεγείρει κανείς το συναίσθημα χάριν του συναισθήματος» (Alfred North Whifehead, Religion in the Making. Παρατίθεται επιδοκιμαστικά από τον Herbert Read στο Art and Society, London 1937, σ. 84). Με μεγαλύτερη ειλικρίνεια, ο Aldus Huxley, χαρακτηρίζει τη σημερινή κατάχρηση της τέχνης ως «μια μορφή αυνανισμού» (Ends and Means, New York, 1937, σελ. 237). Πως αλλιώς θα μπορούσε κανείς να περιγράψει τη διέγερση του συναισθήματος «χάριν του συναισθήματος;»

7.Mary Austen στον H. J. Spinden, Fine Art and the First Americans (New York, 1931), σ. 5. Δεν μπορούμε πια να καταλάβουμε όσους θεωρούν τις Γραφές απλώς ως «λογοτεχνία».

8.St. Bonaventura, De reductione artium ad theologiam XIII.

ANANDA K. COOMARASWAMY

ΤΕΝΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Οι Μεταφυσικές Αρχές της Τέχνης

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΜΠΤΟΥΣΙΑ

Η σημασία της ικανότητας του ηγέτη - ΝΙΚΟΛΟ ΜΑΚΙΑΒΕΛΙ

Οι περισσότεροι άνθρωποι συνηθίζουν να μιμούνται τις πράξεις των επιτυχημένων και να επιδιώκουν να τους μοιάσουν. Εννοείται ότι οι πράξεις τους πολύ λίγο μοι­άζουν με εκείνες των προτύπων τους, για τον απλού­στατο λόγο ότι η ικανότητά τους δεν έχει καμιά σχέσημε την ικανότητα εκείνων.

Ο άνθρωπος που δε διαθέτει και τόσο σπουδαίες εκ φύ­σεως ικανότητες, θα πρέπει να διαλέγει ως πρότυπα τους άνδρες που αναδείχθηκαν σπουδαίοι, γιατί, παρότι δε θα μπορέσει ποτέ να τους φτάσει, τουλάχιστον θα πάρει κάτι από τη μυρωδιά τους.

Οι ικανοί τοξότες, σαν δουν πως ο στόχος τους είναι πολύ μακρινός, κι έχοντας επίγνωση μέχρι πού μπορεί να φτάσει το Βέλος τους, στοχεύουν πολύ ψηλότερα από το σημείο όπου βρίσκεται το σημάδι που πραγματικά θέλουν να πετύχουν, γιατί ξέρουν ότι μόνο με τη βοή­θεια ενός πιο ψηλού στόχου μπορούν να αυξήσουν τιςπιθανότητες να πετύχουν την αρχική τους επιδίωξη.

Για να γίνει κανείς Ηγέτης πρέπει:

να διαθέτει ικανότητα

ή

να διαθέτει τύχη.

Ο Ηγέτης όμως που θα μείνει στην εξουσία περισσό­τερο, είναι εκείνος που θα στηριχθεί λιγότερο στην τύχη του.

Οι μεγάλοι Ηγέτες δεν περίμεναν τη δεύτερη εύνοια της τύχης τους, εκμεταλλεύτηκαν την αρχική.

Δεν αρκεί να αδράξει Ηγέτης την ευκαιρία που του έστειλε η τύχη. Πρέπει και να τη διαμορφώσει. Αν δε διαθέτει την ικανότητα να χειρισθεί σωστά το υλικό που του προσφέρει η καλή του τύχη, η ευκαιρία πάει χα­μένη.

Όσοι γίνονται Ηγέτες βασίζονται κυρίως στις ικανότη­τές τους, κατακτούν την εξουσία με λίγο κόπο, αλλά χρειάζονται πάρα πολύ κόπο για να τη διατηρήσουν.

Με έναν τρόπο διατηρείται η εξουσία: με τη σωστή δια­χείρισή της.

Πιο δύσκολο και πιο επικίνδυνο πράγμα δεν υπάρχει από το να αλλάξεις τους θεσμούς της εξουσίας που μό­λις απέκτησες.

Με το που θα πας να αλλάξεις τους θεσμούς, θα κάνεις εχθρούς τους πάντες. Όχι μόνο εκείνους που τους συμ­φέρουν οι παλιοί θεσμοί, αλλά κι εκείνους που θα ωφε­ληθούν από τους νέους, αφού δεν πρόκειται να σε στη­ρίξουν, παρά μόνο όταν βεβαιωθούν πως οι νέοι θεσμοί τελικά επικράτησαν. Στην καλύτερη περίπτωση οι πρώ­τοι θα σε πολεμάνε με λύσσα, ενώ οι δεύτεροι θα σε υποστηρίζουν χλιαρά.

Μπορείς να αλλάξεις τους θεσμούς ή με την πειθώ ή με τη βία. Η ιστορία δείχνει πως όσοι εφάρμοσαν τον πρώτο τρόπο και κακό τέλος είχαν και τους θεσμούς δεν άλλαξαν, ενώ όσοι χρησιμοποίησαν το δεύτερο, και δεν κινδύνεψαν και είχαν αποτέλεσμα.

Οι λαοί δεν έχουν σταθερά ιδανικά. Πιο εύκολα πείθο­νται από ένα δημαγωγό, παρά κρατάνε σταθερά τα πι­στεύω τους.

Μόλις ο λαός αρχίζει να χάνει την πίστη του σε σένα, να του τη διατηρήσεις με τη Βία. Αλλιώς, όταν ο λαός αρ­χίσει να μη σε πιστεύει πια, κινδυνεύεις να πέσεις και να τσακιστείς στους ίδιους τους θεσμούς που ο ίδιος θε­σμοθέτησες.

Η κακή χρήση της βίας γίνεται, είτε από δειλία του Ηγέτη είτε από ανικανότητα να διοικήσει.

Η καλή χρήση της βίας τις περισσότερες φορές αποδί­δει για όλους, ενώ η κακή χρήση της οδηγεί στο να χά­σει ο Ηγέτης την εξουσία.

Όταν ο Ηγέτης κάνει τις ωμότητες στην αρχή και όλες μαζί, στη συνέχεια οι πράξεις του φαίνονται ως ευεργε­σίες και σταδιακά δημιουργείται κλίμα ασφάλειας στους εξουσιαζόμενους. Στην αντίθετη περίπτωση, κρατά συ­νέχεια στο χέρι το μαχαίρι και δεν μπορεί να στηριχθεί στους εξουσιαζόμενους, επειδή από φόβο δεν μπορούνκι εκείνοι να τον εμπιστευθούν.

Οι ωμότητες πρέπει να γίνονται όλες μαζί ώστε η γεύση τους να διαρκεί όσο γίνεται λιγότερο, ενώ οι ευεργεσίες πρέπει να γίνονται σταδιακά ώστε η γεύση τους να διαρ­κεί περισσότερο.

Την ευεργεσία ο Ηγέτης πρέπει να την κάνει σε ανύπο­πτο χρόνο κι όχι όταν είναι αναγκασμένος από τις πε­ριστάσεις, επειδή στη δεύτερη περίπτωση μόνο τον ίδιο τον Ηγέτη δε θα ωφελήσει, γιατί τότε όλοι θα πιστέ­ψουν πως την έκανε επειδή ήταν αναγκασμένος να την κάνει και έτσι κανείς δε θα του χρωστά ευγνωμοσύνη.

ΝΙΚΟΛΟ ΜΑΚΙΑΒΕΛΙ

Ο ΗΓΕΜΟΝΑΣ

ΑΓΑΠΗ ΕΙΝΑΙ Η ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΑΔΥΝΑΤΟΥ – ELIPHAS LEVI

Η αγάπη είναι η Παντοδυναμία του Ιδεώδους. Η ψυχή εξυψώνεται με το Ιδεώδες, γίνεται μεγαλύτερη από τη Φύση, πιο ζωντανή από τον κόσμο, ανώτερη από την Επιστήμη, περισσότερο αθάνατη από τη Ζωή.

Όταν ο Ιησούς Χριστός είπε: “Αγάπα τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά, και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου, αυτός είναι ο Νόμος και οι Προφήτες” σκοπός Του ήταν να δηλώσει: Να Αγαπάς, επάνω από όλα να Αγαπάς, διότι ο Θεός είναι απέραντη Αγάπη. Κι επιπλέον, αγάπα τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου, κι αυτό σημαίνει να αγαπάς τον εαυτό σου στον πλησίον σου.

Ο Εγωισμός, αν διευθετηθεί σωστά, γίνεται Αλτρουισμός.

Το να αγαπά κανείς σημαίνει να ζει, να γνωρίζει, να κατορθώνει, να προσεύχεται, το να αγαπά κανείς σημαίνει να είναι Άνθρωπος-Θεός.

Η Γυναίκα τόλμησε να αυτοκαταστραφεί για να έλξει την Θειότητα και να την προσφέρει στον Άνδρα, κι ο Άνδρας, που δεν διψούσε καθόλου να γίνει Θείος, επειδή είχε τη Γυναίκα, ο δε Άνδρας εξέλαβε την Θειότητα σαν κάτι το απλό ώστε να ακολουθήσει την σύντροφό του στον θάνατο.(1)

Κι εκεί ξεκίνησε η ενσάρκωση του Θεού. Η Εύα εξανάγκασε τον Θεό να κάνει τον εαυτό του άνθρωπο επειδή εκείνη έγινε μητέρα.

Ο Θάνατος και η Κόλαση προσεγγίστηκαν μεταξύ τους τρομεροί μέσα στην αιώνια απειλή τους, και τους νίκησε μια στιγμή Αγάπης.

Το Άσμα Ασμάτων λέγει ότι η Αγάπη είναι ισχυρότερη από τον Θάνατο. Είναι ισχυρότερη από την Κόλαση. Η Αγάπη είναι το Αιώνιο Πυρ, και δεν υπάρχει Κατακλυσμός που να το σβήσει.

Για λίγη Αγάπη δώστε όλα όσα έχετε, όλα για τα οποία ελπίζετε, όλη σας την τιμή, όλο το είναι σας. Το αίμα σας, την καρδιά σας, τη ζωή σας και την ψυχή σας, και θα την έχετε αγοράσει πληρώνοντας – τίποτε!

Όποιος διαφυλάξει την ψυχή του από την Αγάπη, θα την χάσει, κι όποιος χάση την ψυχή του για την Αγάπη, θα την σώσει.

Πολλές αμαρτίες θα συγχωρηθούν για την καρδιά που αγάπησε πολύ, είπε ο ίδιος ο Ιησούς.

Και είχε σαν συνοδοιπόρο και φίλη τη Μαγδαληνή, και ζήτησε να πιει νερό από την αμαρτωλή Σαμαρείτιδα, και συγχώρησε την μοιχαλίδα, και είπε ότι οι ελαφρών ηθών γυναίκες θα μπουν στον Παράδεισο πριν από τους Φαρισαίους και τους Διδασκάλους του Νόμου, καθ' όσον τα αμαρτήματα της Αγάπης συγχωρούνται ευκολότερα από εκείνα της Υπερηφάνειας, επειδή είναι προτιμότερο να αγαπάμε με λάθος τρόπο, παρά να μην αγαπάμε καθόλου.

Κατά μια Απόλυτη Ηθική, ο Θεός είναι Αγάπη, και το Κακό είναι Μίσος. Πρέπει να λατρεύουμε την Αγάπη, και να μισούμε μόνο το Μίσος. Μια μόνο λέξη Μίσους, λένε τα Ευαγγέλια, αξίζει την Κόλαση, και συνεπώς ένας λόγος Αγάπης αξίζει τον Παράδεισο στο διπλάσιο, διότι η Αγάπη ανταποδίδει πιο γενναιόδωρα από όσο τιμωρεί το Μίσος.

Μήπως άλλωστε η Αγάπη δεν είναι αφ' εαυτής ανταπόδοση; Δεν έχει ανακαλύψει το κλειδί του Παραδείσου όποιος αγαπά;

Για την Αγία Τερέζα η ύψιστη έννοια της κόλασης ήταν η αδυναμία του να μην μπορεί κανείς να αγαπά, κι αυτό της φαινόταν τόσο φοβερό, ώστε λυπόταν τον Σατανά. “Ο δύστυχος”, έλεγε, δεν είναι πλέον σε θέση να αγαπά”.

Η γυναίκα λυπόταν τον Δαίμονα, οποία αναμόρφωση του Χριστιανισμού!

Όταν ο κόσμος μάθει να αγαπά, τότε θα σωθεί.

Εκείνος που ξέρει να αγαπά έλκει προς αυτόν όλες τις ψυχές.

Όταν εποφθαλμιούμε σημαίνει ότι δεν αγαπάμε. Όταν απαιτούμε σημαίνει ότι δεν αγαπάμε. Όταν υποδουλώνουμε σημαίνει ότι δεν αγαπάμε.

Η ζηλοτυπία είναι ο εγωισμός ο οποίος παίρνει τη μάσκα της αγάπης.

Ο έντονος πόθος προκαλεί αηδία, κι οι απαιτήσεις του αξίζουν την άρνηση.

Η τυραννία πυροδοτεί την επανάσταση των δυνατών και την προδοσία των αδυνάτων.

Η ζήλεια είναι απεχθής και γελοία. Αν μισούμε την καρδιά, η οποία δεν μας αγαπά πια, δεν είναι σαν να την τιμωρούμε επειδή κάποτε μας αγάπησε;

Η λύσσα της ζήλειας είναι μια θυελλώδης αγνωμοσύνη.

Υπάρχει όμως και μια ανώτερη όψη ζηλοτυπίας, η οποία δεν είναι τίποτε άλλο από τον ζήλο της αγάπης, και η οποία επιθυμεί να τιμάται το αγαπημένο για χάρη της τιμής της Αγάπης, κι αυτό επειδή το αγαπημένο πρόσωπο είναι πάντοτε το υπέρτατο ιδεώδες της ψυχής, το θαύμα του Απολύτου.

Οι απλές συμπάθειες και τα περαστικά καπρίτσια δεν είναι αγάπη.

Η πραγματική Αγάπη είναι η εκτίμηση ότι στον άνθρωπο ενυπάρχει Θεός, είναι η πεμπτουσία της θρησκείας, της τιμής, της φιλίας και του γάμου.

Και δεν είναι μόνο αθάνατη η Αγάπη, αλλά κάνει αθάνατη και την Ψυχή. Ούτε γερνάει, ούτε αλλάζει. Μπορεί οι καρδιές να απομακρύνονται από αυτήν, όπως η γη απομακρύνεται από τον ήλιο όταν πηγαίνει να κοιμηθεί, κι είναι το ίδιο όπως όταν η ψύχρα της νύχτας φαίνεται να πέφτει επάνω στην ψυχή.

Στο φυσικό πεδίο η Αγάπη αποτελεί μιαν αρχή της ζωής. Στο πνευματικό ή μεταφυσικό πεδίο είναι η αρχή της Αθανασίας.

Όταν ανέρχεται και πάλι στην πηγή των πάντων, και από το ύψος εκείνο διαχέει τον εαυτό της επάνω σε όλα τα όντα, αποκαλείται Ευσέβεια, Φιλανθρωπία και Καλοσύνη. Όταν επιβάλλει τον σεβασμό για το καθήκον ονομάζεται Τιμή: αποτελεί την κύρια πηγή της Ανθρώπινης Προσωπικότητας.

Προφανώς είναι Αθάνατη, δεδομένου ότι δεν παραχωρεί τίποτε στον θάνατο. Τον αψηφά, τον απεχθάνεται, και συχνά τον καθιστά ευλογία και δόξα. Όποιος έχει υποστεί το μαρτύριο δεν είναι τίποτε άλλο από ένα μάρτυρα ο οποίος επιβεβαιώνει την Αιώνια Ζωή παρά τα βάσανα και το θάνατο.

Η Αγάπη επιβεβαιώνει απόλυτα τον εαυτό της. Όπου υπάρχει Αγάπη, δεν υπάρχει φόβος. Θέτει τους δικούς της όρους στη Ζωή, κι η Ζωή δεν είναι δυνατόν να την εξουσιάσει.

Η Αγάπη πρέπει να ασκείται ελεύθερα από τον άνθρωπο: στη Φύση είναι το τέκνο του Πεπρωμένου. Όμοια με τον μαγνήτη, έχει δυο δυνάμεις, έλκει και απωθεί, δημιουργεί και καταστρέφει, είναι η αδελφή του Θανάτου, αλλά είναι η πρεσβύτερη αδελφή. Είναι ο Θεός του οποίου ιερέας είναι ο Θάνατος, ο Θεός ο οποίος λαμπρύνει με την ωραιότητά του τον Θάνατο, ενώ ο Θάνατος τον δοξάζει με ατελεύτητες θυσίες.

Έχει μια σκιά, την οποία οι άνθρωποι αποκαλούν Μίσος, κι η σκιά αυτή είναι απαραίτητη για να προβάλλει το μεγαλείο της.

Η ομορφιά είναι το χαμόγελό της, η ευτυχία η χαρά της, η δυσμορφία η λύπη της κι ο πόνος η απόδειξή της.

Ο Πόλεμος είναι ο υψηλός πυρετός της, τα Πάθη οι ασθένειές της και η Σοφία είναι ο θρίαμβος και η ανάπαυσή της.

Είναι τυφλή, αλλά κομίζει δάδα. Είναι ο Εωσφόρος Άγγελος και Δαίμονας, είναι η Κατάρα και η Σωτηρία.

Είναι ο Έρως ο οποίος εξισορροπείται από τον Αντέρωτα, είναι ο Αρχάγγελος Μιχαήλ ο οποίος πατά επάνω στον Σατανά σαν σε βάθρο.

Το μυστήριο της Αγάπης είναι το μέγα απόρρητο της Μαγείας.

Η Αγάπη είναι το αίτιο του θανάτου των Αγγέλων ενώ οδηγεί τους Δαίμονες στην αθανασία.

Μεταμορφώνει σε γυναίκες τις Συλφίδες, τις Νηρηίδες και τις Ουντίνες, και κατεβάζει στη γή τα Εγρηγορότα.

Η Αγάπη έταξε στον Προμηθέα την Πανδώρα, και για την Πανδώρα ανανεώνεται η καρδιά του Προμηθέως ακατάπαυστα κάτω από τα νύχια των γυπών, και για τον Προμηθέα συνεχίζει η Πανδώρα να διατηρεί και να φυλάει την Ελπίδα.

Ο Παράδεισος αποτελεί το άσμα της ολοκληρωμένης Αγάπης. Η Κόλαση είναι ο βρυχηθμός της εξαπατημένης Αγάπης. Όπως όμως είπε κάποιος μεγάλος Ποιητής, οι σκιές της Κόλασης αποτελούν ορατό σκότος, δεδομένου ότι πάντοτε κάποιο φως υπάρχει μέσα στη νύχτα.

Αν η Κόλαση δεν είχε σαν ισχυρό λόγο ύπαρξης την Αγάπη, θα αποτελούσε το έγκλημα του Θεού.

Η Κόλαση είναι το εργαστήριο της Λύτρωσης, και είναι αιώνιο, έτσι ώστε το έργο της επανόρθωσης να γίνεται αέναο επειδή ο Θεός πάντοτε υπήρξε, και πάντοτε θα είναι, αυτό που είναι.(2)

Ο αιώνιος πόνος είναι η κραυγή της αιώνιας γέννας.

Στις ευαγγελικές απεικονίσεις εμφανίζονται δύο γυναίκες στα πόδια του Σταυρού του Σωτήρα. Η μια στέκει ορθή και καλυμμένη με πέπλο, ακίνητη και ωχρή, σαν άγαλμα μέσα στο μεγαλείο της θλίψης της, κι είναι η άσπιλη Παρθένος, η Μητέρα η οποία συνέλαβε άνευ αμαρτίας. Η άλλη, συντετριμμένη και θρηνούσα, με τα μαλλιά και τα ρούχα της πολύ ακατάστατα, με τα μάτια κόκκινα από το κλάμα και το στήθος να φουσκώνει από λυγμούς, είναι η αμαρτωλή, η Μαρία η Μαγδαληνή, καταδικασμένη από τον κόσμο, ευλογημένη από Εκείνον ο οποίος πεθαίνει.

Από την κάθε πλευρά του Χριστού δυο άνθρωποι συσπώνται γεμάτοι αγωνία, δυο κακοποιοί – ο ένας σε μετάνοια, ο άλλος σε σκλήρυνση καρδίας.

Στον ένα ο Ιησούς είπε σε συγχωρώ, όμως στον άλλον δεν είπε σε καταδικάζω, αλλά υπέφερε σιωπηλά μαζί του και γι' αυτόν.

Η ανέκκλητη καταδίκη είναι η αιώνια επαναβεβαίωση του Μίσους, ο αθεράπευτος πόνος του ατόμου το οποίο δεν πρόκειται ποτέ του να αγαπήσει.

Η αυθόρμητη Αγάπη δεν αποτελεί ένα ιδιαίτερα ανθρώπινο συναίσθημα, αλλά μάλλον το συμπαντικό ένστικτο όλης της Φύσης.

Το ζώο δεν κάνει επιλογή των αντικειμένων του πόθου του, μόνον ο άνθρωπος κρατά στα χέρια του το χρυσό μήλο το οποίο ο Ουρανός προορίζει για την ωραιότερη. Αν είναι σοφός θα επιλέξει την Αθηνά, αν θέλει δύναμη θα στραφεί στην Ήρα. Αν όμως του είναι αρκετή η ικανοποίηση των αισθήσεών του, τότε θα προφέρει το μήλο στην Αφροδίτη.

Αυτό έκανε και ο αναιδής Πάρις. Ο Αγαμέμνων θα είχε διαλέξει την Ήρα, και δολοφονήθηκε από την Κλυταιμνήστρα. Ο Οδυσσεύς θαύμαζε μόνο την Αθηνά, γι' αυτό είχε σύζυγο την Πηνελόπη, γι' αυτό θριάμβευσε κατά των Σειρήνων, κατά της Καλυψούς και της Κίρκης, δραπέτευσε από τον Πολύφημο και τον Ποσειδώνα, ποδοπάτησε τους εχθρούς και τους αντιζήλους του, κι έτσι ξανακέρδισε τη συζυγική του κλίνη και τον θρόνο του.

Τα ποιήματα του Ομήρου αποτελούν θείες διδασκαλίες, και οι χαρακτήρες τους είναι τύποι και υποδείγματα. Ο Αγαμέμνων και οι δύο Αίαντες είναι η η τριπλή υπερηφάνεια της Δύναμης, της Ανδρείας και της Επαναστατικότητας. Ο Αχιλλεύς είναι η Οργή, ο Πάρις η Απόλαυση, ο Νέστωρ είναι η ομιλούσα Πείρα κι ο Οδυσσεύς είναι η Ευφυΐα σε δράση. Τα βάσανά του είναι οι δοκιμασίες του Ηρακλέους, αλλά αυτός υπέκυψε σε μια μοιραία Αγάπη και πέθανε θύμα της Δηιάνειρας. Ο Οδυσσεύς απόλαυσε την κατάκτηση της Καλυψούς και της Κίρκης, χωρίς να τους επιτρέψει να τον κατακτήσουν. Αγαπά ό,τι πρέπει να αγαπά, και ό,τι θέλει να αγαπά. Η πατρίδα του είναι η σύζυγός του, και αυτή η ολόψυχη αγάπη τον κάνει νικητή σε όλα.

Η αγάπη είναι η μεγαλύτερη δύναμη του ανθρώπου, όταν δεν αποτελεί την πιο αναξιόλογη αδυναμία του. Όταν είναι εγωιστής, είναι αδύναμος, ενώ όταν βαδίζει στην αυτοθυσία, είναι ισχυρός. Ο Ηρακλής αγοράζει, στα πόδια της Ομφάλης, τις αισθησιακές χαρές που τον έχουν σκλαβώσει. Ο Σαμψών πληρώνει με τα μάτια του, με την τιμή του και την ελευθερία του, τα επίβουλα φιλιά της Δαλιδά. Ο Ορφεύς δεν πρέπει να κοιτάξει την Ευρυδίκη εάν θέλει να την αποσπάσει από τα νύχια του Άδου, όμως, νικημένος από τη δίψα του για την ομορφιά της, την οποία λαχταρά να δει άλλη μια φορά, στρέφεται προς αυτήν και όλα τελειώνουν – ποτέ πια δεν πρόκειται να την ξαναδεί. Το γεγονός είναι ότι η αληθινή Αγάπη τον δεσμεύει πέρα από την παροδική ομορφιά, γιατί γι' αυτόν η ομορφιά είναι αιώνια, και ποτέ του δεν είναι δυνατόν να της ξεφύγει, δεδομένου ότι είναι αρκετά δυνατός ώστε να την δημιουργεί.

Ο σοφός δεν αγαπά μια γυναίκα επειδή είναι ωραία, αλλά την θεωρεί ωραία επειδή την αγαπά, κι επειδή έχει κάθε καλό λόγο να την αγαπά.

Η ζωώδης αγάπη είναι κακός οιωνός, η ανθρώπινη αποτελεί πρόνοια. Ο Οδυσσεύς, στην αγκαλιά της Καλυψούς και της Κίρκης, δεν έκανε απιστία κατά της Πηνελόπης, επειδή η μόνη του σκέψη ήταν πως θα τους ξεφύγει για να ξαναβρεί την γυναίκα του. Το αμάρτημά του αφορούσε μόνο τις σαρκικές απολαύσεις της αγάπης, και γι' αυτό θα τιμωρηθεί από τον γιο της Κίρκης. Ο καρπός των παράνομων παιδιών είναι ο σπόρος της πατροκτονίας.

Όπου δεν υπάρχει αγάπη, ή τουλάχιστον η ψευδαίσθηση και ο πόθος της αιωνιότητας, η σεξουαλική αγάπη αποτελεί το ξεχείλισμα της ζωώδους κατάστασης, ή την αποθέωση της διαφθοράς. Η ασέλγεια είναι βεβήλωση της αγάπης, την οποία ν η μεν φύση τιμωρεί, η δε πληγωμένη αγάπη εκδικείται. Αργά ή γρήγορα ο κάθε Δον Ζουάν θα πρέπει να συναντήσει τον τρομερό αδριάντα του διοικητή.(3) Είναι όμως δυνατόν να προφυλάσσουμε πάντοτε τον εαυτό μας από αυτού του είδους την αγάπη η οποία έχει τόσο κακά προμηνύματα; Είναι εύκολο να αφιερώσουμε ανεπιφύλακτα την καρδιά μας στην αγάπη του ελεύθερου και του νόμιμου;

Είναι δυνατόν, με τη γνώση και με την θέληση. Όταν γνωρίζουμε αυτό το οποίο πρέπει να θέλουμε, τότε αγαπάμε αυτό το οποίο πρέπει να αγαπάμε.

__________

1.Εννοεί την υπόσχεση που έδωσε ο Όφις στους πρωτόπλαστους πως θα γίνουν θεοί. (Σ.τ.επ.)

2.”Εγώ ειμί ο Ων”, ή Καμπαλιστικώς, “Το Ον είναι το Ον”, ή “Το Ον είναι (υπάρχει)”, ή εσωτερικώς, “Ο Θεός είναι Αγάπη” (Σ.τ. επ.).

3.Ο Δον Ζουάν είναι ο σκληρός εραστής που εξαπατά όποια γυναίκα συναντήσει εμπρός του με σκοπό να την εκμεταλευτεί σε ψυχικό και σωματικό επίπεδο. Μόλις τη βαρεθεί την εγκαταλείπει αμέσως για κάποια άλλη. Ο μύθος θέλει, στο τέλος της ζωής του, να του εμφανίζεται το τρομερό φάντασμα ενός στρατιωτικού διοικητή, απαιτώντας να μετανοήσει για την έκφυλη ζωή του. Ο Δον Ζουάν αρνείται και το φάντασμα τον παρασύρει στην Κόλαση. Έτσι τουλάχιστον παρουσιάζεται η ιστορία στην ομώνυμη όπερα του Βόλφαγκ Αμαντέους Μότσαρτ. Η σκηνή αυτή θεωρείται ένα από τα μουσικά και θεατρικά αριστουργήματα του κλασικού ρεπερτορίου. (Σ.τ.επ.).

ELIPHAS LEVI

ΤΑ ΠΑΡΑΔΟΞΑ ΤΗΣ ΥΨΗΛΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

ΑΠΟΔΟΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΓΛΙΚΗ ΜΑΝΟΣ ΝΟΜΙΚΟΣ

ΑΠΟΔΟΣΗ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝ ΧΩΡΙΩΝ ΗΡΩ ΤΖΙΟΒΑΡΑ-ΖΑΡΑΓΚΑ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ