Μάθημα διαχείρισης... χρόνου στη φύση

Προσέξτε την ώρα κάτω δεξιά .

Σύμφωνα με τις ενδείξεις της ώρας η αρσενική αρκούδα  χρειάστηκε 10 λεπτά για να προσελκύσει την θηλυκή, να της κάνει το τραπέζι και να κάνει sex μαζί της.

Υπόκλιση! 

Οι γνωστικοί – Κ. Γεωργούλης

Κατά τους πρώτους αιώνας της αναπτύξεως και διαδόσεως του Χριστιανισμού ενεφανίσθη η τάσις εις τινας των οπαδών της νέας θρησκείας να μη αρκεσθούν εις την πίστην, αλλά να προχωρήσουν και εις την δια της γνώσεως επεξεργασίαν και κατανόησιν των θεμελιωδών προτάσεων του χριστιανικού κηρύγματος. Τοιουτοτρόπως εδημιουργήθη το κίνημα των «Γνωστικών», οίτινες ήθελον να κατανοήσουν το υπεραισθητόν περιεχόμενον της πίστεως. «Γνώσις» δεν σημαίνει κατά τους Γνωστικούς το να γνωρίζομεν δια της πίστεως ότι υπάρχει ο Θεός και ότι ο Χριστός έλαβεν ανθρωπίνην σάρκα. Ούτε γνώσις είναι να αποδείξωμεν δια της λογικής και διαλεκτικής την αλήθειαν των χριστιανικών δοξασιών. Οι Γνωστικοί λέγοντες γνώσιν εννούν να διαρρήξωμεν τον μυστικόν πέπλον, όστις καλύπτει το υπεραισθητόν, να ίδωμεν τον Θεόν και να λάβωμεν πλήρη εποπτικήν και άμεσον ενόρασιν του υπεραισθητού κόσμου. Ο Ωριγένης εις τα σχόλιά του εις τον Ιωάννην (14, 4, 17) ερμηνεύων το ρήμα γιγνώσκειν λέγει ότι τούτο σημαίνει όχι απλώς γνωρίζειν, αλλά ένωσιν και συμμετοχήν εις το γιγνωσκόμενον. Οι Γνωστικοί ισχυρίζονται ότι το βλέμμα των διεισδύει μέχρι του βάθους των μυστηρίων. Είναι οι άνθρωποι οι: «Φάσκοντες μόνοι τα βάθη γνωρίζειν» (Οι διϊσχυριζόμενοι ότι φθάνουν να γνωρίσουν τα βάθη). Δι' αυτούς όλα τα μυστήρια αποκαλύπτονται. Είναι εις θέσιν να γνωρίζουν πόθεν έρχεται ο άνθρωπος, που υπάγει, ποία είναι η ουσία του. Το πνευματικόν νόημα των θρησκευτικών συμβόλων είναι δι' αυτούς καταφανές.

Είναι φανερόν ότι οι Γνωστικοί προσπαθούν να ιδρύσουν μίαν φιλοσοφίαν της Χριστιανικής θρησκείας δυναμένην να προχωρήση περαιτέρω της πίστεως και να αποκαλύψη το έσχατον νόημα του θρησκευτικού φαινομένου. Συγχρόνως η Γνώσις εγείρει την αξίωσιν ότι πραγματοποιεί δια της εκστάσεως, της θρησκευτικής ασκήσεως και της τελετουργίας την ένωσιν της ανθρωπίνης ψυχής με το υπεραισθητόν. Είναι τοιουτοτρόπως όχι μόνον θρησκευτική φιλοσοφία, αλλά και θρησκευτική αίρεσις. Χρησιμοποιεί τα μέσα της φιλοσοφικής ερεύνης, την μέθοδον της αλληγορικής ερμηνείας. Ταυτοχρόνως επιδιώκει δια μυστικιστικών καταστάσεων και τελετουργιών να υψωθή εις την ένωσιν με το θείον και το υπερκόσμιον. Είναι και φιλοσοφία, και μυθολογία και μυστικισμός.

Τας πρώτας εκδηλώσεις τοιούτων τάσεων τας έχομεν ήδη συναντήσει εις τους Νεοπυθαγορείους και τον Φίλωνα. Αλλ' εις έντονον μορφήν εμφανίζεται το κίνημα τούτο ήδη από των πρώτων αποστολικών χρόνων. Τινές εκ των ερευνητών της Εκκλησιαστικής Ιστορίας θεωρούν τον Σίμωνα τον Μάγον, περί του οποίου γίνεται λόγος εις τας Πράξεις των Αποστόλων, ως τον πρώτον κατά χρονολογικήν σειράν φορέα του γνωστικισμού. Ο Γερμανός ιστορικός της Δογματικής Χάρνακ έχει την γνώμην ότι ο γνωστικισμός υπήρξε προσπάθεια ήτις επεδίωξε να εξελληνίση τον Χριστιανισμόν. Δια τούτο τον χαρακτηρίζει ως «έντονον εξελληνισμόν του Χριστιανισμού». Δια της Γνώσεως καταβάλλεται προσπάθεια να ερμηνευθή ο Χριστιανισμός επί τη βάσει των αντιλήψεως τας οποίας είχεν αναπτύξει η μεταγενεστέρα ελληνική φιλοσοφία. Η γνώμη αύτη του Χάρνακ δεν εγένετο γενικώς αποδεκτή. Άλλοι ιστορικοί διακρίνουν εις τον γνωστικισμόν την παρουσίαν στοιχείων τα οποία έχουν ληφθή από τας Ανατολικάς θρησκείας, και τας μυστηριακάς τελετουργίας. Πάντως οι Γνωστικοί χρησιμοποιούν στοιχεία εκ της Ιουδαϊκής θρησκείας, εκ της μυθολογίας και θρησκείας των Αιγυπτίων και των άλλων Ανατολικών λαών, τα οποία αναμιγνύουν με την ελληνικήν μυθολογίαν και φιλοσοφίαν και με τας χριστιανικάς αντιλήψεις. Πάντα ταύτα τα στοιχεία προσπαθούν να διαμορφώσουν εις ενιαίον σύνολον. Χρησιμοποιούν όχι μόνον τα ως αυθεντικά θεωρούμενα χριστιανικά κείμενα αλλά και πλήθος αποκρύφων. Πάντα σχεδόν τα γνωστικά συστήματα παραδέχονται τον μεταξύ του καλού και κακού δυϊσμόν, και ως κύρια προβλήματα θεωρούν τα αναφερόμενα εις την αρχήν του κόσμου, την δημιουργικήν διαδικασίαν δια της οποίας εδημιουργήθη, και εις τον τρόπον δια του οποίου θα επέλθη η από του κακού απολύτρωσις, ήτις θα σημάνη και την φθοράν του παρόντος κόσμου. Αι σπουδαιότεραι εκ των πηγών, αι οποίαι μας παρέχουν πληροφορίας περί του γνωστικισμού, είναι αι ακόλουθοι: 1ον) «Έλεγχος και ανατροπή της ψευδωνύμου γνώσεως» του Ειρηναίου, 2ον) «Φιλοσοφούμενα», έργον αγνώστου συγγραφέως αποδιδόμενον υπό τινων εις τον Ιππόλυτον, 3ον) Το «Κατά των Βαλεντιανών» σύγγραμμα εις την Λατινικήν του Τερτυλλιανού, 4ον) Το εις την Κοπτικήν μετάφρασιν διασωθέν Γνωστικόν σύγγραμμα «Πίστις και Ελπίς», 5ον) Πάπυροι εις κοπτικήν γλώσσαν ανακαλυφθέντες εν Αιγύπτω, 6ον) Πάπυροι εις Κοπτικήν γλώσσαν ανακαλυφθέντες κατά Ιούλιον 1949 εις Λούξορ Ναγκ Χαμάντι.

Η ιστορική εξέλιξις του γνωστικισμού διήλθε δια των ακολούθων σταδίων: Οι αρχαιότεροι Γνωστικοί ήσαν οι Οφίται κατά το τέλος του 1ου αιώνος μ.Χ. εν Εφέσω και Συρία. Κατά τα μέσα του 2ου αιώνος έδρα του γνωστικισμού αποβαίνει δια του Βασιλείδου η Αίγυπτος. Συγχρόνως προς τον Βασιλείδην δρα εξ Αλεξανδρείας ορμηθείς εν Ρώμη και Κύπρω ο Βαλεντίνος. Ολίγον αργότερον εμφανίζεται δρων και ο μαθητής του Βαλεντίνου Βαρδησάνης. Ετέραν σχολήν αποτελεί ο Μαρκίων εν Σινώπη κατά την εποχήν του Αδριανού και κατόπιν εν Ρώμη. Περί το 130 αναφέρεται ως γνωστικός εν Αλεξανδρεία και ο Καρποκράτης. Την όλην δε ιστορικήν εξέλιξιν κλείει ο εκ Περσίας Μάνης, όστις εγεννήθη περί το 216. Ούτος είναι ο ιδρυτής της πολυπληθούς αιρέσεως των Μανιχαίων.

Την πρώτην εκδήλωσιν του γνωστικισμού αποτελούν οι Οφίται, αποκληθέντες ούτω διότι το κύριον σύμβολον αυτών ήτο ο όφις, τον οποίον κατά την Παλαιάν Διαθήκην ύψωσεν ο Μωυσής εν τη ερήμω. Την ερμηνείαν του συμβόλου τούτου παρέλαβον απ'οτο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον (3, 14) εν το οποίω αναγράφεται: «Και καθώς Μωυσής ύψωσε τον όφιν εν τη ερήμω ούτω υψωθήναιδει τον υιόν του ανθρώπου, ίνα πας ο πιστεύων εν αυτώ έχη ζωήν αιώνιον». Κατά τους Οφίτας η γνώσις του ανθρώπου αρχίζει με την κατανόησιν του εαυτού του και τελειώνει με την θείαν επίγνωσιν «αρχή τελειώσεως γνώσις ανθρώπου, θεού δε γνώσις απηρτισμένη τελείωσις». Εδέχοντο ότι ο Αδάμ, ο πρώτος άνθρωπος, ήτο «αρσενοθήλυς» και συνεκέντρωνε εις τον εαυτόν του «το νοερόν, το ψυχικόν και το χοϊκόν». Τα τρία ταύτα στοιχεία συνηνώθησαν και πάλιν εις τον Ιησούν, τον υιόν της Μαρίας. Ως πηγήν των δοξασιών των προέβαλλον οι Οφίται την διδασκαλίαν του αδελφού του Χριστού Ιακώβου.

Συγγενικάς αντιλήψεις προς αυτούς είχον και οι Περάται, οίτινες ωνομάσθησαν τοιουτοτρόπως διότι επίστευον ότι η γνώσις θα τους καθίστα ικανούς να υπερνικήσουν την φθοράν. «Διελθείν και περάσαι την φθοράν». Κατ' αυτούς ο κόσμους αποτελεί τριαδικήν ενότητα. Το πρώτον μέρος της τριάδος είναι το τέλειον αγαθόν, το δεύτερον αποτελείται εξ απειραρίθμου πλήθους δυνάμεων αίτινες είναι αυτοδημιούργητοι, το δε τρίτον είναι ο γήινος κόσμος. Μεταξύ της πρώτης πατρικής αρχής και του υλικού κόσμου την συνδιαλλαγήν την αποκαθιστά «ο σοφός της Εύας λόγος», ο όφις, ο υψωθείς εν τη ερήμω υπό του Μωυσέως όστις ταυτίζεται με τον Χριστόν.

Εκείνος όστις δύναται να θεωρηθή ως συστηματικός διδάσκαλος του γνωστικισμού είναι ο Βασιλείδης όστις, καταγόμενος εκ Συρίας, εδίδαξεν εν Αλεξανδρεία κατά το 120 – 140. Είχε γράψει εν Ευαγγέλιον, σχόλια εξ 24 βιβλίων εις τούτο υπό τον τίτλον «Εξηγητικά» και είχε συνθέσει, όπως μαρτυρεί ο Ωριγένης ψαλμούς και ωδάς. Ως αρχήν δέχεται ο Βασιλείδης τον «άρρητον και ακατανόμαστον θεόν». Εκ τούτου απορρέει ο νους και εξ αυτού ο λόγος. Εκ του λόγου απορρέει η φρόνησις, εκ ταύτης η σοφία και η δύναμις και εκ τούτων η δικαιοσύνη και η ειρήνη. Όλα ταύτα τα παράγωγα μαζί με την πρώτην αρχήν αποτελούν τον πρώτον ουρανόν. Εκ του πρώτου ουρανού απορρέει δεύτερος και εκ τούτου τρίτος και ούτω καθεξής μέχρις ότου παραχθούν 365 ουρανοί και αγγελικά τάγματα επί των οποίων άρχει ο Αβρασάξ. Οι άνθρωποι βλέπομεν μόνον τον ουρανόν επί του οποίου άρχει ο θεός των Ιουδαίων. Απέναντι του ουρανού τούτου ίσταται το χάος, όπερ είναι η «ρίζα του κακού». Ο Χριστός είναι ο νους ο απορρέων εκ του θεού των Ιουδαίων και επιφέρων την λύτρωσιν του υλικού κόσμου. Κατ' άλλην εκδοχήν ο Βασιλείδης εδόξαζεν ότι εν αρχή υπάρχει το μη ον. Εκ τούτου εγεννήθη το σπέρμα του κόσμου. Ο μη υπάρχων θεός εγεννήθη δια της βουλήσεως του εκ του μη όντος και παρήγαε ταραχήν και σύγχυσιν: «τάραχος και συγχυσις αρχική», εξ ης επήγασεν η πανσπερμία του κόσμου. Εκ ταύτης παράγονται δευτερεύουσαι υπεραισθηταί οντότητες. Ο Βασιλείδης αναπτύσσει αχαλίνωτον δύναμιν φαντασίας δια να παρουσιάση μιαν ιεραρχικήν διάρθρωσιν των οντοτήτων τούτων. Είναι λίαν αξιοπαρατήρητον ότι και οι νεώτεροι μυστικισταί του Μεσαίωνος (Μπαίμε) επανέρχονται εις τοιαύτας μεθόδους, χρησιμοποιούντες και το μη ον ως δημιουργικήν αρχήν.

Το περιεκτικώτατον εξ όλων των γνωστικών συστημάτων ήτο το του Βαλεντίνου όστις εδίδασκεν εν Αλεξανδρεία περί το 130, εγκατεστάθη έπειτα εις Ρώμην, ένθα έμεινε μέχρι του 160 και εν τέλει μετέβη εις Κύπρον ένθα απέθανεν. Ως αρχήν λαμβάνει ο Βαλεντίνος ένα υπεραισθητόν κόσμον, τον οποίον ονομάζει «πλήρωμα» νοεί δε αυτόν απαρτιζόμενον εκ ζευγών τα οποία ονομάζει «αιώνας». Η πρώτη ύπαρξις είναι «μονή, αγέννητος, άφθαρτος, απερινόητος, ακατάληπτος, γόνιμος». Λέγεται προσέτι και «βυθός», «άρρητος» και «τέλειος αιών». Την μονάδαν ταύτην τινές εκ των Βαλεντιανών ελάμβανον ως θηλυκήν ύπαρξιν και την εκάλουν «σιγήν» και έθετον πλησίον της την «έννοιαν». Άλλοι όμως την ελάμβανον ως ανδρικήν και την ονόμαζον «πατέρα». Η πρώτη αρχή κινουμένη εξ αγάπης γεννά τον «νουν» και το «αληθές». «Φιλέρημος γαρουκ ην αγάπη γαρ, ην όλος. Η δε αγάπη ουκ έστιν αγάπη εάν μη ή το αγαπώμενον». Φιλοσοφούμενα 4, 20. (Διότι ο πατήρ δεν ήτο φίλος της ερημίας. Διότι ήτο εξ ολοκλήρου αγάπη. Η δε αγάπη δεν είναι αγάπη εάν δεν υπάρχει εν αντικείμενον της αγάπης). Η πρώτη λοιπόν αρχή, ο βυθός μυζί με την σιγήν, τον νουν και την αλήθειαν αποτελούν την πρώτη τετράδα: «πρώτην και αρχέγονον πυθαγορικήν τετρακτύν», ήτις είναι η ρίζα όλων των πραγμάτων. Από τον νουν και την αλήθειαν παράγονται ο λόγος και η ζωή και εκ τούτων ο άνθρωπος και η εκκλησία. Δι' όλων τούτων των απορροών συμπληρούται μια «ογδοάς». Η παραγωγική όμως διαδικασία προχωρεί και παράγει εν όλω τριάκοντα οντότητας, τας οποίας καλεί ο Βαλεντίνος και αιώνας. Ο τελευταίος εκ των αιώνων ονομάζεται «σοφία». Άπαντες δε οι αιώνες αποτελούν το «πλήρωμα». Δια να συγκρατήται δε η τάξις μέσα εις το πλήρωμα τούτο δημιουργείται και εις ακόμη αιών, όστις ονομάζεται «όρος». Η σοφία κινουμένη εξ έρωτος προσπαθεί να ανέλθει εις τον πατέρα, αποτυγχάνει όμως και ούτω γεννάται μια «ουσία άμορφος», εν «έκτρωμα», ήτις είναι η «ενθύμησις» ως «Αχαμώθ». Ο πατήρ εξ οίκτου κινούμενος εισδέχεται και πάλιν εις το πλήρωμα την σοφίαν, εκδιώκει δε έξω από αυτό την ενθύμησιν. Εν τω μεταξύ, κατ' εντολήν του πατρός, ο νους και η αλήθεια γεννούν τον Χριστόν και το Άγιον Πνεύμα. Ο Χριστός διδάσκει τους αιώνας ότι πρέπει να είναι ευγνώμονες προς τον πατέρα και αυτοί προς ένδειξιν της ευγνωμοσύνης των γεννούν τον σωτήρα Ιησούν, ο οποίος είναι «κοινός του πληρώματος καρπός». Ο Ιησούς αποστέλλεται υπό του πληρώματος δια να απαλλάξη την πλανωμένην Αχαμώθ από τα δεινά της, διότι αύτη ριφθεισα εκτός του πληρώματος, είχε περιπέσει εις «φόβον, λύπην, απορίαν, δέησιν και ικετίαν». Ο Ιησούς απεκάθαρε την Αχαμώθ και κατέστησεν αυτήν βάσιν δια την δημιουργίαν του ορατού κόσμου. Η Αχαμώθ διαμένει εις την κατωτέραν ογδοάδα, ήτις αποτελεί περιοχήν χωρισμένην από τους αιώνας. Κάτω από την ογδοάδα ίσταται η περιοχή της εβδομάδος, ένθα υπάρχει ο κόσμος των αγγέλων, των δαιμόνων και των ψυχών αίτινες πλάττουν από την υλικήν ούσίαν τα σώματα. Το ανθρώπινον γένος, όπερ απαρτίζεται εξ υλικού, ψυχικού και πνευματικού στοιχείου, υπάρχει εις τον κατώτερον αυτόν χώρον. Εις τους εθνικούς υπερισχύει το υλικόν στοιχείον, εις τους Ιουδαίους το ψυχικόν και εις τους Χριστιανούς το πνευματικόν. Δια την σωτηρίαν των πνευματικών ανθρώπων κατέρχεται εκ του πληρώματος ο Ιησούς και υφίσταται το σταυρικόν μαρτύριον, ανερχόμενος κατόπιν δια της Αναστάσεως εις το πλήρωμα. Είναι φανερόν ότι ο Βαλεντίνος χρησιμοποιών αριθμητικά σύμβολα (τριάκοντα αιώνες, οδγοάδες, εβδομάδες) και μεταβάλλων εις μυθολογικάς οντότητας διαφόρους οντολογικάς και ηθικάς εννοίας, προσπαθεί να απεικονίση την πορείαν του κοσμολογικού δράματος από της πρώτης αρχής μέχρι του υλικού ανθρώπου. Αλλά το σύμπλεγμα των διαδοχικώς παραγωμένων οντοτήτων ήτο λίαν περίπλοκον και δια τούτο δεν έσχον αι δοξασίαι του ευρείαν διάδοσιν.

Εκ των δοξασιών του Βαλεντίνου απορρέει και το περιεχόμενον του μνημονευθέντος συγγράμματος «Πίστις, Σοφία» όπερ διεσώθη εις την κοπτικήν γλώσσαν. Έχει γραφή κατά τον 3ον αιώνα και αποτελεί μετάφρασιν εξ ελληνικών κειμένων. Εις αυτό εν διαλογική μορφή ο αναστηθείς Χριστός εξιστορεί εις τους μαθητάς του και ιδία εις την Μαρίαν την Μαγδαληνήν τα πάθη της Πίστεως και της Σοφίας. Μαθητής του Βαλεντίνου υπήρξεν ο εκ της εν Μεσσοποταμία Εδέσσης καταγόμενος Βαρδησάνης, γεννηθείς κατά το 154 και θανών κατά το 222. αναφέρεται ως συγγράψας διάλογον «περί ειμαρμένης» ή «καθ' ειμαρμένης» και ως αστρολόγος και φυσικός φιλόσοφος. Αποδεχθείς κατ' αρχάς τον γνωστικισμόν έπειτα απεμακρύνθη τούτου.

Περισσότερον απηλλαγμένος από τας υπερβολάς του γνωστικισμού εμφανίζεται ο εκ της Σινώπης καταγόμενος Μαρκίων. Εις την Ρώμην ήλθε κατά το 140 και εγένετο μέλος της εκεί Εκκλησίας. Λόγω των αιρετικών του διδασκαλιών αφωρίσθη κατά το 144 και ίδρυσεν ιδικήν του εκκλησιαστικήν κοινότητα. Ο Μαρκίων ησχολήθη εις το να ανεύρηκαι να υπογραμμίσει τας αντινομίας τας υπαρχούσας μεταξύ της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης. Τα πορίσματα της ερεύνης του διετύπωσεν εις βιβλίον υπό τον τίτλον «Αντιθέσεις». Εφρόνει ότι η διδασκαλία του Ευαγγελίου αποτελεί κάτι το εντελώς νέον, το οποίον δεν έχει την πηγήν της προελεύσεως του εκ του κόσμου τούτου. Δεν δύναται να προέρχεται εκ του Θεού, όστις έπλασε και κυβερνά τον ορατόν κόσμον. Υπεράνω του Θεού της Παλαιάς Διαθήκης τον οποίον ο Μαρκίων καλεί «Κοσμοκράτορα» υπάρχει έτερος Θεός, όστις απέστειλεν εις τον κόσμον τον Ιησούν δια να επιτελέση την σωτηρίαν. Τα διδάγματα του Ιησού ερμηνεύει πλήρως ο Παύλος ενώ ο Πέτρος παρεποίησε ταύτα. Ο Μαρκίων αντιπροσωπεύει την προσπάθειαν του αποχωρισμού του Χριστιανισμού από του Ιουδαϊσμού και ως κύριον θέμα των μελετών του αντιλαμβάνεται όχι το πρόβλημα της δημιουργίας του κόσμου, αλλά το πρόβλημα της σωτηρίας του ανθρώπου. Τον Μαρκίωνα θεωρεί ο Γερμανός ιστορικός της δογματικής Χαρνάκ ως τον πρωτοτυπώτερον στοχαστήν μετά τον Παύλον και τον Αυγουστίνον. Την κατεύθυνσιν του Μαρκίωνος ηκολούθησεν ο μαθητής του Απελλής, όστις εις το σύγγραμά του «Συλλογισμοί» λέγει ότι τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης περιέχουν ανακριβείας και δια τούτο δεν δύνανται να θεωρηθούν ως προερχόμενα εκ του Θεού. Ακολουθών τον Μαρκίωνα εδέχετο ως υψίστην αρχήν τον «αγέννητον Θεόν». Ο πρώτος ούτος Θεός εδημιούργησε τον κόσμον των αγγέλων μεταξύ των οποίων ο πρώτος είναι ο δημιουργός. Ο ορατός κόσμος επλάσθη κατ' απομίμησιν του αοράτου, υπό του Δημιουργού, όστις ταυτίζεται με τον Θεόν των Ιουδαίων. Εις όμως εκ των λοιπών αγγέλων, ο «άγγελος πυρετός» εδημιούργησε την «σάρκα της αμαρτίας» και ενέπλεξεν εις αυτήν τας εκ του αοράτου κόσμου κατελθούσας εις τον ορατόν ψυχάς. Κατά παράκλησιν δε του δημιουργού Θεού, ο αγέννητος Θεός στέλλει εις τον κόσμον τον Ιησούν δια να επιτελέση την απελευθέρωσιν από την σάρκα της αμαρτίας. Αποσπάσματα εκ του μνημονευθέντος έργου του μας διέσωσεν ο Αμβρόσιος παραλαβών ταύτα από απολεσθέντα έργα του Ωριγένους. Κατά την νεωτέραν εποχήν ο Ρενάν έχει εκφρασθή μετ' ενθουσιασμού δια τας αντιλήψεις του Απελλή επειδή ενόμισεν ότι εύρεν εις αυητάς την τάσιν της απομακρύνσεως από τα περίπλοκα συστήματα και της επανόδου εις την απλήν σκέψιν.

Εις την Αλεξάνδρειαν περί το 130 φέρεται ως διδάσκαλος της αιρέσεως των γνωστικών και ο Καρποκράτης. Περί του βίου του ουδέν σχεδόν γνωρίζομεν. Δια τούτο διετυπώθη η αντίληψις ότι ίσως το όνομα Καρποκράτης αποτελεί σύμβολον αιρέσεως. Εσχετίσθη ακόμη το όνομα τούτο προς τον αιγυπτιακόν θεόν Αρποκράτην , όστις αποτελεί μίαν των μορφών υπό την οποίαν εμφανίζεται ο θεός Ώρος. Δεν είναι απίθανον να υπήρξε πραγματικον πρόσωπον Καρποκράτης, το οποίον έπειτα ελατρεύθη, όπως και ο Σίμων ο Μάγος, ως θεός. Το επ' ονόματι του Καρποκράτους φερόμενον γνωστικόν σύστημα δύναται να χαρακτηρισθή ως ευρυτάτη ορθολογιστική σύνθεσις. Οι οπαδοί του έδιδον τιμητικήν θέσιν όχι μόνον εις τον Χριστόν και τον Παύλον, αλλά και εις τον Πυθαγόραν. Τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τον Όμηρον και πολλούς άλλους. Εις πολλά σημεία ηκολούθουν τας πλατωνικάς αντιλήψεις. Εδόξαζον ότι αι ψυχαί διατρίβουν εις τον υπερουράνιον τόπον μαζί με τον Θεόν. Εκ τούτου καταπίπτουν, όπως λέγει και ο Πλάτων εις τον «Φαίδρον», εις την γην. Ευρισκόμεναι εις την γηίνην περιοχήν αναμιμνήσκονται τα ουράνια θεάματα και δέχονται την επίδρασιν της δυνάμεως ήτις εκπορευομένη από τον Θεόν φθάνει μέψρι των καρδιών των. Αι ψυχαί αίτινες ζουν εν τω κόσμω τούτω συμμορφούμεναι προς την θέλησιν του Θεού μετά θάνατον επανέρχονται εις τον υπερουράνιον τόπον. Αι λοιπαί εισέρχονται εις νέα σώματα μέχρις ότου αποκαθαρθούν. Ο Χριστός είναι ο Μεσσίας ο επιφέρων την συνδιαλλαγήν και την απολύτρωσιν. Ως ιδρυτής της αιρέσεως ταύτης αναφέρεται εκτός του Καρποκράτους και ο υιός του Επιφάνης όστις επρόφθασεν καίτοι απέθανεν δεκαεπταετής, να γράψη βιβλίον περί δικαιοσύνης. Οι οπαδοί της αιρέσεως απέδωσαν εις αυτόν θείας τιμάς, ανηγέρθησαν δε εις μνήμην του και στήλαι εν Σάμη της Κεφαλληνίας, εκ της οποίας κατήγετο η μήτηρ του. Λίαν αξιοσημείωτον τυγχάνει ότι εις το βιβλίον του εκείνο αφορμώμενος ο Επιφάνης εκ του Πλάτωνος υπεστήριζεν εν σύστημα εξ ολοκλήρου κομμουνιστικόν και αναρχικόν, «Κοινή πάσιν εποίησεν τας αμπέλους ο Θεός, αι μήτε στρουθόν μήτε κλέπτην απαρνούνται». (Έκαμεν ο Θεός τας αμπέλους κοινάς εις όλους. Αύται δεν απαρνούνται τον καρπόν των ούτε εις τον στρουθόν, ούτε εις τον κλέπτην). Η δικαιοσύνη του Θεού, έλεγε, προϋποθέτει κονότητα και ισότητα. Μεταξύ των ανθρώπων ουδεμία πρέπει να υπάρχη διαφορά. Οι νόμοι εδίδαξαν τους ανθρώπους να παρανομούν. «Οι νόμοι ανθρώπων αμάθιαν κολάζειν μη δυνάμενοι παρανομείν εδίδαξον». (Επειδή οι νόμοι δεν ηδύναντο να περιορίζουν την αμάθειαν των ανθρώπων, τους εδίδαξαν να παρανομούν). Η διάκρισις του ιδικού μου και ιδικού σου ήλθεν εις τον κόσμον δια των νομικών διατάξεων αίτινες προστατεύουν την ιδιοκτησίαν και αυτή είναι η αιτία της διασπάσεως της κοινότητος. Όλα τα αγαθά πρέπει να είναι κοινά, κοιναί δε θα είναι και αι γυναίκες. Η επιθυμία αποτελεί θείαν προσταγήν προς συντήρησιν του ανθρωπίνου γένους. «Την επιθυμίαν έντονον και σφοδροτέραν ενεποίησεν ο Θεός εν τοις άρρεσιν εις την των γενών παραμονήν, η ούτε νόμος ούτε έθος αφανίσαι δύναται Θεού γαρ εστί δόγμα». Εκ των πληροφοριών τας οποίας μας παρέχει ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς εις τους «Στρωματείς» δύναταί τις να συναγάγη ότι ο σύλλογος των Καρποκρατιανών ήτο θίασος οργιαστικών λατρευτικών τελετουργιών. Είναι συχνή εις τας μυστικιστικάς αιρέσεις η μετάπτωσις εκ του υψίστου ασκητισμού εις την αχαλίνωτον αισθησιακήν ηδυπάθειαν.

Διάφορος του Γνωστικισμού είναι ο Μανιχαϊσμός, τον οποίον ίδρυσε κατά τα μέσα του 3ου αιώνος ο Πέρσης Μάνης. Εγεννήθη ούτος κατά το 216, ενεφανίσθη ως αρχηγός αιρέσεως κατά το 242 και εθανατώθη δια λιθοβολισμού υπό των Περσών ιερέων κατά το 272. Η διδασκαλία του συναπετελέσθη εκ μίγματος χριστιανικών, γνωστικών, βαβυλωνοχαλδαϊκών και ζωροαστρικών στοιχείων. Το θεμελιώδες δόγμα του είναι ότι υπάρχουν δύο αντιμαχόμενα μέσα εις το σύμπαν στοιχεία, το αγαθόν αφ' ενός και το κακόν αφ' ετέρου. Και μέσα εις τον άνθρωπον υπάρχουν δύο ψυχαί, η σαρκική κακή και η φωτεινή αγαθή ψυχή. Μεταξύ του αγαθού και του κακού, και εις το σύμπαν και εις τον ψυχικόν κόσμον του ανθρώπου, διεξάγεται διαρκής αγών. Η απολύτρωσις του ανθρώπου επιτυγχάνεται δια της εγκρατείας, δια της αποφυγής από της κρεοφαγίας, δια της καταργήσεως της ιδιοκτησίας και του γάμου. Η διαφορά του Μανιχαϊσμού από του γνωστικισμού έγκειται εις το ότι, ενώ οι γνωστικοί είναι μονοθεϊσταία, οι Μανιχαίοι δέχονται την ύπαρξιν δύο δημιουργικών δυνάμεων, αίτινες ευρίσκονται εις διαρκή πάλην. Εκ της συγκρούσεως ταύτης προκύπτει δραματική πάλη, ήτις αποτελεί την ιστορίαν της κοσμικής εξελίξεως. Η αίρεσις του Μανιχαϊσμού έσχε μεγάλην διάδοσιν, επί τινα δε χρόνον υπήρξεν οπαδός ταύτης και ο Αυγουστίνος. Κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους εμφανίζονται δια των διαφόρων αιρέσεων δοξασίαι της μανιχαϊκής αιρέσεως.

Αι δοξασίαι των Γνωστικών και των Μανιχαίων κατεπολεμήθησαν υπό της χριστιανικής Εκκλησίας. Τον γνωστικισμόν κατεπολέμησαν ο Ειρηναίος (130-142) και ο Ιππόλυτος δράσας περί το 200 εν Ρώμη. Κατά των Γνωστικών έγραψε πολεμικήν πραγματείαν και ο Πλωτίνος. Τους Μανιχαίους δε, κατεπολέμησεν εν τη Δύσει ο Αυγουστίνος. Η συμβολή του γνωστικισμού εις την φιλοσοφικήν σκέψιν έγκειται εις το ότι συνετέλεσεν εις την διάδοσιν της εννοίας της «απορροής», ήτοι της αντιλήψεως ότι εκ του Θεού, κατά τοσούτον αποξενούνται αυτού. Αι απορροαί αύται παραβάλλονται με το φυσικόν φαινόμενον της φωτεινής ακτινοβολίας. Διέδωσαν προσέτι τα εν λόγω συστήματα και την δοξασίαν, ότι ο κόσμος παρήχθη κατόπιν μιας εκπτώσεως και αποστασίας από του Θεού, εδίδαξαν δε ότι είναι δυνατή η επιστροφή προς την θείαν αρχήν. Εισήγαγον τοιουτοτρόπως την έννοιαν της ιστορικής εξελίξεως εις την θεολογίαν. Κατά τον Μεσαίωνα συχνάκις αναφαίνονται παρόμοιαι αντιλήψεις ιδία εις τους κύκλους των μυστικιστών. Εις τους Ρώσσους θεολόγους και φιλοσόφους του 19ου και 20ου αιώνος, Σόλοβιεφ και Μπεντιάεφ είναι αισθητή η συμπάθεια προς τας θεωρίας του γνωστικισμού.

Κ. ΓΕΩΡΓΟΥΛΗΣ

ΝΕΩΤΕΡΟΝ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ “ΗΛΙΟΥ”

ΤΟΜΟΣ 7ος ΕΛΛΑΣ

(σελ. 675)

Οι Εξορκισμοί – Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Κυριακήν τινα Απριλίου, καθ' ην ώραν ο υψούμενος ήλιος απερρόφα την δρόσον εκ των φύλλων των δένδρων και αι χελιδόνες επέτων από στέγης εις στέγην κομιζουσαι τροφήν εις τους ψελλίζοντας νεοσσούς των, οίτινες ιστάμενοι εν ταις παρυφαίς των φωλεών ήνοιγον τα στόματα και εδείκνυον τας ερυθράς κλειτορίδας των φαρύγγων των, οι μοναχοί, φέροντες τα κουκούλια μέχρι των οφθαλμών καταβιβασμένα εξήρχοντο βραδέως εκ του μεγάλου ναού της εν Πάτμω ιεράς Μονής του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου.

Τελευταίος δε εξήλθεν εκ του ναού γηραιός και κυρτός μοναχός, στηριζόμενος επί βακτηρίας, και διευθύνθη προς το κελλίον του. Έπιε θερμόν τι ποτόν, όπερ τω παρεσκεύασεν ο υποτακτικός του, και κατακλιθείς επί της πενιχράς στωμνής του ανεπαύετο.

Μόλις παρήλθον στιγμαί τινες, καθ' ας ο γέρων δεν είχεν αποκοιμηθή, και έτερος μοναχός ενεφανίσθη εις τον προ του κελλίου διάδρομον και έκρουσε την ετέραν των δύο διδύμων θυρών.

-Αδελφέ Σίμων! Έκραξε.

-Ευλόγησον, είπεν η φωνή του υποτακτικού.

-Κοιμάται ο γέροντάς σου;

-Αν δεν προσεύχεται, είπεν ο υποτακτικός ανοίγων την θύραν.

-Είναι ανάγκη να εξομολογήση μιαν αδελφήν.

-Ποίαν αδελφήν;

-Την αδελφήν Αγάπην.

Ο γέρων μοναχός, ακούσας έσωθεν την συνδιάλεξιν, ηγέρθη, ήλθεν εις την θύραν και ανέωξεν.

-Η αδελφή Αγάπη κινδυνεύει, αδελφέ Νεεμία; ηρώτησε.

-Δεν ηξεύρω, αλλά ζητεί να εξομολογηθή άνευ αναβολής.

-Έρχομαι ευθύς.

Και ρίψας επί των ώμων το ράσον του εξήλθε και ηκολούθησε τον αδελφόν Νεεμίαν.

Υπερέβησαν τον ουδόν της πύλης του Μοναστηρίου. Διήλθον παρά το σπήλαιον το σχιστόν εν σχήματι Σταυρού, ένθα, κατά την παράδοσιν, ο άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής συνέγραψεν εξ εμπνεύσεως το “Εν αρχή ην ο λόγος” και γενομένου του σεισμού εσχίσθη το σπήλαιον. Ανέβησαν δια βραχώδους και στενής ατραπού εις το όρος, ο μεν Νεεμίας ασθμαίνων με τους ισχυρούς του πνεύμονας, ο δε Αμμούν κύπτων υπό το βάρος της ηλικίας και του ύβου του και κρατών τα γόνατά με την μίαν χείρα, με την ετέραν δε την ράβδον του. Έφθασαν εις άντρον τι έχον κτιστήν είσοδον βλέπουσαν προς την θάλασσαν και προς το εν τη υπωρεία κέιμενον μοναστήριον.

Ο Νεεμίας ανέωξε την θύραν και εισελθόντος του Αμμούν έκλεισεν αυτή όπισθεν του μείνας αυτός έξω.

Πενιχρός θάλαμος έχων το χώμα ως δάπεδον και τον βράχον ως τοίχον ήτο το εντός του οικήματος τούτου. Κλίνη τις ήτο κατά την μιαν γωνίαν, εφ' ης κατέκειτο γυνή τις. Ο Αμμούν έλαβε το μόνον σκαμνίον, όπερ υπήρχε, και εκάθισε παρά την κλίνην.

-Τι έχεις, τέκνον Αγάπη; ηρώτησεν ο γηραιός μοναχός.

Η πάσχουσα γυνή ανέωξε τους οφθαλμούς και τον παρετήρησε με συμπαθές βλέμμα. Είχε κατάμαυρον τον χιτώνα και τα σκεπάσματα της κλίνης. Αλλ' εν μέσω του πενθίμου τούτου χρώματος ηκτινοβόλει πρόσωπον, όπερ πεισματωδώς επέμενε να είναι ωραίον.

Ήτο γυνή έως τριάκοντα και πέντε ετών. Ηδύνατο να είναι μόνον τριάκοντα. Η καλλονή της είχεν ωχρόν τι και ασθενικόν, όπερ διηγείτο βασάνους και μαρτύρια. Το μέτωπόν της ήτο, ως στεφάνη αγίου, ωχρόν και κυανόφλεβον περί τους κροτάφους. Το όμμα της αντέλαμπε μυστικάς ακτίνας και αυγάς όπτου (visionnaire). Δυσκόλως ηδύνατο να μαντεύση τις αν το σχήμα τούτο και το ήθος προήρχοντο εκ βασάνων βιοτικών ή εκ τύψεων συνειδήσεως. Η μέλαινα μανδήλα, ην εφόρει περί την κόμην, δεν ηδύνατο εντελώς να αποκρύψη τα χρυσόξανθα της μαλλία.

Υπάρχουσι γυναίκες καταφεύγουσι εις τα μοναστήρια εκ κόρου και υπάρχουσιν άλλαι εγκολπούμεναι τον μοναχικόν βίον εκ λιμού; Ίσως. Αλλ' εις ποτέραν τάξιν ανήκε αύτη;

-Θέλω να εξαγορευθώ, πάτερ μου, είπεν η γυνή.

-Πάσχεις;

-Τις ηξεύρει αν θα ζήσω; Επιθυμώ να μη έχω μυστικά εις τον τάφον.

-Θα πράξης καλώς, τέκνον μου. Τα μυστικά, άτινα κρύπτουσιν οι αμαρτωλοί κατά την εξομολόγησιν, τους τρώγουσι ζώντας, καθώς οι σκώληκες θα μας φάγωσι νεκρούς.

Η μοναχή ανεκάθισεν επί της κλίνης και δια του κινήματος τούτου έδειξε γυμνάς τας ωλένας της, περικαλλείς ως προς μοναχήν.

Εξέπεμψε βραχύν τινα και δυσδιάκριτον στεναγμόν, εστήριξεν επί της δεξιάς την κεφαλήν και ήρχισεν ως εξής με ηρεμαίαν φωνήν.

-Πολλάκις σοι διηγήθην τον βίον μου, πάτερ. Αλλ' η εξωτερική όψις των συμβάντων δεν είναι η αυτή προς την εσωτερικήν κατάστασιν της ψυχής, και όστις διηγείται τον βίον του και κάμνει μακρόν λόγον περί των παθημάτων αυτού ή και περί των αμαρτιών του, ψεύδεται, διότι περιαυτολογεί εξ ανάγκης. Εκείνο όπερ προς τύψιν μου δεν ετόλμησα ποτέ να σοι είπω και προς αίσχος μου θα σοι ομολογήσω τώρα δια πρώτην φοράν είναι τούτο. Αν και δια της βίας και του δόλου με απήγαγεν ο Βενετός ευπατρίδης εκ της οικίας του συζύγου μου, ουχ ήττον από της πρώτης ημέρας ευτύχημα ενόμισα το να συζώ με τον Βενετόν και να είμαι ερωμένη του. Διότι είχέ τι λίαν επιβάλλον και εωσφορικόν, όπερ με καθυπέταξε και ανέτρεψεν εντελώς την συνείδησίν μου. Ουδέποτε είχον αγαπήσει με νεανικόν πάθος τον σύζυγόν μου. Μοι εφαίνετο βαρύς και οχληρός, αν και αυτός με ηγάπα. Και ενώπιον του Θεού μάλλον ένοχος είμαι εγώ, ήτις ακολούθησα τον Βενετόν, ή ούτος, όστις με απήγαγε. Διότι αυτός με ήρπασεν ενδούς εις μέθην παροδικήν, εις πάθος βίαιον και τυραννικόν. Ενώ εγώ, οίμοι! Ηπάτων εμαυτήν και τους πάντας. Διότι υπεκρινόμην θλίψιν βαθείαν και η καρδία μου εν παραβύστω έχαιρε και εμεθύσκετο εξ αγαλλιάσεως ερωτικής.

-Σφάλμα βεβαίως είναι τούτο, κόρη μου, είπεν ο πνευματικός κοιτάζων αυτήν μετ' απορίας, αλλ' αρκεί ότι μετενόησες προ πολλού.

-Ουδέποτε μετενόησα ειλικρινώς, απήντησεν η μοναχή στενάζουσα. Αν εγκατέλιπον τον κόμητα, έπραξα τούτο εξ ερωτικού πείσματος και μανιώδους ζηλοτυπίας και ουχί εκ της επιθυμίας του να σώσω την ψυχήν μου.

-Δεν πειράζει, τέκνον μου. Αν δεν μετενόησες ήδη προ πολλού, μετανοείς τώρα βεβαίως.

-Δεν υπάρχει μετάνοια, πάτερ.

-Τι λέγεις; Βλασφημείς, ω γύναι.

-Δεν πιστεύω ότι υπάρχει μετάνοια αληθής, πάτερ, εκτός αν ονομάζεται ούτω η επιτήδευσις της μετανοίας και η υποκρισία.

Ο πατήρ Αμμούν εσηκώθη σπασμωδικώς εκ του σκαμνίου του, έκαμε το σημείον του σταυρού και περιήλθεν εις αμηχανίαν.

-Τότε διατί μ' επροσκάλεσες εδώ; είπεν. Εις τι χρησιμεύει ο ιατρός εις νόσον αθεράπευτον;

-Δια να εξομολογηθώ, πάτερ μου.

-Να εξομολογηθεής άνευ μετανοίας;

-Και να σας ζητήσω να με διδάξητε την μετάνοιαν, αν είναι δυνατόν.

-Αλλ' αύτη δεν είναι διδακτή, είναι αυθόρμητος, κόρη μου.

-Λοιπον σας λέγω ότι είναι αδύνατος.

--Έχεις το πονηρόν πνεύμα της βλασφημίας εντός του σώματός σου.

-Άκουσέ μου, πνευματικέ μου, προσεκτικώς, και συγχώρησον μιαν ασθενή γυναίκα. Νόμιζέ με ως μεθύουσαν και παραληρούσαν. Παραδέχομαι ότι έρχεται ενίοτε στιγμή τις, καθ' ην η ψυχή κατανύσσεται και κλαίει σιγανά ή και θρηνεί ραγδαίως ενώπιον του θεού, όστις είναι η υπερτάτη σκέψις κάθε διανοίας. Αλλ' η στιγμή αύτη παρέρχεται, ως παρέρχονται πάσαι αι στιγμαί, και μετ' αυτήν επανίσταται η σαρξ και ζητεί τα εαυτής. Λυπηθήτε με, πάτερ μου, και μη με καταδικάζετε. Υποφέρω από μακρού χρόνου επί της στρωμνής ταύτης του Άδου τα βασανιστήρια. Η καρδία μου είναι αιμοσταγής, η κεφαλή μου εσκοτισμένη. Συχνάκις καταβαίνει εις τα χείλη μου ασεβής λογισμός και αναβαίνει εναγής επιθυμία. Οι στεναγμοί μου τα δύο ταύτα μεταφράζουσιν εις την πυρίνην γλώσσαν του έρωτος και της απελπισίας. Η βλασφημία είναι φυσικόν προϊόν της δυστυχίας και ουχί της απιστίας. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει εις τον κόσμον γυνή μάλλον κολασμένη εμού. Ως κατάδικος δεμένος εις τον σκόλοπα, δι' ου μέλλει ένα εκτελεσθή η ποινή του, είναι και η ψυχή μου δεμένη εις τον έρωτα τούτον, όστις είναι η ποινή μου εις τον νυν αιώνα και εις τον μέλλοντα. Αγαπώ εκείνον, όστις κατέστρεψε την οικιακήν μου ευδαιμονίαν και κατεσπάραξε την καρδίαν του συζύγου μου, τον αγαπώ τοσούτον διαπύρως και τοσούτον εμμανώς, ώστε ο έρως ούτος είναι δαιμόνιον κατοικούν εις την σάρκαν μου, είναι λεγεών όλη δαιμόνων εξηπλωμένη, ως πολύπους με τους πλοκάμους του, εις τας φλέβας μου, εκμυζώσα το αίμα μου και απορροφώσα την πνοήν μου. Ουδέποτε μετενόησα δια το έγκλημά μου τούτο, πάτερ, ουδέ πιστεύω ότι είναι δυνατόν να μετανοήσω. Απορώ, πάτερ μου, πως ο θεός επιτρέπει να υπάρχη εν τη υπ' αυτού δημιουργηθείση φύσει αίσθημα ισχυρότερον της εις αυτόν πίστεως και θεός ανώτερος πάσης θείας παντοδυναμίας. Εις μάτην, πάτερ μου, εκτελώ παρατεταμένας νηστείας, εις μάτην κάμνω καθ' εκάστην χιλίας γονυκλισίας. Η σαρξ δεν δύναται να καταβληθή, ο έρως δεν δύναται να υποχωρήση. Τα μεν χείλη μου ψιθυρίζουσι μηχανικώς τας τυπικάς προσευχάς, ας παιδιόθεν απστήθισα, η δε καρδία μου αντηχεί το όνομα εκείνου...

Ο πατήρ Αμμούν ήκουε την ομιλίαν ταύτην ως να διετέλει εν εκστάσει και να είχε μετατεθεί εις άλλον κόσμον όλως ακατάληπτον. Τω εφαίνετο ότι αι έρημοι της θηβαΐδος, ας είχε κατά την νεότητά του χάριν προσκυνήσεως επισκεφθή, ήνοιγον τα μελαγχολικά άντρα των και ότι εξ αυτών εξήρχοντο μυρμηκιαί δαιμόνων ριπτόμεναι κατ' αυτού, όπως κατατρυπήσωσι τας σαρκας του. Η διάλεκτος αύτη ήτο άγνωστος εις αυτόν. Ποικίλοι συγκεχυμένοι και λαβυρινθώδεις λογισμοί διακλαδούντο εν τω πνεύματι αυτού. Εν πρώτοις, ήτον τούτο εξομολόγησις; Αλλ' αν ήτο, κατ' ουδέν ωμοίαζε προς τας συνήθεις εξομολογήσεις, όσας είχεν ακούσει καθ' άπασαν την μακράν τεσσαρακοστήν του επαγγέλματός του. Ή λοιπόν η της γυναικός ταύτης δεν ήτο εξομολόγησις ή αι των άλλων γυναικών δεν ήσαν τοιαύται.

Ήκουσα τας εξαγορεύσεις πολλών γυναικών εις την ζωήν μου, έλεγε καθ' εαυτόν ο πατήρ Αμμούν. Αλλά τι ομολογούσιν αύται; Την κακολογίαν, το ψεύδος, τας προς τους συζύγους των λογομαχίας, ενίοτε τον φθόνον, ουδέποτε την κλοπήν. Συχνότατα εξιστορούσι μετά στόμφου τας αρετάς των ή κακολογούσι την γειτόνισσαν και την φίλην, επί τη προφάσει ότι εξομολογούνται δήθεν. Ουδέποτε ομολογούσι τους πονηρούς λογισμούς της μοιχείας και την πράξιν αυτήν. Αναφέρουσι ότι έπιον ύδωρ προ του αντιδώρου, ότι συνωμίλησαν εν τη εκκλησία, ότι είχον τα συνήθιά τοω, και τα λοιπά. Ταύτα τα ομολογύσιν. Αλλά τις εξ αυτών έκαμέ ποτε τας φοβεράς και απιστεύτους ομολογίας της γυναικός ταύτης;

Ο πατήρ Αμμούν προέβη ούτω εις τας σκέψεις του, και διηπόρει αν και οι άνδρες έχουσι πολλώ πλείονα ειλικρίνειαν τιης των γυναικών εν τη εξομολγήσει. Έπειτα ηρώτα εαυτόν αν και αυτός ούτος ο Αββάς Αμμούν εξωμολογήθη ποτέ ειλικρινώς, αλλά μετ' αληθούς και ανυποκρίτου ειλικρινείας προς τον πνευματικόν αυτού πατέρα. Τέλος δε κατέληξεν εις το εν είδει ερωτήσεως συμπέρασμα. Εις τι χρησιμεύει η εξομολόγησις και διατί ούτος ο θεσμός;

Αλλά δεν ηδύνατο να είπη μεγαλοφώνως ταύτα προς την πνευματικήν του κόρην, διότι δια τούτου ήθελε καταντήσει να ανταλλάξη θέσιν και να γίνη αυτός ο εξομολογούμενος προς αυτήν.

Όθεν μη έχων άλλο προχειρότερον μέσον, ίνα στίξη δια τελείας την πνικτικήν ταύτην περίοδον του λόγου, κατέφυγεν εις εκείνο, ου εφείδετο εξ αρχής, και εκήρυξεν ότι η γυνή αύτη ηλαύνετο προφανώς και αυτοφώρως, ως και αυτή ωμολόγησεν, υπό του πονηρού δαίμονος.

-Δαιμόνιον, δαιμόνιον έχεις, δυστυχής, τη είπε. Καλά το είπες και μόνη σου. Ή μάλλον το δαιμόνιον είπεν εφ' εαυτού το όνομά του.

Και εγερθείς εξήγαγε τον ευχολόγιον εκ του κόλπου του και ήρχισε να αναγινώσκει υπέρ την κεφαλήν αυτής τους εξορκισμούς του Μεγάλου Βασιλείου. «Επιτιμά σοι Κύριος, διάβολε, του εξελθείν εκ του πλάσματος τούτου... Ναι, Κύριε, απέλασον απ' αυτής παν πονηρόν και ακάθαρτον πνεύμα εμφωλεύον αυτής τη καρδία. Πνεύμα πλάνης, πνεύμα υπερηφανίας, απιστίας, ακηδίας, ειδωλολατρείας, πνεύμα πορνείας, μοιχείας, λαγνείας, ασωτίας, ασελγείας και πάσης ακαθαρσίας»...

Τα επιβλητικά και μυστηριώδη ταύτα λόγια εβόμβουν ως ήχος προσβάλλων τα ώτα πυρέσσοντος εις τας ακοάς της Αγάπης. Ησθάνετο το «πονηρόν και ακάθαρτον πνεύμα» ασπαίρον και φρυάττον εντός της. Επεθύμει να διαμαρτυρηθή και δεν ηδύνατο. Άλλοτε μεν επεθύμει να ασπασθή την χείρα του γηραιού μοναχού, άλλοτε δε της ήρχετο να τον αρπάση εκ του γενείου και να τον αποβάλη εκ του κελλίου της. Ησθάνετο δύο δυνάμεις ελκούσας και ανθελκούσας αυτήν εις το κενόν, υπεράνω χασκούσης υπό τους πόδας της αβύσσου. Οτέ μεν έκλινε προς την άβυσσον, οτέ δε ελάμβανε πτήσιν και ανεφέρετο εις τον αιθέρα. Τότε θρησκεία, βίος, έρως, απάτη, αμαρτήματα, θλίψεις, όνειρα, τα πάντα παρίσταντο εις την φαντασίαν της, ως συγκεχυμένη και παμμιγής εικών. Έτεινε τας χείρας ίνα συλλάβη την οπτασίαν, αλλ' αυτή έφευγεν ως σκιά και εξηφανίζετο από των οφθαλμών της.

Ο ιερεύς εν τούτοις εξηκολούθησε την ανάγνωσιν των εξορκισμών. «Και ποίησον αυτήν αποτάξασθαι τω Σατανά και πάσι τοις αγγέλοις αυτού και πάση τη λατρεία αυτού και πάσι τοις έργοις αυτού... και μη υποκρυβήτω εν τη καρδία αυτής δαιμόνιον σκοτεινόν μηδέ κυριευσάτω αυτής»...

Η Αγάπη διερράγη εις κλαυθμούς. Ήρχισε να χύνη σφοδρούς καταρράκτας δακρύων. Ο ιερεύς την ώκτειρε και έπαυσε την ανάγνωσιν των εξορκισμών.

-Εξηκολούθει, πάτερ μου, είπεν η Αγάπη, απομάσσουσα τα δάκρυά της.

Ο Αμμούν επανέλαβεν. «Εξορκίζω σε κατά του θεού του καταλιπείν εύκαιρον τω Κυρίω το πλάσμα τούτο... πνεύμα σκότους, πνεύμα οργής και φθόνου και φόνου, πνεύμα επιθυμίας, πνεύμα αντιλογίας... εξελθέτω εκ της δούλης του θεού ταύτης»...

Τη αυτή στιγμή εκρούσθη δειλώς και μετά δισταγμού η θυρίς του κελλίου.

-Τις είναι; είπεν ο ιερεύς.

-Εγώ είμαι, άγιε πάτερ, απήντησεν η φωνή του αδελφού Νεεμίου.

-Τι θέλεις;

-Ζητούσι την αδελφήν Αγάπην.

-Ποίος;

-Δύο ξένοι, ανήρ και γυνή, φθάσαντες την στιγμήν ταύτην.

-Δεν ηξεύρεις ότι εκτελώ αγίαν υπηρεσίαν την στιγμήν αυτήν; Είναι τρόπος να διακόπτης την εξομολόγησιν;

-Το ήξευρα, πάτερ μου, και παρακαλώ να με συγχωρήση η πανοσιότης σας.

-Τότε διατί κτυπάς το παράθυρον;

-Επιμένουσιν οι ξένοι πολύ να εισέλθωσιν.

-Ας περιμένωσι.

-Εστενοχωρήθησαν να περιμένωσι τόσην ώραν.

-Είσαι ασεβής αδελφέ Νεεμία.

-Ας με συγχωρήση η πανοσιότης σας.

Εν τούτοις ακούσασα η Αγάπη ότι την ζητούσιν, αφυπνίσθη ως εξ εφιάλτου τινός και ησθάνθη ελπίδας και συγκινήσεις. Η καρδία της ήρχισε να πάλλεται τον αρμονικόν εκείνον παλμόν, τον ένθερμον και προξενούντα γλυκείαν ταραχήν, ον προ πολλού είχε λησμονήσει. Όθεν ενόμισε καλόν να επέμβη.

-Με συγχωρείτε, πάτερ μου, είπε προς τον Αββάν Αμμούν. Θα επανέλθητε πάλιν το ταχύτερον να μοι αναγνώσητε εκ νέου τους εξορκισμούς τούτους. Αλλά τις ηξεύρει, αφού με ζητούν, δυνατόν να είναι συγγενείς μου ή φίλοι μου, και ανυπομονούσιν, ανησυχούντες, ως φαίνεται, περί της υγείας μου. Επιτρέψατέ μοι να δεχθώ τους ξένους τούτους.

-Δεν αντιλέγω, κόρη μου, είπεν ο Αββάς, θέτων το ευχολόγιον εις τον κόλπον του και κάμνων απόλυσιν των εξορκισμών.

Και ήνοιξε την θύραν του κελλίου.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ

ΟΙ ΕΜΠΟΡΟΙ ΤΩΝ ΕΘΝΩΝ

ΣΥΛΛΕΚΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΔΡΥΜΑ ΤΥΠΟΥ

(ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ)

Η ΘΕΟΥΡΓΙΑ ΣΤΗ ΝΕΟΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ – ERIC ROBERTSON DODDS

Ο δημιουργός της  θεουργίας  ήταν μάγος και όχι Νεοπλατωνιστής. Και ο δημιουργός του Νεοπλατωνισμού δεν ήταν ούτε μάγος ούτε – όσο κι αν δεν αρέσει αυτό σε μερικούς σύγχρονους συγγραφείς – θεουργός. Ο Πλωτίνος ουδέποτε χαρακτηρίζεται από τους διαδόχους του ως θεουργός, ούτε κι ο ίδιος χρησιμοποιεί τον όρο θεουργία ή συνώνυμες λέξεις στα έργα του. Στην πραγματικότητα δεν έχουμε καμιά ένδειξη πως ο Πλωτίνος είχε ακούσει ποτέ για τον Ιουλιανό ή τους Χαλδαϊκούς Χρησμούς του. Είναι βέβαιο πως αν τους εγνώριζε θα τους είχε υποβάλει στην ίδια κριτική, όπως έκαμε με τις αποκαλύψεις «του Ζωροάστρη και του Ζωστριανού και του Νικοθέου και του Αλλογενούς και του Μέσου και άλλων παρομοίων», τις οποίες ανέλυε και εξέθετε στο σεμινάριό του. Άλλωστε στην έντονη υπεράσπιση της ελληνικής ορθολογικής παράδοσης που αναλαμβάνει το έργο του Κατά των Γνωστικών (Ενν. 2.9), ο Πλωτίνος αφήνει να φανεί καθαρά και η δυσαρέσκειά του για τέτοιου είδους μεγαλομανίες, δηλ. «τις ειδικές αποκαλύψεις», όπως  επίσης και ο ψόγος του για τους πολλούς, αι παρά τις μάγοις δυνάμεις θαυμάζουσι (14, I.203.32 Volkmann). Όχι, βέβαια, πως αρνείται την αποτελεσματικότητα της μαγείας (μπορούσε να την αρνηθεί ο άνθρωπος του 3^ου αιώνα;). Όμως  δεν τον ενδιέφερε. Είδε σ’ αυτήν απλώς την εφαρμογή , για ταπεινούς προσωπικούς σκοπούς, «της αληθινής μαγείας που είναι το σύνολο της αγάπης και του μίσους στο σύμπαν», της μυστηριώδους και αξιολάτρευτης συμπάθειας που ενώνει τον κόσμο. Οι άνθρωποι εκπλήσσονται περισσότερο με την ανθρώπινη γοητεία παρά όσο με τη μαγεία της φύσης επειδή η πρώτη τους είναι λιγότερο οικεία.

Παρ’ όλα αυτά το άρθρο «Θεουργία», σ’ έναν πρόσφατο τόμο της εγκυκλοπαίδειας Pauly-Wissowa, αποκαλεί τον Πλωτίνο θεουργό και ο Eltrem έγραψε τελευταία ότι «από τον Πλωτίνο αναμφίβολα προέρχεται η θεουργία». Οι κύριοι λόγοι αυτής της θεωρίας φαίνεται ότι είναι (1) η φημολογούμενη αιγυπτιακή καταγωγή του Πλωτίνου και το γεγονός ότι σπούδασε στην Αλεξάνδρεια κοντά στον Αμμώνιο Σακκά. (2) η υποτιθέμενη βαθιά του γνώση της αιγυπτιακής θρησκείας. (3) η εμπειρία της μυστικής ένωσής του με το θεό (Πορφ. Β. Πλωτίνου 23) και (4) η ιστορία του Ισείου της Ρώμης (ο.π., 10), που παραθέτουμε και εξετάζουμε στο ΙΙΙ μέρος παρακάτω, σ. 181). Από τους συλλογισμούς αυτούς μόνο ο τελευταίος φαίνεται πως  έχει πράγματι κάποιο νόημα. Για την πρώτη άποψη είναι αρκετό να πούμε ότι το όνομα του Πλωτίνου είναι ρωμαϊκό, πως ο τρόπος που σκέπτεται και μιλεί είναι χαρακτηριστικά ελληνικός, και ότι από τα λίγα που ξέρουμε για τον Αμμώνιο Σακκά δεν υπάρχει τίποτε που να δικαιολογεί τον χαρακτηρισμό του ως θεουργού. Όσον αφορά την γνωριμία του με την αιγυπτιακή θρησκεία, που εκτίθεται στις Εννεάδες δεν μπορώ να πω ότι ξεπερνά τις συνηθισμένες αναφορές σε πράγματα πολύ γνωστά: ο Πορφύριος έμαθε τόσα ή περισσότερα διαβάζοντας Χαιρήμονα. Και όσο για την μυστική ένωση του Πλωτίνου είναι πράγματι ολοφάνερο σε κάθε προσεκτικό αναγνώστη τέτοιων χωρίων, π.χ, Ενν. 1.2.9 ή 6.7.34, ότι δεν το πέτυχε αυτό με κάποια τελετουργία ή με προσευχή ή με εκτέλεση καθορισμένων ενεργειών, αλλά από μια εσωτερική πειθαρχία πνεύματος που δεν εμπλέκει κανένα στοιχείο καταναγκασμού ούτε και έχει κάποια σχέση με τη μαγεία. Απομένει η ιστορία στο Ισείο. Αυτό είναι θεουργία ή κάτι τέτοιο. Στηρίζεται, πάντως, μόνο σε σχολικές φλυαρίες (βλ. παρακάτω). Και στο κάτω κάτω μια επίσκεψη σε πνευματιστική συγκέντρωση δεν μεταμορφώνει κάποιον σε πνευματιστή, ιδιαίτερα αν πηγαίνει εκεί, όπως ο Πλωτίνος, με πρωτοβουλία κάποιου άλλου.

Ο Πλωτίνος είναι ο άνθρωπος που, καθώς  λέει οWilhlm Kroll, «ανελήφθη με μια ισχυρή πνευματική και ηθική προσπάθεια πάνω από την ομιχλώδη ατμόσφαιρα που τον περιέβαλλε». Ενόσω ζούσε, ανόρθωσε μαζί του και τους μαθητές του. Μετυά τον θάνατό του όμως η ομίχλη άρχισε ξανά να πυκνώνει, και ο μετέπειτα Νεοπλατωνισμός  είναι από πολλές απόψεις μια ανάκαμψη που οδηγεί σε έναν ατέρμονα συγκρητισμό, από τον οποίο ο Πλωτίνος είχε προσπαθήσει να ξεφύγει. Η σύγκρουση ανάμεσα στην προσωπική επίδραση του Πλωτίνου και στις δεισιδαιμονίες του καιρού του εμφανίζεται πολύ καθαρά στην αναποφάσιστη στάση του μαθητή του Πορφύριου – ενός έντιμου, μορφωμένου και αξιαγάπητου ανθρώπου, αλλά όχι συνεπούς ή δημιουργικού στοχαστή. Από ιδιοσυγκρασία βαθιά θρήσκος, παρουσιάζει μιαν αθεράπευτη αδυναμία προς τους χρησμούς. Πριν συναντήσει τον Πλωτίνο είχε ήδη δημοσιεύσει μια συλλογή με τον τίτλο Περί της εκ λογίων φιλοσοφίας. Μερικοί από τους χρησμούς αυτούς (λόγια) έχουν σχέση με τα μέντιουμς και φαίνονται καθαρά πως είναι ό,τι θα λέγαμε προϊόντα «πνευματιστικής συγκέντρωσης» (βλ. παρακάτω, μέρος V). Δεν υπάρχει όμως καμιά ένδειξη πως είχε αναφέρει τους Χαλδαϊκούς Χρησμούς (ή ότι είχε χρησιμοποιήσει τον όρο θεουργία) στο έργο του αυτό. Ίσως να ήταν ακόμη απληροφόρητος για την ύπαρξή τους όταν ετοίμασε την συλλογή του. Αργότερα όταν ο Πλωτίνος τον μαθαίνει την τέχνη να ερωτά, απευθύνει στον Αιγύπτιο Ανηβώ μια σειρά πολύ εξονυχιστικών και συχνά ειρωνικών ερωτημάτων πάνω στην δαιμονολογία και στον αποκρυφισμό και, ανάμεσα στα άλλα, αποδεικνύει πως είναι ανόητο να προσπαθούμε να δεσμεύσουμε τους θεούς με μαγικά. Μάλλον λοιπόν πολύ αργότερα, αφού πέθανε ο Πλωτίνος, ξέθαψε ο Πορφύριος τα Χαλδαϊκά Λόγια από την αφάνεια, που είχαν διαφυλαχθεί (όπως συμβαίνει με τέτοιου είδους βιβλία) περισσότερο από έναν αιώνα, έγραψε ένα υπομνηματισμό πάνω σ’ αυτά, και «τα μνημονεύει συνεχώς» στο έργο του Περί αποχής εμψύχων. Σε μετέπειτα έργα του διατυπώνει τη γνώμη πως οι θεουργικές τελετές μπορούν να καθαρίσουν την πμευματικήν ψυχήν και να την κάνουν «κατάλληλη να δέχεται τα πνεύματα και τους αγγέλους και να βλέπει τους θεούς». Προειδοποιεί όμως τους αναγνώστες του πως η τεχνική αυτή είναι επικίνδυνη και μπορεί να προκαλέσει καλό ή κακό, αμφιβάλλει μάλιστα ότι μπορεί πράγματι να επιτύχει την επιστροφή της ψυχής στο θεό, ή ό,τι αποτελεί έναν απαραίτητο παράγοντα γι’ αυτό. Στην ουσία εξακολουθούσε να έχει δοσμένη την καρδιά του στον Πλωτίνο. Είχε όμως κάνει μιαν επικίνδυνη παραχώρηση στην αντίθετη σχολή.

Η απάντηση της σχολής αυτής βρίσκεται στον υπομνηματισμό που κάνει ο Ιάμβλιχος στα Χαλδαϊκά Λόγια και  στη σωζώμενη διατριβή του Περί μυστηρίων. Το Περί μυστηρίων αποτελεί ένα μανιφέστο του Άλογου, μια διαβεβαίωση πως ο δρόμος της σωτηρίας δεν βρίσκεται στον ορθό λόγο αλλά στις τελετουργικές λατρείες. «Δεν είναι η νόηση (έννοια) που ενώνει τους θεουργούς με τους θεούς. Επειδή, τι θα εμπόδιζε τους θεωρητικούς φιλόσοφους να επιτύχουν θεουργική ένωση μαζί του; Αυτό όμως δεν έγινε ποτέ. Η θεουργική ένωση επιτυγχάνεται μόνο με την ενέργεια (τελεσιουργία) των άρρητων έργων, τελουμένων με τον αρμόδιο τρόπο, έργων που είναι πέρα από κάθε νόηση, και με τη δύναμη των άφθεγκτων συμβόλων που μόνο οι θεοί τα εννοούν... Ακόμη και δίχως εμείς να τα εννοούμε τα συνθήματα αυτά εκτελούν από μόνα τους το δικό τους έργο». (Περί μυστ. 96.13 Parthey). Στα απογοητευμένα πνεύματα των παγανιστών του τέταρτου αιώνα ένα τέτοιο μήνυμα προσέφερε γοητευτική παρηγοριά. Οι «θεωρητικοί φιλόσοφοι» συζητούσαν τώρα και εννέα αιώνες, αλλά τι βγήκε από αυτό; Μονάχα η φανερή κατάπτωση του πολιτισμού και η αθόρυβη αύξηση εκείνης της χριστιανικής αθεότητας που ροφούσε τόσο φανερά το αίμα του Ελληνισμού. Όπως η λαϊκή μαγεία αποτελεί συνήθως το τελευταίο καταφύγιο όσων απελπίζονται προσωπικά, όσων οι ελπίδες έχουν διαψευσθεί από το θεό και τους ανθρώπους, με τον ίδιο τρόπο η θεουργία έγινε το καταφύγιο της απελπισμένης διανόησης που ήδη αισθανόταν τη μαγεία της αβύσσου.

Παρ’ όλα αυτά φαίνεται πως η θεουργία, ακόμη και μια γενιά μετά των Ιάμβλιχο, δεν είχε γίνει εντελώς δεκτή στη Νεοπλατωνική σχολή. Ο Ευνάπιος σ’ ένα κατατοπιστικό χωρίο (Βίος Σοφιστών 474κκ. Boissonade) μας  αναφέρει πως ο Ευσέβιος από τη Μύνδο της Καρίας, μαθητής του Αιδεσίου, που ήταν μαθητής του Ιάμβλιχου, διεκήρυττε στις παραδόσεις του πως η μαγεία είναι δουλειά «ανισόρροπων ανθρώπων που μελετούν με τρόπο ανορθόδοξο ορισμένες δυνάμεις της ύλης», και προειδοποιεί τον μέλλοντα αυτοκράτορα Ιουλιανό να προσέχει τον θεουργό Μάξιμο, τον θεατρικόν εκείνον θαυματοποιόν. Καταλήγει μάλιστα, με τρόπο που θυμίζει Πλωτίνο: συ δε τούτων μηδέν θαυμάσης, ώσπερ ουδέ εγώ, την δια λόγου κάθαρσιν μέγα τι χρήμα υπολαμβάνων. Σ’ αυτόν ο Ιουλιανός απάντησε: «Ασχολήσου με τα βιβλία σου: μου έδειξες αυτό που ήθελα» - και κατέφυγε στον Μάξιμο. Ύστερα από λίγο συναντούμε τον νεαρό Ιουλιανό να παρακαλεί τον φίλο του Πρίσκο να του εξασφαλίσει ένα αντίτυπο των σχολίων που ο Ιάμβλιχος έκανε πάνω στον συνώνυμό του, τον Ιουλιανό τον θεουργό. Επειδή, λέει, «είμαι σφοδρός εραστής της φιλοσοφίας του Ιάμβλιχου και της θεοσοφίας [θεοσοφία = θεουργία] του συνωνύμου μου και νομίζω πως οι άλλοι όλοι δεν αξίζουν τίποτε».

Αυτό το πατρονάρισμα του Ιουλιανού συνετέλεσε ώστε η θεουργία να γίνει προσωρινά της μόδας. Όταν ως αυτοκράτορας ανέλαβε να μεταρρυθμίσει τον παγανιστικό κλήρο, ο θεουργός Χρυσάνθιος βρέθηκεε αρχιερεύς της Λυδίας. Ο Μάξιμος πάλι, ως θεουργικός σύμβουλος στην αυλή του αυτοκράτορα, έγινε  μια ισχυρή και γεμάτη επιρροή γκρίζα εξοχότης, επειδή υπέρ των παρόντων επί τους θεούς άπαντα ανέφερον (Ευνάπιος, σ. 477, Boissonade. πρβ. Αμμ. Μαρκελλίνος 22.7.3 και 25.4.17). Όμως ο Μάξιμος πλήρωσε γι’ αυτό στην χριστιανική μεταρρύθμιση, όταν τιμωρήθηκε με πρόστιμο, βασανίστηκε και τελικά το 371 εκτελέστηκε με την κατηγορία της συνομωσίας κατά των Αυτοκρατόρων (Ευναπ., σ. 478, Αμμ. Μαρκ. 29.1.42, Ζωσιμος 4.15). Ένα διάστημα μετά το επεισόδιο αυτό οι θεουργοί κατάλαβαν πως είναι φρόνιμο να μείνουν αφανείς. Η παράδοση όμως της τέχνης τους περνούσε αθόρυβα σε μερικές οικογένειες. Έτσι τον 5^ο αιώνα τη δίδασκαν ξανά και την ακσούσαν οι Αθηναίοι Νεοπλατωνικοί: ο Πρόκλος όχι μόνο συνέθεσε ένα έργο Περί αγωγής και έναν επιπλέον υπομνηματισμό πάνω στους Χαλδαϊκούς Χρησμούς, αλλά είχε τη χαρά να απολαμβάνει προσωπικά οράματα (αυτοαπτουμένοις) των λαμπρών φαντασμάτων της Εκάτης, και υπήρξε, όπως και ο ιδρυτής της λατρείας αυτής, μεγάλος βροχοποιός. Μετά τον Ιουστινιανό η θεουργία μπήκε πάλι στην παρανομία, αλλά δεν έσβησε εντελώς. Ο Ψελλός περιγράφει μια θεαγωγία που διηύθυνε ένας αρχιεπίσκοπος ακολουθώντας την παγανιστική θεουργία (τοις Χαλδαίων λόγοις επόμενος), που, όπως διαβεβαιώνει, έγινε στο Βυζάντιο τον ενδέκατο αιώνα. Ο υπομνηματισμός του Πρόκλου στους Χρησμούς ήταν γνωστός ακόμη, άμεσα ή έμμεσα, στον Νικηφόρο Γρηγορά τον δέκατο τέταρτο αιώνα.

ERIC ROBERTSON DODDS

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΡΑΛΟΓΟ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΓΙΩΡΓΗΣ ΓΙΑΤΡΟΜΑΝΩΛΑΚΗΣ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ – Α. ΚΑΡΔΑΜΙΤΣΑ

ΒΕΓΓΟΣ - ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ

Ο ΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΟΣ – DION FORTUNE

Δεν θέλουμε να τηρούμε απέναντι στον θάνατο τη μοιρολατρική στάση του Μωαμεθανού, όσο κι αν θαυμάζουμε το θάρρος του, αλλά ούτε και τη στάση της πανικόβλητης προσκόλλησης στη ζωή πολλών αποκαλουμένων Χριστιανών. Όποιος ξέρει λίγα πράγματα από αστρολογία, γνωρίζει ότι μπορεί να προβλέψει με αρκετή ακρίβεια το χρόνο που είναι πιθανό να έρθει ο θάνατος. Όποιος, όμως, έχει εξασκήσει και πραχτικά αυτή την τέχνη, γνωρίζει επίσης ότι η πιθανότητα δεν είναι βεβαιότητα. Υπεισέρχονται πολλοί παράγοντες στο ωροσκόπιο και πρέπει να ληφθούν πολλά υπόψη στην πρόγνωση. Στο κάτω-κάτω, το συμπέρασμα δεν βγαίνει από μια αριθμητική πρόσθεση που δεν μπορεί παρά να έχει ένα και μοναδικό άθροισμα. Η γνώμη του αστρολόγου σχετικά με το τελικό αποτέλεσμα πηγάζει από το συσχετισμό ενός απροσδιόριστου αριθμού αντίρροπων παραγόντων. Η αστρολογία είναι περισσότερο τέχνη παρά επιστήμη και ο προσωπικός παράγοντας (τόσο του αστρολόγου όσο και του ενδιαφερόμενου) παίζει πολύ σημαντικό ρόλο.

Κανένας, πάντως δεν μπορεί να αρνηθεί ότι σε κάθε ωροσκόπιο υπάρχουν «παλίρροιες θανάτου», παλίρροιες στις οποίες η ψυχή μπορεί εύκολα να ξεγλιστρήσει από το λιμάνι της φυσικής ζωής προς το Μεγάλο Υπερπέραν. Τότε χαλαρώνουν οι δεσμοί της με το φυσικό σώμα και αν σημειωθεί κάποια ξαφνική ένταση μπορεί να σπάσουν. Από την άλλη πλευρά, μπορεί να παρεμβληθεί κάποια επανορθωτική και αντισταθμιστική δύναμη. Η πίστη ή η δύναμη της θέλησης του ίδιου του ατόμου, ή κάποιου στενού του φίλου ή συγγενή, μπορεί να είναι αρκετή για να συγκρατήσει την ψυχή μέσα στο σώμα μέρχρι να περάσει η παλίρροια και να ισχυροποιηθεί πάλι αυτόματα ο δεσμός της ζωής. Σε μια τέτοια περίπτωση μπορούμε να πούμε κυριολεκτικά ότι δίνεται παράταση ζωής και δεν υπάρχει πιθανότητα θανάτου μέχρις ότου οι πλανήτες βρεθούν πάλι σε κάποια μοιραία θέση. Μαθαίνουμε πολλά πράγματα με την πρόοδο* του ωροσκοπίου και βλέπουμε ποιες θέσεις είχαν οι πλανήτες σε περιόδους κρίσης. Έτσι ανακαλύπτουμε ότι στη ζωή του ατόμου υπήρξαν περισσότερες φορές από μία που ο Άγγελος του θανάτου πλησίασε πολύ κοντά, αλλά τελικά προσπέρασε. Αυτό που είχε συμβεί κάποτε μπορεί να συμβεί ξανά, και το να συμπεραίνουμε με βεβαιότητα την ημερομηνία του θανάτου είναι εξίσου ανόητο με το να μετράμε κοτόπουλα προτού αυτά καν εκκολαφθούν.

Ένα πράγμα είναι σίγουρο: αν η ζωή ταλαντεύεται στη ζυγαριά, το άτομο που έχει πληροφορηθεί από αστρολόγο την πρόβλεψη του θανάτου του, θα επηρεαστεί πολύ και η «προφητεία» θα φέρει τόσο ισχυρή απογοήτευση, ώστε η ζυγαριά μπορεί τελικά να γείρει σε βάρος της ζωής. Κατά τη γνώμη μου, όσο ξεξάθαρα κι αν διαφαίνεται ο θάνατος σε κάποιο ωροσκόπιο, κανένας αστρολόγος δεν πρέπει να αρκείται σε μια προειδοποίηση ότι η τάδε περίοδος πρόκειται να είναι κρίσιμη για την υγεία του ενδιαφερομένου. Έτσι το άτομο προσέχει, χωρίς να υπόκειται σε παραλυτική αυθυποβολή.

Μπορούμε να υποθέσουμε, λοιπόν, ότι υπάρχουν περίοδοι κατά τις οποίες η ψυχή έχει την προδιάθεση να φύγει, αλλά η προδιάθεση δεν είναι αναπόφευκτο να εκδηλωθεί στην πράξη. Αυτές οι περίοδοι θα είναι οπωσδήποτε στιγμές αγωνίας, αλλά δεν χρειάζεται να υιοθετούμε κάποια μοιρολατρική στάση και να ξαπλώνουμε περιμένοντας να πεθάνουμε μόνο και μόνο επειδή οι πλανήτες βρίσκονται σε εχθρικη θέση. Ο Άρης ίσως να έχει κάτι να πει στον Κρόνο και να το πει αποτελεσματικά.

Όταν ο θάνατος έρχεται πριν από την ηλικία των εβδομήντα, είναι ατυχία, δεδομένου ότι σε κάθε ενσάρκωση πρέπει να περάσει μια μεγάλη περίοδος προετοιμασίας προτού έρθει η πλήρης ωρίμανση των λειτουργιών και αρχίσουμε να θερίζουμε αυτά που σπείραμε. Είναι οπωσδήποτε κοπιαστικό να πρέπει να περάσεις ξανά άλλη μια περίοδο νηπιακής, παιδικής και εφηβικής ηλικίας για να φτάσεις πάλι στο ίδιο χρονικό σημείο. Αυτή η ατυχία δεν είναι όμως τραγωδία, αν τη θεωρήσουμε γενικότερα, σε σύγκριση με το σύνολο της εξελισσόμενης ζωής. Γι' αυτό, θα πρέπει να αντιστεκόμαστε με όλες μας τις δυνάμεις στον πρόωρο θάνατο. Και πάλι, όμως, αν δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο έργο που έχουμε αφήσει μισοτελειωμένο, θα ήταν σοφή πράξη να ξοφλήσουμε το γραμμάτιό μας και να αφήσουμε, γαλήνιοι, την παλίρροια να μας παρασύρει, με τη βεβαιότητα ότι η ζωή συνεχίζεται με τον «Χριστό εν Θεώ». Είναι καλύτερα να συνεχίσουμε αργότερα με κάποιο άλλο σώμα, παρά να μείνουμε προσκολλημένοι σ' αυτό που έχει φθαρεί και που γρήγορα θα είναι ακατοίκητο. Σαν φτάνει η ώρα μας, είναι καλό να λέμε: «Κύριε επέτρεψε στο δούλο σου να αναχωρήσει ειρηνικά».

Αυτό δε σημαίνει βέβαια, ότι πρέπει να αρνούμαστε τις συνηθισμένες προφυλάξεις και τις ιατρικές φροντίδες, γιατί είναι καθήκον μας να εκπληρώνουμε τους νόμους της Φύσης, όσο βρισκόμαστε κάτω από την δικαιοδοσία τους. Σημαίνει απλά ότι χρειάζεται να κρατάμε μια ορισμένη νοητική στάση. Μπορούμε να πολεμήσουμε το θάνατο άγρια μέχρι τέλους, κρατώντας ενωμένη την ψυχή και το σώμα με τη δύναμη της εστιασμένης θέλησής μας. Ή μπορούμε να στρέψουμε τις σκέψεις μας προς την άλλη όχθη και να αρχίσουμε να την πλησιάζουμε. Αν ο θάνατος έρθει και μας βρει πριν από τα εβδομήντα χρόνια μας, έχουμε χρέος να τον πολεμήσουμε με κάθε μέσο, υλικό και πνευματικό. Μετά από αυτή την ηλικία, όμως εκτός κι αν υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος λόγος για το αντίθετο (όπως ανεκπλήρωτες υποχρεώσεις ή ένα έργο ημιτελές) είναι καλύτερα να αφήνουμε τον εαυτό μας στα χέρια του Θεού, γιατί Αυτός δεν πρόκειται να ανακαλέσει κοντά Του τον υπηρέτη Του, παρά μόνο άμα η ψυχή του ανθρώπου έχει εκπληρώσει το έργο της και έχει έρθει η ώρα της.

Ο πνευματικός νόμος και το Κάρμα δεν είναι συνώνυμα. Το Κάρμα προκαλεί τον πρόωρο θάνατο του σώματος, αλλά ο πνευματικός νόμος αποσύρει την ψυχή από το σώμα σαν ωριμάσουν οι συνθήκες και σημάνει ο καιρός. Οι πνευματικές δυνάμεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αντιδράσουν σε ένα κακό κάρμα, όμως δεν υπάρχει τίποτα που θα μπορούσε, ή θα έπρεπε, να αντιταχθεί στον πνευματικό νόμο. Εξάλλου, το μεγαλύτερο όφελος που μπορούμε να έχουμε, είναι να εκπληρώνουμε το νόμο αυτό, ό,τι κι αν ορίζει.

Πρέπει να πάψουμε να βλέπουμε το θάνατο σαν τη μεγαλύτερη τραγωδία. Υπάρχουν περιπτώσεις που αυτός αποτελεί πραγματικά μεγάλη ατυχία για την ψυχή που φεύγει και γι' αυτούς που μένουν πίσω. Από την άλλη, όμως, αποτελεί συνάμα ένα επόμενο στάδιο της ζωής! Μονάχα ο άνθρωπος που είναι βουτηγμένος στην ύλη αποκαλεί τον Άγγελο του Θανάτου «Μεγάλο Εχθρό». Το εσωτερικό του όνομα είναι «Εκείνος που Ανοίγει τις Πύλες της Ζωής».

__________

Σ.τ.εκ. Με την κατάστρωση του χάρτη προόδου διαπιστώνουμε τις νέες θέσεις των πλανητών σε διάφορες χρονικές στιγμές, σε σχέση με το γενέθλιο ωροσκόπιο.

DION FORTUNE

ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΥΛΕΣ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΟΛΓΑ ΜΑΥΡΟΥ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ