ΤΣΟΧΑ ΡΙΠΙΔΙΟΥ - ΑΝΔΡΕΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ

Έχω μια πολυσύνθετη γυναίκα περιορίζουσα τον 
χθεσινόν μου πόλεμον κατά του δαυλού της χύτρας.
Περισσότερο και από την ιστορική εξέλιξι του
υποχωρούντος μένους της γραφικής σκιάς της κυ-
πτούσης περιέρχεται το στενό παραπέτασμα του
γραφείου αυτής της χώρας εις την οποίαν ενεπι-
στεύθην την καδένα του ωρολογιού κάποιου πα-
λαιού πολεμιστού. Έχω την πεποίθησι πως όλοι 
μας αγαπάπε την γυναίκα κατά προτίμησιν όταν
δεν περιορίζει τίποτε. Η φυσική και η χημεία μας
εδίδαξαν πάντοτε τα ίδια πράγματα και πολυ-
σύνθετη γυναίκα συνετέθη για να συγκατατεθή και 
να τεθή επί κεφαλής της απολυτρωτικής στρατιάς
του μελλοντικού οράματός μας που σήμερα ανθεί
μέσα στα κιόσκια της πρωινής πυργοδεσποίνης
αντί δύο καρπών ή πέντε μαστοφόρων μικτής προε-

λεύσεως. Πάντοτε η παρεξήγησις παρακολουθεί 
και την πολυσύνθετη γυναίκα μας και την ερωτική
ανταύγεια των ρόδων ίσως επειδή το μυρμήγκι
πάσχει κάθε φορά που τεντώνει το χέρι του στη
σημαία του κονιορτού. Οι κόλποι δεν τρομάζουν.
Συστέλλονται και διαστέλλονται και προπηλακί-
ζουν με σθένος την φυλλοξήραν εντός του κύπτον-
τος ανεξιτήλως επί της τραγωδίας των ανθρωπί-
νων παρά την εστίαν και παρά τα φαντάσματα

                        της λησμοσύνης.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ

ΥΨΙΚΑΜΙΝΟΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΓΡΑ

ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΤΟΥ ΑΡΒΑΚΗ – Edward BulwerLytton

...Ο Αιγύπτιος κοιμήθηκε ασυνήθιστα βαθιά το προηγούμενο βράδυ. Μα όσο πλησίαζε το ξημέρωμα, ο ύπνος του ταράχτηκε από παράξενα, ανήσυχα όνειρα που χαράχτηκαν βαθιά μέσα του – ακόμα περισσότερο, επειδή χρωματίζονταν από την ιδιότυπη φιλοσοφία του.

Είδε πως βρισκόταν στα έγκατα της γης κι ότι ήταν μόνος σε μια τεράστια σπηλιά. Το άντρο στηριζόταν σε κολοσσιαίες κολόνες από τραχύ, αρχέγονο βράχο που χάνονταν ψηλά στο αχανές σκοτάδι, ένα σκοτάδι που καμιά ακτίνα της ημέρας ποτέ δεν είδε. Στα διάκενα ανάμεσα στις κολόνες υπήρχαν τεράστιοι τροχοί, οι οποίοι στροβιλίζονταν ασταμάτητα με εκκωφαντικό βρόντο. Μόνο στα πλάγια, δεξιά κι αριστερά, δεν υπήρχαν τροχοί ανάμεσα στις κολόνες. Τούτα τα ανοίγματα εκτείνονταν σε στοές. Δεν ήταν ολότελα σκοτεινές αλλά φωτίζονταν αχνά από κινούμενες κι ακανόνιστες φωτιές που αιωρούνταν, άλλοτε έρποντας (όπως έρπει το φίδι), πάνω στο ακανόνιστο και υγρό έδαφος κι άλλοτε πηδώντας άγρια πέρα-δώθε κι εξακοντίζονταν απ' τη μια πλευρά στην άλλη μέσα στο αχανές σκοτάδι διαγράφοντας τρελά τόξα. Τη μια χάνονταν ξαφνικά και την άλλη, το ίδιο ξαφνικά, ξεσπούσαν σε εκρήξεις δεκαπλάσιες σε φωτεινότητα και δύναμη από πριν. Κι ενώ κοιτούσε θαμπωμένος τη στοά στα αριστερά του, διέκρινε λεπτές, αχνές, αέρινες μορφές να έρχονται προς το μέρος όπου στεκόταν. Φτάνοντας στη μεγάλη αίθουσα, άρχισαν να ανυψώνονται και χάνονταν, όπως χάνεται ο καπνός, στο απροσμέτρητο ύψος από πάνω.

Στράφηκε προς την άλλη πλευρά τρομαγμένος – και τι να δει! Από το σκοτάδι ψηλά κατέβαιναν γρήγορα άλλες, παρόμοιες σκιές, που ορμούσαν βιαστικά κατά μήκος της στοάς στα δεξιά, σα να υπάκουαν ακούσια σε κάποιο αόρατο ρεύμα. Τα πρόσωπα τούτων των φαντασμάτων ήταν πιο ευδιάκριτα από 'κείνα που έβγαιναν απ' τη στοά στα αριστερά του. Κάποια πρόδιδαν χαρά κι άλλα λύπη – κάποια είχαν μια έντονη έκφραση προσδοκίας κι ελπίδας κι άλλα έμοιαζαν να κατατρύχονται απερίγραπτα από φρίκη και τρόμο. Κι έτσι συνέχιζαν να περνούν, γρήγορα και ακατάπαυστα, μέχρι που τα μάτια του θόλωσαν και θαμπώθηκαν απ' το στρόβιλο της διαρκώς μεταβαλλόμενης αλληλουχίας όντων που ωθούνταν σε κίνηση από μια δύναμη που δεν ήταν δική τους.

Ο Αρβάκης έστρεψε το βλέμμα του αλλού και διέκρινε, σε ένα απόμερο σημείο της αίθουσας, τη γιγάντια μορφή μιας τιτάνισσας καθισμένης πάνω σε ένα σωρό από κρανία που έγνεθε ένα χλωμό και λευκόγκριζο υφάδι. Είδε πως το υφάδι συνδεόταν με τους αμέτρητους τροχούς, σα να καθοδηγούσε την κίνησή τους. Ένιωσε τα πόδια του να κινούνται από κάποια άγνωστη δύναμη προς τη γυναικεία μορφή και να συνεχίζουν μέχρι που τον έφεραν μπροστά της, πρόσωπο με πρόσωπο. Η όψη της τιτάνισσας ήταν σοβαρή, ήρεμη και όμορφα γαλήνια. Έμοιαζε σαν το πρόσωπο κάποιου κολοσσιαίου αγάλματος της σφίγγας των προγόνων του. Κανένα πάθος, κανένα ανθρώπινο συναίσθημα δε διατάρασσε το συλλογισμένο, αρυτίδωτο μέτωπό της. Η όψη της δεν πρόδιδε ούτε θλίψη, ούτε χαρά, ούτε μνήμη, ούτε προσδοκία. Ήταν απαλλαγμένη από όλα εκείνα που μπορεί να νιώσει η καρδιά του ανθρώπου. Η ομορφιά της έκρυβε το μυστικό των μυστικών, προκαλούσε δέος μα όχι φόβο. Ήταν η ενσάρκωση της ύψιστης ανωτερότητας. Ο Αρβάκης ένιωσε τη φωνή να βγαίνει από τα χείλη του δίχως την παρέμβαση της δικής του θέλησης. Και η φωνή αυτή ρώτησε:

«Ποια είσαι και ποιο είναι το έργο σου;»

«Είμαι Εκείνο που παραδέχεσαι», απάντησε, δίχως να σταματήσει τη δουλειά του το πανίσχυρο φάντασμα. «Το όνομά μου είναι ΦΥΣΗ! Αυτοί εδώ είναι οι τροχοί του κόσμου και το χέρι μου τους καθοδηγεί για χάρη της ζωής των όλων».

«Και τι», ρώτησε η φωνή του Αρβάκη, «είναι αυτές οι στοές, που έτσι παράξενα και σπασμωδικά φωτισμένες, εκτείνονται κι από τις δυο μεριές ως το σκοτάδι της αβύσσου;»

«Αυτό», απάντησε η τιτάνισσα-μητέρα, «που είδες αριστερά είναι η στοά των Αγέννητων. Οι σκιές που φτερουγίζουν προς τα πάνω για να βγουν στον κόσμο είναι οι ψυχές που αναδύονται από τη μακριά αιωνιότητα της ύπαρξης στο προκαθορισμένο τους προσκύνημα στη γη. Εκείνο που είδες στα δεξιά, όπου μπαίνουν οι σκιές που κατεβαίνουν από πάνω, εξίσου άγνωστη και σκοτεινή, είναι η στοά των Νεκρών!»

«Έτσι εξηγούνται», είπε η φωνή του Αρβάκη, «οι περιπλανώμενες φωτιές, που φωτίζουν τόσο έντονα το σκοτάδι. Μα φουντώνουν απλώς, δεν αποκαλύπτουν;»

«Θλιβερέ ανόητε της ανθρώπινης γνώσης! Οραματιστή των άστρων κι επίδοξε εξηγητή της καρδιάς και της πηγής των πάντων! Αυτά τα φώτα δεν είναι παρά η ανταύγεια της γνώσης που παραχωρήθηκε στη Φύση για να επιτελέσει το έργο της, για να ιχνηλατεί τόσο από το παρελθόν κι από το μέλλον όσο χρειάζεται για να προνοεί στα σχέδιά της. Κρίνε, λοιπόν, ανδρείκελο καθώς είσαι, τι φώτα σου επιφυλάσσονται εσένα!»

Ο Αρβάκης αισθάνθηκε να τρέμει καθώς έκανε την επόμενη ερώτηση: «Γιατί βρίσκομαι εδώ;»

«Εξαιτίας της διαίσθησης της ψυχής σου – της πρόγνωσης του επερχόμενου θανάτου σου – της σκιάς της μοίρας σου που εκτείνεται στην αιωνιότητα καθώς κατέρχεται απ' τη γη».

Πριν προλάβει να απαντήσει ο Αρβάκης ένιωσε έναν ορμητικό αέρα να κατεβαίνει στη σπηλιά, σαν τους άνεμους κάποιου γιγάντιου θεού. Τον σήκωσε απ' το έδαφος και τον στροβίλισε ψηλά σαν φύλλο σε φθινοπωρινή καταιγίδα. Είδε τον εαυτό του ανάμεσα στα Φαντάσματα των Νεκρών, να τρέχει μαζί τους στο σκοτάδι. Κι εκεί που μάταια πάλευε αδύναμα κι απεγνωσμένα ενάντια στην ακατανίκητη δύναμη, είδε τον αέρα να παίρνει μια αδιόρατη μορφή – ένα φασματικό περίγραμμα με φτερούγες και νύχια αετού, με μέλη που αιωρούνταν σε ακαθόριστη απόσταση στον αέρα και μάτια που, αυτά τα είδε καθαρά κι ολοζώντανα μπροστά του, κάρφωναν παγερά κι ανελέητα τα δικά του.

«Τι είσαι εσύ;» ρώτησε πάλι η φωνή του Αιγύπτιου.

«Είμαι Εκείνο που παραδέχεσαι», απάντησε το φάντασμα με ένα βροντερό γέλιο, «και το όνομά μου είναι Ανάγκη».

«Που με πας;»

«Στο άγνωστο».

«Στην ευτυχία ή στον πόνο;»

«Ό,τι έσπειρες, θα θερίσεις».

«Όχι, απαίσιο πλάσμα! Αν είσαι ο Κύριος της Ζωής, σ' εσένα οφείλονται τα λάθη μου, όχι σε εμένα».

«Εγώ δεν είμαι παρά η πνοή του Θεού!» απάντησε ο πανίσχυρος αγέρας.

«Τότε η γνώση μου είναι μάταιη!» βόγγηξε ο Αρβάκης.

«Ο αγρότης δεν τα βάζει με τη μοίρα όταν, σπέρνοντας γαϊδουράγκαθα, δε σοδιάζει στάρι. Εσύ έσπειρες εγκλήματα. Μην κατηγορείς τη μοίρα, αν δε θερίσεις τη σοδιά της αρετής».

Ξαφνικά η σκηνή άλλαξε. Ο Αρβάκης βρέθηκε σε ένα μέρος γεμάτο ανθρώπινα οστά! Ανάμεσά τους ήταν ένα κρανίο. Και αυτό το κρανίο, παρότι διατηρούσε πάντοτε τη σκελετωμένη μορφή του, άρχισε να παίρνει σιγά-σιγά, με τον αλλόκοτο, μπερδεμένο τρόπο των ονείρων, το πρόσωπο του Απεκίδη. Ένα μικρό σκουλήκι ξεπρόβαλε από το χαμογελαστό σαγόνι και σύρθηκε μέχρι τα πόδια του Αρβάκη. Προσπάθησε να το πατήσει και να το συντρίψει, μα αυτό έγινε μακρύτερο και μεγαλύτερο με την απόπειρά του. Φούσκωσε και μεγάλωσε, μέχρι που έγινε ένα τεράστιο φίδι. Τυλίχτηκε γύρω από τα μέλη του Αρβάκη και του τσάκισε τα κόκαλα, υψώνοντας συνάμα τα άγρια μάτια και το φαρμακερό σαγόνι του στο πρόσωπό του. Μάταια σφάδαζε. Άρχισε να στεγνώνει, να στραγγίζει, να μαραίνεται, αγωνιζόταν ν' ανασάνει, ένιωθε να γκρεμίζεται στο θάνατο. Και τότε μια φωνή ακούστηκε απ' το ερπετό, που διατηρούσε πάντοτε την όψη του Απεκίδη, μια φωνή που βούιξε στ' αυτιά του.

«Το θύμα σου είναι ο κριτής σου! Το σκουλήκι που θέλησες να συντρίψεις γίνεται το φίδι που σε καταβροχθίζει!»

Με μια κραυγή οργής, πόνου κι απεγνωσμένης αντίστασης ο Αρβάκης ξύπνησε. Τα μαλλιά του είχαν σηκωθεί όρθια. Το μέτωπό του ήταν καταϊδρωμένο – τα μάτια του γουρλωμένα και γυάλινα απ' τον τρόμο. Το δυνατό σώμα του έτρεμε σαν του μωρού, κάτω απ' την αγωνία του ονείρου. Ξύπνησε – περιμάζεψε τις δυνάμεις του και δόξασε τους θεούς που δεν πίστευε – που όλα αυτά δεν ήταν παρά ένα όνειρο. Έστρεψε το βλέμμα γύρω του και είδε το φως της αυγής μέσα από το μικρό, ψηλό παράθυρό του. Αγαλλίασε, χαμογέλασε...

Edward Bulwer – Lytton

ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΤΗΣ ΠΟΜΠΗΙΑΣ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΝΑΤΑΣΣΑ ΒΑΡΣΑΚΗ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ 2007

ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΩΜΑ - Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Καθώς ενέσκηψεν η καταιγίς το απομεσήμερον, και όλου τ’ ουρανού οι καταρράκται επί δύο ώρας αδιάκοπα, μετά βρόντου και ιαχής και με βολίδας αστραπών, έλουον την πόλιν (...) καταπλημμυρούντα, εδώ κι’ εκεί, πολλά μαγαζιά και όλα σχεδόν τα υπόγεια.  Όλοι οι δρομίσκοι γύρω από το παλαιόν τζαμί είχον γίνει ποτάμια και ο σταθμός τού σιδηροδρόμου έγινε λίμνη.

            Εις το καφενείον πέντε ή έξ ζεύγη, εις διάφορα τραπέζια, ετάβλιζαν, τρεις μόνον έπαιζαν πρέφα, και δύο γεροντότεροι, ο καπετάν Γάγαρης, ο απόστρατος ταγματάρχης, κι’ ο μάστρο-Γιάννης ο Γιαπατζής, έπαιζαν μεγάλο μπεζίκι, με 256 φύλλα.  Δίπλα τους εις άλλος γέρων υπενύσταζε, κρατών διαρκώς εφημερίδα.

            Το πάτωμα τού καφενείου υπερείχεν δύο τρεις σπιθαμάς από το βάθος τού δρόμου, όστις απετέλει τώρα την κοίτην τού ορμητικού χειμμάρου.  Ολίγοι τινές ανήσυχοι και περίεργοι εν ταυτώ είχον σηκωθή και συνηθροίσθησαν περί τας τρεις θύρας, απολαύοντες το θέαμα τού καταρράκτου.  Έξω ηκούοντο φωνές και γέλια. Ο ποταμός είχεν αναρπάσει τα εμπορεύματα από την μπάγκαν ενός μανάβη· παρέκει είχεν παρασύρει έν ονάριον φορτωμένον σταφύλια, το οποίον ο κύριός του επροσπάθει να γλυτώση, τραβών από την ουράν.

            Μέσα εις το καφενείον, ολίγοι τινές έκαμον τον σταυρόν των, όταν ήκουον τρομακτικάς βροντάς.  Οι ταβλισταί δεν εκινήθησαν.  Το τρικ-τρακ ηκούετο διαρκώς.  Ο καπετάν Γάγαρης κι’ ο μαστρο-Γιάννης, έχων και τον ναργιλέν του ακοίμητον, εξηκολούθουν απτόητοι το μπεζίκι τους με τα 256 φύλλα.  Το γερόντιον εις το πλάγι τους, εξηκολούθει κατά το φαινόμενον να διαβάζη την εφημερίδα, και είχε πάρει ήδη δύο-τρεις βραχείς ύπνους. (...)

             Το νερόν ήρχισεν να εισέρχεται εις το καφενείον και από τας τρείς θύρας.  Προχείρως αι θύραι εφράχθησαν, πλην εις μάτην.  Το υγρόν στοιχείον εισέρρεεν ακράτητον (...)  Εντός ολίγων δευτερολέπτων κατεπλημμύρισε το πάτωμα. (...)  Όλοι οι ταβλισταί κι’ οι πρεφαδόροι άφησαν το παιχνίδι κι’ εσηκώθησαν όρθιοι.  

Ο καπεταν-Γάγαρης κι’ ο μαστρο-Γιάννης δεν άφησαν το μπεζίκι.  Το γερόντιον εξηκολούθει την εφημερίδα του. (...) 

            Μερικοί κατέβαλλον συντόνους προσπάθειας οπλισθέντες με σκούπες, άλλες με μακρά κοντάρια και άλλας όχι (...) δια να σπρώξουν προς τα έξω το νερό.  Μερικοί πελάται συνηθροίζοντο περί τας θύρας κι’ εγίνοντο εμπόδιον εις το έργον.  Άλλοι έκαμναν κουμάντο, καθώς συνηθίζουν οι Νεοέλληνες:

            ― Κατά ‘δω, κατά ‘δω!

            ― Από κείνη την πόρτα!

            ― Έτσι δεν κάνετε τίποτα!

            ― Όλοι μαζύ!  Όλοι μαζύ!

            Άλλοι συνήπτον διαλόγους κι’ εσχολίαζον:

            ― Από πού μπήκε το νερό;

            ― Από την επάνω πόρτα.

            ― Από την κάτω πόρτα.

            ― Από τη μεσιανή

            ― Απ’ το καπνοπωλείο μπήκε, απ’ το καπνοπωλείο.

            Μόνον μια καρέκλα κατείχετο ακόμη εκτός τών καναπέδων, επί τον οποίων ώκλαζον, ανασηκώνοντες τους πόδας των οι πελάτες.  Ήτο εκείνη εφ’ ής εκάθητο ο μαστρο-Γιάννης, εξακολουθών ατάραχος το μπεζίκι του μετά τού αποστράτου ταγματάρχου.

            Τέλος ο κυρ-Νικολάκης ο καφετζής, όταν επλησίασε προς τα εκεί με την σκούπαν του.

            ― Μα σήκω επί τέλους, μαστρο-Γιάννη! Δεν βλέπεις;  Εδώ πνιγήκαμε!

            ― Μα δεν θέλει ο καπετάνιος ν’ αφήσουμε το μπεζίκι.

            ― Καθήστε επί τέλους κι’ οι δυο στον καναπέ. (...)

            Οι δυο μπεζικισταί εκάθησαν εις το πλάγι ο είς τού άλλου, χωρίς να κυττάζουν πουθενά, μήτε να λέγουν τίποτε.  Ο ναργιλές τού μαστρο-Γιάννη προ πολλού ήταν σβεστός, επειδή δεν ευκαιρούσε να τού φέρη φωτιά.  Αλλ’ ο άνθρωπος εξηκολούθει να έχη την πίπα τού μαρκουτσιού εις το στόμα.Τελευταίος όλων εσηκώθη ο μικρός γέρων, ο διπλανός τους.  Άφησε την εφημερίδα, ύψωσε το όμμα κι’ ηρώτησε.

            ― Μα πότε μπήκε το νερό μέσα;

Από τα ΑΘΗΝΑΪΚΑ διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

Η ΑΡΧΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΕΚΤΟΝΙΣΜΟΥ ΕΝ ΑΓΓΛΙΑ - James Orchard Halliwell

Αυτόν τον τίτλο έδωσε ο Halliwell στην επίσημη παρουσίαση του Regius Poem στο συνέδριο της Ένωσης των Αρχαιοσυλλεκτών το 1838. Ο Halliwell ήταν εκείνος που το ανακάλυψε και το προλόγισε με μια περίληψη των παραδόσεων που αναφέρονται στα Αρχαία Χειρόγραφα, θέλοντας να κάνει το Regius Poem περισσότερο κατανοητό. Για τον πρόλογό του, ο Halliwell στηρίχτηκε στο χειρόγραφο Lansdowne του 1600.

Το κείμενο είναι το εξής:

«Αφού ο ήλιος κύλησε επτά γενιές μετά τον Αδάμ, ο Μαθουσάλας απέκτησε ένα γιο, τον Λάμεχ. Αυτός πήρε δυο γυναίκες, την Άντα και τη Ζίλα. Με την Άντα απέκτησε δυο γιους. Ο πρώτος, ο Ιαβάλ (Jabal) επινόησε τη Γεωμετρία και ήταν ο πρώτος που έχτισε σπίτια με πέτρες και δοκάρια. Ο δεύτερος γιος, ο Ιουβάλ (Jubal), επινόησε τη Μουσική και την Αρμονία. Η Ζίλα, η δεύτερη γυναίκα του, γέννησε τον Τουμπαλκάιν, δάσκαλο της τέχνης της επεξεργασίας του σιδήρου και του ορείχαλκου, καθώς και μια κόρη, τη Νααμά, που ανακάλυψε την τέχνη της υφαντουργίας. Αυτοί γνώριζαν ότι επειδή οι αμαρτίες των ανθρώπων ήταν πολλές, ο κόσμος θα καταστρεφόταν από φωτιά ή νερό. Έτσι, αναρωτήθηκαν πως θα μπορούσαν να διασώσουν τις επιστήμες που γνώριζαν. Ο Ιαβάλ τους είπε ότι υπάρχουν δυο είδη πέτρας από τα οποία το μεν ένα δεν καίγεται από τη φωτιά, το δε δεύτερο δε διαλύεται από το νερό. Οι πέτρες αυτές ήταν το μάρμαρο και ο πλίνθος. Έτσι, έγραψαν όλες τις γνώσεις τους στις δυο στήλες και πρέπει να προσθέσουμε ότι ο Ιαβάλ ήταν ο πιο σπουδαίος στις επιστήμες, γιατί προσέθεσε το Α και το Ω. Η καταστροφή έγινε με τον κατακλυσμό και οι δυο στήλες άντεξαν την καταστροφή. Αργότερα, ο Ερμής ανακάλυψε τη μια από αυτές.

Από το σημείο αυτό άρχισε η ανάπτυξη της Τεκτονικής Τέχνης. Ο Αβραάμ, ο γιος του Τέρα, σοφός άνθρωπος και γνώστης των Επτά Επιστημών, δίδαξε στους Αιγυπτίους την επιστήμη της Γραμματικής. Την εποχή του Ευκλείδη, ο Νείλος πλημμύρισε τόσο πολύ, ώστε πολλές κατοικίες καταστράφηκαν. Ο Ευκλείδης τους δίδαξε να φτιάχνουν στέρεους τοίχους, φράγματα για να σταματούν το νερό, και με τη Γεωμετρία μέτρησε τη γη καιτη χώρισε σε τεμάχια, έτσι ώστε ο καθένας να ξέρει στο εξήςτα όρια της ιδιοκτησίας του. Ο Ευκλείδης έδωσε στην Τεκτονική το όνομα Γεωμετρία.

Εκείνη την εποχή, οι άρχοντες είχαν πολλά παιδιά από άλλων ανδρών γυναίκες και αυτό άρχισε να δημιουργεί προβλήματα στο βασίλειο. Ο βασιλιάς υποσχέθηκε μεγάλες τιμές σε όποιον παρουσίαζε μια σωστή μέθοδο για να προστατευτούν τα παιδιά.

Ο Ευκλείδης ζήτησε βασιλική άδεια για να οργανώσει και να διοικήσει τα παιδιά των αρχόντων, διδάσκοντάς τους τις Επτά Ελεύθερες Επιστήμες έτσι ώστε να ζήσουν ελεύθερα ως έντιμοι άνθρωποι. Η άδεια δόθηκε αμέσως και ο Ευκλείδης οργάνωσε την πρώτη Τεκτονική Στοά».

J. P. CRAFTSON

ΕΙΣΑΓΩΓΗ, ΕΡΕΥΝΑ, ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ

ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ

ΕΚΔΟΕΙΣ ΓΚΟΒΟΣΤΗ 2002

ΥΜΝΟΙ ΣΤΗ ΝΥΧΤΑ [αποσπάσματα] – Friedrich Novalis

Ποιος ζωντανός, προικισμένος με νόηση, δεν αγαπά, περισσότερο απ' όλα τα θαμαστά φαινόμενα του διάπλατου χώρου γύρω του, το πασίχαρο φως – με τις θωριές του, με τις αχτίδες του και τα κύματα, με την ήμερη παντού παρουσία του σα μέρα ξυπνήτρα; Σαν της ζωής την πιο εσώτερη ψυχή το ανασαίνει των ακούραστων αστεριών ο γιγαντένιος κόσμος και χορεύοντας πλέχει στη γλαυκή του θάλασσα – το ανασαίνει η αστραφτερή πέτρα η ασάλευτη, το στοχαστικό, ρουφηχτικό φυτό και το άγριο, ξαναμμένο, πολύμορφο ζώο – πρώτ' απ' όλα όμως ο ασύγκριτος ξενιτεμένος με τα βαθυστόχαστα μάτια, με την ανάλαφρη περπατησιά και τα γλυκόσμιχτα πολύφωνα χείλια. Σα βασιλιάς αυτό της γήινης φύσης την κάθ' ενέργεια καλεί σε αμέτρητες αλλαγές, δένει και λύνει δεσμούς ατέλειωτους, με την ουράνια του εικόνα στεφανώνει κάθε πλάσμα της γης. Και μόνο η παρουσία του φανερώνει τη θαμαστή δόξα των βασιλείων του κόσμου.

Κάτω γυρίζω εγώ, κατά την ιερή, την άφραστη Νύχτα, τη μυστική. Πέρα μακριά βρίσκεται ο κόσμος – σε χάσμα βαθύ βουλιαγμένος – έρημη κι αρφανή 'ναι η θέση του. Στις χορδές του στήθους βαρυθυμιά βαριά πνέει. Σε δροσοσταλίδες θέλω να κυλήσω χάμω κι ένα με τη στάχτη να γινώ. Μακρινές θύμισες, της νιότης πόθοι, όνειρα του παιδιού, όλης της μακριάς ζωής οι γοργόσβηστες χαρές κι οι ανώφελες ελπίδες, όλα μαυροντυμένα έρχονται σα βραδυνή καταχνιά ύστερ' από του ήλιου το βασίλεμα. Σε άλλους τόπους έστησε τις χαρούμενες σκηνές το φως. Μη και δεν ξαναγυρίσει ποτές στα παιδιά του, που το καρτερούν με της αθωότης την πίστη;

Τι αναβρύζει μονομιάς κάτω από την καρδιά τόσο μαντικά και καταπίνει της βαρυθυμιάς το απαλό αέρι; Βρίσκεις κι εσύ χαρά μ' εμάς, Νύχτα σκοτεινή; Τι κρατάς κάτω από το μαντί σου, που δίχως να το θωρώ δυνατά μου αναταράζει την ψυχή; Βάλσαμο ολόγλυκο στάζει από το χέρι σου, από το δεμάτι τ' αφιόνια. Τις βαριές φτερούγες της καρδιάς ψηλά τις σηκώνεις. Σκοτεινή κι ανείπωτη νιώθουμε ταραχή – μια σεμνή μορφή βλέπω χαρούμενα ξαφνιασμένος να γέρνει κατά μένα απαλά κι ευλαβικά και κάτω από σγουρά, μπλεγμένα αξεδιάλυτα, να φανερώνει της Μητέρας την ακριβή τη νιότη. Πόσο φτωχικό και παιδακίσιο μου φαντάζει το φως τώρα – πόσο χαροποιός κι ευλογημένος της μέρας ο μισεμός. Έτσι, για τούτο μονάχα, επειδής η Νύχτα σου αποξενώνει τους υποταχτικούς, έσπειρες στα μακρυσμένα πλάτια τις φωτεινές σφαίρες, για να μηνούν την παντοδυναμία σου, τον γυρισμό σου, όσον καιρό λείπεις εσύ. Πιο ουράνια κι από τα λαμπερά εκείνα αστέρια μας φαίνονται τ' απέραντα μάτια που άνοιξε η Νύχτα μέσα μας. Μακρύτερα βλέπουν κι απ' τα πιο χλωμά μες στ' αμέτρητα εκείνα πλήθη – δε χρειάζονται το φως για να περάσει η ματιά τους στα βάθη μέσα μιας καρδιάς που αγαπά – κι αυτό γεμίζει έναν ανώτερον τρόπο με ηδονή ανείπωτη. Δόξα στη Βασίλισσα του κόσμου, στην τρανή μηνύτρα κόσμων ιερών, στη μάνα αγάπης μακαρισμένης. Σε στέλνει σ' εμένα – γλυκιά μου αγάπη, πρόσχαρε ήλιε της Νύχτας, είμαι άγρυπνος τώρα, γιατί δικός σου είμαι και δικός μου – εσύ μου ευαγγελίστηκες τη Νύχτα για ζωή – εσύ μ' έκαμες άνθρωπο – λιώσε με λάβρα υπερούσια το κορμί μου, για να σμίξω αέρινος πιο εσώτερα μαζί σου κι έτσι αιώνιαη νύχτα του γάμου να βαστά.

..\\//..

Πάντα θα ξαναγυρίζει η αυγή; Ποτές δε θα τελειώσει του γήινου η τυραννία; Κακορίζικες φροντίδες αφανίζουν της Νύχτας το ουράνιο διάνεμα. Ποτές αιώνια δε θα καίει της αγάπης η κρυφή θυσία; Μετρημένος διορίστηκε για το Φως ο καιρός του. Όμως έξω καιρού και τόπου είναι της Νύχτας η βασιλεία. Αιώνια ο Ύπνος βαστά. Ύπνε άγιε, μην ευφραίνεις τόσο σπάνια της Νύχτας τους πιστούς – στο γήινο τούτο μεροδούλι. Μονάχα οι άμυαλοι σε παραγνωρίζουν κι άλλον ύπνο δεν ξέρουν, πάρεξ τον ίσκιο που σπλαχνικά ρίχνεις απάνω μας με το θαμποχάραμα εκείνο της Νύχτας της αληθινής. Δε σε νιώθουν στο χρυσό μέσα χύμα των σταφυλιών – στης μυγδαλιάς το μαγικό λάδι και στον μαυριδερό χυμό της παπαρούνας. Δεν ξέρουν πως εσύ φτερουγίζεις γύρω στου τρυφερού κοριτσιού το στήθος και την αγκαλιά παράδεισο την κάνεις – δεν ψυχανεμίζονται καν πως ξεπροβάλλεις από τις παλιές ιστορίες τα ουράνια ανοίγοντάς μας και το κλειδί κρατάς για τις κατοικίεςτων μακάρων, βουβός μηνυτής μυστηρίων ατέλειωτων.

..//\\..

Κάποτε, όπου είχα χύσει δάκρυα πικρά, όπου αναλυομένη σε πόνο είχε σκορπίσει η ελπίδα μου και στεκόμουν μονάχος κοντά στο γυμνό μνήμα, που σε στενόν, σκοτεινόν τόπο έκρυβε τη μορφή της ζωής μου, μονάχος, όσο ποτέ κανείς άλλος μονάχος, σε τρόμο ανείπωτον παραδέρνοντας, ανήμπορος, ίσα ίσα μια εικόνα της δυστυχίας ακόμα, έτσι καθώς κοίταζα γύρω μου για βοήθεια, εμπρός να κάμω δε μπορούσα και πίσω μήτε, και μ' απέραντη λαχτάρα κρατιόμουν στη φευγάτη, σβησμένη ζωή: τότες από μάκρη γαλανά, απ' τις κορφές της παλιάς μου ευτυχίας έν' ανατρίχιασμα ήρθε αποσπερνό, και μεμιάς κόπηκε ο δεσμός της γέννησης, του Φωτός η αλυσίδα. Μακριά έφυγε η γήινη λαμπράδα κι η θλίψη μου μαζί της, η βαρυθυμιά χωνεύτηκε σ' έναν καινούριον κόσμο αβυσσαλέον – εσύ της Νύχτας συνάρπασμα, Ύπνε τ' ουρανού, με άδραξες, ο τόπος ανασηκώθηκε αγάλι αγάλι. Απάνω από τη γης φτερούγιζε το λευτερωμένο, το ξαναγεννημένο πνεύμα μου. Σύγνεφο σκόνη γίνηκε το μνήμα – μέσ' από το σύγνεφο είδα τη φωτισμένη όψη της Καλής μου. Στα μάτια της αναπαυόταν η αιωνιότη – της έπιασα τα χέρια και τα δάκρυα γινήκαν αστραφτερός, άλυτος δεσμός. Αιώνες κι αιώνες κατρακύλησαν πέρα μακριά σαν ανεμοστρόβιλος. Στον λαιμό της έχυσα δάκρυα ολόγλυκα για την καινούργια ζωή. Ήταν το πρώτο όνειρο το μονάκριβο – κι από τότες μόνο νιώθω αιώνια πίστη, ασάλευτη, στον ουρανό της Νύχτας και στη φεγγοβολή του, την Καλή μου.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Ν. Γ. ΠΟΛΙΤΗΣ

ΟΤΑΝ ΟΙ ΑΓΓΕΛΟΙ ΠΕΡΠΑΤΟΥΝ

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΠΕΖΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ

ΣΤΡΑΤΗΣ ΠΑΣΧΑΛΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ – ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 2005

Πως μαθαίνει κανείς να είναι νεκρός – Italo Calvino

Ο κύριος Πάλομαρ αποφασίζει ότι από δω και πέρα θα ζει σαν να είναι νεκρός, για να δει πως πάει ο κόσμος χωρίς αυτόν. Εδώ και λίγο καιρό συνειδητοποίησε ότι ανάμεσα σ' αυτόν και στον κόσμο τα πράγματα δεν πάνε όπως πριν. Αν πρώτα του φαινόταν πως αυτός και ο κόσμος περίμεναν κάτι ο ένας από τον άλλο, τώρα δε θυμάται πια τι – καλό ή κακό – περίμενε, ούτε γιατί αυτη η αναμονή τον κρατούσε σε ένα συνεχές άγχος.

Τώρα, λοιπόν, ο κύριος Πάλομαρ θα έπρεπε να νιώθει ένα αίσθημα ανακούφισης, αφού δε χρειάζεται πια ν' αναρωτιέται τι του ετοιμάζει ο κόσμος, όπως επίσης να νιώθει και την ανακούφιση του κόσμου, που δεν είναι πια αναγκασμένος ν' ασχολείται με αυτόν. Κι όμως, αρκεί αυτή η αναμονή της γαλήνης για να κάνει νευρικό τον κύριο Πάλομαρ.

Με λίγα λόγια, να είσαι νεκρός είναι λιγότερο εύκολο από ό,τι μπορεί να φανεί. Και πρώτα πρώτα δεν πρέπει κανείς να μπερδεύει την κατάσταση του να είσαι νεκρός με την κατάσταση του να μην υπάρχεις, κατάσταση που περιλαμβάνει ακόμα και την αχανή έκταση του χρόνου που προηγείται της γέννησης, και που μονάχα φαινομενικά είναι συμμετρική με την εξίσου αχανή έκταση που ακολουθεί το θάνατο. Πράγματι, πριν να γεννηθούμε αποτελούμε τμήμα των αμέτρητων δυνατοτήτων που θα τύχει ή δε θα τύχει να πραγματωθούν ενώ όταν πεθάνουμε δεν μπορούμε πια να αυτοπραγματωθούμε ούτε στο παρελθόν (στο οποίο ανήκουμε πλέον αποκλειστικά αλλά πάνω στο οποίο δεν μπορούμε πια να επιδράσουμε) ούτε στο μέλλον (το οποίο, παρ' ότι έχει επηρεαστεί από μας, μας είναι απαγορευμένο). Η περίπτωση του κυρίου Πάλομαρ είναι στην πραγματικότητα πιο απλή, αφού η ικανότητά του να επιδρά σε κάτι ή σε κάποιον, ήταν πάντα αμφίβολη. Ο κόσμος μπορεί θαυμάσια να ζήσει και χωρίς την παρουσία του, και ο ίδιος μπορεί να θεωρήσει τον εαυτό του νεκρό με όλη του την άνεση και μάλιστα χωρίς ν' αλλάξει καμιά από τις συνήθειές του. Το πρόβλημα είναι η αλλαγή όχι αυτών που κάνει αλλά αυτού που είναι, και ακριβέστερα αυτού που εκείνος είναι σε σχέση με τον κόσμο. Πριν, όταν έλεγε «κόσμος» εννοούσε τον κόσμο συν τον εαυτό του. Τώρα πρόκειται για τον εαυτό του συν τον κόσμο μείον τον εαυτό του.

Μήπως όμως ο κόσμος μείον ο εαυτός του πάει να πει το τέλος της αγωνίας; Είναι, δηλαδή, ένας κόσμος στον οποίον τα πράγματα συμβαίνουν ανεξάρτητα από την παρουσία και τις αντιδράσεις του, ακολουθώντας ένα δικό τους νόμο ή ανάγκη ή λογική που δεν αφορά τον ίδιο; Ένα κύμα χτυπά πάνω στο βράχο, τον σιγοτρώει, κι ύστερα έρχεται ένα άλλο κύμα και μετά ένα άλλο ακόμα. Είτε εκείνος υπάρχει είτε όχι, όλα συνεχίζουν κανονικά την πορεία τους. Η ανακούφιση του να είσαι νεκρός θα πρέπει να σημαίνει και αυτό: αφού εκείνη η κηλίδα ανησυχίας που είναι η παρουσία μας έχει εξαλειφθεί, το μόνο πράγμα που μετράει είναι η εξέλιξη και η διαδοχή των πραγμάτων κάτω από τον ήλιο, στην απαθή τους γαλήνη. Τα πάντα είναι ηρεμία ή τείνουν προς την ηρεμία, ακόμα και οι τυφώνες, οι σεισμοί, οι εκρήξεις των ηφαιστείων. Αυτός όμως δεν ήταν ο κόσμος όταν κι εκείνος ήταν εκεί; Τότε που η κάθε καταιγίδα έφερνε μαζί της την ειρήνη του μετέπειτα και προετοίμαζε τη στιγμή που όλα τα κύματα θα χτυπούσαν στην ακτή και ο άνεμος θα εξαντλούσε την δύναμή του; Ίσως το να είσαι νεκρός σημαίνει πως περνάς τον ωκεανό των κυμάτων που μένουν για πάντα κύματα, άρα δεν έχει νόμημα να περιμένεις να καλμάρει η θάλασσα.

Το βλέμμα των νεκρών έχει πάντα την τάση να εξορκίζει. Τόποι, καταστάσεις, ευκαιρίες είναι συνήθως ίδια με αυτά που κάποιος ήδη γνώριζε, και πάντα νιώθεις ικανοποίηση όταν μπορείς και τα αναγνωρίζεις. Ταυτόχρονα όμως παρατηρούνται διάφορες μικρές ή μεγάλες παραλλαγές, οι οποίες αυτές καθεαυτές θα μπορούσαν και να γίνουν αποδεκτές αν είχαν μια συνεπή λογική εξέλιξη. Όμως αποδεικνύονται αυθαίρετες και ανώμαλες κι αυτό είναι ήδη κάτι που ενοχλεί, ιδιαίτερα γιατί ο καθένας μας θέλει πάντα να παρέμβει και να κάνει τις διορθώσεις που του φαίνονται αναγκαίες, και δεν μπορεί να τις κάνει γιατί είναι νεκρός. Το αποτέλεσμα; Μια στάση απώθησης, σχεδόν ενόχλησης, αλλά ταυτόχρονα επάρκειας, σαν του ανθρώπου που ξέρει πως αυτό που μετράει είναι οι εμπειρίες του παρελθόντος του, και πως για όλα τα υπόλοιπα δεν αξίζει τον κόπο να δίνει μεγάλη σημασία. Άλλωστε δεν αργεί να κάνει την εμφάνισή του και να επιβληθεί σε κάθε άλλη σκέψη ένα κυρίαρχο συναίσθημα: είναι η ανακούφιση να ξέρεις πως όλα τα προβλήματα είναι προβλήματα των άλλων, δική τους υπόθεση. Τους νεκρούς δε θα έπρεπε να τους ενδιαφέρει πια τίποτα άλλο, γιατί δεν έχουν την υποχρέωση να σκέφτονται. Κι αν αυτό μοιάζει με κάτι ανεύθυνο, είναι σ' αυτή τους την ανευθυνότητα που οι νεκροί βρίσκουν τη διάθεση να ευθυμήσουν.

Όσο περισσότερο η ψυχική διάθεση του κυρίου Πάλομαρ πλησιάζει αυτή που περιγράψαμε παραπάνω, τόσο περισσότερο η ιδέα να είναι νεκρός του φαίνεται πιο φυσική. Βέβαια, δεν κατάφερε ακόμα ν' αποκτήσει εκείνη τη θεσπέσια αποστασιοποίηση που πίστευε πως χαρακτηρίζει τους νεκρούς, ούτε ένα λόγο που να βρίσκεται πέρα από κάθε εξήγηση, ούτε τη διέξοδο από τα όριά του όπως από ένα τούνελ που οδηγεί σε άλλες διαστάσεις. Κατά καιρούς έχει την ψευδαίσθηση πως ελευθερώθηκε τουλάχιστον από την ενόχληση που τον συνόδευε σ' όλη του τη ζωή, να βλέπει τους άλλους να λαθεύουν σε οτιδήποτε κάνουν και να σκέφτεται πως κι εκείνος στη θέση τους δε θα έκανε λιγότερα λάθη αλλά τουλάχιστον θα τα συνειδητοποιούσε. Κι όμως, δεν ελευθερώθηκε καθόλου. Τώρα καταλαβαίνει πως η έλλειψη ανοχής για τα λάθη τα δικά του και των άλλων θα συνεχίσει να υπάρχει μαζί με τα ίδια τα λάθη, λάθη που κανένας θάνατος δε διαγράφει. Το μόνο, λοιπόν που του απομένει, είναι να συνηθίσει στην ιδέα τους: για τον Πάλομαρ, το να είσαι νεκρός σημαίνει ότι συνηθίζεις στην απογοήτευση να ξαναβρίσκεις τον εαυτό σου σε μια οριστική κατάσταση που δεν έχει πια ελπίδες να αλλάξει.

Ο Πάλομαρ δεν υποτιμά τα πλεονεκτήματα που έχουν οι ζωντανοί σε σχέση με τους νεκρούς, όχι όσον αφορά το μέλλον, όπου οι κίνδυνοι είναι πάντα πολύ μεγάλοι και οι ωφέλειες βραχυπρόθεσμες, αλλά όσον αφορά τη δυνατότητα βελτίωσης της μορφής του παρελθόντος. (Εκτός πια κι αν κάποιος είναι εξαιρετικά ικανοποιημένος από το παρελθόν του, περίπτωση που δεν παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον γιατί δεν αξίζει πολύ τον κόπο ν' ασχοληθεί κανείς με αυτή). Η ζωή ενός ατόμου συγκροτείται από ένα σύνολο γεγονότων, από τα οποία το τελευταίο θα μπορούσε και ν' αλλάξει την όλη εικόνα του συνόλου, κι αυτό όχι γιατί μετρά περισσότερο από τα προηγούμενα αλλά γιατί μετρά περισσότερο από τα προηγούμενα αλλά γιατί τα γεγονότα εισβάλλουν σε μια ζωή σύμφωνα με μια σειρά που δεν είναι χρονολογική αλλά ικανοποιεί τις απαιτήσεις μιας εσωτερικής αρχιτεκτονικής. Κάποιος για παράδειγμα, διαβάζει σε ώριμη ηλικία ένα σημαντικό γι' αυτόν βιβλίο που τον κάνει να αναφωνήσει: «Πως μπορούσα και ζούσα χωρίς να το έχω διαβάσει!» όπως επίσης: «Τι κρίμα που δεν το διάβασα όταν ήμουν νέος!». Αυτές οι δηλώσεις, όμως, δεν έχουν νόημα, ιδιαίτερα η δεύτερη, αφού από τη στιγμή που το ίδιο αυτό άτομο διάβασε εκείνο το βιβλίο, η ζωή του γίνεται η ζωή κάποιου που διάβασε εκείνο το βιβλίο, και δεν έχει καμιά σημασία αν το διάβασε νωρίς ή αργά, γιατί και η ζωή που προηγείται της ανάγνωσης τώρα αποκτά μια μορφή που σφραγίζεται από αυτή την ανάγνωση.

Αυτό είναι το πιο δύσκολο βήμα για όποιον θέλει να μάθει να είναι νεκρός: να πειστεί ότι η ζωή του είναι ένα κλειστό σύνολο, στραμμένο ολόκληρο προς το παρελθόν, στο οποίο κανείς δεν μπορεί να προσθέσει τίποτα, ούτε να εισαγάγει αλλαγές προοπτικής στη σχέση των διαφόρων στοιχείων. Βέβαια, όσοι συνεχίζουν να ζουν, μπορούν – στη βάση αλλαγών που έζησαν οι ίδιοι – να εισαγάγουν αλλαγές και στη ζωή των νεκρών, δίνοντας μορφή σε ό,τι έμοιαζε άμορφο ή είχε μια διαφορετική μορφή: αναγνωρίζοντας για παράδειγμα ως αληθινό επαναστάτη αυτόν που είχε στιγματιστεί για τις πράξεις του ενάντια στο νόμο, εξυμνώντας ως ποιητή ή προφήτη αυτόν που είχε νιώσει τον εαυτό του καταδικασμένο στη νεύρωση ή στο παραλήρημα. Αυτές όμως είναι αλλαγές που μετράνει ιδιαίτερα για τους ζωντανούς. Οι νεκροί, είναι δύσκολο να επωφεληθούν από αυτές. Ο καθένας μας είναι φτιαγμένος από όσα έζησε και από τον τρόπο με τον οποίο τα έζησε, κι αυτό κανένας δεν μπορεί να μας το αφαιρέσει. Όποιος έζησε υποφέροντας, παραμένει φτιαγμένος από τη δυστυχία του. Αν κάποιος θελήσει να του την αφαιρέσει, δε θα είναι πια ο εαυτός του.

Γι' αυτό ο Πάλομαρ ετοιμάζεται να γίνει ένας τζαναμπέτης νεκρός, που δεν ανέχεται την καταδίκη να μείνει έτσι όπως είναι αλλά και που δεν είναι διατεθεμένος να απαρνηθεί τίποτα από τον εαυτό του, ακόμα και ό,τι του είναι βάρος.

Βέβαια μπορεί κανείς να ρίξει το βάρος του σε διαδικασίες που εξασφαλίζουν την επιβίωση τουλάχιστον ενός μέρους του εαυτού του στους επιγόνους, διαδικασίες που διαχωρίζονται κυρίως σε δύο κατηγορίες: τη βιολογική διαδικασία που επιτρέπει σε κάποιον να μεταβιβάσει στους απογόνους εκείνο το μέρος του εαυτού του που ονομάζεται γενετική κληρονομιά, και την ιστορική διαδικασία, που επιτρέπει να μεταβιβάσει κανείς στη μνήμη και στη γλώσσα όπιου συνεχίζει να ζει, τη μικρή ή μεγάλη εμπειρία που ακόμα και ο πιο ανίδεος άνθρωπος συλλέγει και συσσωρεύει. Αυτές οι διαδικασίες μπορούν και να αντιμετωπιστούν σαν μια μονάχα διαδικασία, αν δεχτούμε την ακολουθία των γενεών σαν φάσεις της ζωής ενός ατόμου, ζωής που συνεχίζεται για αιώνες και χιλιετηρίδες. Μ' αυτόν τον τρόπο όμως δεν κάνουμε τίποτα άλλο από το να μεταθέτουμε το πρόβλημα από το δικό μας ατομικό θάνατο στην εξαφάνιση του ανθρώπινου γένους, όσο αργά κι αν αυτή πρόκειται να συμβεί.

Αναλογιζόμενος το θάνατό του, ο Πάλομαρ σκέφτεται ήδη το θάνατο των τελευταίων επιζώντων του ανθρώπινου γένους ή των απογόνων ή κληρονόμων του: στην κατεστραμμένη και έρημη γήινη σφαίρα καταφθάνουν οι εξερευνητές ενός άλλου πλανήτη, αποκωδικοποιούν τα ίχνη που καταγράφηκαν στα ιερογλυφικά των πυραμίδων και των διάτρητων καταλόγων των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Η μνήμη του ανθρώπινου γένους ξαναγεννιέται από τις στάχτες της και διαδίδεται σε όλες τις κατοικήσιμες περιοχές του σύμπαντος. Έτσι, από μετάθεση σε μετάθεση, φτάνουμε στη στιγμή εκείνη όπου ο χρόνος αρχίζει να φθείρεται και να διαλύεται σ' έναν άδειο ουρανό, τη στιγμή δηλαδή που και το τελευταίο υλικό έρεισμα της μνήμης της ζωής θα υποβαθμιστεί σε ρεύμα θερμότητας ή θα αποκρυσταλλώσει τα άτομά του στην παγωνιά μιας ακίνητης τάξης.

«Αν ο χρόνος πρέπει να τελειώσει, μπορούμε να τον περιγράψουμε στιγμή προς στιγμή – σκέφτεται ο Πάλομαρ - . την κάθε στιγμή όμως της περιγραφής του, ο χρόνος διαστέλλεται τόσο πολύ, ώστε δε βλέπουμε πια το τέλος του». Αποφασίζει ότι θ' αρχίσει να περιγράφει κάθε στιγμή της ζωής του, και ότι όσο δε θα έχει τελειώσει την περγραφή όλων των στιγμών του δε θα σκεφτεί ότι είναι νεκρός. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή πεθαίνει.

ITALO CALVINO

ΠΑΛΟΜΑΡ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΝΤΑΙΟΣ ΧΡΙΣΟΣΤΟΜΙΔΗΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΣΤΑΡΤΗ 1985