ΤΙΤΟΣ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΣ, ΠΡΑΞΗ 5, ΣΚΗΝΗ 2 – WILLIAM SHAKESPEARE

Ρώμη. Μπροστά στο σπίτι του Τίτου.

(Μπαίνουν ΤΑΜΟΡΑ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ και ΧΕΙΡΩΝ μεταμφιεσμένοι)

ΤΑΜΟΡΑ

Έτσι παράξενα και πένθιμα μεταμφιεσμένη,

θα συναντήσω τον Ανδρόνικο και θα του πω

πως είμ' η Εκδίκηση, σταλμένη από τον Άδη

για να τον βρω και να δικιώσω όσ' αδικία έχει πάθει.

Χτύπα στο σπουδαστήρι του, όπου λεν πως μένει,

κι αναμασάει τρελά σχέδια γι' άγρια εκδίκηση.

Πες του πως η Εκδίκηση ήρθε για να τον βοηθήσει

να καταστρέψει τους εχθρούς του.

(Χτυπούν. Μπαίνει ο ΤΙΤΟΣ από πάνω.)

ΤΙΤΟΣ

Ποιος μ' ενοχλεί που μελετάω; Είναι το κόλπο σας

για ν' ανοίξω την πόρτα μου και να πετάξουν

και να μου φύγουν τα αυστηρά μου διατάγματα

κι όλη η σπουδή μου να πάει στράφι; Γελαστήκατε.

Γιατί ό,τι έχω στο νου να κάνω, δέστε εδώ,

το 'χω καταχωρίσει σε γραμμές γραμμένες

μ' αίμα. Κι ό,τι έχω γράψει θα εχτελεστεί .

ΤΑΜΟΡΑ

Τίτο είμαι φερμένη για να σου μιλήσω.

ΤΙΤΟΣ

Όχι, ούτε λέξη. Πως να δώσω αξιά στα λόγια μου

αφού δεν έχω χέρι να το κάνω πράξη;

Είναι από πάνω και γι' αυτό ως εδώ και φτάνει.

ΤΑΜΟΡΑ

Αν ήξερες ποια είμ' εγώ, θα μίλαγες για μένα.

ΤΙΤΟΣ

Τρελός δεν είμαι. Σε γνωρίζω και πολύ καλά.

Μάρτυρας το κουλό μου τούτο το άθλιο, μάρτυρας

τούτες οι κόκκινες αράδες. Μάρτυρας

τούτες οι ζάρες που τις έκαμε ο καημός κι η έγνοια.

Μάρτυρας μέρα ατέλειωτη και νύχτα ασήκωτη.

Μάρτυρας όλη η θλίψη πως σε ξέρω εγώ καλά

τη φαντασμένη ρήγισσά μας, την τρανή Ταμόρα.

Θα 'ρχεσαι βέβαια για τ' άλλο χέρι μου.

ΤΑΜΟΡΑ

Μάθε, ταλαίπωρε, δεν είμαι η Ταμόρα. Εκείνη είν'

εχθρός σου, εγώ είμαι φίλος σου. Είμ' η Εκδίκηση,

σταλμένη απ' του Άδη το βασίλειο για να σε λυτρώσω

απ' το όρνιο που σου τρώει τον νου με τιμωρία

των εχθρών σου. Έλα κάτω, καλωσόρισέ με

στο φως του πάνω κόσμου. Να σκεφτείς μαζί μου

για φόνο και για θάνατο. Δεν είναι τρύπα,

κρυψώνα ή σκοτεινή ερημιά, ή καταχνιασμένο

φαράγγι, όταν ο ματωμένος φόνος ή

ο μισητός βιασμός να φωλιάσει περίτρομος,

που εγώ δε θα τους ξετρυπώσω και στ'α αφτιά τους

δε θα ειπώ το φοβερό μου τ' όνομα, Εκδίκηση,

που κάνει κάθε φαύλο κακοποιό να τρέμει.

ΤΙΤΟΣ

Είσαι η Εκδίκηση. Και σ' έστειλαν σε μένα

να τιμωρήσεις τους εχθρούς μου;

ΤΑΜΟΡΑ

Είμαι. Γι' αυτό έλα κάτω να με υποδεχτείς.

ΤΙΤΟΣ

Κάνε μου κάποια χάρη πριν ερθώ σε σένα.

Να, πλάι σου στέκουν ο Βιασμός και ο Φόνος.

Δώσε μου μιαν εγγύηση πως είσ' η Εκδίκηση:

σφάχ' τους ή πατησέ τους με τις ρόδες του αμαξιού σου

και τότε θα 'ρθω και θα γίνω ο αμαξάς σου,

και θα σβουρίζουμε μαζί γύρω στη σφαίρα.

Φέρε δυο ωραία αλόγατα, κατάμαυρα, για να

σύρουν γοργά το εκδικητικό σου αμάξι,

και να 'βρουν τους φονιάδες μες στις ένοχες σπηλιές τους:

κι όταν το άρμα σου γεμίσει απ' τα κεφάλια τους,

θα κατεβώ και πλάι στη ρόδα του αμαξιού σου

θα πιλαλώ σαν υπηρέτης πεζοδρόμος

ολημερίς, αφ' όταν ανατέλλει ο Υπερίων

ώσπου να βυθιστεί στη θάλασσα: και κάθε μέρα

θα κάνω αυτόν τον μόχθο, ώστε ξέκανε κι εσύ

τον Βιασμο και Φόνο εκεί.

ΤΑΜΟΡΑ

Αυτοί 'ναι οι υπουργοί μου και μ' ακολουθούν.

ΤΙΤΟΣ

Είναι υπουργοί σου; Ποια είναι τα ονόματά τους;

ΤΑΜΟΡΑ

Βιασμός και Φόνος. Λέγονται έτσι επειδή

παίρνουν εκδίκηση από ανθρώπους τέτοιου είδους.

ΤΙΤΟΣ

Καλέ Θεέ μου, πόσο μοιάζουνε με τους γιους

της ρήγισσας κι εσύ μ' αυτή την ίδια! Μα εμείς

οι κοσμικοί έχουμε άρρωστα, άθλια μάτια

που πλανώνται. Ω, γλυκιά Εκδίκηση! Τώρα έρχομαι

σε σένα. Κι αν το αγκάλιασμα μονόχειρα

σ' ευχαριστεί, μ' αυτό θα σ' αγκαλιάσω όσο μπορώ.

(Βγαίνει)

ΤΑΜΟΡΑ

Πάμε με τα νερά της τρέλας του. Ό,τι κι αν

μηχανευτώ να θρέψω τα τρελά του κέφια,

υποστηρίχτε το με όσα εσείς θα λέτε,

τι τώρα το 'χει σίγουρο πως είμ' η Εκδίκηση.

Κι έτσι όπως είναι μες στην τρέλα του ευκολόπιστος,

θα τονε κάμω να καλέσει εδώ το γιό του

τον Λούκιο. Κι ενώ θα τον κρατώ με ασφάλεια

σε γεύμα, θα 'βρω τέχνασμα έξυπνο και πρόχειρο

να διασκορπίσω τους λαφρόμυαλους τους Γότθους,

ή τέλος να τους κάμω εχθρούς του. Να τον, έρχεται,

κι ας βάλω μπρος το θέμα μου.

(Μπαίνει ο ΤΙΤΟΣ)

ΤΙΤΟΣ

Καιρό 'χω μείνει έρημος κι όλα για σένα.

Καλώς τη φοβερή Ερινύα στο πικρό μου σπίτι.

Βιασμέ και Φόνε, καλωσήρθατε και σεις.

Πως μοιάζετε με τη βασίλισσα και με τους γιους της!

Θα 'σαστε τέλειοι αν είχατε κι έναν αράπη.

Δε μπόρεσε όλος ο Άδης να σας βρει έναν τέτοιο διάολο;

Γιατί ήξερα ότι η ρήγισσα ποτέ δε βγαίνει

χωρίς να 'χει παρέα της έναν αράπη.

Και για να περπατήσετε σωστά τη ρήγισσά μας,

θα 'πρεπε να 'χατε έναν τέτοιο διάβολο.

Μα καλωσήρθατε όπως είστε. Τι θα κάνουμε;

ΤΑΜΟΡΑ

Τι θα 'θελες να κάνουμε, Ανδρόνικε;

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

Δείξε μου έναν φονιά και θα τον κανονίσω.

ΧΕΙΡΩΝ

Δείξε μου έναν αχρείο που 'χει κάνει βιασμό

κι είμαι σταλμένος να τον τιμωρήσω.

ΤΑΜΟΡΑ

Δείξε μου χίλιους που να σ' έχουν αδικήσει

κι εγώ θα πάρω εκδίκηση απ' όλους τους.

ΤΙΤΟΣ

Κοίταξε γύρω στους μικρούς της Ρώμης δρόμους

κι όταν βρεις έναν όμοιό σου, καλέ μου Φόνε,

μαχαίρωσ' τον. Είναι φονιάς. Άντε και συ μαζί του.

Κι αν τύχει να 'βρεις άλλον όμοιον με σένα,

καλέ Βιασμέ μου, σκότωσ' τον. Είναι βιαστής.

Άντε κι εσύ μαζί και στην αυλή του ρήγα

είναι μια ρήγισσα με ακόλουθο έναν μαύρο.

Θα τη γνωρίσεις απ' το ίδιο σου σουλούπι,

γιατί πατόκορφα σου μοιάζει. Σε ικετεύω,

θανάτωσέ τους άγρια. Φερθήκαν άγρια

σε μένανε και στους δικούς μου.

ΤΑΜΟΡΑ

Καλά μας εδασκάλεψες. Αυτό θα κάνουμε.

Μα θα 'θελες καλέ μου Ανδρόνικε, να στείλεις

στον Λούκιο τον τρισάξιο γιο σου, που οδηγάει

κατά τη Ρώμη ένα λεφούσι πολεμόχαρους

Γότθους, για να του ειπείς να 'ρθεί για γεύμα σπίτι σου;

Όταν θα φτάσει εδώ, στο γλέντι σου το επίσημο,

θα φέρω εδώ και την Ταμόρα και τους γιους της,

τον βασιλιά τον ίδιον κι όλους τους εχθρούς σου,

και στο έλεός σου θα συρθούν γονατιστοί,

κι απάνω τους θα σβήσεις της καρδιάς σου την οργή.

Τι λέει ο Ανδρόνικος γι' αυτή μου την ιδέα;

ΤΙΤΟΣ

Μάρκο αδερφέ μου! Ο δόλιος Τίτος σε καλεί.

(Μπαίνει ο ΜΑΡΚΟΣ)

Πήγαινε, Μάρκο μου, στον ανιψιό σου Λούκιο.

Να ψάξεις να τον βρεις ανάμεσα στους Γότθους:

πες του να 'ρθεί σε μένα φέρνοντας μαζί του

καμπόσους απ' τους πρώτους αρχηγούς των Γότθων.

Πες να στρατοπεδέψει τον στρατό του εκεί

που είναι: πες του, ο βασιλιάς μαι και η βασίλισσα

είν' καλεσμένοι σπίτι μου και πως μαζί τους

θα 'ναι κι ο Λούκιος. Κάνε μου τη χάρη αυτή

κι αυτός να μου την κάνει, αν του γέρο πατέρα του

ψηφάει τη ζωή.

ΜΑΡΚΟΣ

Θα κάνω αυτό και θα γυρίσω γρήγορα. (Βγαίνει.)

ΤΑΜΟΡΑ

Πηγαίνω τώρα για να κάνω τη δουλειά σου

και παίρνω και τους υπουργούς μαζί μου.

ΤΙΤΟΣ

Όχι, όχι, άσε μου εδώ τον Βιασμό και τον Φόνο.

Αλλιώς καλώ τον αδερφό μου να γυρίσει πίσω,

κι αφήνω την εκδίκηση μόνο στον Λούκιο.

ΤΑΜΟΡΑ

(Ιδία στους γιους της.)

Παιδιά, τι λέτε; Μένετε μαζί του ωσότου

να πάω να ειπώ του αφέντη βασιλιά μου πως

εκανόνισα το αστείο που αποφασίσαμε;

Κάντε το κέφι του και καλοπιάστε τον,

κι απασχολήστε τον ωσότου να γυρίσω.

ΤΙΤΟΣ

(Ιδία.) Τους ξέρω εγώ κι ας με θεωρούν τρελό.

Και θα τους πιάσω μες στην ίδια τους παγίδα,

τα κολασμένα τα ζαγάρια και τη μάνα τους.

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

(Ιδία στην ΤΑΜΟΡΑ.)

Κυρία, όπως σ' αρέσει. Κι άσε μας εδώ.

ΤΑΜΟΡΑ

Χαίρε Ανδρόνικε. Η Εκδίκηση πηγαίνει τώρα

να βάλει σχέδιο μπρος να πιάσει τους εχθρούς σου.

(Βγαίνει η ΤΑΜΟΡΑ.)

ΤΙΤΟΣ

Ξέρω πως θα το κάνεις. Χαίρε, Εκδίκησή μου!

ΧΕΙΡΩΝ

Γέροντα, πες μας, από μας τι χρειάζεσαι;

ΤΙΤΟΣ

Ου, έχω εγώ δουλειά αρκετή και για τους δυο σας.

Πούμπλιε, για ελάτε, Γάιε, Βαλεντίνε!

(Μπαίνουν ο ΠΟΥΜΠΛΙΟΣ κ.λπ.)

ΠΟΥΜΠΛΙΟΣ

Τι μας προστάζεις;

ΤΙΤΟΣ

Γνωρίζετε τούτους τους δυο;

ΠΟΥΜΠΛΙΟΣ

Θαρρώ 'ναι οι γιοι της Ρήγισσας, ο Χείρων κι ο Δημήτρης.

ΤΙΤΟΣ

Ντροπή σου, Πούμπλιε, πολύ επλανήθης. Ο ένας

είναι ο Φόνος κι ο άλλος λέγεται Βιασμός.

Και γι' αυτό δεσ' τους, Πούμπλιε. Γάιε, Βαλεντίνε,

απάνω τους. Συχνά μ' ακούσατε που ευχήθηκα

για την στιγμή αυτή και τώρα να, τη βρίσκω.

Γι' αυτό δέστε τους σίγουρα και κλείστε τους

το στόμα, αν κάνουν πως φωνάζουν.

(Βγαίνει ο ΤΙΤΟΣ. Ο ΠΟΥΜΠΛΙΟΣ κ.λπ. αρπάζουν τον ΧΕΙΡΩΝΑ και τον ΔΗΜΗΤΡΙΟ.)

ΧΕΙΡΩΝ

Κάτω τα χέρια αχρείοι! Είμαστε οι γιοι της ρήγισσας.

ΠΟΥΜΠΛΙΟΣ

Γι' αυτό κι εμείς κάνουμ' αυτό που μας επρόσταξαν.

Βουλώστε τους το στόμα, να μη βγάλουν λέξη.

Τον έδεσες καλά; Δες να δεθούν σφιχτά.

(Ξαναμπαίνει ο ΤΙΤΟΣ με τη ΛΑΒΙΝΙΑ. Αυτή κρατώντας λεκάνη κι εκείνος μαχαίρι.)

ΤΙΤΟΣ

Έλα, Λαβίνια. Να, οι εχθροί που είναι δεμένοι.

Σεις κλείστε τους το στόμα, να μη μου μιλήσουν,

μόνο ν' ακούν τα τρομερά που θα προφέρω λόγια.

Ε, σεις κακούργοι, Χείρων και Δημήτρη, εδώ

στέκει η πηγή που τη λερώσατε με βούρκο,

το καλοκαίρι που έσμιξε με το χειμώνα σας.

Σκοτώσατε τον άντρα της και για το φαύλο αυτό

έγκλημά δύο αδέρφια της εθανατώθηκαν,

μου κόψανε το χέρι και το κάμαν μπαίγνιο.

Τα δυο χεράκια της, τη γλώσσα και το πιο ακριβό

από χέρια και γλώσσα, την άσπιλη αγνότητά της,

κακούργα χτήνη, με το ζόρι την εβιάσατε.

Τι θα λέγατε αν άφηνα να μου μιλήσετε;

αχρείοι, από ντροπή δεν θα ζητούσατε έλεος.

Ακούστε, αθλιοι, πως σκοπεύω να σας βασανίσω.

Μου 'μεινε το 'να χέρι αυτό για να σας κόψω

τα λαρύγγια, ενώ με τα κουλά της η Λαβίνια

θα κρατάει τη λεκάνη που θα υποδεχτεί

το αμαρτωλό σας αίμα. Ξέρετε, η μητέρα σας

έχει σκοπό να φάει μαζί μου, αυτοκαλείται

Εκδίκηση και με θαρρεί τρελόν. Ακούστε, αχρείοι.

Τα κόκαλά σας θα τ' αλέσω σκόνη, και μ' αυτή

και με το αίμα σας θα κάνω ζύμη. Κι απ' τη ζύμη

θ' ανοίξω φύλλο για να ψήσω δύο πίτες

με τα αισχρά κεφάλια σας. Και θα ειπώ στη σκρόφα,

την ακόλαστη μάνα σας, όπως η γη,

να χάψει το ίδιο της το γέννημα. Αυτό είν' το γλέντι

που την προσκάλεσα να 'ρθεί, κι αυτό το γεύμα

για να περιδρομιάσει. Κάνατε χειρότερα

στην κόρη μου απ' της Φιλομήλας και χειρότερα

θα εκδικηθώ απ' την Πρόκνη. Τώρα τα λαρύγγια σας

ετοιμάστε. - Λαβίνια, έλα να πιάσεις το αίμα.

(Τους κόβει τους λαιμούς.)

Κι αφού πεθάνουνε, τα κόκαλά τους σκόνη

ψιλή θ' αλέσω, και μ' αυτό το σιχαμένο υγρό

θα τη ζυμώσω. Και στη ζύμη αυτή θα βάλω

τα αισχρά κεφάλια τους για να ψηθούν. Εμπρός, εμπρός,

δουλεύτε πρόθυμα όλοι για το γεύμα αυτό, που θέλω

να 'ναι πιο άγριο και αιμοβόρο απ' το τσιμπούσι

των Κενταύρων. Και τώρα μέσα φέρτε τους, γιατί

θα γίνω μάγειρας, για να τους ετοιμάσω

για τη μητέρα τους που θα 'ρθει.

(Βγαίνουν κουβαλώντας τα κουφάρια.)

WILLIAM SHAKESPEARE

ΤΙΤΟΣ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΣ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΩΤΑΣ, ΒΟΥΛΑ ΔΑΜΙΑΝΑΚΟΥ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

ΟΙ ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΚΑΘΡΕΦΤΗ – ΑΡΓΥΡΗΣ ΧΙΟΝΗΣ

Κάποτε, πολύ παλιά, την εποχή του θρυλικού Κίτρινου Αυτοκράτορα, που ήτανε και μέγας μάγος, ο κόσμος των καθρεφτών και ο κόσμος των ανθρώπων δεν ήταν όπως σήμερα, χωρισμένοι ο ένας απ’ τον άλλον. Ήτανε, επί πλέον, πολύ διαφορετικοί. Ούτε τα όντα ούτε τα χρώματα ούτε τα σχήματα συνέπιπταν. Τα δυο βασίλεια, κείνο των καθρεφτών και το ανθρώπινο, ζούσαν ειρηνικά και μπαινόβγαιναν στους καθρέφτες.

Μια νύχτα, ωστόσο, τα όντα του καθρέφτη κατέλαβαν τη γη. Η δύναμή τους ήτανε μεγάλη, αλλά, μετά από αιματηρούς αγώνες, επικρατήσαν τελικά οι μαγικές δυνάμεις του Κίτρινου Αυτοκράτορα. Ο μέγας αυτός μάγος απώθησε τους κατακτητές, τους φυλάκισε μες στους καθρέφτες και τους επέβαλε να επαναλαμβάνουν, σαν μέσα σ’ ένα είδος ονείρου, όλες τις πράξεις των ανθρώπων. Τους στέρησε τη δύναμη και τη μορφή τους και τους κατάντησε απλές δουλικές αντανακλάσεις.

Θα ‘ρθει μια μέρα όμως, που αυτά τα όντα θα αποτινάξουν τον μαγικό αυτό λήθαργο. Κείνη τη μέρα, θα διακρίνουμε, στο βάθος του καθρέφτη, μια λεπτή γραμμή με χρώμα που σε κανένα άλλο χρώμα δεν θα μοιάζει. Ύστερα, θ’ αρχίσουν να ξυπνούν οι μορφές που, σιγά-σιγά, θα διαφέρουν από μας κι όλο λιγότερο θα μας μιμούνται. Τελικά, θα συντρίψουν τα σύνορα του γυαλιού και, αυτή τη φορά, θα είναι ανίκητες.

Ενώ μετέφραζα ή, μάλλον, διασκεύαζα αυτόν τον αρχαίο κινέζικο θρύλο, ήρθε στη μνήμη μου ένα ποίημα του ουλτραϊστή Αργεντινού ποιητή Esteban Argentea Nieve. Το παραθέτω εδώ, όπως το μετέφερα στη γλώσσα μας:

Μπρός στον καθρέφτη, εγώ. Και μέσα στον καθρέφτη, ποιος είν’ αυτός που μου γυρνάει την πλάτη μέσα στον καθρέφτη, που αρνείται να 'ναι το είδωλό μου; Ποιος είν’ αυτός που τον φωνάζω και δε στρέφεται, που όσο πιο πολύ τον πλησιάζω τόσο αυτός απομακρύνεται στο βάθος του γυαλιού, προς μια προοπτική απεριόριστη, άσχετη με τις περιορισμένες διαστάσεις του δωματίου μου; Ή μήπως και δεν είναι το δωμάτιό μου αυτό, αλλά το άυλο σκηνικό ενός ονείρου όπου μέσα του κινούμαι, πρόσωπο ανύπαρκτο, σύμβολο αξεδιάλυτο αυτού του ονείρου που κάποιος άλλος βλέπει και θα σβήσω μόλις αυτός ξυπνήσει;

Ανάμεσα σ’ αυτά τα δύο κείμενα, παρεμβάλλονται κάμποσοι αιώνες και έχω την εντύπωση ή, μάλλον, τη βεβαιότητα ότι ο Nieve δεν είχε καμία επαφή με τον κόσμο της Άπω Ανατολής, με τον πολιτισμό του και τους θρύλους του. Οι ελάχιστες επιδράσεις που ανιχνεύονται στο έργο του είναι δυτικής, ευρωπαϊκής προέλευσης. Στο συγκεκριμένο, ωστόσο, ποίημά του εκφράζεται η ίδια με εκείνη του κινέζικου θρύλου αγωνία, ο ίδιος φόβος για είδωλα αυτόνομα που δεν συνιστούν αντανακλάσεις μας, που δεν μιμούνται τις κινήσεις ή τις διαθέσεις μας.

Θα μπορούσε, ίσως, να υποθέσει κανείς ότι, ως σύγχρονος του Magritte (γεννήθηκε το 1900, δύο μόλις χρόνια μετά τον Βέλγο ζωγράφο), γνώριζε το έργο του και, πιο συγκεκριμένα, τον γνωστό σε όλους πίνακα La reproduction interdite (Η απαγορευμένη αναπαραγωγή), όπου ένας κύριος κοιτά στον καθρέφτη τα στραμμένα προς αυτόν νώτα του ειδώλου του. Αυτό όμως είναι αδύνατο. Ο εν λόγω πίνακας ζωγραφίστηκε το 1937, δηλαδή πολύ μετά το θάνατο του Nieve που, μεθυσμένος, τσάκισε τον αυχένα του, γλιστρώντας στη σκάλα της κάβας του το 1925. Το ίδιο αδύνατο είναι να επηρεάστηκε ο Magritte από το ποίημα του Nieve. Ο Βέλγος ζωγράφος δεν γνώριζε τα ισπανικά και ο Αργεντινός ποιητής ανακαλύφθηκε και μεταφράστηκε στα γαλλικά εντελώς πρόσφατα.

Στις παραπάνω τρεις περιπτώσεις εμπειριών με τα όντα του καθρέφτη, θα μπορούσα να προσθέσω πλήθος άλλες, όπως αυτές του Carrol, του Borges, του Juarroz, του Bergman, του Tarkovsky… Ωστόσο, θα αναφέρω μόνο μία ακόμη. Αυτή ενός παιδικού φίλου μου που έγραφε ποιήματα, χωρίς ποτέ να τα κοινοποιήσει. Η ανωνυμία ήταν το πάθος του, η ποίηση, όπως ο ίδιος πίστευε, το λάθος του. Σεβόμενος λοιπόν τη βούλησή του, αποκαλύπτω μόνο τα αρχικά του ονόματός του, Χ.Α., ή, καλύτερα, όπως θα προτιμούσε εκείνος, Α.Χ., δηλαδή Άγνωστος Χι.

Παραθέτω, εδώ, ένα από τα τελευταία ποιήματά του, που μου εμπιστεύθηκε:

Ετούτος ο καθρέφτης ο παλιός

Έχει φθαρεί από την επαφή

Με τόσα πρόσωπα

Θάμπωσε γέμισε αποτυπώματα

Ματιών που κάποτε κοιτάχτηκαν

Μες στο γυαλί του μ’ έκπληξη

Ή θαυμασμό ή χαρά ή θλίψη

Χείλια και δάχτυλα σα νεκροί νάρκισσοι

Μες στο θαμπό νερό του αδύνατο να κοιταχτείς

Χωρίς τον κίνδυνο να μπερδευτείς

Και να πιστέψεις για πρόσωπό σου

Έν’ άλλο πρόσωπο ή το συνταίριασμα

Από παράταιρα κομμάτια

Και να χαθείς μέσα σε τούτο το λαβύρινθο

Μορφών που ήταν κάποτε

Και να μην είσαι πια

Ο φίλος αυτός δεν υπάρχει πλέον. Το 1974, σε ηλικία 31 ετών, έκοψε τις φλέβες του μ’ ένα γυαλί από σπασμένο καθρέφτη.

Όταν ήμουν παιδί, η μάνα μου μου έλεγε: «Ποτέ, τη νύχτα, μη σφυρίζεις μπρος στον καθρέφτη. Το σφύριγμά σου θα ξυπνήσει τους δαίμονες που μέσα εκεί κοιμούνται». Ακολούθησα τη συμβουλή της και ζω ακόμη.

ΑΡΓΥΡΗΣ ΧΙΟΝΗΣ

ΟΝΤΑ ΚΑΙ ΜΗ ΟΝΤΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ 2013

GENERAL CHARACTERS OF THE TRUMPS AS THEY APPEAR IN USE / ΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΘΡΙΑΜΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥΣ – ALEISTER CROWLEY

0

KNOW NAUGHT!
ALL WAYS ARE LAWFUL TO INNOCENCE.
PURE FOLLY IS THE KEY TO INITIATION.
SILENCE BREAKS INTO RAPTURE.
BE NEITHER MAN NOR WOMAN, BUT BOTH IN ONE. BE SILENT, BABE IN THE EGG OF BLUE, THAT THOU MAYEST GROW TO BEAR THE LANCE AND GRAAL! WANDER ALONE, AND SING! IN THE KING’S PALACE HIS DAUGHTER AWAITS THEE.

In spiritual matters, the Fool means idea, thought, spirituality, that which endeavours to transcend earth.
In material matters, it may, if badly dignified, mean folly, eccentricity, or even mania.

But the essential of this card is that it represents an original, subtle, sudden impulse or impact, coming from a completely strange quarter.

All such impulses are right, if rightly received; and the good or ill interpretation of the card depends entirely on the right attitude of the Querent.

ΓΝΩΡΙΣΕ ΤΟ ΤΙΠΟΤΕ!

ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΘΩΟΤΗΤΑ.

Η ΑΓΝΗ ΑΝΟΗΣΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΤΗΣ ΜΥΗΣΗΣ.

Η ΣΙΩΠΗ ΔΙΑΛΥΕΤΑΙ ΣΕ ΕΚΣΤΑΣΗ.

ΜΗΝ ΕΙΣΑΙ ΟΥΤΕ ΑΝΤΡΑΣ ΟΥΤΕ ΓΥΝΑΙΚΑ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΜΑΖΙ.

ΝΑ ΕΙΣΑΙ ΣΙΩΠΗΛΟΣ, ΣΑΝ ΤΟ ΒΡΕΦΟΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΜΠΛΕ ΑΥΓΟ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΜΕΓΑΛΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΑ ΜΠΟΡΕΣΕΙΣ ΝΑ ΚΡΑΤΗΣΕΙΣ ΤΗ ΛΟΓΧΗ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΣΚΟΠΟΤΗΡΟ!

ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΟΥ ΜΟΝΟΣ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΑ!

ΣΤΟ ΠΑΛΑΤΙ Η ΚΟΡΗ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΜΕΝΕΙ.

Στα πνευματικά ζητήματα ο Τρελός σημαίνει ιδέα, σκέψη, πνευματικότητα και ό,τι προσπαθεί να υπερβεί τη γη.

Στα υλικά ζητήματα, αν έχει άσχημη όψη, μπορεί να σημαίνει ανοησία, εκκεντρικότητα, ακόμη και μανία.

Το ουσιαστικό, όμως, σημείο αυτής της κάρτας, είναι ότι αντιπροσωπεύει μια αυθεντική, πηγαία, λεπτή και ξαφνική ώθηση ή σύγκρουση, που προέρχεται από μια εντελώς άγνωστη κατεύθυνση.

Αν τις συλλάβει κανείς σωστά, τέτοιου είδους παρορμήσεις αποδεικνύονται σωστές. Η καλή ή κακή ερμηνεία της κάρτας εξαρτάται ολοκληρωτικά από τη σωστή στάση του ενδιαφερόμενου.

Ι

The True Self is the meaning of the True Will:

know Thyself through Thy Way.
Calculate well the Formula of Thy Way.
Create freely; absorb joyously; divide intently;
consolidate completely.
Work thou, Omnipotent, Omniscient, Omnipresent, in and for Eternity.

Skill, wisdom, adroitness, elasticity, craft, cunning, deceit, theft. Sometimes occult wisdom or power, sometimes a quick impulse, a brain-wave”. It may imply messages, business transactions, the interference of learning or intelligence with the matter in hand.

Το νόημα της Αληθινής Θέλησης είναι ο Αληθινός

Εαυτός. Γνώρισε τον Εαυτό σου μέσα από το Δρόμο

Σου.

Υπολόγισε καλά το Σχέδιο του Δρόμου σου.

Να δημιουργείς ελεύθερα, να απορροφάς χαρούμε-

να, να αναλύεις προσεχτικά,

να συνθέτεις με πληρότητα.

Να εργάζεσαι σαν Παντοδύναμος, Παντογνώστης

και Πανταχού Παρών

μέσα στην και για την Αιωνιότητα.

Ικανότητα, σοφία, επιδεξιότητα, ευκαμψία, τέχνη, πανουργία, απάτη, κλοπή. Μερικές φορές σημαίνει απόκρυψη σοφία ή δύναμη, και άλλοτε πάλι δείχνει ένα γοργό παλμό, ένα «εγκεφαλικό ρεύμα». Μπορεί να σημαίνει μηνύματα, επιχειρηματικές δραστηριότητες και την παρέμβαση της γνώσης ή της ευφυίας σε ό,τι αφορά τον Ενδιαφερόμενο.

ΙΙ

Purity is to live only to the Highest; and the
Highest is All; be thou as Artemis to Pan.
Read thou in the Book of the Law, and break
through the veil of the Virgin.

Pure, exalted and gracious influence enters the matter. Hence, change, alternation, increase and decrease, fluctuation. There is, however, a liability to be led away by enthusiasm; one may become “moon-struck” unless careful balance is maintained.

Αγνότητα σημαίνει να ζεις μόνο για τον Ύψιστο και

ο Ύψιστος είναι τα Πάντα. Να είσαι ό,τι η Άρτεμις

για τον Πάνα.

Διάβασε το Βιβλίο του Νόμου και διαπέρασε το Πέπλο

της Παρθένας.

Αγνή, ανώτερη και χαριτωμένη επίδραση στο όλο θέμα. Αυτό συνεπάγεται αλλαγή, μεταβολή, αύξηση και μείωση, καθώς επίσης και διακυμάνσεις. Υπάρχει πάντως η τάση να παρασυρθεί κανείς από ενθουσιασμό. Αν δε διατηρηθεί προσεχτικά η ισορροπία υπάρχει κίνδυνος.

ΙΙΙ

This is the Harmony of the Universe, that Love
unites the Will to create with the Understanding
of that Creation: understand thou thine own
Will.

Love and let love. Rejoice in every shape of love,
and get thy rapture and thy nourishment thereof

Love, beauty, happiness, pleasure, success, completion, good fortune, graciousness, elegance, luxury, idleness, dissipation, debauchery, friendship, gentleness, delight. 

Αυτή είναι η Αρμονία του Κόσμου. Η Αγάπη

ενώνει τη Θέληση για δημιουργία με την Κατανόηση

αυτής της Δημιουργίας. Κατανόησε τη δική σου Θέ-

ληση.

Αγάπησε και επέτρεψε να αγαπηθείς. Να χαίρεσαι κάθε

Μορφής αγάπης, και να παίρνεις την έκσταση και την τρο-

φή σου από εκεί.

αγάπη, ομορφιά, ευτυχία, χαρά, επιτυχία, τελείωση, καλοτυχία, χάρη, λεπτότητα, χλιδή, τεμπελιά διασκέδαση, ακολασία, φιλία, ευγένεια, απόλαυση.

IV

Use all thine energy to rule thy thought: burn
up thy thought as the Phoenix.

War, conquest, victory, strife, ambition, originality, overweening confidence and megalomania, quarrelsomeness, energy, vigour, stubbornness, impracticability, rashness, ill-temper.

Ρίξε νερό πάνω σου, ώστε να γίνεις

Πηγή για το Σύμπαν

Βρες τον εαυτό σου σε κάθε Άστρο

Πέτυχε κάθε δυνατότητα.

Πόλεμος, κατάκτηση, νίκη, διαμάχη, φιλοδοξία, αυθεντικότητα, υπέρμετρη πεποίθηση και μεγαλομανία, φιλονικία, ενέργεια, δύναμη, επιμονή, το ακατόρθωτο, απερισκεψία, κακή διάθεση.

V

Offer thyself Virgin to the Knowledge and Conversation of thine Holy Guardian Angel.
All else is a snare.
Be thou athlete with the eight limbs of Yoga: for
without these thou are not disciplined for any fight.

Stubborn strength, toil, endurance, placidity, manifestation, explanation, teaching, goodness of heart, help from superiors, patience, organization, peace.

Πρόσφερε τον εαυτό σου Παρθένο στη Γνώση και

Συνομιλία με τον Άγιο Φύλακα Άγγελό σου. Όλα

τα άλλα είναι παγίδες.

Γνώρισε καλά τους οχτώ κλάδους της Γιόγκα.

Χωρίς αυτή τη γνώση δεν μπορείς να πολεμήσεις.

Επιμονή, δύναμη, μόχθος, αντοχή, γαλήνη, εκδήλωση, εξήγηση, διδασκαλία, καλή καρδιά, βοήθεια από ανώτερους, υπομονή, οργάνωση, ειρήνη.

VI

The Oracle of the Gods is the Child- Voice of Love in Thine own Soul; hear thou it.
Heed not the Siren-Voice of Sense, or the Phantom- Voice of Reason: rest in Simplicity, and listen to the Silence.

Openness to inspiration, intuition, intelligence, second sight, childishness, frivolity, thoughtfulness divorced from practical consideration, indecision, self-contradiction, union in a shallow degree with others, instability, contradiction, triviality, the “high-brow”.

Ο Χρησμός των θεών είναι η Παιδική φωνή της Α-

γάπης

μέσα στην Ψυχή Σου. Άκουσέ την.

Μην ακούς τις Σειρήνες των Αισθήσεων ή την Πλα-

νερή

Φωνή της Λογικής. Στάσου με Απλότητα και άκουσε τη

Σιωπή.

Έμπνευση, διαίσθηση, ευφυία, διόραση, παιδικότητα, ελαφρότητα, σκέψεις άσχετες με την πραγματικότητα, αναποφασιστικότητα, αντιφατικότητα, επιφανειακές σχέσεις, αστάθεια, αντιλογία, μηδαμινότητα, ο ψευτοδιανοούμενος.

VII

The Issue of the Vulture, Two-in-One, conveyed;
this is the Chariot of Power.
TRINC: the last oracle.

Triumph, victory, hope, memory, digestion, violence in maintaining traditional ideas, the “die-hard”, ruthlessness, lust of destruction, obedience, faithfulness, authority under authority.

Η Απόρροια του Γύπα, τα Δύο σε Ένα, κινούμενα.

Αυτό είναι το Άρμα της Δύναμης.

ΤΡΙΝΚ: ο τελευταίος χρησμός.

Θρίαμβος, νίκη, ελπίδα, μνήμη, απορρόφηση, εμμονή για τη διατήρηση ιδεών, ο αδίστακτος, επιθυμία για καταστροφή, υπακοή, ειλικρίνεια, ανατεθειμένη εξουσία.

VIII

Balance against each thought its exact opposite.
For the Marriage of these is the Annihilation of Illusion.

Justice, or rather justesse, the act of adjustment, suspension of all action pending decision; in material matters, may refer to law suits or prosecutions. Socially, marriage or marriage agreements; politically, treaties.

Ισορρόπησε την κάθε σκέψη με την αντίθεσή της.

Ο Γάμος των αντιθέτων επιφέρει την Εκμηδένισή της.

Δικαιοσύνη ή μάλλον Επανόρθωση, η πράξη της προσαρμογής, περιορισμός κάθε ενέργειας κατά τη διάρκεια μιας απόφασης. Σε υλικά ζητήματα μπορεί να αναφέρεται σε νομικές αγωνίες ή διώξεις. Στα κοινωνικά ζητήματα ίσως να δείχνει γάμο ή συμφωνία γάμου. Σε πολιτικά ζητήματα δείχνει διαπραγματεύσεις.

IX

Wander alone; bearing the Light and thy Staff.
And be the Light so bright that no man seeth thee.
Be not moved by aught without or within:
keep Silence in all ways.

Illumination from within, secret impulse from within; practical plans derived accordingly. Retirement from participation in current events.

Περιπλανήσου μόνος, κρατώντας το Φως και το Ρα-

Βδί σου.

Και ας είναι το Φως τόσο λαμπρό, ώστε να μην μπορούν να σε δουν.

Να μη σε ταράζει τίποτε εξωτερικό ή εσωτερικό,

να είσαι Σιωπηλός με κάθε τρόπο.

Εσωτερική φώτιση, μυστική εσωτερική ώθηση. Τα πρακτικά σχέδια εκδηλώνονται με παρόμοιο τρόπο. Απόσυρση από κάθε συμμετοχή στα τρέχοντα ζητήματα.

Χ

Follow thy Fortune, careless where it lead thee.
The axle moveth not: attain thou that.

Change of fortune. (This generally means good fortune because the fact of consultation implies anxiety or discontent.)

Ακολούθα την Τύχη σου αδιαφορώντας για το που

σε οδηγεί.

Ο άξονας είναι ακίνητος: πέτυχέ το και συ αυτό.

Αλλαγή τύχης (Αυτό γενικά σημαίνει καλοτυχία, επειδή το γεγονός ότι κάποιος ζητάει συμβουλή μέσω των Ταρώ, συνεπάγεται ανησυχία ή δυσαρέσκεια).

ΧΙ

Mitigate Energy with Love; but let Love devour
all things.
Worship the name ____, foursquare, mystic,
wonderful, and the name of His House 418.

Courage, strength, energy and action, une grande passion; resort to magick, the use of magical power.

Μετρίασε την Ενέργεια με Αγάπη. Άσε την Αγάπη

Να απορροφήσει όλα τα πράγματα.

Λάτρεψε το όνομα…….., τετράγωνο, μυστικό,

θαυμάσιο και το όνομα του Οίκου Του 418.

Θάρρος, δύναμη, ενέργεια και δράση, ένα μεγάλο πάθος, προσφυγή στη μαγεία, η χρήση μαγικών δυνάμεων.

ΧΙΙ

Let not the waters whereon thou journeyest wet thee. And, being come to shore, plant thou the Vine and rejoice without shame.

Enforced sacrifice, punishment, loss, fatal or voluntary, suffering, defeat, failure, death.

Μην αφήσεις να σε βρέξουν τα νερά στα οποία τα-

ξιδεύεις.

Και σαν φτάσεις στην ακτή, να φυτέψεις το Αμπέλι και να χαρείς δίχως ντροπή.

Επιβαλλόμενη θυσία, τιμωρία, απώλεια, μοιραία ή εθελοντική, μαρτύριο, ήττα, αποτυχία θάνατος.

ΧΙΙΙ

The Universe is Change; every Change is the
effect of an Act of Love; all Acts of Love
contain Pure Joy. Die daily. Death is the apex of one curve of the snake Life:
behold all Opposites as necessary complements,
and rejoice.

Transformation, change, voluntary or involuntary, in either case logical development of existing conditions, yet perhaps sudden and unexpected. Apparent death or destruction, but such interpretation is illusion.

Το Σύμπαν είναι Αλλαγή. Κάθε Αλλαγή είναι

Αποτέλεσμα μιας Πράξης Αγάπης. Κάθε Πράξη Α-

γάπης

περιέχει Αγνή Χαρά. Να πεθαίνεις καθημερινά.

Ο Θάνατος είναι η κορυφή μιας σπείρας του ερπε-

του της Ζωής.

Να θεωρείς όλες τις αντιθέσεις σαν απαραίτητα συ-

μπληρώματα

και να χαίρεσαι.

Μεταμόρφωση, αλλαγή, εκούσια ή μη, και στις δύο όμως περιπτώσεις δείχνεται λογική εξέλιξη των υφιστάμενων συνθηκών, αν και ίσως ξαφνική και απρόσμενη. Αιφνίδιος θάνατος ή καταστροφή, μια τέτοια όμως ερμηνεία αποτελεί ουσιαστικά ψευδαίσθηση.

XIV

Pour thine all freely from the Vase in thy right hand,
and lose no drop. Hath not thy left hand
a vase?

Transmute all wholly into the Image of thy Will,
bringing each to its true token of Perfection.
Dissolve the Pearl in the Wine-cup; drink, and
make manifest the Virtue of that Pearl.

Combination of forces, realization, action based on accurate calculation; the way of escape, success after elaborate manoeuvres.

Χύσε ελεύθερα όλο το περιεχόμενο του Δοχείου με

το δεξί σου χέρι

και μην αφήσεις ούτε σταγόνα. Μήπως και στο αρι-

στερό σου χέρι δεν κρατάς δοχείο;

Άλλαξε ολοκληρωτικά, σύμφωνα με την Εικόνα της

Θέλησής σου,

φέρνοντας το καθετί στο πραγματικό σημείο της Τε-

λειότητάς του.

Πιες το Μαργαριτάρι μέσα στο Ποτήρι. Πιες και εκδήλωσε

τη Δύναμη του Μαργαριταριού.

Συνδυασμός δυνάμεων, πραγμάτωση, δράση που βασίζεται σε ακριβή υπολογισμό. Ο τρόπος διαφυγής, επιτυχία μετά από έξυπνους ελιγμούς.

XV

With thy right Eye create all for thyself, and with the left accept all that be created otherwise.

Blind impulse, irresistibly strong and unscrupulous, ambition, temptation, obsession, secret plan about to be executed; hard work, obstinacy, rigidity, aching discontent, endurance.

Με το δεξί σου Μάτι δημιούργησε τα πάντα για σένα

και με το αριστερό δέξου ό,τι έχει δημιουργηθεί.

Τυφλή ορμή, ακαταμάχητα δυνατή και ασυνείδητη, φιλοδοξία, πειρασμός, έμμονες ιδέες, μυστικό σχέδιο που είναι έτοιμο να πραγματοποιηθεί. Σκληρή εργασία, ισχυρογνωμοσύνη, ακαμψία, επώδυνη δυσαρέσκεια, αντοχή.

XVI

Break down the fortress of thine Individual
Self, that thy Truth may spring free from the
ruins.

Quarrel, combat, danger, ruin, destruction of plans, sudden death, escape from prison.

Γκρέμισε το φρούριο της Προσωπικότητάς σου,

Ώστε να αναδυθεί η Αλήθεια σου από τα ερείπια.

Φιλονικία, μάχη, κίνδυνος, καταστροφή, ματαίωση σχεδίων, αιφνίδιος θάνατος, απόδραση από τη φυλακή.

XVII

Pour water on thyself thus shalt thou be
a Fountain to the Universe.
Find thou thyself in every Star.
Achieve thou every possibility.

Hope, unexpected help, clearness of vision, realization of possibilities, spiritual insight, with bad aspects, error of judgment, dreaminess, disappointment.

Χρησιμοποίησε όλη σου την ενέργεια για να ελέγξεις τη

σκέψη. Κάψε τις σκέψεις σου σαν τον Φοίνικα.

Ελπίδα, ανέλπιστη βοήθεια, καθαρότητα οράματος, αντίληψη των δυνατοτήτων, πνευματική ενόραση. Σε άσχημες όψεις, εσφαλμένη κρίση, ονειροπόληση, απογοήτευση.

XVIII

Let the Illusion of the World pass over thee, unheeded, as thou goest from the Midnight to the Morning.

Illusion, deception, bewilderment, hysteria, even madness, dreaminess, falsehood, error, crisis, “the darkest hour before the dawn”, the brink of important change.

Άσε την ψευδαίσθηση του Κόσμου να σε προσπερά-

σει

δίχως να την προσέξεις,

καθώς προχωράς από τα Μεσάνυχτα

προς το Πρωί.

Ψευδαίσθηση, εξαπάτηση, σύγχυση, υστερία, ακόμη και τρέλα. Ονειροπόληση, ψέμα, σφάλμα, κρίση, «η σκοτεινότερη ώρα πριν την ανατολή», η αρχή μιας σημαντικής αλλαγής.

ΧΙΧ

Give forth thy light to all without doubt;
the clouds and shadows are no matter for thee.
Make Speech and Silence, Energy and Stillness,
twin forms of thy play.

Glory, gain, riches, triumph, pleasure, frankness, truth, shamelessness, arrogance, vanity, manifestation, recovery from sickness, but sometimes sudden death.

Δώσε το φως σου ανεπιφύλακτα σε όλους. Μη σε α-

πασχολούν τα σύννεφα και οι σκιές.

Η Ομιλία και η Σιγή, η Ενέργεια και η Ακινησία,

ας είναι οι δύο μορφές του έργου σου.

Δόξα, κέρδος, πλούτος, θρίαμβος, χαρά, ειλικρίνεια, αλήθεια, αθωότητα, ματαιοδοξία, εκδήλωση, ανάρρωση από ασθένεια. Μερικές φορές όμως σημαίνει αιφνίδιο θάνατο.

ΧΧ

Be every Act an Act of Love and Worship.
Be every Act the Fiat of a God.
Be every Act a Source of radiant Glory.

Final decision in respect of the past, new current in respect of the future; always represents the taking of a definite step.

Ας είναι κάθε Πράξη, Πράξη Αγάπης και Λατρείας.

Ας είναι κάθε Πράξη η Εντολή ενός Θεού.

Ας είναι κάθε Πράξη Πηγή ακτινοβόλας Δόξας.

Τελική απόφαση αναφορικά με το παρελθόν, νέο ρεύμα σε σχέση με το μέλλον. Αντιπροσωπεύει πάντα κάποιο καθοριστικό βήμα.

ΧΧΙ

Treat time and all conditions of Event as Servants
of thy Will, appointed to present the Universe to
thee in the form of thy Plan.
And: blessing and worship to the prophet of the
lovely Star.

The matter of the question itself, synthesis, the end of the matter, may mean delay,
opposition, obstinacy, inertia, patience, perseverance, persistent stubbornness in
difficulty. The crystallization of the whole matter involved.

Θεώρησε το Χρόνο και όλα τα Γεγονότα

Υπηρέτες της Θέλησής σου, που έχουν σαν έργο να

σου παρουσιάσουν το Σύμπαν

σύμφωνα με τη μορφή του Σχεδίου σου.

ευλογία και τιμή στον προφήτη του όμορφου Άστρου.

Αυτή καθαυτή η ερώτηση, η σύνθεση και το τέλος του όλου ζητήματος. Μπορεί να σημαίνει καθυστέρηση, αντίθεση, ισχυρογνωμοσύνη, αδράνεια, υπομονή, καρτερία στις δυσκολίες. Η αποκρυστάλλωση ολόκληρου του σχετικού ζητήματος.

ALEISTER CROWLEY

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΘΩΘ

ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΑ ΤΑΡΩ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΟΝΤΟΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ 1992(ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ)

http://www.bibliotecapleyades.net/crowley/libro_thoth.htm (ΑΓΓΛΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ)

VOYELLES / ΦΩΝΗΕΝΤΑ - ARTHUR RIMBAUD

A noir, E blanc, I rouge, U vert, O bleu: voyelles,

Je dirai quelque jour vos naissances latentes:
A, noir corset velu des mouches éclatantes
Qui bombinent autour des puanteurs cruelles,

Golfes d'ombre; E, candeur des vapeurs et des tentes,
Lances des glaciers fiers, rois blancs, frissons d'ombelles;
I, pourpres, sang craché, rire des lèvres belles
Dans la colère ou les ivresses pénitentes;

U, cycles, vibrements divins des mers virides,
Paix des pâtis semés d'animaux, paix des rides
Que l'alchimie imprime aux grands fronts studieux;

O, suprême Clairon plein des strideurs étranges,

Silences traversés des Mondes et des Anges:
- O l' Oméga, rayon violet de Ses Yeux ! 

                                       - * -                                         

Σκοτεινό Α, Ε λευκό, άλικο Ι, πράσινο Ου, Ο μπλε: φωνήεντα,

Θα μαρτυρήσω κάποτε τι κρύβεται πίσω από τη γέννησή σας:

Α, μαύρε κορσέ με χνούδι τις μύγες τις αστραφτερές

που βουίζουν αγκαλιάζοντας τις πιο κοφτερές δυσωδίες,

κόλποι σκιάς. Ε, αγνότητα ατμών και σκηνωμάτων,

υπερήφανων παγετώνων αιχμές, κάτασπροι βασιλείς και ρίγη λευκανθέμων.

Ι, προφύρες, αίμα που έφτυσαν, γέλιο από χείλη ωραία

θυμωμένα ή σε μεθύσι μεταμέλειας.

Ου, τροχέ του χρόνου, ανάσα θεία της πράσινης θάλασσας.

Γαλήνη των λειμώνων που 'ναι βοσκή για ζώα, γαλήνη των ρυτίδων

που χαράζει η Αλχημεία σε μέτωπα πλατιά συλλογισμένα.

Ο, ύψιστη σάλπιγγα που βγάζεις ακατανόητες στριγγλιές,

Σιωπές, που σας εδιάσχισα, Κόσμων και Αγγέλων.

- Ο, Ωμέγα, μενεξεδιά αναλαμπή από τα μάτια Εκείνης!

Μετάφραση: Ευγενία Τσελέντη

ΝΗΣΤΙΣ – PETER KINGSLEY

Εμπεδοκλής ο μάγος, ο θεραπευτής, ο ασκημένος στην εσωτερική παράδοση, ο μυημένος που ρίχτηκε μέσα στο όρος Αίτνα: υπάρχουν τόσες πολλές συνδεόμενες όψεις του γεγονότος και του θρύλου που συναντήσαμε στην προσπάθεια να εξιχνιάσουμε την ταύτιση την οποία έκανε ο ίδιος ο Εμπεδοκλής των θεοτήτων με στοιχεία – και, πάνω απ’ όλα, την ταύτιση του Άδη με τη φωτιά. Αλλά υπάρχει και μια τελευταία λεπτομέρεια που πρέπει να εξετάσουμε: είναι η ταυτότητα της θεάς την οποία ο Εμπεδοκλής ταύτιζε με το στοιχείο του νερού. Ενδιαφέρον είναι ότι σε αυτήν την περίπτωση οι περιορισμοί των πληροφοριών μας γύρω από τη θεά θα αποδειχθούν το ίδιο σημαντικοί με το εύρος τους.

Ολοφάνερα ο ίδιος τη θεωρούσε σημαντική. Ενώ στο απόσπασμα 6 δίνει μια γραμμή για τις θεότητες του αιθέρα, της γης και της φωτιάς μαζί, στην τέταρτη και τελευταία θεότητα δίνει μια ολόκληρη γραμμή:

Άκου καταρχήν τις τέσσερις ρίζες των πάντων:

Ο κεραυνοβόλος Ζευς, η ζωηφόρα Ήρα, ο Αϊδωνεύς

Και η Νήστις, δακρυρροούσα υδροχόη των πηγών των θνητών.

Ποια είναι αυτή η Νήστις; Η ελληνική γραμματεία ελάχιστα μας δίνει ως άμεση απάντηση. Τον αιώνα μετά τον Εμπεδοκλή ο κωμωδιογράφος Άλεξις, πιθανότατα από τους Θούριους, φαίνεται πως είχε περιγράψει τη Νήστιδα ως σικελική θεότητα. Ο Άλεξις βέβαια μπορεί να γνώριζε ανεξάρτητα μια τέτοια θεότητα. Ωστόσο δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι δεν αναφερόταν απλώς στο ποίημα του Εμπεδοκλή – και δεν τον περιέπαιζε εν συνεχεία.

Ωστόσο αυτό με κανένα τρόπο δε σημαίνει ότι το όνομα ήταν απλώς επινόηση του Εμπεδοκλή. Ο Εμπεδοκλής δε δημιουργούσε εκ του μηδενός τις μυθολογικές του οντότητες. Αντίθετα, ήταν βαθιά χρεωμένος σε προγενέστερες θρησκευτικές και φιλολογικές παραδόσεις. Και ήταν η ικανότητά του να χρησιμοποιεί αυτές τις προϋπάρχουσες παραδόσεις, πλάθοντάς τες ανεπαίσθητα σύμφωνα με τους δικούς του σκοπούς και προθέσεις, εκείνη που έδινε όλο της το νόημα στην ποίησή του. Υπάρχει ένα άλλο σημείο, επίσης, το οποίο δεν έχει να κάνει σε τίποτα με τον Εμπεδοκλή. Οποιοσδήποτε έχει κάποια εξοικείωση με τη σικελική θρησκευτική ιστορία γνωρίζει πόσο λίγα ξέρουμε σχειτικά με τους θεούς του νησιού και, κυρίως, τις θεότητές του. Για το μεγαλύτερο μέρος της θρησκευτικής παράδοσης και πρακτικής του νησιού αγνοούμε σχεδόν τα πάντα. Είναι συνηθισμένο να συναντάμε σικελικές θεότητες οι οποίες στους Έλληνες ήταν γνωστές από μια ή δύο φευγαλέες αναφορές στο σωζόμενο σώμα της κλασικής γραμματείας. Αλλά υπάρχει κι ένας άλλος παράγοντας εδώ που, για τους σκοπούς μας, πρέπει να θεωρείται λίγο πολύ αποφασιστικός. Σε μια σημαντική, αν και ξεχασμένη, σημείωσή του ο Paul Kretschmer είχε επισύρει την προσοχή σε μαρτυρίες που έδειχναν πως η ίδια κατάληξη – τι και – τις όπως στο όνομα Νήστις ήταν ένα κανονικό γνώρισμα των ινδοευρωπαϊκών, προ-ελληνικών ονομάτων θεαινών στη Σικελία και τη νότιο Ιταλία. Ο ίδιος ο Kretschmer χρησιμοποίησε αυτήν τη μαρτυρία, με διαυγή επιχειρήματα, προκειμένου να τεκμηριώσει τη Νήστιδα του Εμπεδοκλή ως αυθεντική σικελική θεότητα. Με άλλα λόγια η πρωτοτυπία του Εμπεδοκλή έγκειται όχι στην επινόηση του ονόματος αλλά στη μετατόπιση της χρήσης του και την ταύτισή του με ένα από τα στοιχεία του – όπως τον είδαμε να κάνει νωρίτερα και με τον Δία, την Ήρα και τον Άδη.

Υπάρχει και κάτι ακόμη που πρέπει να έχουμε κατά νου στην περίπτωση της Νήστιδος. Πρόκειται για το καλά γνωστό φαινόμενο στην αρχαία Σικελία οι ελληνικοί θεοί και θεές που έφταναν να ονομάζονται με τοπικά, και ασυνήθιστα ονόματα, καθώς οι Έλληνες άποικοι προσάρμοζαν τη θρησκεία τους στις αυτόχθονες, μη Ελληνικές παραδόσεις που έβρισκαν στο νησί. Και ως προς την επικρατέστερη πιθανότητα για το ποιο ήταν το οικείο όνομα της εν λόγω θεάς, οι συγγραφείς των προηγούμενων δύο αιώνων καταλήγουν επανειλημμένα στην ίδια απάντηση. Στο απόσπασμα 6 του Εμπεδοκλή οι πρώτες θεότητες που κατονομάζονται, ο Δίας και η Ήρα, είναι βεβαίως σύζυγοι. Από μορφική άποψη αυτό είναι ένα προφανές έναυσμα να υποπτευθούμε ότι ο Άδης και η Νήστις επίσης αποτελούν ένα θείο ζεύγος, στο οποίο το όνομα Νήστις – που αναμφίβολα εδώ χρησιμοποιείται σκόπιμα έξω από κάθε αναφορά στις σικελικές παραδόσεις – είναι μια τοπική ονομασία για την Περσεφόνη. Όπως θα δούμε αμέσως, αυτό είναι κατά πάσα πιθανότητα σωστό.

Όλα όσα μπορούμε να πούμε γύρω από την ετυμολογία του ονόματος Νήστις μπορούν να ειπωθούν πολύ σύντομα. Ως ελληνική λέξη σημαίνει απλώς «νηστεία» ή «αποχή από τροφή». Ωστόσο, αυτό δεν εμπόδισε τους πολυμήχανους συγγραφείς της όψιμης αρχαιότητας να σκεφτούν πιο πολύπλοκες ετυμολογίες. Ο Σιμπλίκιος παρουσιάζει μια ετυμολογία του ονόματος από το ρήμα ναίειν, «πλέω», το οποίο βεβαίως ταιριάζει με το στοιχείο του νερού – αν και ετυμολογικά είναι αρκετά απίθανο. Αυτό δυστυχώς δεν το εμπόδισε ν’ αποκτήσει βάση στη σύγχρονη έρευνα, όπου ακόμη και ο μέγας Wilamowitz προσπάθησε να το δικαιολογήσει. Αλλά είναι σημαντικό να παραμείνουμε στα ουσιώδη. «Νηστεία» είναι το μόνο που μπορεί να σημαίνει η λέξη. Έτσι θα την καταλάβαινε κάθε απλοϊκός Έλληνας, κι έτσι πρέπει να την καταλάβουμε κι εμείς ελλείψει οιασδήποτε αντίθετης ένδειξης.

Οπωσδήποτε πάντως, το να αντλήσουμε αυτό το απλό συμπέρασμα δε σημαίνει πως δεν υπάρχει κανένας συνθετότερος λόγος για να καταλήξει μια θεά με αυτό το παράξενο όνομα. Υπάρχει στην πραγματικότητα κι ένας άλλος παράγοντας που υπεισέρχεται συχνά σε τέτοιου είδους καταστάσεις, ακόμη και αν στην περίπτωση του ονόματος Νήστις δεν έχει προσεχθεί. Είναι το φαινόμενο της διπλής ετυμολογίας. Φαινόμενο το οποίο προέκυψε όταν οι Έλληνες άποικοι ή περιηγητές έπαιρναν ένα ξένο όνομα και – συνήθως αλλοιώνοντας ελαφρά την προφορά του, συχνά αλλάζοντας απλώς τη σειρά της αλυσίδας των φωνηέντων – το μεταμόρφωναν σε κάποια ήδη υπάρχουσα ελληνική λέξη που ηχούσε παρόμοια. Για κάποιον που είναι ανυποψίαστος, αυτή η ελληνική λέξη θα έμοιαζε να δίνει την εμφανή ετυμολογία εκείνου που στην πραγματικότητα ήταν μια ξένη λέξη. Το φαινόμενο της διπλής ετυμολογίας ήταν συνηθισμένο σε ολόκληρη την αρχαιότητα όπου και όποτε οι Έλληνες έρχονταν σ’ επαφή με ξένους πολιτισμούς ιδιαίτερα συνηθισμένο ήταν στην αρχαία Σικελία. Και μια από τις πιο ενδιαφέρουσες όψεις του φαινομένου, σε ό,τι μας αφορά, είναι πως η δευτερογενής, ελληνική μορφή του ονόματος εμφανιζόταν συχνά ιδιαίτερα κατάλληλη, όσο επιπόλαιη και παιγνιώδης κι αν ήταν, για το κατονομαζόμενο πρόσωπο ή αντικείμενο. Η «λαϊκή ετυμολογία», όπως εσφαλμένα κατέληξε να γίνει γνωστό το φαινόμενο της διπλής ετυμολογίας, είχε εκπληκτική πληροφοριακή αξία και λογική αφεαυτού της.

Από μορφική άποψη, όπως έχουμε δει, η παράθεση θεοτήτων από τον Εμπεδοκλή στο απόσπασμα 6 υποβάλλει την ιδέα πως η Νήστις μπορεί κάλλιστα να είναι σύζυγος και ταίρι του Άδη κατ’ αναλογίαν προς το δεσμό της Ήρας με τον Δία. Αν έχουμε αυτό κατά νου, δε μοιάζει σύμπτωση ότι η νηστεία και μια γιορτή αποχής από την τροφή – η οποία ονομαζόταν, ακριβώς Νηστεία – αποτελούσε σημαντικό μέρος του τελετουργικού και της μυθολογίας που συνδεόταν με τα Μυστήρια της Περσεφόνης. Αυτό το γνωρίζουμε από τον Ομηρικό Ύμνο στη Δήμητρα όσο και από μεταγενέστερους συγγραφείς, και η ίδια σχέση της Περσεφόνης με τη νηστεία φαίνεται να αναφέρεται σε ένα από τα «ορφικά» ελάσματα που βρέθηκαν στους Θούριους: σημείο το οποίο έχει ιδιαίτερη σημασία εάν σκεφτούμε τους στενούς δεσμούς που υπάρχουν ανάμεσα στα χρυσά ελάσματα και τον Εμπεδοκλή. Στην πραγματικότητα η νηστεία βρισκόταν στην καρδιά των Μυστηρίων της Περσεφόνης τόσο στην Ελευσίνα όσο και στην ελληνική Δύση. Η αρπαγή της και ο αναγκαστικός γάμος της με τον Άδη στον κάτω κόσμο επιφέρει νηστεία στη γη. Δε νηστεύει μόνο η Δήμητρα στη διάρκεια της απουσίας της, αλλά και αυτή η ίδια μέχρι την τελευταία στιγμή όσο βρίσκεται με το σύζυγό της. Αυτή η σύγκλιση, και πάλι, στη σύζυγο και ερωμένη του Άδη είναι ολοφάνερα σημαντική: ανεξαρτήτως του ποια ήταν η απώτατη καταγωγή ή ιστορία του, το όνομα Νήστις ταιριάζει μοναδικά στην Περσεφόνη και – όπως αρκετοί ερευνητές έχουν επισημάνει προσφάτως – ήταν πιθανότατα ένας από τους εναλλακτικούς τίτλους της.

Ωστόσο υπάρχει κι ένας άλλος παράγοντας που πρέπει να εξετάσουμε. Έχει σχέση με την περιγραφή της Νήστιδας από τον Εμπεδοκλή ως αυτής που «υγραίνει με τα δάκρυά της την πηγή των θνητών» (δακρύεις τέγγει κρούνωμα βρότειον). Πηγές, ρεύματα και πηγάδια έπαιζαν θεμελιώδη και πανάρχαιο ρόλο στα Μυστήρια της Περσεφόνης. Στον Ύμνο στη Δήμητρα του Φίλικου έχουμε ως και ρητή αναφορά στη Δήμητρα – ειδικά πρέπει να σημειωθεί, στα πλαίσια της νηστείας της που συνδέεται με την εξαφάνιση της Περσεφόνης – ως εκείνης που «δημιουργεί με τα δάκρυά της πηγή ρέοντος ύδατος» (σοις προσανήσεις δακρύοισι πηγήν). Είναι πιθανό με αυτά τα λόγια ο Φίλικος να είχε στο νου του το στίχο του Εμπεδοκλή για τη Νήστιδα, αλλά δεν είναι απαραίτητο ούτε καν εύλογο. Αντίθετα, πολύ πιο πιθανό είναι πως έχουμε δύο εναλλακτικές νύξεις στα Μυστήρια της Περσεφόνης και της Δήμητρας. Πρέπει να υποθέσουμε από το παράλληλο χωρίο του Φίλικου ότι η Νήστις του Εμπεδοκλή είναι μάλλον η Δήμητρα και όχι η Περσεφόνη. Η απάντηση είναι κατηγορηματικά όχι. Οι λεπτομέρειες τόσο του θρύλου όσο και του τελετουργικού που συνδεόταν με τα Μυστήρια της Περσεφόνης ήταν πασίγνωστο πόσο παράλλαζαν από κέντρο λατρείας σε κέντρο λατρείας, για να μην πούμε από ποιητή σε ποιητή. Πρέπει επίσης να θυμόμαστε – όσο εκπληκτικό κι αν φαίνεται – ότι οι ρόλοι και οι εικόνες της Περσεφόνης και της Δήμητρας με κανένα τρόπο δεν ήταν πάντοτε διακριτές, αλλά συχνά θύλωναν και σε ορισμένες περιπτώσεις ταυτίζονταν. Αυτό ήταν ιδιαίτερα εμφανές στη Σικελία και ειδικά στα κέντρα λατρείας των Συρακουσών και του Ακράγαντα, όπου το πρωτείο και η δεσπόζουσα σημασία του ρόλου που αποδιδόταν στην Περσεφόνη ήταν εμφανώς μεγαλύτερα απ’ οπουδήποτε αλλού στον ελληνικό κόσμο.

Αυτές τις γενικές εκτιμήσεις έρχεται να στηρίξει το ειδικό γεγονός που ήδη αναφέραμε: ότι αρχικά ήταν η Περσεφόνη εκείνη που είχε τον πιο άμεσο δεσμό με πηγές και με ρεύματα. Στη μυθολογία ήταν ηγέτιδα των νυμφών που ήταν θυγατέρες του Ωκεανού και ζούσαν μέσα σε πηγές και ποτάμια. Στην Ελευσίνα η λατρεία της ήταν πολύ στενά συνδεδεμένη με την τοπική πηγή και το σπήλαιο: η λατρεία που αναπτύχθηκε γύρω της «αναπτύχθηκε γύρω από την πηγή και το σπήλαιο» επίσης. Στις Συρακούσες, όπως έχουμε δει, σύμφωνα με την τοπική παράδοση αυτή εξαφανίστηκε με τον Άδη μέσα στην πηγή και ονομαζόταν Κυάνη. Οι τελετουργικοί δεσμοί ανάμεσα στην πηγή και την ίδια την Περσεφόνη ήταν, κι εδώ επίσης, πολύ στενοί: όταν ρίχνονταν ζώα μέσα στην πηγή για θυσία, ρίχνονταν ως θυσία στην Περσεφόνη. Οι μεταγενέστεροι συγγραφείς μας άφησαν άφθονες ιστορίες που προσωποποιούν την πηγή σε μια νύμφη με το όνομα Κυάνη η οποία μεταμορφώθηκε σε νερό, σύμφωνα με τις περισσότερες εκδοχές προσπαθώντας να προστατέψει την Περσεφόνη από το άρπαγμα του Άδη. Εδώ, επίσης, βρίσκουμε την ιδέα της πηγής που δημιουργήθηκε από τα δάκρυά της. Αλλά ακόμη και σε αυτές τις ιστορίες η Κυάνη ανήκει σταθερά στην ακολουθία της Περσεφόνης. Και η τεράστια ποικιλία τους μαζί με την αλληλεπικάλυψη λειτουργιών οι οποίες αποδίδονται στην Περσεφόνη και την Κυάνη – όπως για παράδειγμα στο θέμα της ίδιας της Κυάνης που βιάζεται, όπως η κυρία της – υποηβάλλει την ιδέα ότι πίσω από τις μυθικές επεξεργασίες η νύμφη μπορεί να μην είναι τίποτε άλλο από ένα διπλό της ίδιας της Περσεφόνης.

Στο περίφημη κέντρο λατρείας κοντά στην Ανδανία στη Μεσίνα συναντάμε και πάλι έναν απερίφραστο δεσμό ανάμεσα στην Περσεφόνη και την πηγή του νερού γύρω από την οποία ήταν επικεντρωμένα τα Μυστήρια. Είναι σημαντικό ότι εδώ, στις σωζόμενες επιγραφές, αναφέρεται όχι ονομαστικά αλλά με το επίθετο Αγνή, η Αγία: έναν από τους πιο καθιερωμένους λατρευτικούς τίτλους της Περσεφόνης. Η σχέση εδώ ήταν τόσο στενή που η πηγή τα πρόσφατα χρόνια αναφέρεται, εσφαλμένα, ως «πηγή Αγνή» και στην πραγματικότητα ταυτίζεται με την Περσεφόνη. Όμως οι αρχαίες πηγές είναι σαφείς στο ότι η πηγή ανάβλυσε δίπλα από το άγαλμα της Περσεφόνης-Αγνής και κατά παράδοση ονομαζόταν «πηγή της Αγνής». Περισσότερες λεπτομέρειες γύρω από την ακριβή σχέση της πηγής με την Περσεφόνη, όπως είναι αναμενόμενο, δεν υπάρχουν. Η μυστηριακή επιγραφή που έχει διασωθεί είναι κατηγορηματική όσον αφορά τη μυστικότητα των τελετών και τον αποκλεισμό των μη μυημένων. Και ο Παυσανίας επίσης, για τον οποίο τα Μυστήρια της Ανδανίας ήταν «δεύτερα σε ιερότητα μετά τα Ελευσίνια Μυστήρια», λέει απερίφραστα πως οι λεπτομέρειες και η σημασία των τελετών που γίνονταν εκεί είναι πράγματα για τα οποία του ήταν απαγορευμένο να μιλήσει (απόρρητα έστω μοι).

Δεν είναι η πρώτη φορά που συναντάμε το θέμα της μυστικότητας και της εσκεμμένης αυτοσυγκράτησης : όπως σημειώσαμε νωρίτερα, υπήρχε αναμφίβολα κάποια συνειδητή επιφύλαξη κι ένα αινιγματικό στοιχείο στη χρήση του ονόματος της Νήστιδας από τον Εμπεδοκλή. Επιπλέον, στην περίπτωση του Εμπεδοκλή μια τέτοια μυστικότητα δύσκολα θα μπορούσε να θεωρηθεί αναπάντεχη: την ίδια εν πολλοίς μορφή θρησκευτικής επιφυλακτικότητας συναντάμε όταν ο Παρμενίδης παρουσιάζει τη δική του θεά του κάτω κόσμου – και στην πραγματικότητα, όπως έχει δείξει ο Burkert, αυτή η υπαινικτικότητα εκ μέρους του Παρμενίδη παρουσιάζει από μόνη της στενό παραλληλισμό με την υπαινικτική αναφορά στην Περσεφόνη ως «Αγνή» στα Μυστήρια της Ανδανίας. Οι μαρτυρίες κλείνουν σχεδόν έναν πλήρη κύκλο, και όλες οι λεπτομέρειες μπαίνουν στη θέση τους για να μας δώσουν μια αξιοσημείωτα συνεκτική εικόνα. Το ζευγάρωμα της Νήστιδας με τον Άδη, το νόημα του ονόματός της, η σχέση της με τα δάκρυα, τις πηγές και τα ρεύματα, ακόμη και το υπαινικτικό ύφος του Εμπεδοκλή, όλα δείχνουν – λαμβανομένου υπόψη του παράγοντα της μυστικότητας – προς το εύλογο συμπέρασμα ότι Νήστις ήταν ένα λατρευτικό όνομα για την Περσεφόνη.

Ελάχιστα πράγματα θα ήταν λιγότερο εκπληκτικά από το να βρούμε την Περσεφόνη σε μια τέτοια σημαίνουσα θέση ως ένα από τα τέσσερα στοιχεία στη διδασκαλία του Εμπεδοκλή. Την έχουμε ήδη συναντήσει ουσιαστικά σε κάθε μας βήμα, όταν ανιχνεύαμε το υπόβαθρο της διδασκαλίας του στη σικελική μυθολογία, στην πυθαγόρεια και την ορφική παράδοση, και, τέλος αλλά όχι αμελητέο, στη σικελική μαγεία: αυτή, και τα Μυστήρια που συνδέονται μαζί της, καταλαμβάνει κεντρική θέση σε όλα τούτα. Κι εδώ ο δεσμός με τον Πυθαγορισμό διατηρείται από μια ακόμη άποψη. Το να κάνει κάποιος το στοιχείο του νερού – περιλαμβανομένου και του νερού των ωκεανών – τα δάκρυα μιας θεότητας είναι εντυπωσιακό σαν ιδέα. Η κοντινότερη αναλογία του στην πρώιμη ελληνική φιλολογία είναι η ρήση του Πυθαγόρα ότι «θάλασσα είναι τα δάκρυα του Κρόνου»: αναλογία που γίνεται ακόμη στενότερη από το γεγονός ότι τόσο ο Κρόνος όσο και η Περσεφόνη ήταν κατεξοχήν υποχθόνιες θεότητες. Κατά τα άλλα, έναν απ’ ορισμένες απόψεις ακόμη πιο εύγλωττο παραλληλισμό στην εμπεδόκλεια ιδέα του νερού ως δακρύων της Περσεφόνης μας δίνει η γνωστική εικόνα «κάθε υγρής ουσίας» (πάσα ένυγρος ουσία) ως των δακρύων που χύνει η Σοφία: παραλληλισμός που αποκτάει ακόμα μεγαλύτερη σημασία όταν φέρουμε στο νου τις ομοιότητες ανάμεσα στον Εμπεδοκλή και τις γνωστικές ιδέες. Οι Γνωστικοί είχαν την πτώση της ψυχής σε έναν ξένο και τρομακτικό κόσμο, το βιωμένο ιδεώδες του μάγου λυτρωτή, το κοσμικό μίγμα, το χωρισμό και τα «ριζώματα», και τις ανατολικής προελεύσεως μυθολογικές τους παραδόσεις.

Πέρα από τον ειδικό ρόλο που απέδιδε ολοφάνερα ο Εμπεδοκλής στην Περσεφόνη ως ένα από τα στοιχεία του ή «ριζώματα», είναι σημαντικό επίσης να μην παραβλέψουμε τις ευρύτερες συνέπειες αυτού από δομική άποψη.

Πέρα από τον ειδικό ρόλο που απέδιδε ολοφάνερα ο Εμπεδοκλής στην Περσεφόνη ως ένα από τα στοιχεία του ή «ριζώματα», είναι σημαντικό επίσης να μην παραβλέψουμε τις ευρύτερες συνέπειες αυτού από δομική άποψη. Η εξίσωση των τεσσάρων στοιχείων με δύο δομικά ζευγάρια – Δίας και Ήρα, Άδης και Περσεφόνη – μπορεί να φαίνεται ασήμαντη από μια μοντέρνα φιλοσοφική σκοπιά. Ωστόσο, προσφέρει ένα εκπληκτικά ζωηρό παράδειγμα ενός φαινομένου το οποίο μελέτησε λεπτομερειακά ο Καρλ Γιουνγκ και αναφέρεται απ’ αυτόν ως «τετραδικός γάμος». Ο Γιουνγκ διερεύνησε τη συχνά θεμελιώδη σημασία αυτής της δομής του διπλού γάμου στο φολκλόρ και τη μυθολογία, αλλά πάνω απ’ όλα στο Γνωστικισμό και την αλχημεία. Και στην περίπτωση των γνωστικών και αλχημιστικών κειμένων έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στις αντιστοιχίες ανάμεσα σε αυτό το τετραδικό φαινόμενο και την παραδοσιακή θεωρία των τεσσάρων στοιχείων. Δε χρειάζεται να πούμε ότι το πιο σημαντικό στην επανεμφάνιση αυτής της μυθολογικής δομής στον Εμπεδοκλή δεν είναι απλώς ότι μας δίνει ένα ακόμη παράδειγμα του φαινομένου, αλλά εδώ φαίνεται πως έχουμε τη δομή του διπλού γάμου ριζωμένη μέσα στην πρώτη γνωστή διατύπωση της παραδοσιακής θεωρίας των τεσσάρων στοιχείων στην απαρχή μιας ιδέας η οποία επρόκειτο ν’ αποδειχτεί ασυνήθιστα γόνιμη και ανθεκτική στην μετέπειτα ιστορία του δυτικού πολιτισμού.

Έχοντας επισημάνει αυτές τις αναλογίες και τις ευρύτερες συνέπειές τους, είναι εξίσου σημαντικό να μην απομακρυνθούμε πολύ από το αφετηριακό μας σημείο. Οι μελετητές που προσφάτως κατέληξαν στο συμπέρασμα πως η Νήστις του Εμπεδοκλή πρέπει να είναι μια συγκεκαλυμμένη αναφορά στην Περσεφόνη έχασαν την πλήρη σημασία αυτού του συμπεράσματος επειδή ταύτισαν εσφαλμένα τον Άδη του Εμπεδοκλή είτε με τη γη είτε με τον αέρα. Στην πραγματικότητα, όπως έχουμε δει, ο σύζυγος της Περσεφόνης – του στοιχείου του νερού – ήταν το στοιχείο της φωτιάς. Το πόσο ταιριαστή είναι αυτή η απόδοση του νερού και της φωτιάς σε ένα ζεύγος του κάτω κόσμου, γίνεται φανερό από τη στιγμή που επιστρέψουμε στο σημείο απ’ όπου ξεκινήσαμε: τα φυσικά φαινόμενα της Σικελίας. Για να παραθέσουμε πάλι την περιεκτική αναφορά του Στράβωνα, την οποία ήδη παρουσιάσαμε λόγω της σχέσης της με τη διδασκαλία του Εμπεδοκλή για τα στοιχεία, «ολόκληρο το νησί είναι κούφιο κάτω από τη γη, γεμάτο με ποτάμια και φωτιά». Ομοίως, ο βασισμένος στη Σικελία μύθος στο τέλος του πλατωνικού Φαίδωνος επανειλημμένα τονίζει ότι ο κάτω κόσμος αποτελείται από τεράστιους ποταμούς νερού και φωτιάς: οι αντιστοιχίες ανάμεσα σε αυτούς τους υδάτινους υπόγειους ποταμούς στο μύθο του Φαίδωνος και στη σικελική μυθολογία της Περσεφόνης επισημάνθηκαν κι αυτές ήδη. Εν ολίγοις, σε αυτά τα ρεύματα νερού και φωτιάς έχουμε όλα τα βασικά υλικά για μια μεγαλοπρεπή αλληγορία: οι τεράστιες μάζες φωτιάς και νερού κάτω από τη γη να εξηγηθούν ως ο γάμος των δυο μεγάλων θεοτήτων του κάτω κόσμου. Και σε αυτό το πλαίσιο αξίζει να θυμηθούμε δύο σημεία. Πρώτον, στο κοσμολογικό του σχήμα ο Εμπεδοκλής παρουσίαζε τα υπόγεια ύδατα σαν να βρίσκονται πάνω από την υπόγεια φωτιά: λεπτομέρεια που η χρήση της τον βοήθησε να εξηγήσει το φαινόμενο της εξάτμισης και της υγροποίησης στη θάλασσα ή στους τόπους των θερμών πηγών. Δεύτερον, ένα άλλο κυκλικό φαινόμενο στη Σικελία συμπίπτει αρκετά καλά από εποχιακή άποψη με τις παραδοσιακές περιόδους παραμονής της Περσεφόνης στη γη, της αρπαγής της και αναμενόμενης επανόδου της. Είναι τα ρεύματα, που κυμαίνονται δραματικά από ορμητικούς χειμάρρους σε αποξηραμένα κανάλια, στα οποία πιθανότατα αναφέρεται η περιγραφή των παλιρροϊκών υπογείων υδάτων που καταλαμβάνει την κεντρική σκηνή στον πλατωνικό μύθο του Φαίδωνος – με τους σταθερούς της υπαινιγμούς στα Μυστήρια της Περσεφόνης.

Υπάρχει ένα τελευταίο σημείο που απαιτεί την προσοχή μας. Όσο εύκολο κι αν είναι να δικαιολογήσουμε από γεωγραφική σκοπιά την ταύτιση των στοιχείων με θεούς που έκανε ο Εμπεδοκλής, πρέπει επίσης να δώσουμε την αρμόζουσα προσοχή σε μια άλλη πλευρά του ζητήματος που είναι ακόμη πιο κρίσιμη. Πρόκειται, όπως επανειλημμένα έχουμε δει, για τη συνεχή αλληλεπίδραση ανάμεσα στη σικελική γεωγραφία και τη μυθολογία, και ιδιαίτερα ανάμεσα στη γεωγραφία του νησιού και τα Μυστήριά του. Ο ιερός γάμος του Δία και της Ήρας ήταν ένα οικείο θέμα σε όλο τον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Όμως στην περίπτωση της ένωσης του Άδη με την Περσεφόνη υπεισέρχονται κάποιοι πιο ειδικοί παράγοντες. Η Σικελία, όπως μας λέει ο Πίνδαρος, δόθηκε από τον Δία στην Περσεφόνη, ως γαμήλιο δώρο της. Το νησί ήταν στην πραγματικότητα ξακουστό για τις γιορτές του τις αφιερωμένες στους γάμους της με τον Άδη. Και φαίνεται πως ήταν ο Ακράγας, η γενέθλια πόλη του Εμπεδοκλή, εκείνη που είχε την κυριότερη θέση ανάμεσα στις πόλεις της Ιταλίας στον εορτασμό αυτών των μυθικών γάμων. Με άλλα λόγια, η ένωση του νερού με τη φωτιά στη Σικελία δεν ήταν μόνο γεωλογικά εμφανής: ερμηνευμένη ως ένωση της Περσεφόνης με τον Άδη ήταν και μυθολογικά προφανής.

Μέχρι εδώ μπορούμε να φτάσουμε με το εύρος και τη φύση των πληροφοριών που έχουμε στη διάθεσή μας. Ακόμα κι έτσι, είναι για μας αρκετό ώστε να συνειδητοποιήσουμε ακόμα μια φορά το βαθμό στον οποίο αντανακλούσε τη μυθολογία και τα Μυστήρια της γενέθλιας νήσου του Εμπεδοκλή.

PETER KINGSLEY

ΑΡΧΑΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΜΑΓΕΙΑ

Ο Εμπεδοκλής και η Πυθαγόρεια Παράδοση

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΦΩΤΗΣ ΤΕΡΖΑΚΗΣ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΡΧΕΤΥΠΟ 2001

Extraordinary Tales - Edgar Alan Poe

In Memoriam