It was a quiet way (573b) / Ήταν ένας ήσυχος δρόμος - Emily Dickinson

It was a quiet way —
He asked if I was his —
I made no answer of the Tongue
But answer of the Eyes —
And then He bore me on
Before this mortal noise
With swiftness, as of Chariots
And distance, as of Wheels.
This World did drop away
As Acres from the feet
Of one that leaneth from Balloon
Upon an Ether street.
The Gulf behind was not,
The Continents were new —
Eternity it was before
Eternity was due.
No Seasons were to us —
It was not Night nor Morn —
But Sunrise stopped upon the place
And fastened it in Dawn.

***

Ήταν ένας ήσυχος δρόμος -
Ρώτησα αν ήμουν γι' αυτόν -
Δεν έβγαλα μιλιά απ' το Στόμα
Μόνο έγνεψα ναι με τα Μάτια -
Κι Αυτός τότε μ' έβαλε επάνω
Στον ήχο αυτόν του θανάτου
Με γρηγοράδα, σαν των Αρμάτων
Κι απόσταση σαν των Τροχών -
Ο Κόσμος αυτός όλο έφευγε
Σαν Χωράφια κάτω απ' τα πόδια
Όταν σκύβεις από 'να Αερόστατο
Πάνω σ' ένα δρόμο του Αιθέρα.
Πίσω μας ο Κόλπος δεν ήταν,
Οι Ήπειροι ήσαν καινούργιες -
Η Αιωνιότητα ήταν μπροστά
Η Αιωνιότητα αναμενόταν -
Ούτε Εποχές ήσαν για μας -
Νύχτα δεν ήταν ούτε Πρωί -
Η Ανατολή μόνο στάθηκε πάνω απ' τον τόπο
Και τον καθήλωσε σε Χαραυγή -

EMILY DICKINSON
Η ΠΟΙΗΤΡΙΑ ΤΩΝ ΕΠΟΜΕΝΩΝ ΕΠΟΧΩΝ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΠΟΙΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑ ΚΩΣΤΑΣ ΙΩΑΝΝΟΥ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΩΠΙΑ

Σεληνιακός Εφιάλτης [Somnium – Το διήγημα επισ. φαντασίας του Johannes Kepler] – Arthur Koestler

Όταν τον Δεκέμβριο του 1629, στήθηκε το νέο πιεστήριο μέσα στο ίδιο το σπίτι του Κέπλερ, στρώθηκε (μαζί με τον βοηθό του, τον Μπαρτς, τον οποίο είχε παντρέψει εκβιαστικά με την κόρη του την Σουζάνα) σε μια αποδοτική επιχείρηση, την έκδοση εφημερίδων(1) για τα έτη 1629-36. Από τότε που είχαν βγει οι Ροδόλφειοι Πίνακες, οι αστρολόγοι όλης της Ευρώπης συναγωνίζονταν στην δημοσίευση εφημερίδων και ο Κέπλερ ανυπομονούσε, όπως έλεγε, «να τρέξει κι αυτός στην κούρσα», στην πίστα των αγώνων δηλαδή που είχε κατασκευάσει ο ίδιος. Στο μεταξύ όμως είχε αρχίσει να τυπώνει ένα παλιό και αγαπητό πνευματικό τέκνο του, το Somnium – το όνειρο ενός ταξιδιού στο φεγγάρι. Το είχε γράψει πριν από είκοσι χρόνια κι από καιρό σε καιρό του πρόσθετε και μερικές σημειώσεις που έφτασαν τελικά να ξεπεράσουν σε όγκο το αρχικό κείμενο.

Το Somnium έμεινε ατελείωτο. Ο Κέπλερ πέθανε πριν τελειώσει το τύπωμα και δεν δημοσιεύτηκε παρά μετά τον θάνατό του, το 1634. Είναι το πρώτο έργο επιστημονικής φαντασίας με την σύγχρονη έννοια, διαφορετικό από το παραδοσιακό είδος της φανταστικής ουτοπίας που υπήρχε από την εποχή του Λουκιανού μέχρι τον Καμπανέλλα. Η επίδρασή του πάνω στους συγγραφείς που θα έγραφαν κάποτε για διαπλανητικά ταξίδια ήταν σημαντική – από την Ανακάλυψη ενός Νέου Κόσμου του Τζων Ουίλκινς και από τον Χένρυ Μουρ μέχρι τον Σάμουελ Μπατλερ, τον Ιούλιο Βερν και τον Τζ. Ουέλς.

Το Somnium ανοίγει μ’ ένα πρελούδιο γεμάτο από αυτοβιογραφικούς υπαινιγμούς. Το παιδί Δουράκοτους ζούσε με την μητέρα του Φιολχίλντα στην Ισλανδία «που οι αρχαίοι ονόμαζαν Θούλη»(2). Πατέρας του ήταν ένας ψαράς που είχε πεθάνει εκατόν πενήντα χρονών, όταν το αγόρι ήταν μόνο τριών. Η Φιολχίλντα πουλούσε βότανα στους περαστικούς ναυτικούς, ραμμένα μέσα σε μικρά σακούλια από τομάρι κριαριού και κουβέντιαζε με τους δαίμονες. Όταν το παιδί έγινε δεκατεσσάρων χρονών, άνοιξε, περίεργο, ένα απ’ αυτά τα σακούλια και τότε η μάνα του, πάνω στο θυμό της, το πούλησε σ’ ένα καπετάνιο που ταξίδευε σε μακρινά μέρη. Ο καπετάνιος το εγκατέλειψε στο νησί του Χθην όπου τα πέντε επόμενα χρόνια ο Δουράκοτους, μελέτησε την επιστήμη της αστρονομίας κάτω από την διδασκαλία του Τύχο ντε Μπράχε. Όταν γύρισε σπίτι του η μετανοιωμένη μητέρα του επικαλέσθηκε – σαν ένα είδος τρατάρισμα – ένα από τα φιλικά δαιμόνια της Λαβάνια(3) – της σελήνης – που με την συνοδεία τους μπορούσαν και ταξίδευαν εκλεκτοί θνητοί σ’ αυτόν τον πλανήτη.

Αφού έκανε ορισμένα μαγικά, η μητέρα μου κάθησε πλάι μου επιβάλλοντας σιωπή με το απλωμένο χέρι της. Δεν είχαμε προφτάσει να σκεπάσουμε, όπως έπρεπε, τα κεφάλια μας μ’ ένα ύφασμα όταν μια βραχνή, απόκοσμη φωνή, άρχισε να ψιθυρίζει στην Ισλανδική γλώσσα τα ακόλουθα...

Εδώ κλείνει το πρελούδιο. Το ταξίδι, εξηγούσε ο δαίμονας, δεν ήταν δυνατόν να γίνει παρά μόνο στην έκλειψη της σελήνης και γι’ αυτό έπρεπε να συμπληρωθεί μέσα σε τέσσερις ώρες. Τον επιβάτη τον κινούσαν τα πνεύματα, εξαρτιόταν όμως και από τους φυσικούς νόμους. Σ’ αυτό το σημείο, η επιστήμη άρπαζε την σκυτάλη από τα χέρια της φαντασίας:

Το πρώτο σοκ (της επιτάχυνσης), είναι και το χειρότερο, γιατί τινάζεται στον αέρα σαν από μια έκρηξη μπαρούτι... Γι αυτό θα πρέπει να ναρκώνεται από πριν με οποιούχα(4). Τα μέλη του πρέπει να προστατεύονται προσεκτικά για να μην του ξεριζωθούν, γιατί ο κραδασμός μεταδίδεται σ’ όλα τα μέρη του σώματός του. Τότε θα συναντήσει νέες δυσκολίες, τρομακτικό κρύο και δυσκολία στην ανάσα... Όταν συμπληρωθεί το πρώτο μέρος του ταξιδιού γίνεται μετά ευκολότερο, γιατί αναμφίβολα σ’ ένα τόσο μακρινό ταξίδι, το σώμα ξεφεύγει από την μαγνητική δύναμη της γης και μπαίνει στην δύναμη της σελήνης που παίρνει τώρα πια το απάνω χέρι. Σ’ αυτό το σημείο ελευθερώνουμε τον ταξιδιώτη και τον αφήνουμε ν’ αντιδράσει μόνος του: σαν την αράχνη θα τεντώνεται και θα κουβαριάζεται και θα προωθείται με την δική του πια δύναμη. Γιατί καθώς οι μαγνητικές δυνάμεις της γης και της σελήνης θα το έλκουν και οι δύο μαζί, θα το κρατάν μετέωρο και το αποτέλεσμα θα είναι σαν να μην τον τραβούσε καμιά απ’ αυτές. Κι έτσι, στο τέλος, η μάζα του θα στραφεί μονάχη της προς την σελήνη.

Στην Astronomia Nova ο Κέπλερ είχε πλησιάσει τόσο πολύ κοντά στην έννοια της παγκόσμιας έλξης που αναγκάζεται κανείς να υποθέσει ότι κάποιο ψυχολογικό μπλοκάρισμα τον έκανε να την απορρίψει. Στο απόσπασμα που παρέθεσα μόλις τώρα, δεν την παίρνει μονάχα σαν δεδομένη αλλά και διατυπώνει, με μια αληθινά εκπληκτική διορατικότητα, την ύπαρξη μιας «ζώνης μηδέν βαρύτητας» – τον εφιάλτη αυτό της επιστημονικής φαντασίας. Αργότερα στο Somnium θα έκανε κι άλλο ένα βήμα προς την ίδια κατεύθυνση υποθέτοντας εαρινές παλίρροιες στην σελήνη που οφείλονταν στην συνδυασμένη έλξη ήλιου και γης.

Αφού τελειώνει το ταξίδι, ο Κέπλερ προχωρεί στην περιγραφή των συνθηκών της σελήνης. Μια σεληνιακή ημέρα, από την ανατολή μέχρι τη δύση του ήλιου, κρατάει δεκαπέντε περίπου μέρες και τόσο κρατάει και η σεληνιακή νύχτα – γιατί το φεγγάρι κάνει ένα μήνα για να γυρίσει μια φορά γύρω από τον άξονά του και χρειάζεται τον ίδιο ακριβώς χρόνο για να συμπληρώσει και τον κύκλο του γύρω από την γη. Σαν αποτέλεσμα, στρέφει την ίδια πάντα όψη του προς την γη που οι φεγγαρο-υπάρξεις ονομάζουν «βόλβα» τους (από το revolvere που πάει να πει γυρίζω). Αυτό το μέρος του φεγγαριού το ονομάζουν Παραβόλβα ήμιση και το άλλο Προβόλβα ήμισυ. Κοινό χαρακτηριστικό και των δύο τους είναι η διάρκεια του έτους τους που αποτελείται από δώδεκα μέρες και δώδεκα νύχτες, και οι τρομακτικές διαφορές που προκύπτουν στην θερμοκρασία τους – τσουρουφλιστές μέρες, ξυλιασμένες νύχτες. Κοινές έχουν ακόμα τις παράξενες κινήσεις του έναστρου ουρανού τους – στον οποίο οι πλανήτες τρέχουν ακατάπαυστα πίσω μπρος λόγώ των περιφορών της σελήνης γύρω από το βόλβα. Αυτή η στην κυριολεξία και των δύο εννοιών της «σεληνιασμένη» αστρονομία που αναπτύσσει με την γνωστή ακριβολογία του ο Κέπλερ, είναι μια σκέτη απόλαυση. Κανείς πριν απ’ αυτόν (κι απ’ όσο γνωρίζω κανείς και μετά απ’ αυτόν) δεν επιχείρησε κάτι παρόμοιο. Όταν όμως έρχεται σ’ αυτό καθαυτό το φεγγάρι τα πράγματα γίνονται πολύ ζοφερά.

Χειρότερα την έχουν οι Προβόλβοι. Οι μακριές νύχτες τους δεν γίνονται ανεκτές, όπως στα άλλα ημισφαίρια, από την παρουσία του τεράστιου βόλβα, γιατί όπως είναι πολύ φυσικό, οι Προβόλβα δεν βλέπουν τη γη. Οι νύχτες τους είναι «γεμάτες πάγο και χιόνι, μέσα σε λυσσασμένους, παγωμένους ανέμους». Οι μέρες που τις ακολουθούν δεν είναι καλύτερες: για δεκαπέντε μέρες ο ήλιος δεν εγκαταλείπει καθόλου τον ουρανό, ζεσταίνοντας τον αέρα σε μια θερμοκρασία «δεκαπέντε φορές πιο ζεστή από της Αφρικής μας».

Οι Παραβόλβα την έχουν κάπως καλύτερα γιατί το τεράστιο βόλβα απαλαίνει τις νύχτες τους αντανακλώντας κάποιο φως και κάποια ζέστη του ήλιου. Η επιφάνεια του βόλβα είναι δεκαπέντε φορές μεγαλύτερη του φεγγαριού και μένει πάντα στην ίδια θέση στον ουρανό «σαν νατανε καρφωμένο», μεγαλώνει όμως και μικραίνει από πανβόλβα σε νέο βόλβα όπως και η σελήνη μας. Όταν έχει πανβόλβα η Αφρική φαίνεται σαν ένας ανθρώπινος μπούστος μέχρι τους ώμους. Η Ευρώπη, ένα κορίτσι με μακρύ φόρεμα, σκύβει να τον φιλήσει ενώ με το τεντωμένο προς τα πίσω μαρκύ χέρι της καλεί κοντά του ένα γάτο έτοιμο να πηδήξει(5).

Τα βουνά της Λαβάνια είναι πολύ πιο ψηλά από της γης. Το ίδιο και τα φυτά και τα πλάσματα που την κατοικούν. «Η ανάπτυξη γίνεται γρηγορότερα. Όλα είναι βραχύβια γιατί το κορμί αναπτύσσεται σ’ ένα τεράστιο όγκο... Ανάπτυξη και φθορά συντελούνται μέσα σε μια μόνο μέρα». Τα όντα μοιάζουν περισσότερο με γιγαντιαία φίδια. «Οι Προβόλβα δεν έχουν μόνιμες και ασφαλείς κατοικίες. Διασχίζουν μέσα σε μια μόνο μέρα ολόκληρο τον κόσμο τους, σε ορδές, ακολουθώντας τα νερά που τραβιούνται είτε με τα πόδια τους, που είναι ψηλότερα απ’ αυτά που έχουν οι γκαμήλες μας, είτε με φτερά, είτε με πλοία». Μερικοί είναι δύτες κι αναπνέουν πολύ αργά για να μπορούν να προστατεύονται από τον καφτερό ήλιο στον πάτο, στα βαθειά νερά. «Όσοι μένουν στην επιφάνεια ψήνονται από τον μεσημεριανό ήλιο και χρησιμεύουν σαν τροφή των νομαδικών ορδών που πλησιάζουν... Άλλοι, που δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς ν’ αναπνέουν, αποσύρονται σε σπηλιές στις οποίες το νερό φθάνει μέσα από μακρυά κανάλια, για να κρυώσει σιγά σιγά στον μακρύ δρόμο του και να μπορούν να το πιουν. Όταν όμως πλησιάζει η νύχτα βγαίνουν να κυνηγήσουν». Το δέρμα τους είναι γεμάτο πόρους και σαν σφουγγάρι. Όταν όμως ένα πλάσμα παγιδευτεί χωρίς να το καταλάβει στην ζέστη της ημέρας, το δέρμα του τσουρουφλίζεται και σκληραίνει και το βράδυ πέφτει. Κι όμως, είναι περίεργο, αλλά αγαπάνε να λιάζονται στον ήλιο του μεσημεριού – κοντά στις ρωγμές τους όμως για να μπορούν να κάνουν μια γρήγορη και ασφαλή υποχώρηση.

Σ’ ένα σύντομο συμπλήρωμα επιτρέπει στους Παραβόλβα να έχουν πόλεις ασφαλισμένες μέσα σε κυκλικά τείχη – τους κρατήρες της σελήνης. Αυτές οι πόλεις όμως δεν τον ενδιαφέρουν παρά μόνο από την καθαρά μηχανική πλευρά της κατασκευής τους. Το βιβλίο τελειώνει με μια μπόρα που ξυπνάει τον Δουράκοτους από τον εφιάλτη του των προϊστορικών γιγαντιαίων ερπετών για τα οποία ο Κέπλερ δεν είχε, φυσικά καμιά ιδέα. Δεν είναι αξιοπερίεργο που εμπνεύσθηκε ο Χένρυ Μουρ από το Somnium κι έγραψε ένα ποίημα με τίτλο Insomnium Philosophicum. Την διασκεδαστικότερη όμως παράφραση του Κέπλερ την έκανε ο Σάμουελ Μπάτλερ στο «Ο Ελέφας στο Φεγγάρι».

Είπε – Οι Κάτοικοι της Σελήνης

Που σαν καφτός λάμπει το Μεσημέρι ο Ήλιος

Ζούνε αλήθεια σ’ υπόγεια Κελάρια

Οχτώ μίλια βαθειά κι ογδόντα γύρω

(Π’ αμέσως ταμπουρώνονται

Απ’ Ήλιο και Εχθρούς)

Γιατί είναι Λαός πιο ευγενικός

Από κειούς τους άξεστους τους χωρικούς που βρέθηκαν

Στην Άνω Μερά να ζούνε

Που λέγονται Προβόλβα και που

Ανοιχτό έχουν μαζί τους Πόλεμο

Παρ’ όλο που το Somnium είχε γραφτεί στο μεγαλύτερο μέρος του από παλιά, καταλαβαίνει κανείς πολύ άνετα για ποιο λόγο ήταν το τελευταίο βιβλίο που δούλεψε και που ήθελε να δει τυπωμένο. Όλοι οι δράκοι που είχαν κυκλώσει τη ζωή του – από την μάγισσα Φιολχίλντα και τον χαμένο τον άντρα της μέχρι τα ταλαίπωρα ερπετά πλάσματα που πετούσαν ασταμάτητα αποβάλλοντας τ’ αρρωστημένο πετσί τους, τόσο πρόθυμα όμως πάντοτε να ζεσταθούν κάτω από έναν απάνθρωπο ήλιο, βρίσκονται όλα εκεί, στημένα μέσα σ’ ένα κοσμικό σκηνικό επιστημονικής ακρίβειας και σπάνιας αυθεντικής ομορφιάς. Όλα τα έργα του Κέπλερ και όλες οι ανακαλύψεις του ήταν πράξεις κάθαρσης. Τι πιο φυσικό από το να κλείσει το τελευταίο του μέσα σ’ ένα όργιο φαντασίας;

_____________

1. Οι «Εφημερίδες» δίνουν λεπτομερείς πληροφορίες γύρω από τις κινήσεις ενός πλανήτη σ’ ένα δεδομένο χρόνο, ενώ οι «πίνακες» δίνουν μονάχα το γενικό σχεδιάγραμμα πάνω στο οποίο βασίζονται οι υπολογισμοί.

2. Ο Κέπλερ διάλεξε το όνομα Δουρόκοτους γιατί ακουγόταν Σκωτσέζικο «και η Σκωτία βρίσκεται στον Ισλανδικό ωκεανό», «Φιόλξ» ήταν το όνομα της Ισλανδίας που είχε βρει σ’ έναν παλιό χάρτη.

3. Από το Lavanah το Εβραϊκό όνομα της Σελήνης (Lavan = λευκό).

4. Προτάθηκε πρόσφατα πως οι ταξιδιώτες του διαστήματος θα πρέπει ν’ αναισθητοποιούνται στην διάρκεια της αρχικής επιτάχυνσης.

5. Το πίσω μέρος του κεφαλιού ήταν το Σουδάν, το πηγούνι του η Αλγερία. Το κεφάλι του κοριτσιού ήταν η Ισπανία, το ανοιχτό στόμα του στην Μαλάγκα, το πηγούνι του στην Μούρτσια. Το ένα χέρι του ήταν η Ιταλία, το άλλο η Αγγλία κι αυτό καλούσε την Σκανδιναβική γάτα.

Arthur Koestler

Οι Υπνοβάτες

Μετάφραση Ιωάννα Χατζηνικολή

Εκδόσεις Ι. Χατζηνικολή (Δεύτερη Έκδοση 1979)

1)ΦΡΙΞΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗ 2)ΑΡΓΟΝΑΥΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ – ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΗΡΡΗΣ

1)ΦΡΙΞΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗ

Το όνομά του σημαίνει “εκείνος που φρίσσει”. Έλλη σημαίνει “η σπινθηροβολούσα”. Ο Φρίξος εβοηθήθη από την μητέρα του Νεφέλην. Κι εδώ η Νεφέλη είναι η επιθυμία του, το συναίσθημά του, το θυμικόν του. Εκαβαλλίκεψε τον κριόν, τον εαυτόν του, την κατωτέραν τετρακτύν, που είχε χρυσόμαλλον δέρμα, δηλαδή ήταν λαμπερή. Ο Φρίξος ήταν μύστης βαθύς. Επέταξε στο διάστημα, δηλαδή εμπήκε σε νέαν κατάστασιν. Μαζί του ήταν και η λαμπερή, η Έλλη. Μα αυτή εχάθηκε. Επνίγηκε. Έφυγε απ’ επάνω του. Η κατωτέρα του, η χοϊκή συνείδησις εχάθηκε. Κι έμεινε μόνο με την ανωτέρα συνείδησιν. Είχε δηλαδή φτάσει στη θέωσι.

Έφτασε στην Αίαν (Α-ΖΑ). Αυτή η λέξις, φανερώνει με τις δύο της συλλαβές, το ύψιστον σημείον της θέωσεως. Α = θεός, ΖΑ = γήινος. Εθυσίασε τον κριόν, τον εαυτόν του. Το λαμπερό δέρμα το εχάρισε στον βασιλιά Αιήτη (Α-ΖΑ-ΤΑ). Για τον ίδιον η κατωτέρα τετρακτύς ήταν τελείως άχρηστη.

Ο Φρίξος έζησεν ανάμεσα στους αθανάτους.

Ήταν γιος του Αθάμα (ΑΤ-ΑΜΟΝ). Πόσο μοιάζει αυτή λέξις με την λέξιν ΑΔΑΜ που ήταν ΜΙ-ΝΥ-Α ή Μίνως. Δηλαδή είχε τον τίτλο των βασιλιάδων της Κρήτης. Αυτό μας λέγει ότι ήταν μύστης, όπως φαίνεται ότι ήσαν τότε όλοι οι βασιλιάδες. Ας μη λησμονούμεν ότι οι διάδοχοι του Αιγυπτιακού βασιλείου έπρεπε να περάσουν την Σχολήν των Πυραμίδων για ν’ αποκτήσουν τον βασιλικόν τίτλον.

2)ΑΡΓΟΝΑΥΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ

Η ιστορία είναι πολύ περιπεπλεγμένη, κυρίως από τους νεωτέρους, που επαναλαμβάνοντάς την, της επρόσθεσαν, της αφαίρεσαν και την ετροποποίησαν. Αρχηγός ήταν ο Ιάσων (ΖΑ-ΣΑ) ανεψιός του Πελία (ΠΕΛ-Α-ΖΑ ή Πελασγού).

Η εκστρατεία είναι γεγονός. Είμαι βέβαιος γι’ αυτό. Ο Ζάσα εμάζεψε τους φίλους του με τους οποίους είχε μαθητεύσει στη σχολή του σοφού Χείρωνα. Ήσαν όλοι του μύσται γιατί σοφία της εποχής εκείνης ήταν ο Αποκρυφισμός, η γνωριμία με τους αγνώστους στο πολύ κοινό (και έως σήμερα ακόμη) νόμους της Φύσεως.

Αυτοί εφεύραν και τα ιστία. Η Αθηνά-σοφία του οδήγησε σ’ αυτή τη σπουδαία για την εποχήν εκείνη, εφεύρεσι, ψιθυρίζοντας στον νουν τους το κάθε τι.

Σκοπός του ταξειδιού τους ήταν η περιπλάνησις σε μακρινές χώρες και η ανακάλυψις καλών, για την εποχήν, τοπων προς αποικισμόν. Στις ώρες της ΣΙΩΠΗΣ, είχαν δη την χώραν Αίαν, χώρα θαυμαστή για τον πλούτο και τη σοφία του βασιλιά της Αιήτη (Α-ΖΙΑ-ΤΑ). Κι είχαν ιδή την προνοητική νομοθεσίαν του και την ευτυχισμένην ζωή των κατοίκων του βασιλείου του. Είχαν όμως ως σκοπόν τους και κάτι άλλο. Κι ετράβηξαν σ’ αυτήν.

Στην Σαμοθράκην τους υποδέχθησαν οι Κάβειροι, για τους οποίους ομιλήσαμε πιο πριν, και οι οποίοι ήσαν τέλειοι μύσται. Οι Κάβειροι τους εφιλοξένησαν και τους εδώρισαν ασκιά με κρασί και νερό. Το κρασί ήταν τότε καθαρός χυμός σταφυλιού και εχρησιμοποιείτο για τόνωσι του οργανισμού. Τους εφοδίασαν ακόμη και με πολλά παξιμάδια και σταφίδες. Και έτσι εφοδιασμένοι οι Αργοναύτες επροχώρησαν στον Ελλήσποντο. Σ’ ένα μέρος, τότε η θάλασσα ήταν πολύ στενή. Οι Αργοναύτες με τη μυστική τους δύναμι, με ηχητικούς κραδασμούς, όπως ο Ιησούς του Ναυή, όπως ο Αμφίων και ο Ζήθος, εκρημνισαν τους βράχους του στενού εκείνου κι η θάλασσα διευρύνθη. Το στενό αυτό ήταν οι Συμπληγάδες Πέτρες.

Από λιμανάκι σε λιμανάκι, ύστερα από μηνών ταξείδι, έφθασαν στον Αίαν (Α-ΖΑ).

Αντιγράφω από την Μυθολογίαν. «Ο Ιάσων σπεύδει να ζητήση από τον Αιήτην τον θησαυρόν δια τον οποίον είχεν εκστρατεύσει. Ο βασιλεύς υπόσχεται να παραιτηθή του πολυτίμου δέρατος, εάν ο Θεσσαλός ήρως εξέλθη νικητής της προτεινομένης δοκιμασίας. Ο Ιάσων οφείλει να ζεύξη εις τι άρμα δύο ταύρους, δώρον του Ηφαίστου, ταύρους χαλκόποδας και πυρόνοους. Οφείλει να αροτριάση δι’ αυτών αγρόν τινα αφιερωμένον εις τον Άρην και να τον σπείρη με τους οδόντας του δράκοντος Κάδμου».

Εξήγησις: Κάδμος ίσον ΚΑΤ-ΑΜΟΝ. Το Κ εμπήκε για ευφωνίαν. Αλλά ΑΤ σημαίνει Θεόν που κατέρχεται προς την Γην. ΑΤ-ΑΜΟΝ (ή ΑΔΑΜ) σημαίνει θεόν πεσμένον αλλά που δεν παύει να είναι θεός, είναι δηλαδή άνθρωπος. Συνεπώς τα δόντια του Κάδμου είναι τα δόντια ενός πεσμένου θεού, και σημαίνουν κακές σκέψεις, τις σκέψεις του χοϊκού ανθρώπου, του κακού. Τα δύο πυρίπνοα βώδια που έπρεπε να ζεύξη είναι τα δύό ζωτικά ρευστά του ανθρωπίνου σώματος.

Να καλλιεργήση τον αγρόν του Άρεως: Σημαίνει να αναγάγη τα δύο ρευστά στον εγκέφαλον, ενώ την ίδια στιγμή οφείλει να καλλιεργήση μέσα του και να βελτιώση τις κακές σκέψεις. Δηλαδή να μπορή να αυτοκαθαρισθή, να γνωρίση Εαυτόν, για να λυτρωθή. Αν μπορέση ο ΖΑ-ΣΑ να τις νικήση τις κακές αυτές σκέψεις (που θα εξέπεμπε ο Α-ΖΑ-ΤΑ) μόνος του, τότε θα ήταν πραγματικά άξιος για τη γνώση ενός ανωτέρου μυστικού νόμου, θα ήταν δηλαδή άξιος για ανώτερα επιτεύγματα.

Η Μήδεια (ΜΑ-ΤΙ-ΓΙΑ δηλαδή η γυναίκα η θεϊκή) που ήταν γνώστης, μύστης, αγάπησε τον ΖΑ-ΣΑ, τον οποίον έβλεπεν από μικρή, στις ώρες του Διαλογισμού της και – γυναίκα ίσως ήταν ξενομανής – επρόδωσε τον πατέρα της. Εθέλχθηκε από την ωραιότητα της σωματικής μορφής. Έτσι εβοήθησε τον ΖΑ-ΣΑ να κατορθώση ό,τι δεν μπορούσε μόνος του.

Με τη δύναμί της τον εβοήθησε να καστρέψη τις κακές σκέψεις που εδημιούργησε στον νουν του ο πατέρας της: φιλοδοξίες, ματαιοδοξίες, σαρκικές επιθυμίες άγριες, ικανοποιήσεις αισθήσεων, εγωισμόν.

Ο Α-ΖΑ-ΤΑ (Αιήτης) έβλεπε τι εγινόταν. Είχεν ανεπτυγμένο το τρίτο μάτι. Έβλεπε το ρεύμα της δυνάμεως που έφτανε στον ΖΑ-ΣΑ. Παρηκολούθησε το ρεύμα και είδε ότι ερχόταν από την κόρη του.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον αρνήθηκε στον ΖΑ-ΣΑ το ανώτερο μυστικό. Τον εύρισκε προσωπικά ανάξιον γι’ αυτό. Και κανείς νουνεχής άνθρωπος δεν δίδει ποτέ λεπίδα ξυρίσματος στα χέρια βρέφους.

Η ΜΑ-ΤΙ-ΓΙΑ όμως, γυναίκα ήταν, του φανέρωσε το μυστικό, «το χρυσόμαλο δέρας», κι έφυγε μαζί του.

Στο ταξίδι τους – ακολούθησαν το δρόμο του πηγαιμού – του ανέπτυξε το κάθε τι: Ο πατέρας της ήταν μύστης, κι οι νόμοι του σοφοί για το κράτος του, αλλ’ αυτοί οι νόμοι έδιδαν πάρα πολλήν ευτυχία στο λαό, και τον έκαναν άβουλο. Κι η ευτυχία κατά την ΜΑ-ΤΙ-ΓΙΑ, βρίσκεται στον αγώνα για την απόκτησιν των αγαθών, των οποιονδήποτε αγαθών, και όχι στην απόλαυσιν αγαθών ετοιμασμένων από άλλους.

Ο πατέρας της άλλο δεν είχε στον νου του παρά να της δώση τις γνώσεις και να της διδάξη την τέχνη για τελειοποίησι, παραγνωρίζοντας την γυναικεία της φύσι. Η ΜΑ-ΤΙ-ΓΙΑ προτιμούσε τον δρόμον της πάλης μέσα στη ζωή, για τη ζωή.

Κατά τις σημερινές μας αντιλήψεις η ΜΑ-ΤΙ-ΓΙΑ βρισκόταν στον ορθό δρόμο, κι ας έπεφτε. Η πτώσις θα ήταν γι’ αυτήν μάθημα σκληρόν, αλλά συνειδητό, όπως κι η πτώσις του Ασώτου της παραβολής.

Τα παρακάτω του μύθου έχουν περιπλακή από τους νεωτέρους.

Η ΜΑ-ΤΙ-ΓΙΑ σιγά-σιγά έπεφτε στη μαγεία για να ικανοποιήση τις σωματικές και ψυχικές της ορέξεις που εξύπνησαν σαν δράκοντες, σαν κάπροι, σαν λιοντάρια. Έγινε γυναίκα όπως όλες, αλλά επίφοβη σε όλους.

Ο ΖΑ-ΣΑ την άφησε. Του ήταν δύσκολο να συζήση μαζί της. Αυτή θανάτωσε με τις μαγικές της δυνάμεις και τον Πελίαν, και την Γλαύκην, που θα γινόταν μνηστή του ΖΑ-ΣΑ. Αυτός είναι ο θανατηφόρος πέπλος που αναφέρει ο μύθος, για τον οποίον όμως δεν επιτρέπεται να μιλήσω.

Ο ΖΑ-ΣΑ είδε τότε πόσον τρομερά εγωιστική γυναίκα ήταν. Μετά, αποδιωγμένη από όλους, εγύρισε ξανά στην Ασία.

Το χρυσόμαλλον δέρμα ήταν ο τρόπος της εκσωματώσεως (δέρμα ίσον χοϊκόν σώμα), που εγνώριζεν ο σοφός Α-ΖΑ-ΤΑ. Στην Ελλάδα δεν ήξεραν αυτόν τον τρόπον. Κι αν ήξεραν δεν τον εδίδασκαν. Γι’ αυτό και στην Ελλάδα δεν υπήρξαν και μαύροι μάγοι, δηλαδή άνθρωποι με τεράστιες δυνάμεις, που να τις χρησιμοποιούν για προσωπικές τους ικανοποιήσεις. Το Θείον είχε ως πρόγραμμά του την ανάπτυξιν του χοϊκού εγκεφάλου στην Ελλάδα αναφορικά με την σκέψιν και το κάλλος. Γι’ αυτό και υπήρχαν τόσες Αποκρυφιστικές Σχολές, τόσοι Μίνωες και τόσοι ναοί. Χωρίς αυτές τις Σχολές δεν θα έφθανε ποτέ η σκέψι στην Ελλάδα στο ύψιστο σημείον όπου την έφθασαν ένας Πλάτων και όπου ποτέ κανένας άλλος δεν έφθασεν, εκτός από τον Ιωάννη τον Θεολόγο.

ΛΕΩΝΙΔΟΥ ΚΗΡΡΗ

ΑΠΟΚΡΥΦΟΙ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΠΟΛΥΓΡΑΦΗΜΕΝΑΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΙΚ. ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ

ΕΚΔΟΣΙΣ 1966

Η ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ – ΣΟΦΙΑ Ζ. ΑΝΤΖΑΚΑ

Ένα άλλο φαινόμενο που παρατηρείται ευρύτατα σήμερα είναι η ελαττωματική ή ανεπαρκής σεξουαλική λειτουργία νεαρών ατόμων, δηλαδή ατόμων τα οποία, φυσιολογικά, θάπρεπε να βρίσκονται στην καλύτερη σεξουαλική τους περίοδο.

Αν προσέξει κανείς, θα δει ότι η ανεπάρκεια δεν οφείλεται σε ανεπάρκεια ορμονών, αλλά σε κάποια ελαττωματικότητα της λειτουργίας του πέους. Μ’ άλλα λόγια, στους περισσότερους νέους σήμερα παρατηρείται ή καθολική ή μερική ανικανότητα, μια αδυναμία να «ικανοποιήσουν» το θήλυ με τη σεξουαλική πράξη.

Το φαινόμενο έχει τέτοια έκταση ώστε να εμβάλει σε σκέψεις. Έχει γίνει πια ένα καθεστώς, κάτι το φυσιολογικό, ενώ όσοι λίγοι λειτουργούν σωστά, έχουν καταντήσει μια σπανιότητα. Αυτό έχει δύο απολήξεις:

(1) Ο νέος απογοητευμένος από την ελαττωματική επίδοσή του στο σεξ με τις κοπέλες, καταλήγει στο συμπέρασμα: «Αφού δεν είμαι φτιαγμένος για ετεροφυλόφιλο έρωτα, τότε ας στραφώ στον ομοφυλόφιλο έρωτα».

(2) Οι κοπέλες, δυσαρεστημένες από την μη ικανοποιητική σεξουαλική επαφή τους με τους νέους, στρέφονται σε λεσβιακές σχέσεις.

Μια άλλη παρατήρηση έχει να κάνει με μια περίεργη αντιστροφή. Δηλαδή, ενώ οι νέοι υπολειτουργούν σεξουαλικά, οι νέες λειτουργούν όχι απλώς θαυμάσια, αλλά δυναμικά και απαιτητικά. Μόνο που δεν βρίσκουν «ικανοποίηση» από τους νέους.

Αλλά το κοινό σημείο και στις δύο περιπτώσεις είναι μια τυφλή, ανεξέλεγκτη, ανεξέταστη απαίτηση για σεξουαλική ηδονή, με κάθε τρόπο. Σαν να χάνεται το σύμπαν χωρίς αυτήν. Δεν έχει σημασία αν αυτή η απαίτηση ικανοποιείται με παρά φύσιν τρόπους, αρκεί να ικανοποιείται. Όσο για τη δικαιολόγηση της εκτροπής, υπάρχει έτοιμη η θεωρία της ισοπέδωσης των φύλων, που διατυπώνεται περίπου έτσι:

«Τι άντρας, τι γυναίκα! Αυτές οι διακρίσεις, οφείλονται σε σκουριασμένα ταμπού και προκαταλήψεις. Η μόνη πραγματικότητα είναι η ορμή για ηδονή που δικαιώνει κάθε μέσο για την ικανοποίησή της. Το μέσο δεν έχει σημασία, είτε άντρας είτε γυναίκα, αφού η ηδονή βρίσκει τελικά ικανοποίηση».

Ελπίζουμε να είναι φανερό το ποιος σκέπτεται μ’ αυτό τον τρόπο. Όχι βέβαια, απλώς το ειδέναι, αλλά η Πλάνη, που έχει στην κυριαρχία της το ειδέναι.

Μήπως θάξιζε τον κόπο να βλέπαμε πως θα αντιμετώπιζε το ίδιο πρόβλημα το συν-ειδέναι; Ας δούμε λοιπόν, σε τι συμπεράσματα θα κατέληγε.

Πρώτα απ’ όλα θα έμπαινε σε υποψία από την καθολικότητα του φαινομένου. Και μόνο αυτό θα έστρεφε την προσοχή του σε καθολικούς καθοριστικούς παράγοντες. Μ’ άλλα λόγια θα ρωτούσε:

«Ποιος γενικός νόμος, ποια γενική Πνοή, περνά μέσα από την πλειονότητα των νέων ανδρών προκαλώντας το ίδιο φαινόμενο; Και τι θέλει να πετύχει με την υπολειτουργία των γεννητικών οργάνων;»

Αν απέκλειε, βέβαια, την εκδοχή ότι αυτός ο «νόμος» επιδιώκει να τους στρέψει στην ομοφυλοφιλία, τότε ίσως να κατέληγε στο παρακάτω συμπέρασμα:

«Είναι φανερό ότι όπως, σε παρωχημένους χρόνους, καταργήθηκε η λειτουργικότητα της σκωληκοειδούς αποφύσεως ή η υπερβολική τριχοφυΐα που εκάλυπτε ολόκληρο το σώμα κάποτε, έτσι και τώρα πάει να καταργηθεί, αν και όχι σε όλους η ικανότητα για τη σεξουαλική πράξη. Λες και αυτός ο «νόμος» προσπαθεί να αποσπάσει τους νέους από την τυφλή εστίαση στην ηδονή, από τη δέσμευσή τους σε σωματικούς δεσμούς».

Αλλά αν θέλει να τους αποσπάσει από το σώμα, που είναι θάνατος, που θέλει να στρέψει την προσοχή τους; Μήπως θα περίμενε από τους νέους να σκεφθούν κάπως έτσι:

«Αφού η φύση μ’ έφτιαξε έτσι ώστε να υπολειτουργώ, παρ’ όλη την πλησμονή των ορμονών, τι να θέλει άραγε από μένα; Που, σε τι, θέλει να χρησιμοποιήσω το σπέρμα μου;»

Αυτή την κατεύθυνση θάπρεπε να πάρει η σκέψη, αντί να στραφεί στην ομοφυλοφιλία.

Ο σωστός συλλογισμός που μόλις περιγράψαμε περιέχει ένα στοιχείο – κλειδί. Αυτό είναι: η δυνατότητα της χρησιμοποίησης του σπέρματος σε κάτι άλλο, ξένο προς τη σεξουαλική πράξη και τη σωματική ηδονή.

Έτσι, ο νέος του παραδείγματός μας ίσως να έφτανε στο σημείο να υποπτευθεί ότι γεννήθηκε, ότι προορίζεται, για κάτι άλλο. Και ίσως να ξεκινούσε για μια βαθύτερη έρευνα.

Αλλά οι σωστές σκέψεις προϋποθέτουν ένα ζωντανό, ένα αφυπνισμένο συν – ειδέναι, όχι απλώς έναν παρατηρητή που να παρατηρεί παθητικά τις κακόβουλες υποβολές της Πλάνης, χωρίς να έχει να αντιτάξει τίποτα σ’ αυτές.

Αλλά ας δούμε τι θα γινόταν αν ο νέος μας κατέληγε στο συμπέρασμα:

«Αφού η φύση δεν θέλει να επιδοθώ στις σωματικές ηδονές, τότε ας στραφώ στη χαρά του έρωτα. Οι κοπέλες διψούν για έρωτα, για συναισθηματική επαφή, για επικοινωνία. Ας στρέψω, λοιπόν, τη σεξουαλική μου ενέργεια σ’ εκείνη την περιοχή».

Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ότι βρίσκει μια κοπέλα της οποίας το επίκεντρο δεν είναι η σωματική ηδονή, αλλά ο «ψυχικός» έρωτας. Και ότι δημιουργείται ανάμεσά τους ένας ικανοποιητικός δεσμός. Θα μπορέσει μήπως τότε να αναρωτηθεί: «Αυτό άραγε ήθελε εκείνη η καθολική Πνοή που με απέσπασε από τη σεξουαλική πράξη;»

Την απάντηση θα τη δώσει το ερώτημα αν ο έρωτας υπάγεται ή όχι στα ηδονικά πράγματα. Ποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι δεν υπάγεται σ’ αυτά; Οπότε, σ’ αυτή την περίπτωση, η ηδονή βρίσκει έναν πλάγιο τρόπο για να ικανοποιηθεί και να κρατήσει τους νέους στη χρονικότητα.

Ένα πιο ύπουλο δόλωμα είναι ίσως η «βαθύτερη» μη – ερωτική, ανταλλαγή ανάμεσα σ’ ένα ζευγάρι. Αλλά και κει μπορεί να διακρίνει κανείς την Πλάνη ή την απάτη από το ότι η ανταλλαγή γύρω από «θέματα βάθους» γίνεται ανάμεσα σ’ ένα ζευγάρι που δεν ζει σε βάθος. Κανονικά, οι μη – σεξουαλικές, μη – ερωτικές, μη – ψυχικές, μη – διανοητικές ανταλλαγές, θα πρέπει να γίνονται ανάμεσα σ’ ένα άπειρο και αδαές πρόσωπο και σ’ ένα έμπειρο και βαθύ άτομο που να λειτουργεί από το Μετα – συν – ειδέναι, αφού θα έχει πρώτα περάσει απ’ όλες τις μεταμορφώσεις του ειδέναι και του συν – ειδέναι.

Όπως βλέπουμε, η Πλάνη εφευρίσκει ποικίλους τρόπους για να παγιδεύσει τη σεξουαλική ενέργεια σε περιοχές οι οποίες δεν μπορούν να την αξιοποιήσουν σωστά. Γι’ αυτό είναι απόλυτα απαραίτητο, αν θέλει κανείς να εισχωρήσει στο βάθος, να αποσπαστεί εντελώς από:

(1) τη σωματική ηδονή

(2) τον έρωτα

(3) την δήθεν επικοινωνία σε βάθος με ένα ον στο ίδιο επίπεδο με αυτόν, δηλαδή στο ειδέναι.

Είναι ανάγκη να διακρίνει την παγίδα που το στήνεται και να οπισθοχωρήσει.

Ας μη γελιόμαστε. Αν κρατιέται κανείς από κάτι, το παραμικρό, της περιοχής του ειδέναι και της Πλάνης, είναι καταδικασμένος να μην ανακαλύψει ποτέ τον εαυτό του, τον Δημιουργό του, τον προορισμό του και την δικαίωση της ύπαρξής του στη γη.

ΣΟΦΙΑ Ζ. ΑΝΤΖΑΚΑ

ΔΕΣΜΟΤΡΟΠΙΑ

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΘΑΝΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΠΑΓΕΙΡΙΑ 1991

Εισβολή των Πελοποννησίων εις την Αττικήν. Ο λοιμός Έτος 2ον: 430 - 429 π.Χ. - Θουκυδίδης

47. Κατά τοιούτον τρόπον έγινεν η τελετή του ενταφιασμού κατά τον χειμώνα τούτον, μετά την λήξιν του οποίου έληξε και το πρώτον έτος του πολέμου. Ευθύς δε με την αρχήν του επομένου θέρους, οι Πελοποννήσιοι και λοιποί σύμμαχοι, με τα δύο τρίτα των δυνάμεών των, όπως και την πρώτην φοράν, υπό την αρχηγίαν του βασιλέως των Λακεδαιμονίων Αρχιδάμου, υιού του Ζευξιδάμου, εισέβαλαν εις την Αττικήν, όπου στρατοπευδεύσαντες ήρχισαν να ερημώνουν την γην. Και πριν παρέλθουν πολλαί ημέραι από της εισβολής, παρουσιάσθη δια πρώτην φοράν εις τας Αθήνας ο λοιμός, ο οποίος ελέγετο μεν ότι είχεν ενσκήψει προηγουμένως πολλαχού, και εις την Λήμνον και εις άλλας χώρας, αλλά πουθενά δεν εμνημονεύετο λοιμώδης νόσος τοιαύτης εκτάσεως, ούτε φθορά ανθρώπων τόσον μεγάλη. Διότι ούτε ιατροί, οι οποίοι, αγνοούντες την φύσιν της ασθενείας, επεχείρουν δια πρώτην φοράν να την θεραπεύσουν, αλλ' απέθνησκαν οι ίδιοι μάλλον, καθόσον και περισσότερον ήρχοντο εις επαφήν με αυτήν, ούτε άλλη καμμία ανθρωπίνη τέχνη ηδύνατο να βοηθήση. Ό,τι αφορά, εξ άλλου, τας προς τους θεούς παρακλήσεις ή τας προς τα μαντεία επικλήσεις και τα τοιαύτα, τα πάντα ήσαν ανωφελή, και επί τέλους οι άνθρωποι, καταβληθέντες από το κακόν παρητήθησαν αυτών.

48. Η νόσος ήρχισε το πρώτον, ως λέγεται, από την νοτίως της Αιγύπτου κειμένην Αιθιοπίαν, από όπου κατέβη έπειτα εις την Αίγυπτον και την Λιβύην και επεξετάθη εις το πλείστον μέρος της Περσικής αυτοκρατορίας. Εις δε την πόλιν των Αθηνών ενέσκηψεν αιφνιδίως και προσέβαλε κατά πρώτον τους κατοίκους του Πειραιώς, και δια τούτο ελέχθη από αυτούς ότι οι Πελοποννήσιοι είχαν ρίψει δηλητήριον εις τας δεξαμενάς, διότι κρήναι δεν υπήρχαν ακόμη εκεί. Αλλ' ύστερον έφθασε και εις την άνω πόλιν και από τότε ηύξησε μεγάλως η θνησιμότης. Καθείς δε, είτε ιατρός, είτε άπειρος της ιατρικής, ημπορεί, αναλόγως της ατομικής του κρίσεως, να ομιλή περί της πιθανής προελεύσεώς της και περί των αιτίων, τα οποία νομίζει ικανά να επιφέρουν τοιαύτην διατάραξιν των υγιεινών συνθηκών. Αλλ' εγώ, που και ο ίδιος έπαθα από την νόσον, και με τα ίδια τα μάτια μου είδα άλλους πάσχοντας, θα εκθέσω την πραγματικήν της πορείαν και θα περιγράψω τα συμπτώματά της, η ακριβής παρατήρησις των οποίων θα επιτρέψη ασφαλέστερον εις τον καθένα που θα ήθελε να τα σπουδάση επιμελώς να κάμη την διάγνωσίν της, εάν ποτέ ήθελε και πάλιν ενσκήψει.

49. Το έτος τωόντι εκείνο, κατά κοινήν ομολογίαν, έτυχε μέχρι της στιγμής της εισβολής της νόσου να είναι κατ' εξοχήν απηλλαγμένον από άλλας ασθενείας. Εάν όμως κανείς υπέφερε τυχόν προηγουμένως από καμμίαν άλλην ασθένειαν, όλαι κατέληγαν εις αυτήν. Όσοι, εξ άλλου, ήσαν ως τότε υγιείς, χωρίς καμμίαν φανεράν αιτίαν προσεβάλλοντο αιφνιδίως από πονοκέφαλον με ισχυρόν πυρετόν και ερυθήματα και φλόγωσιν των οφθαλμών, και το εσωτερικόν του στόματος, ο φάρυγξ και η γλώσσα εγένοντο ευθύς αιματώδη, και η εκπνοή ήτο αφύσικος και δυσώδης. Κατόπιν των φαινομένων αυτών, επηκολούθουν πτερνισμοί και βραχνάδα, και μετ' ολίγον το κακόν κατέβαινεν εις το στήθος, συνοδευόμενον από ισχυρόν βήχα. Και όταν προσέβαλλε τον στόμαχον, επροκάλει ναυτίαν και ταύτην επηκολούθουν, με μεγάλην μάλιστα ταλαιπωρίαν, εμετοί χολής, όσοι περιγράφονται υπό των ιατρών. Και εις άλλους μεν αμέσως, εις άλλους δε πολύ βραδύτερον, παρουσιάζετο τάσις προς εμετόν ατελεσφόρητος, προκαλούσα ισχυρόν σπασμόν, ο οποίος εις άλλους μεν κατέπαυεν, εις άλλους δε εξηκολούθει επί πολύ. Το σώμα εξωτερικώς δεν παρουσιάζετο πολύ θερμόν εις την αφήν, ούτε ήτο ωχρόν, αλλ' υπέρυθρον, πελιδνόν, έχον εξανθήματα μικρών φλυκταινών και ελκών. Εσωτερικώς όμως εθερμαίνετο τόσον πολύ ώστε οι ασθενείς δεν ηνείχοντο ούτε ελαφρότατα ενδύματα ή σινδόνια, και επέμεναν να είναι γυμνοί, και μεγίστην ησθάνοντο ευχαρίστησιν, αν ημπορούσαν να ριφθούν εντός ψυχρού ύδατος. Πολλοί δε πράγματι, οι οποίοι είχαν μείνει ανεπιτήρητοι, ερρίφθησαν εις δεξαμενάς, διότι κατετρύχοντο από δίψαν άσβεστον, αφού και το πολύ και το ολίγον ποτόν εις ουδέν ωφέλει. Και η αδυναμία του ν' αναπαυθούν, καθώς και η αϋπνία, τους εβασάνιζαν διαρκώς. Και το σώμα, εφόσον η νόσος ήτο εις την ακμήν της, δεν κατεβάλλετο, αλλ' αντείχε καταπληκτικώς εις την ταλαιπωρίαν, ώστε ή απέθνησκαν οι πλείστοι την εβδόμην ή ενάτην ημέραν εκ του εσωτερικού πυρετού, πριν εξαντληθούν εντελώς αι δυνάμεις των, ή, εάν διέφευγαν την κρίσιν, η νόσος κατήρχετο περαιτέρω εις την κοιλίαν και επροκάλει ισχυράν έλκωσιν, και συγχρόνως επήρχετο ισχυρά διάρροια, ούτως ώστε κατά το μεταγενέστερον τούτο στάδιον οι πολλοί απέθνησκαν από εξάντλησιν. Διότι το νόσημα, αφού ήρχιζεν από την κεφαλήν, όπου το πρώτον εγκαθίστατο, εξετείνετο βαθμηδόν εφ' όλου του σώματος, και αν κανείς ήθελε διαφύγει τον θάνατον, προσέβαλλε τα άκρα, όπου άφινε τα ίχνη του. Καθόσον το νόσημα προσέβαλλε και τα αιδοία και τα άκρα των χειρών και ποδών, και πολλοί χάνοντες αυτά εσώζοντο, μερικοί μάλιστα έχαναν και τους οφθαλμούς. Άλλοι πάλιν, ευθύς μετά την θεραπείαν, επάθαιναν γενικήν αμνησίαν και δεν ανεγνώριζαν ούτε εαυτούς, ούτε τους οικείους των.

50. Ο χαρακτήρ τωόντι της νόσου ήτο τοιούτος, ώστε δεν ημπορεί να περιγραφή επαρκώς δια λόγων, και όχι μόνον η σφοδρότης της προσβολής εκάστου κρούσματος υπερέβαινε γενικώς την ανθρωπίνην αντοχήν, αλλά και κατά τούτο απεδείχθη σαφέστατα ότι δεν επρόκειτο δια καμμίαν από τας συνήθεις ανθρωπίνας ασθενείας, καθόσον τα όρνεα και τα τετράποδα, όσα τρώγουν τα ανθρώπινα πτώματα, μολονότι πολλοί νεκροί έμεναν άταφοι, ή δεν επλησίαζαν αυτούς, ή αν έτρωγαν από τα πτώματα, εψοφούσαν. Απόδειξις τούτου είναι η αναμφισβήτητος εξαφάνισις των ορνέων τούτων, τα οποία δεν έβλεπε κανείς ούτε πέριξ των πτωμάτων, ούτε αλλού πουθενά. Ενώ προκειμένου περί των σκύλων, το αποτέλεσμα ήτο ακόμη περισσότερον καταφανές, ως εκ του ότι συμβιούν με τους ανθρώπους.

51. Τοιούτος λοιπόν ήτο ο γενικός χαρακτήρ της ασθενείας, διότι παραλείπω πολλά άλλα ασυνήθη συμπτώματα, κατά τα οποία τα καθέκαστα κρούσματα διέφεραν τα μεν από τα δε. Και εφόσον διήρκει η νόσος, καμμία άλλη από τας συνήθεις ασθενείας δεν παρηνώχλει τους κατοίκους, εάν δε τυχόν παρουσιάζετο κανέν κρούσμα, απέληγεν εις αυτήν. Και άλλοι, μεν απέθνησκαν ένεκα ανεπαρκούς νοσηλείας, άλλοι όμως μολονότι υπεβάλλοντο εις επιμελεστάτην τοιαύτην. Αλλ' ουδέ και κανέν φάρμακον, δύναμαι σχεδόν να είπω, ευρέθη, του οποίου η χρήσις να είναι αποτελεσματική, διότι εκείνο που ωφελεί τον ένα, αυτό το ίδιον έβλαπτε τον άλλον, και καμμία ιδιοσυγκρασία, όπως απεδείχθη, δεν ήτο αρκετά ισχυρά δια να αντισταθή, ή αρκετά ασθενής, όπως αποφύγη την ασθένειαν, αλλά όλοι αδιακρίτως υπέκυπταν εις αυτήν, και εκείνοι ακόμη, που εθεραπεύοντο με πάσαν ιατρικήν επιμέλειαν. Και το φοβερώτερον εις όλην αυτήν την ασθένειαν ήτο όχι μόνον η αποθάρρυνσις των θυμάτων, όταν αντελαμβάνοντο ότι προσεβλήθησαν από την νόσον (διότι το πνεύμα των παρεδίδετο αμέσως εις απελπισίαν και εγκατέλειπαν εαυτούς εις την τύχην και δεν ανθίσταντο κατά της ασθενείας), αλλά και το γεγονός ότι νοσηλεύοντες ο εις τον άλλον, εμολύνοντο και απέθνησκαν ωσάν πρόβατα. Και τούτο προεκάλει τους περισσοτέρους θανάτους, διότι ή απέφευγαν εκ φόβου να επικοινωνούν προς αλλήλους και οι ασθενείς απέθνησκαν εγκαταλελειμμένοι, εις τρόπον ώστε πολλαί κατοικίαι ερημώθησαν δι' έλλειψιν νοσηλείας, είτε επικοινωνούσαν και απέθνησκαν εκ της μολύνσεως. Η τελευταία αυτή τύχη επεφυλάσσετο ιδίως εις τους οπωσδήποτε αντιποιουμένους ευγένειαν αισθημάτων, διότι, θεωρούντες τούτο καθήκον τιμής, επεσκέπτοντο τους φίλους των, αψηφούντες τον προσωπικόν κίνδυνον, ενώ αντιθέτως οι ίδιοι οι συγγενείς, καταβαλλόμενοι από το μέγεθος της συμφοράς, εβαρύνοντο επί τέλους και παρήτουν και αυτούς τους θρήνους υπέρ των αποθνησκόντων. Ακόμη όμως περισσότερον ευσπλαχνίζοντο τους θνήσκοντας και τους ασθενείς όσοι είχαν θεραπευθή από την νόσον διότι και εγνώριζαν αυτήν εξ ιδίας πείρας και ήσαν του λοιπού οι ίδιοι πλήρεις θάρρους, καθόσον η νόσος δεν προσέβαλλε δις τον ίδιον άνθρωπον, μετά κακής τουλάχιστον εκβάσεως. Και όχι μόνον εμακαρίζοντο αυτοί από τους άλλους, αλλά και οι ίδιοι, ένεκα της υπερβολής της παρούσης χαράς των, είχαν ως προς το μέλλον κάποιαν επιπολαίαν ελπίδα, ότι δεν θ' απέθνησκαν πλέον ούτε από άλλην ασθένειαν.

52. Αλλά την εκ της νόσου ταλαιπωρίαν επηύξησεν η συγκέντρωσις του πληθυσμού της υπαίθρου χώρας εντός της πόλεως. Οι νεωστί ιδίως εισελθόντες υπέφεραν περισσότερον. Διότι δια την έλλειψιν οικιών ηναγκάζοντο να ζουν εντός παραπηγμάτων πνιγηρών ως εκ του θέρους, και οι θάνατοι επήρχοντο εν τω μέσω μεγάλης αταξίας. Νεκροί έκειντο οι μεν επί των δε, και ημιθανείς εκυλίοντο εντός των δρόμων προς όλας τας κρήνας, ως εκ της ασβέστου δίψης, και οι ιεροί περίβολοι, εντός των οποίων είχαν κατασκηνώσει, ήσαν πλήρεις νεκρών, οι οποίοι απέθνησκαν εντός αυτών. Διότι επειδή το κακόν τους κατεβασάνιζεν, οι άνθρωποι, μη γνωρίζοντες ποίον θα είναι το τέλος των, ολιγώρως είχον προς πάντα θείον και ανθρώπινον νόμον. Ως εκ τούτου τα έθιμα, προς τα οποία συνεμορφώνοντο έως τότε, προκειμένου περί ενταφιασμού, κατεπατήθησαν όλα, και καθείς έθαπτε τους νεκρούς του όπως ημπορούσε. Πολλοί μάλιστα, ένεκα ελλείψεως των απαιτουμένων δια την ταφήν υλικών, λόγω του ότι πολλοί εκ της οικογενείας των είχαν ήδη προαποθάνει, προσέφευγαν εις μέσα ταφής βδελυρά. Διότι άλλοι μεν απέθεταν πρώτον τον ιδικόν των νεκρόν επί ξένης πυράς και την ήναπταν, προλαμβάνοντες εκείνους που την είχαν στήσει, άλλοι δε, ενώ νεκρός εκαίετο ήδη, έρριπταν επάνω εκείνον που έφεραν και έφευγαν.

53. Αλλ' η νόσος εισήγαγε προσέτι και άλλας χειροτέρας μορφάς ανομίας εις την πόλιν. Διότι πολλοί, οι οποίοι προηγουμένως απέκρυπταν την επίδοσίν των εις αθεμίτους ηδονάς, παρεδίδοντο ήδη εις αυτάς χωρίς καμμίαν επιφύλαξιν, καθόσον έβλεπαν πόσον αιφνίδια ήτο η μετάπτωσις, αφ' ενός μεν των πλουσίων, οι οποίοι εξαίφνης απέθνησκαν, αφ' ετέρου δε των τέως εντελώς απόρων, οι οποίοι εις μίαν στιγμήν υπεισήρχοντο εις τας περιουσίας εκείνων. Ως εκ τούτου, απεφάσιζαν να χαρούν την ζωήν των όσον ημπορούσαν ταχύτερον, επιδιδόμενοι εις τας απολαύσεις, διότι εθεώρουν και την ζωήν και τον πλούτον εξ ίσου εφήμερα. Και κανείς δεν ήτο διατεθειμένος να υποβάλλεται προκαταβολικώς εις ταλαιπωρίας προς επιδίωξιν σκοπού, τον οποίον ενόμιζεν ενάρετον, αφού εθεώρει αμφίβολον, αν θα επιζήση δια να πραγματοποιήση αυτόν, μόνον δε ό,τι παρείχεν άμεσον απόλαυσιν και ό,τι καθ' οιονδήποτε τρόπον ωδήγει εις τούτο κατήντησε να θεωρήται και ενάρετον και χρήσιμον. Αλλά φόβος των θεών ή νόμος των ανθρώπων κανείς δεν τους συνεκράτει, αφ' ενός μεν διότι βλέποντες ότι όλοι εξ ίσου απέθνησκαν, έκριναν ότι καμμία δεν υπήρχε διαφορά μεταξύ ευσεβείας και ασεβείας, εξ άλλου δε, επειδή κανείς δεν επίστευεν ότι θα επιζήση, δια να δώση λόγον των εγκλημάτων του και τιμωρηθή δι' αυτά. Τουνοντίον, όλοι εθεώρουν ότι η ήδη κατεψηφισμένη κατ' αυτών και επί των κεφαλών των επικρεμαμένη τιμωρία ήτο πολύ βαρυτέρα, και ότι πριν επιπέση κατ' αυτών, εύλογον ήτο να χαρούν οπωσδήποτε την ζωήν των.

54. Εις τοιαύτην συμφοράν περιπεσόντες οι Αθηναίοι, εταλαιπορούντο, καθόσον και εντός της πόλεως η θνησιμότης ήτο μεγάλη και εκτός αυτής τα κτήματά των ερημώνοντο. Μερικοί μάλιστα κατά την διάρκειαν της δυστυχίας ενθυμήθησαν, όπως ητο φυσικόν, τον επόμενον στίχον, περί του οποίου οι πρεσβύτεροι απ' αυτούς εβεβαίωναν, ότι εψάλλετο εις παλαιοτέραν εποχήν: "θα έλθη δωρικός πόλεμος και λοιμός μαζί μ' αυτόν". Είναι αληθές ότι αντέτειναν μερικοί ότι ο παλαιός στίχος ωμιλούσε περί λιμού και όχι λοιμού, αλλ' επί του παρόντος επεκράτησε φυσικά η γνώμη ότι η λέξις, της οποίας είχε γίνη χρήσις εις το άσμα, ήτο λοιμός, καθόσον οι άνθρωποι εμνημόνευαν τον στίχον σύμφωνα με τα παθήματά των. Αλλ' εάν ποτέ επέλθη άλλος δωρικός πόλεμος μετά τον σημερινόν, και συμπέση να επέλθη λιμός, μου φαίνεται πιθανόν ότι τον στίχον θα ψάλλουν με την λέξιν αυτήν. Ενθυμήθησαν επίσης, όσοι τον εγνώριζαν και τον προς τους Λακεδαιμονίους χρησμόν, όταν εις ερώτησίν των προς τον θεόν, εάν πρέπη να πολεμήσουν, ούτος απήντησεν, ότι εάν διεξαγάγουν τον πόλεμον με όλας των τας δυνάμεις, θα νικήσουν, βεβαιών συνάμα ότι και αυτός θα τους βοηθήση. Όσον λοιπόν αφορά τον χρησμόν, τα τότε συμβαίνοντα εθεώρουν σύμφωνα με τας προβλέψεις του. Το βέβαιον είναι ότι η νόσος ήρχισεν ευθύς μετά την εισβολήν των Πελοποννησίων, και εις μεν την Πελοπόννησον δεν επεξετάθη, τουλάχιστον εις βαθμόν άξιον λόγου, αλλ' εθέρισε προ πάντων μεν τας Αθήνας, έπειτα δε και μερικούς πολυανθρωποτέρους συνοικισμούς. Τοιαύτη υπήρξεν η πορεία της νόσου.

Θουκυδίδης

Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου 

Μετάφραση Ελευθέριος Βενιζέλος

Η Πανούκλα [απόσπασμα] - Albert Camus

- «Για φαντάσου» αναστέναξε βγαίνοντας ο επιθεωρητής, «σαν να μη μας έφταναν οι μπελάδες από τότε που γίνεται λόγος γι’ αυτόν τον πυρετό...» Ρώτησε το γιατρό αν τα πράγματα είναι σοβαρά, κι ο Ριέ απάντησε πως δεν είχε ιδέα.

«Ο καιρός τα φταίει όλα» είπε συμπερασματικά ο επιθεωρητής.

Και σίγουρα έφταιγε ο καιρός. Καθώς η μέρα προχωρούσε, ο Ριέ ένιωθε τα χέρια του να κολλάνε, και με κάθε επίσκεψη, η ανησυχία του φούντωνε. Το βράδυ της ίδιας ημέρας, στη μακρινή γειτονιά του γερο-Ισπανού, ένας γείτονας άρχισε να ξερνάει και να παραληρεί κρατώντας τα πλευρά του. Τα γάγγλιά του είχαν πρηστεί περισσότερο κι από του θυρωρού. Ένα απ’ αυτά άρχισε να τρέχει πύον, και σε λίγο έσκασε σαν σάπιο φρούτο. Μόλις γύρισε σπίτι του, ο Ριέ τηλεφώνησε στην αποθήκη φαρμακευτικών προϊόντων της περιοχής. Οι επαγγελματικές του σημειώσεις σχολιάζουν εκείνη τη μέρα μόνο με μια φράση: «Απάντηση αρνητική». Τον καλούσαν ήδη κι από αλλού για παρόμοιες περιπτώσεις. Έπρεπε να ανοίγει τα αποστήματα, ήταν προφανές. Δυο σταυρωτές νυστεριές, και τα γάγγλια άδειαζαν έναν πολτό ανάκατο με αίμα. Οι ασθενείς, κομματιασμένοι, ξεμάτωναν. Κηλίδες όμως εμφανίζονταν στην κοιλιά και στις γάμπες, κάποιο γάγγλιο έπαυε να τρέχει πύον, και σε λίγο ξαναπρηζόταν. Τις περισσότερες φορές, ο άρρωστος πέθαινε μέσα σε φριχτή αποφορά.

Ο Τύπος, τόσο φλύαρος άλλοτε με την υπόθεση των ποντικών, δεν έλεγε πια τίποτα, γιατί τα ποντίκια πεθαίνουν στους δρόμους και οι άνθρωποι κλεισμένοι στην κάμαρά τους. Κι οι εφημερίδες ασχολούνται μόνο μ’ αυτά που συμβαίνουν στο δρόμο. Οι δημοτικές αρχές όμως, μαζί με τη νομαρχία, είχαν αρχίσει τις έρευνες. Κανείς δεν είχε διανοηθεί να κινητοποιηθεί, όσο οι γιατροί αντιμετώπιζαν μεμονωμένα κρούσματα. Στο τέλος όμως, κάποιος έκανε την πρόσθεση. Και το άθροισμα ήταν συγκλονιστικό. Μέσα σε λίγες μέρες οι θάνατοι πολλαπλασιάστηκαν τόσο, που όσοι ασχολούνταν με τη μυστηριώδη αρρώστια, κατάλαβαν πως είχαν να κάνουν με σωστή επιδημία. Εκείνη τη στιγμή διάλεξε ο Καστέλ, ένας συνάδελφος του Ριέ, πολύ μεγαλύτερος του στα χρόνια, για να τον επισκεφθεί.

«Φυσικά, ξέρετε περί τίνος πρόκειται» του είπε.

«Περιμένω τα αποτελέσματα των αναλύσεων».

«Εγώ όμως ξέρω, και δε χρειάζομαι αναλύσεις. Ένα μέρος της σταδιοδρομίας μου, το έκανα στην Κίνα, και έχω δει παρόμοιες περιπτώσεις και στο Παρίσι, είκοσι χρόνια πριν. Προς το παρόν, κανένας δεν τολμά να δώσει ένα όνομα. Η κοινή γνώμη είναι ιερή: όχι ακρότητες, προπαντός όχι ακρότητες. Κι έπειτα, όπως λέει κάποιος συνάδελφος, αποκλείεται, όλος ο κόσμος το ξέρει πως έχει εκλείψει πια από τη Δύση. Ναι, όλος ο κόσμος το ξέρει, εκτός από τους νεκρούς. Ελάτε, Ριέ, ξέρετε καλά τι είναι, όπως το ξέρω κι εγώ».

Ο Ριέ το σκέφτηκε. Από το παράθυρο του γραφείου του έβλεπε τα βράχια που έκλειναν την πρόσβαση στον κόλπο. Ο ουρανός ήταν γαλανός, αλλά είχε μια μουντή λάμψη που γλύκαινε καθώς έπεφτε το δειλινό.

«Ναι» είπε, «και δεν μπορώ να το πιστέψω. Απ' ό,τι φαίνεται όμως, είναι πανούκλα».

Ο Καστέλ σηκώθηκε και προχώρησε προς την πόρτα.

«Ξέρετε τι θα μας απαντήσουν;» είπε ο ηλικιωμένος γιατρός. «Πως έχει εκλείψει εδώ και χρόνια από τις εύκρατες χώρες».

«Τι θα πει “έχει εκλείψει;”» απάντησε ο Ριέ ανασηκώνοντας τους ώμους του.

«Μην ξεχνάτε; ακόμα και στο Παρίσι, εδώ και είκοσι χρόνια».

«Σωστά. Ας ελπίσουμε πως τα πράγματα δε θα ’ναι πιο σοβαρά σήμερα. Πάντως, είναι απίστευτο»

Η λέξη «πανούκλα» είχε προφερθεί για πρώτη φορά. Στο σημείο αυτό, έχοντας αφήσει τον Μπερνάρ Ριέ μπροστά στο παράθυρό του, ας επιτρέψουμε στον αφηγητή να δικαιολογήσει την αβεβαιότητα και την έκπληξη του γιατρού, γιατί οι αντίδρασή του, αν εξαιρέσουμε κάποιες μικρές αποκλίσεις, υπήρξε πανομοιότυπη με των περισσότερων συμπολιτών μας. Οι συμφορές δεν είναι βέβαια ασυνήθιστες, όμως κανείς δεν τις πιστεύει, ώσπου να του πέσουν στο κεφάλι. Και στον κόσμο υπάρχουν και επιδημίες και πόλεμοι, που βρίσκουν πάντα απροετοίμαστους τους ανθρώπους. Ο δόκτωρ Ριέ ήταν απροετοίμαστος, όπως και οι συμπολίτες μας, γι' αυτό πρέπει να καταλάβουμε το δισταγμό του. Με τον ίδιο τρόπο πρέπει να νοηθεί και η αμφιταλάντευση των ανθρώπων ανάμεσα στην ανησυχία και στη σιγουριά. Όταν ξεσπά κάποιος πόλεμος, ο κόσμος λέει: «Δεν πρόκειται να κρατήσει πολύ, είναι μεγάλη βλακεία». Και αναμφίβολα, κάθε πόλεμος είναι μεγάλη βλακεία. αυτό όμως δεν τον εμποδίζει να διαρκεί. Η βλακεία είναι ανθεκτική, κι αυτό μπορεί να το καταλάβει όποιος δε σκέφτεται πάντα και μόνο τον εαυτό του. Και ως προς τούτο, οι συμπολίτες μας ήταν σαν όλο τον κόσμο, σκέφτονταν μόνο τον εαυτό τους, μ’ άλλα λόγια, ήταν ανθρωπιστές: δεν πίστευαν στις συμφορές. Η συμφορά δεν έχει ποτέ ανθρώπινα μέτρα, γι' αυτό λέμε πάντα πως η συμφορά είναι εξωπραγματική, ένα κακό όνειρο που θα περάσει.

Δεν περνά όμως πάντοτε, και μόνο οι άνθρωποι περνούν, από εφιάλτη σε εφιάλτη, και πρώτοι απ' όλους οι ανθρωπιστές, επειδή δεν είχαν λάβει προληπτικά μέτρα. Οι συμπολίτες μας δεν έφταιγαν περισσότερο απ' όλους τους άλλους, απλώς ξεχνούσαν τι θα πει μετριοφροσύνη, νόμιζαν ότι έχουν την κατάσταση στα χέρια τους,' και πως οι συμφορές είναι απίθανες. Έτσι, εξακολούθησαν να κυνηγούν τις «υποθέσεις» τους, να ετοιμάζονται για ταξίδια, να έχουν απόψεις. Πώς να σκεφτούν μια πανούκλα που καταργεί το μέλλον, τις μετακινήσεις, τις συζητήσεις; Πίστευαν πως ήταν ελεύθεροι, όμως ποτέ κανείς δε θα ’ναι ποτέ ελεύθερος, όσο υπάρχουν συμφορές.

Παρόλο που, λίγο πριν, ο δόκτωρ Ριέ είχε παραδεχτεί μπροστά στο φίλο του πως μερικοί ασθενείς, διάσπαρτοι στην πόλη, είχαν πεθάνει ξαφνικά από πανούκλα, ο κίνδυνος εξακολουθούσε να του φαίνεται εξωπραγματικός. Γιατί απλούστατα, όταν είσαι γιατρός, έχεις μια ιδέα για τον πόνο, και λίγο περισσότερη φαντασία. Κοιτώντας τώρα απ’ το παράθυρο την πόλη του, που δεν είχε αλλάξει, ο γιατρός δεν ένιωσε να γεννιέται μέσα του εκείνο το ελαφρά αποκαρδιωτικό συναίσθημα απέναντι στο μέλλον, που λέγεται ανησυχία. Προσπαθούσε μόνο να συμμαζέψει μέσα στο νου του όσα γνώριζε γι’ αυτή την ασθένεια. Αριθμοί αιωρούνταν στη μνήμη του, και οι αριθμοί έλεγαν πως οι τριάντα μεγάλες επιδημίες πανούκλας στην ιστορία είχαν ξεκάνει σχεδόν εκατό εκατομμύρια ανθρώπους. Αλλά τι θα πει εκατό εκατομμύρια νεκροί; Όταν κάνεις πόλεμο, είναι ζήτημα αν ξέρεις τι θα πει έστω κι ένας νεκρός. Και καθώς ένας νεκρός άνθρωπος δε βαραίνει καθόλου, εκτός κι αν τον έχεις δει νεκρό, εκατό εκατομμύρια νεκροί, σπαρμένοι στο διάβα της ιστορίας, δεν είναι παρά ένας καπνός μέσα στη φαντασία. Ο γιατρός θυμήθηκε την πανούκλα στην Κωνσταντινούπολη· σύμφωνα με τον Προκόπιο, μέσα σε μια μέρα μόνο είχε δέκα χιλιάδες θύματα. Δέκα χιλιάδες νεκροί είναι το κοινό ενός μεγάλου κινηματογράφου επί πέντε. Λοιπόν, έπρεπε να μαζέψουν κόσμο από την είσοδο πέντε κινηματογράφων, να τον συγκεντρώσουν σε μια πλατεία της πόλης και να τον δολοφονήσουν, για να φανεί καθαρά. Τουλάχιστον θα μπορούσαν να βάλουν και γνωστά πρόσωπα πάνω σ’ αυτό τον ανώνυμο σωρό. Βέβαια, αυτά τα πράγματα δε γίνονται, κι έπειτα, ποιος γνωρίζει δέκα χιλιάδες πρόσωπα; Χώρια που άνθρωποι σαν τον Προκόπιο δεν ήξεραν καλά καλά να μετρούν, είναι γνωστό. Στην Καντόνα, πριν από εβδομήντα χρόνια, σαράντα εκατομμύρια ποντικοί πέθαναν απ' την πανούκλα πριν αρχίσουν να μολύνονται οι κάτοικοι. Όμως το 1871 δεν είχαν τρόπο να μετρούν τα ποντίκια. Οι λογαριασμοί γίνονταν κατά προσέγγιση, χοντρικά, με προφανείς πιθανότητες λάθους. Και πάλι όμως, αν κάθε ποντικός έχει μήκος τριάντα πόντους, σαράντα εκατομμύρια ποντικοί βαλμένοι στη σειρά, Θα έκαναν...

Ο γιατρός άρχισε να εκνευρίζεται. Οι σκέψεις του τον πήγαιναν μακριά, κι αυτό δεν του άρεσε καθόλου. Μερικά μεμονωμένα κρούσματα δεν αποτελούν επιδημία, φτάνει να ληφθούν προληπτικά μέτρα. Έπρεπε να αρκεστούν στα όσα γνώριζαν, το λήθαργο, την κατάπτωση, τα κόκκινα μάτια, τα σκασμένα χείλη, τους πονοκεφάλους, τους βουβώνες, την τρομερή δίψα, το παραλήρημα, τις κηλίδες στο σώμα, την εσωτερική κατάρρευση, και τέλος... Και τέλος, έπειτα απ' όλα αυτά, μια φράση ξανάρθε στο νου του, μια φράση που έκλεινε στο εγχειρίδιο την απαρίθμηση των συμπτωμάτων: «Ο σφυγμός καθίσταται νηματοειδής και ο θάνατος επέρχεται έστω και με μιαν ασήμαντη κίνηση». Ναι, έπειτα απ’ όλα αυτά, η ζωή σου κρεμόταν από μια κλωστή, και τα τρία τέταρτα των ανθρώπων, σωστά, τα τρία τέταρτα, θα 'ταν αρκετά ανυπόμονα για να μην κάνουν την ανεπαίσθητη κίνηση που θα τα αποτελείωνε.

Ο γιατρός κοιτούσε ακόμη απ’ το παράθυρο. Απ’ τη μια πλευρά του γυαλιού ήταν ο καθαρός ανοιξιάτικος ουρανός, κι απ’ την άλλη πλευρά η λέξη που αντηχούσε ακόμη στο δωμάτιο: πανούκλα. Η λέξη δεν περιείχε μόνο όσα της είχε φορτώσει η επιστήμη, μα κι ένα σωρό απίστευτες εικόνες, που δεν ταίριαζαν καθόλου με τούτη την κιτρινόγκριζη πόλη, που η ζωντάνια της κατάπεφτε αυτή την ώρα, πολύβουη μάλλον παρά πολυθόρυβη, ευτυχισμένη σε γενικές γραμμές, αν η ευτυχία μπορεί να συμβαδίζει με το πένθος. Και μια τόσο ειρηνική ησυχία, τόσο αδιάφορη, διέλυσε μεμιάς, χωρίς προσπάθεια, τις παλιές εικόνες της συμφοράς, την πανουκλιασμένη Αθήνα που την εγκατέλειψαν τα πουλιά, τις κινέζικες πόλεις πλημμυρισμένες σιωπηλούς ετοιμοθάνατους, τους βαρυποινίτες της Μασσαλίας να στοιβάζουν αποσυντεθειμένα πτώματα μέσα σε λάκκους, την κατασκευή του πελώριου τείχους στην Προβηγγία, για να κόψει το μανιασμένο άνεμο της πανούκλας, τη Γιάφα με τους απαίσιους ζητιάνους, τα υγρά και λερά κρεβάτια κολλημένα στο πατημένο χώμα μέσα στο σπιτάλι της Κωνσταντινούπολης, τους άρρωστους που τους έπιαναν με τις μασιές, το καρναβάλι με τους μασκαράδες γιατρούς την εποχή του Μαύρου Θανάτου, τα ζευγαρώματα των ζωντανών μέσα στα κοιμητήρια του Μιλάνου, τα κάρα με τους νεκρούς μέσα στο πανικόβλητο Λονδίνο, μέρες και νύχτες παντού και πάντοτε γεμάτες απ’ την ατέλειωτη κραυγή αυτών των ανθρώπων. Όχι, όλα τούτα δεν ήταν ακόμη αρκετά ισχυρά για να συντρίψουν τη γαλήνη αυτής της μέρας. Από την άλλη μεριά του παραθύρου αντήχησε ξάφνου το καμπανάκι ενός αόρατου τραμ, διαψεύδοντας την ίδια στιγμή την αγριότητα και τον πόνο. Και μοναχά η θάλασσα, στο βάθος, πίσω απ’ το θολό μωσαϊκό των σπιτιών, μαρτυρούσε το αιώνια ανήσυχο, που δε βρίσκει ποτέ ησυχία μέσα στον κόσμο. Κι ο δόκτωρ Ριέ, κοιτάζοντας τον κόλπο, σκεφτόταν τις πυρές του Λουκρήτιου, τις φωτιές που άναβαν μπροστά στη θάλασσα οι Αθηναίοι όταν τους βρήκε το κακό. Εκεί κουβαλούσαν τους νεκρούς τη νύχτα, όμως ο χώρος ήταν λιγοστός, κι οι ζωντανοί δέρνονταν με αναμμένους δαυλούς για να βρουν θέση για τους αγαπημένους τους, αποφασισμένοι για μάχη και αίμα, παρά να εγκαταλείψουν τα πτώματα των δικών τους. Φανταζόταν τις πυρές που κοκκίνιζαν μπροστά στα ήρεμα, σκοτεινά νερά, τις μάχες με τους αναμμένους δαυλούς μέσα σε μια νύχτα που πυρπολούνταν από σπίθες, τους πυκνούς, φαρμακερούς καπνούς που ανέβαιναν σ’ έναν ουρανό γεμάτο αναμονή. Και θα μπορούσε να φοβηθεί...

Όμως αυτός ο ίλιγγος δεν μπορούσε να σταθεί μπροστά στη λογική. Είναι αλήθεια πως είχε προφερθεί η λέξη «πανούκλα», είναι αλήθεια πως εκείνη τη στιγμή η συμφορά βασάνιζε κι έριχνε κάτω ένα δυο θύματα. Μπορεί όμως και να σταματούσε εκεί. Το μόνο που χρειαζόταν, ήταν να παραδεχτούν καθαρά αυτό που έπρεπε να γίνει αποδεκτό, να διώξουν επιτέλους τις άχρηστες σκιές, να πάρουν τα απαιτούμενα μέτρα. Κι έπειτα η πανούκλα θα σταματούσε, γιατί η πανούκλα είναι αδιανόητη, ή πλάσμα της φαντασίας. Κι αν σταματούσε, όπως ήταν το πιθανότερο, όλα θα πήγαιναν καλά. Στην αντίθετη περίπτωση, θα ήξεραν περί τίνος πρόκειται, κι αν δεν πρόφταιναν να την αντιμετωπίσουν προκαταβολικά, θα την αντιμετώπιζαν εκ των υστέρων.

Ο γιατρός άνοιξε το παράθυρο κι ο θόρυβος της πόλης μεμιάς δυνάμωσε. Από κάποιο γειτονικό μαραγκούδικο ανέβαινε ο κοφτός, επαναληπτικός ήχος ενός μηχανικού πριονιού. Ο Ριέ ανατρίχιασε. Εκεί βρισκόταν η βεβαιότητα, μέσα στη δουλειά της κάθε μέρας. Όλα τ’ άλλα κρέμονταν από νήματα, από ασήμαντες κινήσεις, δεν μπορούσες να τα σταματήσεις. Το ουσιώδες ήταν να κάνεις καλά τη δουλειά σου.

Albert Camus

Η Πανούκλα

Μετάφραση Αγγελική Τατάνη

Εκδόσεις Γράμματα 1990