O Eπικήδειος - Ιωάννης Κονδυλάκης

Ήμεθα τότε μια εύθυμη συντροφιά νέων εις τα Χανιά, που είχαμε κοινήν την αγάπην προς την ιππασίαν. Εις την είσοδον της πόλεως ένας Τούρκος, ο Τζανερίκος, έδιδεν άλογα με νοίκι. Επαίρναμε από ένα κι ετραβούσαμε στα περίχωρα. Τι υπέφεραν εκείνα τα άλογα από τη νεανική μας τρέλα δεν περιγράφεται. Ετρέχαμε σα δαιμονισμένοι και τ’ αναγκάζαμε να υπερπηδούν κάθε εμπόδιο που συναντούσαμε, είτε τοίχος ήτο, είτε χαντάκι. Μάλιστα άμα μεθούσαμε, δεν είχαμε πια κανένα οίκτον δι’ αυτά τα ζώα. Τα σπιρούνια εχώνοντο βαθιά στα πλευρά των και οι βίτσες αυλάκωναν το δέρμα των. Και εμεθούσαμε τακτικά εις τις εκδρομές εκείνες. Σε κάθε χωριό που περνούσαμε βρίσκαμε ταβέρνες ή φίλους που μας έπαιρναν στα σπίτια των· και το βράδυ-βράδυ όταν εφθάναμε στη Σούδα, είμεθα Ρούσοι μεθυσμένοι. Και καμιά φορά, όπως ήσαν αφρισμένα τ’ άλογα, τ’ αναγκάζαμε να προχωρήσουν στη θάλασσα κι εκάναμε τα λουτρά των Κενταύρων, όπως ελέγαμε το έφιππον εκείνο κολύμπημα. Έπειτα μουσκεμένοι, καθώς ήμεθα, εγυρίζαμε στα Χανιά και παραδίδαμε στο Καλέ-καπισί, ξεθεωμένα τα άλογα.

Όσες φορές στις εκδρομές εκείνες επερνούσαμε από ένα χωριό του κάμπου μάς έπαιρνε στο σπίτι του ο γέρο Καμαριανός. Μας ήτο αδύνατον ν’ αποφύγομε. Ήμεθα φίλοι και συνομήλικοι του γιου του Αλεξάνδρου, ο οποίος εσπούδαζεν ιατρικήν εις τας Αθήνας και ο γέρο Καμαριανός μας έλεγεν ότι δεν μπορούσαμε ν’ αρνηθούμε στον πατέρα του φίλου μας, ο οποίος κάθε που μας έβλεπε νόμιζε πως έβλεπε και το γιο του μαζί. Θα το θεωρούσε προσβολή και θα του ’κανε μεγάλη λύπη. Αλλ’ ήτο και καλός και εύθυμος άνθρωπος, μ’ όλα του τα εξήντα χρόνια, κι είχε κι εξαίρετο κρασί. Μπορούσαμε λοιπόν να του αρνηθούμε;

Αλλ’ ενώ ήτο ευχάριστος άνθρωπος, είχε και μια δυσάρεστη συνήθεια, την οποίαν εφοβούμεθα. Άμα έπινε κι έφθανε στον ενθουσιασμό της μέθης, εκατάφερνε γροθιές στα μαλλιαρά του στήθη, που τα ’χε ανοικτά, όπως τα ’χαν ακόμη τότε οι γεροντότεροι χωρικοί της Κρήτης. Και όταν παραενθουσιάζετο, δεν περιορίζετο να κτυπιέται αλλ’ αφού έδιδε μια στο στήθος του, έδινε και άλλη στο στήθος του διπλανού του κι εφώναζε: «Στήθος μάρμαρο!» Αλλά τα στήθια τα δικά μας δεν ήσαν από μάρμαρο κι επιανόταν η αναπνοή μας. Εκινδυνεύαμε να πάθουμε αιμοπτυσία.

Μια μέρα έρχεται είδησις ότι ο Καμαριανός απέθανε ξαφνικά. Μαζευόμεθα όλοι οι φίλοι του Κένταυροι και αποφασίζομε να πάμε στην κηδεία του. Το χωριό δεν ήταν μακριά κι εξεκινήσαμε πεζοί. Μαζί μας ήρθε κι ο φαρμακοποιός Ζαμαλής. Ο Ζαμαλής θα ήτον εξηντάρης, αλλ’ είχαμε μαζί του θάρρος, σαν να ’τονε της ηλικίας μας, γιατί από τα μαλλιά και τα μουστάκια του, που διετηρούντο κατάξανθα, τον επαίρναμε για νεότερο απ’ ό,τι ήτο.

Στο δρόμο δεν ξέρω σε ποιόν ήλθεν η ιδέα ότι ήτο απαραίτητον να βγάλομε λόγο του μακαρίτη του φίλου μας. Και όλοι εσυμφώνησαν ότι ο καταλληλότερος δια ν’ αυτοσχεδιάσω και εκφωνήσω τον επικήδειον ήμουν εγώ. Του κάκου επροσπάθησα ν’ αποφύγω αυτήν την προτίμησην.

- Μα πώς είμαι ο καταλληλότερος, έλεγα, αφού δεν εξεφώνησα ποτέ μου λόγο;

- Μήπως εμείς εξεφωνήσαμε;

- Μα τι να του πω; Ήταν ένας γεωργός αγράμματος, που δεν μπορείς να του πεις παρά μόνον πως ήτο καλός άνθρωπος.

- Αυτά να του πεις, είπεν ο Ζαμαλής.

- Μα αυτά δε φθάνουνε για να γεμίσουν ένα επικήδειο. Αν ήξερα τουλάχιστον πως επολέμησε…

- Θα ’χει πολεμήσει· αμφιβάλλεις; είπε ένας από τους φίλους μου. Λες πως επολέμησε στα 66 ή ότι ανδραγάθησε στην επανάστασι του Μαυρογένη.

- Δηλαδή τότε που δεν έγινε τίποτα, είπε κι εγέλα ο Ζαμαλής. Δεν το ξέρετε πως η επανάστασι του Μαυρογένη επέρασε χωρίς να ανοίξει μύτη;

- Τέλος πάντων ας πει πως επολέμησε στα 66 και φτάνει. Και θα ’χει πολεμήσει· δεν μπορεί. Εμείς στον Πειραιά εβγάλαμε αγωνιστή του 21 ένα γέρο, που δεν ήξερε πώς πιάνουν το τουφέκι.

Ο νέος εκείνος είχε κάμει το γυμνάσιον στον Πειραιά. Και μας διηγήθη ότι όταν απέθανε ο γέρος επιστάτης του γυμνασίου, το βρήκαν πρόφασι για να μη κάμουν μάθημα. Είπαν λοιπόν στους καθηγητάς ότι ήθελαν ν’ ακολουθήσουν την κηδεία του καημένου του μπάρμπα Τάσου. Ο γυμνασιάρχης έδωκε την άδειαν, ένας δε από τους μαθητάς ανέλαβε να εκφωνήσει ποίημα· και για να έχει τι να πει, εχειροτόνησε τον επιστάτην λείψανον του Ιερού Αγώνος. Και έλεγε το ποίημα:

Ιδού και άλλο λείψανο του Ιερού Αγώνα

Όπου εις Τούρκων καύκαλα το ξίφος του ακόνα.

- Και το μόνον όπλον που είχε ίσως πιάσει στα χέρια του ο καημένος ο μπάρμπα Τάσος, είπεν ο διηγούμενος, θα ήτο το σκουπόξυλο.

Η ομιλία εκείνη και το ανέκδοτο του γέρο Τάσου μας εκίνησε τόση ευθυμία και τόσα γέλια εκάμαμε, ώστε ο Ζαμαλής μας είπε:

- Μα σε κηδεία πάτε, μωρέ παιδιά, ή σε γάμο;

- Τί θέλεις, να κλαίμε από τώρα; του είπε ένας από τους φίλους μου. Έχομε καιρό να κλάψομε όταν θ’ ακούσομε τον ρήτορα να εξυμνεί τα πολεμικά ανδραγαθήματα του καπετάν Καμαριανού.

Εγέλασε τότε μαζί μας και ο Ζαμαλής δια τον τίτλον του καπετάνιου.

Όταν εφθάσαμε στο χωριό, έβγαζαν από το σπίτι τον νεκρόν. Ακολουθούσαν οι δικοί του με κλάματα και οι χωριανοί. Ακολουθήσαμε κι εμείς. Αλλά είχαμε κάνει τόσο κέφι στο δρόμο, που έπρεπε να βάλομε προσπάθεια για να πάρομε το σοβαρό και λυπητερό ήθος που ταίριαζε στην περίσταση. Εγώ είχα αρχίσει να σκέπτομαι το λόγο και να φοβούμαι ότι δεν θα τα κατάφερνα. Έστιβα το μυαλό μου, αναζητούσα στη μνήμη μου φράσεις έτοιμες από τους επικηδείους που είχα ακούσει, αλλά δεν εύρισκα παρά μικρά πράγματα, που δεν αρκούσαν για να γίνει ένας λόγος δέκα λεπτών. Αλλά εκείνο που φοβόμουνα περισσότερο ήτο άλλο. Αισθανόμουν ότι η εύθυμη διάθεσις που είχα πιέσει μέσα μου δεν είχε πνιγεί ολότελα. Και όσο ήθελα να φαίνομαι λυπημένος, τόσο μου φαινόνταν όλα αστεία, ακόμη και τα θρηνολογήματα της χήρας και των άλλων συγγενών του νεκρού. Δεν έφευγεν από το νού μου ο επιστάτης που ακονούσε το ξίφος του εις των Τούρκων τα καύκαλα και ο τίτλος του καπετάνιου που εδόθη εις τον Καμαριανόν. Και ως να μ’ εγαργαλούσαν, έπρεπε να σφίγγομαι και να προσέχω όλη την ώρα για να μη μου φύγει κανένα γέλιο.

- Δε θα βγάλω εγώ λόγο, είπα σιγά στους φίλους που πήγαιναν μαζί μου. Δεν μπορώ. Ας μιλήσει κανείς άλλος ή ας μη μιλήσει κανείς.

- Τώρα που το ’παμε στην οικογένεια;

- Είπατε στην οικογένεια πως θα βγάλω λόγο εγώ; είπα με απελπισίαν.

- Αφού είχε αποφασισθεί;… Ας το ’λεγες καθαρά πως δε θες αλλά τ’ αφήκες έτσι κι έτσι.

- Ας είναι, μ’ επήρατε στο λαιμό σας.

- Μα γιατί; Είσαι ανόητος. Μήπως πρόκειται να βγάλεις λόγο στα Χανιά; Σ’ ένα χωριό θα μιλήσεις και θα σ’ ακούσουν χωριάτες αγράμματοι. Δε λες ό,τι θες; Ποιος θα καταλάβει; Λόγια μόνο ν’ αραδιάσεις και σα βαρεθείς λες ένα «αιωνία του η μνήμη» και τελειώνεις.

- Καλά λοιπόν. Αλλ’ αφήστε με να συγκεντρώσω τις ιδέες μου.

Η εκκλησία όπου εψάλη η νεκρώσιμος ακολουθία, ήταν έξω από το χωριό. Δεν παρατήρησα, αλλ’ ίσως θα ήταν η εκκλησία του νεκροταφείου. Ήτο δε τόσο μικρή, ώστε εσφιχτήκαμε σαν σαρδέλες γύρω στον πεθαμένο. Με δυσκολία έκαμαν θέση στο ρήτορα να πλησιάσει. Οι χωρικοί είχαν μάθει ότι θα βγάλω λόγο και με παρατηρούσαν με περιέργεια και θαυμασμό. Πρώτη φορά θ’ ακουγότανε λόγος στο χωριό των. Ο δάσκαλος του χωριού, χωρικός και αυτός με βράκες, έψαλλε και μ’ εκοίταζε με φθόνο. Και η μεγάλη σημασία που εφαίνοντο ότι έδιδαν οι χωρικοί εις το πρωτάκουστον γεγονός που επεριμένετο μ’ έκαμε να αισθάνομαι βαρυτέραν την ευθύνην που ανέλαβα.

Ο νεκρός ήτο μπροστά μου και τον παρετήρουν. Ήτο σαν ζωντανός. Όπως του ’ρθε ξαφνικός ο θάνατος δεν τον είχε σχεδόν αλλάξει. Αλλ’ ενώ τον έβλεπα, άρχισε πάλι ο Σατανάς να με γαργαλά. Και μου εψιθύρισε:

- Γιά φαντάσου έτσι που ’χει τα χέρια σταυρωμένα αν έξαφνα αρχίσει να κτυπά γροθιές στο στήθος του και να φωνάζει: «Στήθος μάρμαρο!» Γιά φαντάσου!

Κύμα από γέλιο εσηκώθη μέσα μου και με δυσκολία το κράτησα.

Έστρεψα αλλού το βλέμμα μου κι εσυνάντησα τα πρόσωπα δύο φίλων μου και δεν ξέρω γιατί και αυτά έδωκαν άλλο ανατίναγμα εις το γέλιο που με δυσκολία τόση εσυγκρατούσα. Μου φάνηκε ότι τα μάτια των γελούσαν, ότι έκαναν την ίδια σκέψη για τον πεθαμένο και ότι, όπως εγώ, κρατούσαν με τα δόντια τη σοβαρότητά των. Εδάγκωσα τα χείλη μου. Ήθελα να τα ματώσω, να πονέσω για ν’ απομακρύνω την προσοχή μου από τον πειρασμό που γελούσε στη φαντασία μου.

Επάνω σ’ αυτά ήκουσα να μου λέγουν ορίστε. Ήτο καιρός ν’ αρχίσω. Είχα κάτι φράσεις συναθροίσει στο μυαλό μου, αλλ’ όταν μου ’παν ν’ αρχίσω, σκορπίσθηκαν διά μιας κι έμεινε αδειανό το κεφάλι μου. Δεν έμεινε παρά μόνο σκοτάδι. Ακόμη και τα μάτια μου είχαν θολώσει και δεν καλόβλεπα. Έμεινα άφωνος κάμποσα λεπτά, που μου φάνηκαν αιώνες. Και, ως μου ’παν έπειτα οι άλλοι, μια στιγμή άπλωσα τα χέρια μου, σαν άνθρωπος που πνίγεται και θέλει από κάπου να πιαστεί.

Επί τέλους κάτι βρήκα. Άρπαξα μια φράση έτοιμη κι επήρα κατήφορο. «Θλιβερόν καθήκον μας συνεκέντρωσεν εις τον οίκον τούτον του Θεού…»

- Αλλά είναι πολύ στενάχωρος και θα σκάσομε, εμουρμούρισε δίπλα μου ένας από τους συντρόφους μου.

Η διακοπή εκείνη όχι μόνον μου ’κοψε το νήμα, αλλά και έδωκε νέαν ευκαιρίαν εις τον πειρασμόν που ήθελε και καλά να με καταστρέψει. Εδάγκωσα και πάλιν τα χείλη μου. Έπειτα άρχισα να ξεροβήχω και ν’ αναζητώ συγχρόνως το νήμα που ’χασα. Και αφού πέρασα άλλην αγωνίαν, εξηκολούθησα:

«Ο προκείμενος νεκρός υπήρξεν ανδρείος δια την πατρίδα του, φιλόστορφος δια την οικογένειάν του, ευγενής και αγαθός δια τους φίλους του. Τα όρη τα οποία υψούνται υπέρ τας κεφαλάς μας, τα Λευκά όρη λέγω, διηγούνται τας ηρωικάς αυτού πράξεις κατά τον τριετή Κρητικόν αγώνα και κατά την τελευταίαν επανάστασιν, ήτις ηνάγκασε τον Σουλτάνον να συνθηκολογήσει με την μικράν αλλά μεγαλόψυχον Κρήτην. Ανήκεις εις γενεάν γιγάντων και ημιθέων. Το όνομά σου υπήρξε τόσον σεβαστόν και τιμημένον μεταξύ των ομοεθνών σου, όσον υπήρξε φοβερόν εις τους εχθρούς. Οι Τούρκοι σ’ έτρεμαν…»

Εδώ άλλη διακοπή.

- Τα παραφουσκώνεις, μου εψιθύρισεν η φωνή ενός από τους φίλους μου, ο οποίος εστέκετο δίπλα μου.

Παρά τρίχα να του φωνάξω «σκασμός!» ή κάτι τέτοιο. Επήγαινα τόσο ωραία. Είχα πάρει τον αέρα τού… ας πούμε του βήματος και οι ακροαταί μου, χωρίς να νοιώθουν μεγάλα πράγματα απ’ όσα έλεγα, εκρέμοντο από τα χείλη μου. Και ήμουν ικανός να τραβήξω μακριά στο δρόμο που ’χα πάρει, αλλά η κακόβουλη εκείνη διακοπή μου τα χάλασε πάλι. Πώς να ξαναγυρίσω εις το εγκώμιο των ηρωισμών του μακαρίτη; Έπρεπε να περάσω εις άλλα προτερήματά του. Αλλά με την ταραχή που μου ’φερεν η διακοπή η στροφή δεν ήτο εύκολη. Ξεροβήχοντος έλεγα κι εξανάλεγα: «Ο προκείμενος νεκρός…» Έπειτα μου ’ρθε μια ιδέα που να μη μου’ ρχότανε· να μιλήσω για το γιο του τον Αλέξανδρο. Και ήρχισα να πλέκω το εγκώμιο του φίλου μας. Έπειτα είπα:

«Ποία οδύνη θα διαπεράσει, ως φάσγανον, την καρδίαν του προσφιλεστάτου υιού σου Αλεξάνδρου, όταν μακράν σου ευρισκόμενος, θα μάθει τον θάνατόν σου! Διατί να μη ευρίσκεται πλησίον σου να γλυκάνει τας τελευταίας σου στιγμάς; Ίσως δε και η επιστήμη του ομού με την θερμότητα της υιικής του αγάπης θα κατόρθωναν να σε αποσπάσουν από τους όνυχας του αδυσωπήτου θανάτου…»

Τότε ένας χωρικός, συγγενής, φαίνεται, της οικογενείας, ο οποίος έστεκε πίσω μου, έριξε στο σβέρκο μου μια φράση:

- Πε πράμα και για τ’ άλλα παιδιά.

Πώς δεν τρελάθηκα, Θεέ μου, κείνη τη στιγμή! Αλλά κατάφερα να γυρίσω πίσω το γέλιο που μ’ ανέβηκε σα λόξυγκας στο λαιμό. Από την αγωνία και τη ζέστη έτρεχεν ο ιδρώτας ποτάμι από το μέτωπό μου. Εσώπασα πάλι κι εξεροκατάπινα. Να πω και για τ’ άλλα παιδιά; Αλλά τί να πω, δι’ όνομα Θεού! Μήπως τα ’ξερα καλά καλά; Στρέφομαι λιγάκι και λέγω χαμηλόφωνα στο χωρικό:

- Πώς τα λένε;

- Ο Αντρουλιός…

- Ο Αντρουλιός, εξηκολούθησα, ο φημισμένος σκοπευτής, ο οποίος ανυπομονεί να συνεχίσει τους ηρωικούς άθλους του γενναίου πατρός του…

- Η Μαρία, μου ψιθύρισε ο υποβολεύς.

- Η Μαρία, το κόσμημα του οίκου σου, η σεμνή και ενάρετος Μαρία…

Εις το άκουσμα του ονόματός της η Μαρία έβαλε φωνή μεγάλη:

- Μπαμπά μου και πώς θα μπαίνω στο έρμο το σπίτι να μη σε θωρώ μπλιο!

Αισθανόμουν ότι δεν άντεχα πια, ότι η δύναμη της αντιστάσεώς μου ήταν στο τέλος της. Τι μαρτύριο ήταν αυτό, να έχω μια τόσο ακράτητη ορμή να γελάσω, να ξεκαρδιστώ στα γέλια και να με πνίγει αγωνία! Και ο υποβολέας το σκοπό του:

- Ο Νικόλας… η Γαρουφαλιά…

Το βλέμμα μου έπεσε πάλι για μια στιγμή στον πεθαμένο· και μου φάνηκε πως ήμουν πιο αξιοθρήνητος και απ’ αυτόν.

- Και τί να είπω δια τον Νικόλαον…

Δεν είχα τίποτε να είπω δια τον Νικόλαον, αλλά ούτε και μ’ αφήκαν. Από το απέναντι μέρος, όπου εστέκοντο δύο φίλοι μου, ήλθε ένα φύσημα μύτης, ένα γέλιο που ξέφυγε από τη μυτη, γιατί το στόμα ήταν φραγμένο με μαντήλι. Το φύσημα εκείνο και το μαντήλι που είδα στο στόμα κάτω από ένα μέτωπο χαμηλωμένο, με αποτέλειωσε. Θύελλα από γέλια ξέσπασε από το στήθος μου. Και σαν άρχισα, ήταν αδύνατο πια να κρατηθώ. Ήθελα να πω: «Γαίαν έχοις ελαφράν»· αλλά μόνο η πρώτη συλλαβή έβγαινε από το στόμα μου κι ετελείωνε σε σπασμό γέλιου.

Στρέφομαι γύρω με απελπισία και ζητώ μία πρόφαση για να δικαιολογήσω την ασεβή παραφροσύνη μου. Άλλοι με κοιτάζουν με απορία και άλλοι με θυμό· και μόνον οι φίλοι μου δεν με κοιτάζουν γιατ’ είχαν κρυφτεί. Το βλέμμα μου φτάνει στο φαρμακοποιό και στα μούτρα του βρίσκω την πρόφαση που ζητούσα. Ο Ζαμαλής βαφότανε κι από τη ζέστη η βαφή είχεν αναλιγώσει και με τον ιδρώτα σχημάτιζε κιτρινωπά ρυάκια στο πρόσωπό του.

- Μωρέ, βάφεσαι; του λέω για να δείξω τάχα ότι γι’ αυτή την ανακάλυψη γελούσα.

- Δε μου λες πως είσαι για δέσιμο; αποκρίνεται ο Ζαμαλής και σκουπίζεται με μεγάλο χρωματιστό μαντήλι.

Δια να σκεπάσει το σκάνδαλο ο παπάς άρχισε να ψάλλει. Την ίδια στιγμή δύο χέρια μ’ έσπρωξαν προς τα έξω· ήταν ο χωρικός που μου’ λεγε τα ονόματα· και στην πόρτα της εκκλησιάς μού λέγει:

- Το καλό που σου θέλω, φύγε, φύγε γλήγορα!

Ιωάννης Κονδυλάκης

Όταν ήμουν δάσκαλος και άλλα διάφορα διηγήματα

Εκδοτικός Οίκος Γεωργίου Φέξη 1916

Πέρα από το τείχος του ύπνου [απόσπασμα] – H. P. Lovecraft

Έχω συχνά αναρωτηθεί κατά πόσο η πλειονότητα της ανθρωπότητας κοντοστέκεται ποτέ για να στοχαστεί σχετικά με τη σποραδικά τιτάνια σημασία των ονείρων, και για τον απροσδιόριστο κόσμο στον οποίο ανήκουν.

Αν και κατά το μεγαλύτερο ποσοστό τους τα νυκτερινά μας οράματα δεν είναι ίσως τίποτε παραπάνω από αμυδρές και φαντασιώδεις ανακλάσεις των εμπειριών της ξυπνητής μας ζωής, παραμένει ωστόσο – παρά τον Φρόυντ και τους παιδαριώδεις συμβολισμούς του – ένα συγκεκριμένο ποσοστό ο υπερκόσμιος κι αιθέριος χαρακτήρας των οποίων δεν επιτρέπει καμία συνηθισμένη ερμηνεία. Η απροσδιόριστα συναρπαστική και ανησυχητική επιρροή των ονείρων αυτών υποδηλώνει ότι πιθανώς να πρόκειται για κάποιες φευγαλέες ματιές μας προς μια σφαίρα νοητικής υπόστασης που δεν είναι λιγότερο σημαντική από την υλική ζωή μας, και που ωστόσο χωρίζεται από τη ζωή από ένα σχεδόν αδιαπέραστο φράγμα.

Με βάση την πείρα μου, δεν μπορώ να αμφιβάλλω ότι ο άνθρωπος, όταν χάνει τη γήινη συνείδησή του, όντως περιπλανιέται σε κάποιο άλλο, ασώματο είδος ζωής πολύ διαφορετικής φύσης από τη ζωή που ξέρουμε, και από την οποία μονάχα οι πιο αχνές και δυσδιάκριτες αναμνήσεις παραμένουν όταν ξυπνάμε. Από αυτές τις θολές και αποσπασματικές αναμνήσεις μπορούμε να συνάγουμε πολλά, κι ωστόσο ν’ αποδείξουμε λίγα. Μπορούμε να μαντέψουμε ότι στα όνειρα, η ζωή, η ύλη και η ζωτικότητα, όπως η γη γνωρίζει αυτά τα πράγματα, δεν είναι απαραιτήτως σταθερά. Κι ότι ο χώρος και ο χρόνος δεν υπάρχουν με την έννοια που τα αντιλαμβάνεται ο ξυπνητός μας εαυτός. Έρχονται στιγμές που πιστεύω ότι αυτή η λιγότερο υλική ζωή μας είναι η περισσότερο αληθινή ζωή, και ότι η μάταιη παρουσία μας σε τούτη τη χωμάτινη σφαίρα δεν είναι παρά μόνον ένα δευτερεύον ή απλώς εικονικό φαινόμενο...

H. P. Lovecraft

Οι Εκπληκτικοί Κόσμοι του H.P. Lovecraft – 7

Η Αναζήτηση του Ίρανον και άλλες ιστορίες

Μετάφραση Γιώργος Μπαλάνος

Εκδόσεις Locus 7 2003

It was a quiet way (573b) / Ήταν ένας ήσυχος δρόμος - Emily Dickinson

It was a quiet way —
He asked if I was his —
I made no answer of the Tongue
But answer of the Eyes —
And then He bore me on
Before this mortal noise
With swiftness, as of Chariots
And distance, as of Wheels.
This World did drop away
As Acres from the feet
Of one that leaneth from Balloon
Upon an Ether street.
The Gulf behind was not,
The Continents were new —
Eternity it was before
Eternity was due.
No Seasons were to us —
It was not Night nor Morn —
But Sunrise stopped upon the place
And fastened it in Dawn.

***

Ήταν ένας ήσυχος δρόμος -
Ρώτησα αν ήμουν γι' αυτόν -
Δεν έβγαλα μιλιά απ' το Στόμα
Μόνο έγνεψα ναι με τα Μάτια -
Κι Αυτός τότε μ' έβαλε επάνω
Στον ήχο αυτόν του θανάτου
Με γρηγοράδα, σαν των Αρμάτων
Κι απόσταση σαν των Τροχών -
Ο Κόσμος αυτός όλο έφευγε
Σαν Χωράφια κάτω απ' τα πόδια
Όταν σκύβεις από 'να Αερόστατο
Πάνω σ' ένα δρόμο του Αιθέρα.
Πίσω μας ο Κόλπος δεν ήταν,
Οι Ήπειροι ήσαν καινούργιες -
Η Αιωνιότητα ήταν μπροστά
Η Αιωνιότητα αναμενόταν -
Ούτε Εποχές ήσαν για μας -
Νύχτα δεν ήταν ούτε Πρωί -
Η Ανατολή μόνο στάθηκε πάνω απ' τον τόπο
Και τον καθήλωσε σε Χαραυγή -

EMILY DICKINSON
Η ΠΟΙΗΤΡΙΑ ΤΩΝ ΕΠΟΜΕΝΩΝ ΕΠΟΧΩΝ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΠΟΙΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑ ΚΩΣΤΑΣ ΙΩΑΝΝΟΥ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΩΠΙΑ

Σεληνιακός Εφιάλτης [Somnium – Το διήγημα επισ. φαντασίας του Johannes Kepler] – Arthur Koestler

Όταν τον Δεκέμβριο του 1629, στήθηκε το νέο πιεστήριο μέσα στο ίδιο το σπίτι του Κέπλερ, στρώθηκε (μαζί με τον βοηθό του, τον Μπαρτς, τον οποίο είχε παντρέψει εκβιαστικά με την κόρη του την Σουζάνα) σε μια αποδοτική επιχείρηση, την έκδοση εφημερίδων(1) για τα έτη 1629-36. Από τότε που είχαν βγει οι Ροδόλφειοι Πίνακες, οι αστρολόγοι όλης της Ευρώπης συναγωνίζονταν στην δημοσίευση εφημερίδων και ο Κέπλερ ανυπομονούσε, όπως έλεγε, «να τρέξει κι αυτός στην κούρσα», στην πίστα των αγώνων δηλαδή που είχε κατασκευάσει ο ίδιος. Στο μεταξύ όμως είχε αρχίσει να τυπώνει ένα παλιό και αγαπητό πνευματικό τέκνο του, το Somnium – το όνειρο ενός ταξιδιού στο φεγγάρι. Το είχε γράψει πριν από είκοσι χρόνια κι από καιρό σε καιρό του πρόσθετε και μερικές σημειώσεις που έφτασαν τελικά να ξεπεράσουν σε όγκο το αρχικό κείμενο.

Το Somnium έμεινε ατελείωτο. Ο Κέπλερ πέθανε πριν τελειώσει το τύπωμα και δεν δημοσιεύτηκε παρά μετά τον θάνατό του, το 1634. Είναι το πρώτο έργο επιστημονικής φαντασίας με την σύγχρονη έννοια, διαφορετικό από το παραδοσιακό είδος της φανταστικής ουτοπίας που υπήρχε από την εποχή του Λουκιανού μέχρι τον Καμπανέλλα. Η επίδρασή του πάνω στους συγγραφείς που θα έγραφαν κάποτε για διαπλανητικά ταξίδια ήταν σημαντική – από την Ανακάλυψη ενός Νέου Κόσμου του Τζων Ουίλκινς και από τον Χένρυ Μουρ μέχρι τον Σάμουελ Μπατλερ, τον Ιούλιο Βερν και τον Τζ. Ουέλς.

Το Somnium ανοίγει μ’ ένα πρελούδιο γεμάτο από αυτοβιογραφικούς υπαινιγμούς. Το παιδί Δουράκοτους ζούσε με την μητέρα του Φιολχίλντα στην Ισλανδία «που οι αρχαίοι ονόμαζαν Θούλη»(2). Πατέρας του ήταν ένας ψαράς που είχε πεθάνει εκατόν πενήντα χρονών, όταν το αγόρι ήταν μόνο τριών. Η Φιολχίλντα πουλούσε βότανα στους περαστικούς ναυτικούς, ραμμένα μέσα σε μικρά σακούλια από τομάρι κριαριού και κουβέντιαζε με τους δαίμονες. Όταν το παιδί έγινε δεκατεσσάρων χρονών, άνοιξε, περίεργο, ένα απ’ αυτά τα σακούλια και τότε η μάνα του, πάνω στο θυμό της, το πούλησε σ’ ένα καπετάνιο που ταξίδευε σε μακρινά μέρη. Ο καπετάνιος το εγκατέλειψε στο νησί του Χθην όπου τα πέντε επόμενα χρόνια ο Δουράκοτους, μελέτησε την επιστήμη της αστρονομίας κάτω από την διδασκαλία του Τύχο ντε Μπράχε. Όταν γύρισε σπίτι του η μετανοιωμένη μητέρα του επικαλέσθηκε – σαν ένα είδος τρατάρισμα – ένα από τα φιλικά δαιμόνια της Λαβάνια(3) – της σελήνης – που με την συνοδεία τους μπορούσαν και ταξίδευαν εκλεκτοί θνητοί σ’ αυτόν τον πλανήτη.

Αφού έκανε ορισμένα μαγικά, η μητέρα μου κάθησε πλάι μου επιβάλλοντας σιωπή με το απλωμένο χέρι της. Δεν είχαμε προφτάσει να σκεπάσουμε, όπως έπρεπε, τα κεφάλια μας μ’ ένα ύφασμα όταν μια βραχνή, απόκοσμη φωνή, άρχισε να ψιθυρίζει στην Ισλανδική γλώσσα τα ακόλουθα...

Εδώ κλείνει το πρελούδιο. Το ταξίδι, εξηγούσε ο δαίμονας, δεν ήταν δυνατόν να γίνει παρά μόνο στην έκλειψη της σελήνης και γι’ αυτό έπρεπε να συμπληρωθεί μέσα σε τέσσερις ώρες. Τον επιβάτη τον κινούσαν τα πνεύματα, εξαρτιόταν όμως και από τους φυσικούς νόμους. Σ’ αυτό το σημείο, η επιστήμη άρπαζε την σκυτάλη από τα χέρια της φαντασίας:

Το πρώτο σοκ (της επιτάχυνσης), είναι και το χειρότερο, γιατί τινάζεται στον αέρα σαν από μια έκρηξη μπαρούτι... Γι αυτό θα πρέπει να ναρκώνεται από πριν με οποιούχα(4). Τα μέλη του πρέπει να προστατεύονται προσεκτικά για να μην του ξεριζωθούν, γιατί ο κραδασμός μεταδίδεται σ’ όλα τα μέρη του σώματός του. Τότε θα συναντήσει νέες δυσκολίες, τρομακτικό κρύο και δυσκολία στην ανάσα... Όταν συμπληρωθεί το πρώτο μέρος του ταξιδιού γίνεται μετά ευκολότερο, γιατί αναμφίβολα σ’ ένα τόσο μακρινό ταξίδι, το σώμα ξεφεύγει από την μαγνητική δύναμη της γης και μπαίνει στην δύναμη της σελήνης που παίρνει τώρα πια το απάνω χέρι. Σ’ αυτό το σημείο ελευθερώνουμε τον ταξιδιώτη και τον αφήνουμε ν’ αντιδράσει μόνος του: σαν την αράχνη θα τεντώνεται και θα κουβαριάζεται και θα προωθείται με την δική του πια δύναμη. Γιατί καθώς οι μαγνητικές δυνάμεις της γης και της σελήνης θα το έλκουν και οι δύο μαζί, θα το κρατάν μετέωρο και το αποτέλεσμα θα είναι σαν να μην τον τραβούσε καμιά απ’ αυτές. Κι έτσι, στο τέλος, η μάζα του θα στραφεί μονάχη της προς την σελήνη.

Στην Astronomia Nova ο Κέπλερ είχε πλησιάσει τόσο πολύ κοντά στην έννοια της παγκόσμιας έλξης που αναγκάζεται κανείς να υποθέσει ότι κάποιο ψυχολογικό μπλοκάρισμα τον έκανε να την απορρίψει. Στο απόσπασμα που παρέθεσα μόλις τώρα, δεν την παίρνει μονάχα σαν δεδομένη αλλά και διατυπώνει, με μια αληθινά εκπληκτική διορατικότητα, την ύπαρξη μιας «ζώνης μηδέν βαρύτητας» – τον εφιάλτη αυτό της επιστημονικής φαντασίας. Αργότερα στο Somnium θα έκανε κι άλλο ένα βήμα προς την ίδια κατεύθυνση υποθέτοντας εαρινές παλίρροιες στην σελήνη που οφείλονταν στην συνδυασμένη έλξη ήλιου και γης.

Αφού τελειώνει το ταξίδι, ο Κέπλερ προχωρεί στην περιγραφή των συνθηκών της σελήνης. Μια σεληνιακή ημέρα, από την ανατολή μέχρι τη δύση του ήλιου, κρατάει δεκαπέντε περίπου μέρες και τόσο κρατάει και η σεληνιακή νύχτα – γιατί το φεγγάρι κάνει ένα μήνα για να γυρίσει μια φορά γύρω από τον άξονά του και χρειάζεται τον ίδιο ακριβώς χρόνο για να συμπληρώσει και τον κύκλο του γύρω από την γη. Σαν αποτέλεσμα, στρέφει την ίδια πάντα όψη του προς την γη που οι φεγγαρο-υπάρξεις ονομάζουν «βόλβα» τους (από το revolvere που πάει να πει γυρίζω). Αυτό το μέρος του φεγγαριού το ονομάζουν Παραβόλβα ήμιση και το άλλο Προβόλβα ήμισυ. Κοινό χαρακτηριστικό και των δύο τους είναι η διάρκεια του έτους τους που αποτελείται από δώδεκα μέρες και δώδεκα νύχτες, και οι τρομακτικές διαφορές που προκύπτουν στην θερμοκρασία τους – τσουρουφλιστές μέρες, ξυλιασμένες νύχτες. Κοινές έχουν ακόμα τις παράξενες κινήσεις του έναστρου ουρανού τους – στον οποίο οι πλανήτες τρέχουν ακατάπαυστα πίσω μπρος λόγώ των περιφορών της σελήνης γύρω από το βόλβα. Αυτή η στην κυριολεξία και των δύο εννοιών της «σεληνιασμένη» αστρονομία που αναπτύσσει με την γνωστή ακριβολογία του ο Κέπλερ, είναι μια σκέτη απόλαυση. Κανείς πριν απ’ αυτόν (κι απ’ όσο γνωρίζω κανείς και μετά απ’ αυτόν) δεν επιχείρησε κάτι παρόμοιο. Όταν όμως έρχεται σ’ αυτό καθαυτό το φεγγάρι τα πράγματα γίνονται πολύ ζοφερά.

Χειρότερα την έχουν οι Προβόλβοι. Οι μακριές νύχτες τους δεν γίνονται ανεκτές, όπως στα άλλα ημισφαίρια, από την παρουσία του τεράστιου βόλβα, γιατί όπως είναι πολύ φυσικό, οι Προβόλβα δεν βλέπουν τη γη. Οι νύχτες τους είναι «γεμάτες πάγο και χιόνι, μέσα σε λυσσασμένους, παγωμένους ανέμους». Οι μέρες που τις ακολουθούν δεν είναι καλύτερες: για δεκαπέντε μέρες ο ήλιος δεν εγκαταλείπει καθόλου τον ουρανό, ζεσταίνοντας τον αέρα σε μια θερμοκρασία «δεκαπέντε φορές πιο ζεστή από της Αφρικής μας».

Οι Παραβόλβα την έχουν κάπως καλύτερα γιατί το τεράστιο βόλβα απαλαίνει τις νύχτες τους αντανακλώντας κάποιο φως και κάποια ζέστη του ήλιου. Η επιφάνεια του βόλβα είναι δεκαπέντε φορές μεγαλύτερη του φεγγαριού και μένει πάντα στην ίδια θέση στον ουρανό «σαν νατανε καρφωμένο», μεγαλώνει όμως και μικραίνει από πανβόλβα σε νέο βόλβα όπως και η σελήνη μας. Όταν έχει πανβόλβα η Αφρική φαίνεται σαν ένας ανθρώπινος μπούστος μέχρι τους ώμους. Η Ευρώπη, ένα κορίτσι με μακρύ φόρεμα, σκύβει να τον φιλήσει ενώ με το τεντωμένο προς τα πίσω μαρκύ χέρι της καλεί κοντά του ένα γάτο έτοιμο να πηδήξει(5).

Τα βουνά της Λαβάνια είναι πολύ πιο ψηλά από της γης. Το ίδιο και τα φυτά και τα πλάσματα που την κατοικούν. «Η ανάπτυξη γίνεται γρηγορότερα. Όλα είναι βραχύβια γιατί το κορμί αναπτύσσεται σ’ ένα τεράστιο όγκο... Ανάπτυξη και φθορά συντελούνται μέσα σε μια μόνο μέρα». Τα όντα μοιάζουν περισσότερο με γιγαντιαία φίδια. «Οι Προβόλβα δεν έχουν μόνιμες και ασφαλείς κατοικίες. Διασχίζουν μέσα σε μια μόνο μέρα ολόκληρο τον κόσμο τους, σε ορδές, ακολουθώντας τα νερά που τραβιούνται είτε με τα πόδια τους, που είναι ψηλότερα απ’ αυτά που έχουν οι γκαμήλες μας, είτε με φτερά, είτε με πλοία». Μερικοί είναι δύτες κι αναπνέουν πολύ αργά για να μπορούν να προστατεύονται από τον καφτερό ήλιο στον πάτο, στα βαθειά νερά. «Όσοι μένουν στην επιφάνεια ψήνονται από τον μεσημεριανό ήλιο και χρησιμεύουν σαν τροφή των νομαδικών ορδών που πλησιάζουν... Άλλοι, που δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς ν’ αναπνέουν, αποσύρονται σε σπηλιές στις οποίες το νερό φθάνει μέσα από μακρυά κανάλια, για να κρυώσει σιγά σιγά στον μακρύ δρόμο του και να μπορούν να το πιουν. Όταν όμως πλησιάζει η νύχτα βγαίνουν να κυνηγήσουν». Το δέρμα τους είναι γεμάτο πόρους και σαν σφουγγάρι. Όταν όμως ένα πλάσμα παγιδευτεί χωρίς να το καταλάβει στην ζέστη της ημέρας, το δέρμα του τσουρουφλίζεται και σκληραίνει και το βράδυ πέφτει. Κι όμως, είναι περίεργο, αλλά αγαπάνε να λιάζονται στον ήλιο του μεσημεριού – κοντά στις ρωγμές τους όμως για να μπορούν να κάνουν μια γρήγορη και ασφαλή υποχώρηση.

Σ’ ένα σύντομο συμπλήρωμα επιτρέπει στους Παραβόλβα να έχουν πόλεις ασφαλισμένες μέσα σε κυκλικά τείχη – τους κρατήρες της σελήνης. Αυτές οι πόλεις όμως δεν τον ενδιαφέρουν παρά μόνο από την καθαρά μηχανική πλευρά της κατασκευής τους. Το βιβλίο τελειώνει με μια μπόρα που ξυπνάει τον Δουράκοτους από τον εφιάλτη του των προϊστορικών γιγαντιαίων ερπετών για τα οποία ο Κέπλερ δεν είχε, φυσικά καμιά ιδέα. Δεν είναι αξιοπερίεργο που εμπνεύσθηκε ο Χένρυ Μουρ από το Somnium κι έγραψε ένα ποίημα με τίτλο Insomnium Philosophicum. Την διασκεδαστικότερη όμως παράφραση του Κέπλερ την έκανε ο Σάμουελ Μπάτλερ στο «Ο Ελέφας στο Φεγγάρι».

Είπε – Οι Κάτοικοι της Σελήνης

Που σαν καφτός λάμπει το Μεσημέρι ο Ήλιος

Ζούνε αλήθεια σ’ υπόγεια Κελάρια

Οχτώ μίλια βαθειά κι ογδόντα γύρω

(Π’ αμέσως ταμπουρώνονται

Απ’ Ήλιο και Εχθρούς)

Γιατί είναι Λαός πιο ευγενικός

Από κειούς τους άξεστους τους χωρικούς που βρέθηκαν

Στην Άνω Μερά να ζούνε

Που λέγονται Προβόλβα και που

Ανοιχτό έχουν μαζί τους Πόλεμο

Παρ’ όλο που το Somnium είχε γραφτεί στο μεγαλύτερο μέρος του από παλιά, καταλαβαίνει κανείς πολύ άνετα για ποιο λόγο ήταν το τελευταίο βιβλίο που δούλεψε και που ήθελε να δει τυπωμένο. Όλοι οι δράκοι που είχαν κυκλώσει τη ζωή του – από την μάγισσα Φιολχίλντα και τον χαμένο τον άντρα της μέχρι τα ταλαίπωρα ερπετά πλάσματα που πετούσαν ασταμάτητα αποβάλλοντας τ’ αρρωστημένο πετσί τους, τόσο πρόθυμα όμως πάντοτε να ζεσταθούν κάτω από έναν απάνθρωπο ήλιο, βρίσκονται όλα εκεί, στημένα μέσα σ’ ένα κοσμικό σκηνικό επιστημονικής ακρίβειας και σπάνιας αυθεντικής ομορφιάς. Όλα τα έργα του Κέπλερ και όλες οι ανακαλύψεις του ήταν πράξεις κάθαρσης. Τι πιο φυσικό από το να κλείσει το τελευταίο του μέσα σ’ ένα όργιο φαντασίας;

_____________

1. Οι «Εφημερίδες» δίνουν λεπτομερείς πληροφορίες γύρω από τις κινήσεις ενός πλανήτη σ’ ένα δεδομένο χρόνο, ενώ οι «πίνακες» δίνουν μονάχα το γενικό σχεδιάγραμμα πάνω στο οποίο βασίζονται οι υπολογισμοί.

2. Ο Κέπλερ διάλεξε το όνομα Δουρόκοτους γιατί ακουγόταν Σκωτσέζικο «και η Σκωτία βρίσκεται στον Ισλανδικό ωκεανό», «Φιόλξ» ήταν το όνομα της Ισλανδίας που είχε βρει σ’ έναν παλιό χάρτη.

3. Από το Lavanah το Εβραϊκό όνομα της Σελήνης (Lavan = λευκό).

4. Προτάθηκε πρόσφατα πως οι ταξιδιώτες του διαστήματος θα πρέπει ν’ αναισθητοποιούνται στην διάρκεια της αρχικής επιτάχυνσης.

5. Το πίσω μέρος του κεφαλιού ήταν το Σουδάν, το πηγούνι του η Αλγερία. Το κεφάλι του κοριτσιού ήταν η Ισπανία, το ανοιχτό στόμα του στην Μαλάγκα, το πηγούνι του στην Μούρτσια. Το ένα χέρι του ήταν η Ιταλία, το άλλο η Αγγλία κι αυτό καλούσε την Σκανδιναβική γάτα.

Arthur Koestler

Οι Υπνοβάτες

Μετάφραση Ιωάννα Χατζηνικολή

Εκδόσεις Ι. Χατζηνικολή (Δεύτερη Έκδοση 1979)

1)ΦΡΙΞΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗ 2)ΑΡΓΟΝΑΥΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ – ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΗΡΡΗΣ

1)ΦΡΙΞΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗ

Το όνομά του σημαίνει “εκείνος που φρίσσει”. Έλλη σημαίνει “η σπινθηροβολούσα”. Ο Φρίξος εβοηθήθη από την μητέρα του Νεφέλην. Κι εδώ η Νεφέλη είναι η επιθυμία του, το συναίσθημά του, το θυμικόν του. Εκαβαλλίκεψε τον κριόν, τον εαυτόν του, την κατωτέραν τετρακτύν, που είχε χρυσόμαλλον δέρμα, δηλαδή ήταν λαμπερή. Ο Φρίξος ήταν μύστης βαθύς. Επέταξε στο διάστημα, δηλαδή εμπήκε σε νέαν κατάστασιν. Μαζί του ήταν και η λαμπερή, η Έλλη. Μα αυτή εχάθηκε. Επνίγηκε. Έφυγε απ’ επάνω του. Η κατωτέρα του, η χοϊκή συνείδησις εχάθηκε. Κι έμεινε μόνο με την ανωτέρα συνείδησιν. Είχε δηλαδή φτάσει στη θέωσι.

Έφτασε στην Αίαν (Α-ΖΑ). Αυτή η λέξις, φανερώνει με τις δύο της συλλαβές, το ύψιστον σημείον της θέωσεως. Α = θεός, ΖΑ = γήινος. Εθυσίασε τον κριόν, τον εαυτόν του. Το λαμπερό δέρμα το εχάρισε στον βασιλιά Αιήτη (Α-ΖΑ-ΤΑ). Για τον ίδιον η κατωτέρα τετρακτύς ήταν τελείως άχρηστη.

Ο Φρίξος έζησεν ανάμεσα στους αθανάτους.

Ήταν γιος του Αθάμα (ΑΤ-ΑΜΟΝ). Πόσο μοιάζει αυτή λέξις με την λέξιν ΑΔΑΜ που ήταν ΜΙ-ΝΥ-Α ή Μίνως. Δηλαδή είχε τον τίτλο των βασιλιάδων της Κρήτης. Αυτό μας λέγει ότι ήταν μύστης, όπως φαίνεται ότι ήσαν τότε όλοι οι βασιλιάδες. Ας μη λησμονούμεν ότι οι διάδοχοι του Αιγυπτιακού βασιλείου έπρεπε να περάσουν την Σχολήν των Πυραμίδων για ν’ αποκτήσουν τον βασιλικόν τίτλον.

2)ΑΡΓΟΝΑΥΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ

Η ιστορία είναι πολύ περιπεπλεγμένη, κυρίως από τους νεωτέρους, που επαναλαμβάνοντάς την, της επρόσθεσαν, της αφαίρεσαν και την ετροποποίησαν. Αρχηγός ήταν ο Ιάσων (ΖΑ-ΣΑ) ανεψιός του Πελία (ΠΕΛ-Α-ΖΑ ή Πελασγού).

Η εκστρατεία είναι γεγονός. Είμαι βέβαιος γι’ αυτό. Ο Ζάσα εμάζεψε τους φίλους του με τους οποίους είχε μαθητεύσει στη σχολή του σοφού Χείρωνα. Ήσαν όλοι του μύσται γιατί σοφία της εποχής εκείνης ήταν ο Αποκρυφισμός, η γνωριμία με τους αγνώστους στο πολύ κοινό (και έως σήμερα ακόμη) νόμους της Φύσεως.

Αυτοί εφεύραν και τα ιστία. Η Αθηνά-σοφία του οδήγησε σ’ αυτή τη σπουδαία για την εποχήν εκείνη, εφεύρεσι, ψιθυρίζοντας στον νουν τους το κάθε τι.

Σκοπός του ταξειδιού τους ήταν η περιπλάνησις σε μακρινές χώρες και η ανακάλυψις καλών, για την εποχήν, τοπων προς αποικισμόν. Στις ώρες της ΣΙΩΠΗΣ, είχαν δη την χώραν Αίαν, χώρα θαυμαστή για τον πλούτο και τη σοφία του βασιλιά της Αιήτη (Α-ΖΙΑ-ΤΑ). Κι είχαν ιδή την προνοητική νομοθεσίαν του και την ευτυχισμένην ζωή των κατοίκων του βασιλείου του. Είχαν όμως ως σκοπόν τους και κάτι άλλο. Κι ετράβηξαν σ’ αυτήν.

Στην Σαμοθράκην τους υποδέχθησαν οι Κάβειροι, για τους οποίους ομιλήσαμε πιο πριν, και οι οποίοι ήσαν τέλειοι μύσται. Οι Κάβειροι τους εφιλοξένησαν και τους εδώρισαν ασκιά με κρασί και νερό. Το κρασί ήταν τότε καθαρός χυμός σταφυλιού και εχρησιμοποιείτο για τόνωσι του οργανισμού. Τους εφοδίασαν ακόμη και με πολλά παξιμάδια και σταφίδες. Και έτσι εφοδιασμένοι οι Αργοναύτες επροχώρησαν στον Ελλήσποντο. Σ’ ένα μέρος, τότε η θάλασσα ήταν πολύ στενή. Οι Αργοναύτες με τη μυστική τους δύναμι, με ηχητικούς κραδασμούς, όπως ο Ιησούς του Ναυή, όπως ο Αμφίων και ο Ζήθος, εκρημνισαν τους βράχους του στενού εκείνου κι η θάλασσα διευρύνθη. Το στενό αυτό ήταν οι Συμπληγάδες Πέτρες.

Από λιμανάκι σε λιμανάκι, ύστερα από μηνών ταξείδι, έφθασαν στον Αίαν (Α-ΖΑ).

Αντιγράφω από την Μυθολογίαν. «Ο Ιάσων σπεύδει να ζητήση από τον Αιήτην τον θησαυρόν δια τον οποίον είχεν εκστρατεύσει. Ο βασιλεύς υπόσχεται να παραιτηθή του πολυτίμου δέρατος, εάν ο Θεσσαλός ήρως εξέλθη νικητής της προτεινομένης δοκιμασίας. Ο Ιάσων οφείλει να ζεύξη εις τι άρμα δύο ταύρους, δώρον του Ηφαίστου, ταύρους χαλκόποδας και πυρόνοους. Οφείλει να αροτριάση δι’ αυτών αγρόν τινα αφιερωμένον εις τον Άρην και να τον σπείρη με τους οδόντας του δράκοντος Κάδμου».

Εξήγησις: Κάδμος ίσον ΚΑΤ-ΑΜΟΝ. Το Κ εμπήκε για ευφωνίαν. Αλλά ΑΤ σημαίνει Θεόν που κατέρχεται προς την Γην. ΑΤ-ΑΜΟΝ (ή ΑΔΑΜ) σημαίνει θεόν πεσμένον αλλά που δεν παύει να είναι θεός, είναι δηλαδή άνθρωπος. Συνεπώς τα δόντια του Κάδμου είναι τα δόντια ενός πεσμένου θεού, και σημαίνουν κακές σκέψεις, τις σκέψεις του χοϊκού ανθρώπου, του κακού. Τα δύο πυρίπνοα βώδια που έπρεπε να ζεύξη είναι τα δύό ζωτικά ρευστά του ανθρωπίνου σώματος.

Να καλλιεργήση τον αγρόν του Άρεως: Σημαίνει να αναγάγη τα δύο ρευστά στον εγκέφαλον, ενώ την ίδια στιγμή οφείλει να καλλιεργήση μέσα του και να βελτιώση τις κακές σκέψεις. Δηλαδή να μπορή να αυτοκαθαρισθή, να γνωρίση Εαυτόν, για να λυτρωθή. Αν μπορέση ο ΖΑ-ΣΑ να τις νικήση τις κακές αυτές σκέψεις (που θα εξέπεμπε ο Α-ΖΑ-ΤΑ) μόνος του, τότε θα ήταν πραγματικά άξιος για τη γνώση ενός ανωτέρου μυστικού νόμου, θα ήταν δηλαδή άξιος για ανώτερα επιτεύγματα.

Η Μήδεια (ΜΑ-ΤΙ-ΓΙΑ δηλαδή η γυναίκα η θεϊκή) που ήταν γνώστης, μύστης, αγάπησε τον ΖΑ-ΣΑ, τον οποίον έβλεπεν από μικρή, στις ώρες του Διαλογισμού της και – γυναίκα ίσως ήταν ξενομανής – επρόδωσε τον πατέρα της. Εθέλχθηκε από την ωραιότητα της σωματικής μορφής. Έτσι εβοήθησε τον ΖΑ-ΣΑ να κατορθώση ό,τι δεν μπορούσε μόνος του.

Με τη δύναμί της τον εβοήθησε να καστρέψη τις κακές σκέψεις που εδημιούργησε στον νουν του ο πατέρας της: φιλοδοξίες, ματαιοδοξίες, σαρκικές επιθυμίες άγριες, ικανοποιήσεις αισθήσεων, εγωισμόν.

Ο Α-ΖΑ-ΤΑ (Αιήτης) έβλεπε τι εγινόταν. Είχεν ανεπτυγμένο το τρίτο μάτι. Έβλεπε το ρεύμα της δυνάμεως που έφτανε στον ΖΑ-ΣΑ. Παρηκολούθησε το ρεύμα και είδε ότι ερχόταν από την κόρη του.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον αρνήθηκε στον ΖΑ-ΣΑ το ανώτερο μυστικό. Τον εύρισκε προσωπικά ανάξιον γι’ αυτό. Και κανείς νουνεχής άνθρωπος δεν δίδει ποτέ λεπίδα ξυρίσματος στα χέρια βρέφους.

Η ΜΑ-ΤΙ-ΓΙΑ όμως, γυναίκα ήταν, του φανέρωσε το μυστικό, «το χρυσόμαλο δέρας», κι έφυγε μαζί του.

Στο ταξίδι τους – ακολούθησαν το δρόμο του πηγαιμού – του ανέπτυξε το κάθε τι: Ο πατέρας της ήταν μύστης, κι οι νόμοι του σοφοί για το κράτος του, αλλ’ αυτοί οι νόμοι έδιδαν πάρα πολλήν ευτυχία στο λαό, και τον έκαναν άβουλο. Κι η ευτυχία κατά την ΜΑ-ΤΙ-ΓΙΑ, βρίσκεται στον αγώνα για την απόκτησιν των αγαθών, των οποιονδήποτε αγαθών, και όχι στην απόλαυσιν αγαθών ετοιμασμένων από άλλους.

Ο πατέρας της άλλο δεν είχε στον νου του παρά να της δώση τις γνώσεις και να της διδάξη την τέχνη για τελειοποίησι, παραγνωρίζοντας την γυναικεία της φύσι. Η ΜΑ-ΤΙ-ΓΙΑ προτιμούσε τον δρόμον της πάλης μέσα στη ζωή, για τη ζωή.

Κατά τις σημερινές μας αντιλήψεις η ΜΑ-ΤΙ-ΓΙΑ βρισκόταν στον ορθό δρόμο, κι ας έπεφτε. Η πτώσις θα ήταν γι’ αυτήν μάθημα σκληρόν, αλλά συνειδητό, όπως κι η πτώσις του Ασώτου της παραβολής.

Τα παρακάτω του μύθου έχουν περιπλακή από τους νεωτέρους.

Η ΜΑ-ΤΙ-ΓΙΑ σιγά-σιγά έπεφτε στη μαγεία για να ικανοποιήση τις σωματικές και ψυχικές της ορέξεις που εξύπνησαν σαν δράκοντες, σαν κάπροι, σαν λιοντάρια. Έγινε γυναίκα όπως όλες, αλλά επίφοβη σε όλους.

Ο ΖΑ-ΣΑ την άφησε. Του ήταν δύσκολο να συζήση μαζί της. Αυτή θανάτωσε με τις μαγικές της δυνάμεις και τον Πελίαν, και την Γλαύκην, που θα γινόταν μνηστή του ΖΑ-ΣΑ. Αυτός είναι ο θανατηφόρος πέπλος που αναφέρει ο μύθος, για τον οποίον όμως δεν επιτρέπεται να μιλήσω.

Ο ΖΑ-ΣΑ είδε τότε πόσον τρομερά εγωιστική γυναίκα ήταν. Μετά, αποδιωγμένη από όλους, εγύρισε ξανά στην Ασία.

Το χρυσόμαλλον δέρμα ήταν ο τρόπος της εκσωματώσεως (δέρμα ίσον χοϊκόν σώμα), που εγνώριζεν ο σοφός Α-ΖΑ-ΤΑ. Στην Ελλάδα δεν ήξεραν αυτόν τον τρόπον. Κι αν ήξεραν δεν τον εδίδασκαν. Γι’ αυτό και στην Ελλάδα δεν υπήρξαν και μαύροι μάγοι, δηλαδή άνθρωποι με τεράστιες δυνάμεις, που να τις χρησιμοποιούν για προσωπικές τους ικανοποιήσεις. Το Θείον είχε ως πρόγραμμά του την ανάπτυξιν του χοϊκού εγκεφάλου στην Ελλάδα αναφορικά με την σκέψιν και το κάλλος. Γι’ αυτό και υπήρχαν τόσες Αποκρυφιστικές Σχολές, τόσοι Μίνωες και τόσοι ναοί. Χωρίς αυτές τις Σχολές δεν θα έφθανε ποτέ η σκέψι στην Ελλάδα στο ύψιστο σημείον όπου την έφθασαν ένας Πλάτων και όπου ποτέ κανένας άλλος δεν έφθασεν, εκτός από τον Ιωάννη τον Θεολόγο.

ΛΕΩΝΙΔΟΥ ΚΗΡΡΗ

ΑΠΟΚΡΥΦΟΙ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΠΟΛΥΓΡΑΦΗΜΕΝΑΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΙΚ. ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ

ΕΚΔΟΣΙΣ 1966

Η ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ – ΣΟΦΙΑ Ζ. ΑΝΤΖΑΚΑ

Ένα άλλο φαινόμενο που παρατηρείται ευρύτατα σήμερα είναι η ελαττωματική ή ανεπαρκής σεξουαλική λειτουργία νεαρών ατόμων, δηλαδή ατόμων τα οποία, φυσιολογικά, θάπρεπε να βρίσκονται στην καλύτερη σεξουαλική τους περίοδο.

Αν προσέξει κανείς, θα δει ότι η ανεπάρκεια δεν οφείλεται σε ανεπάρκεια ορμονών, αλλά σε κάποια ελαττωματικότητα της λειτουργίας του πέους. Μ’ άλλα λόγια, στους περισσότερους νέους σήμερα παρατηρείται ή καθολική ή μερική ανικανότητα, μια αδυναμία να «ικανοποιήσουν» το θήλυ με τη σεξουαλική πράξη.

Το φαινόμενο έχει τέτοια έκταση ώστε να εμβάλει σε σκέψεις. Έχει γίνει πια ένα καθεστώς, κάτι το φυσιολογικό, ενώ όσοι λίγοι λειτουργούν σωστά, έχουν καταντήσει μια σπανιότητα. Αυτό έχει δύο απολήξεις:

(1) Ο νέος απογοητευμένος από την ελαττωματική επίδοσή του στο σεξ με τις κοπέλες, καταλήγει στο συμπέρασμα: «Αφού δεν είμαι φτιαγμένος για ετεροφυλόφιλο έρωτα, τότε ας στραφώ στον ομοφυλόφιλο έρωτα».

(2) Οι κοπέλες, δυσαρεστημένες από την μη ικανοποιητική σεξουαλική επαφή τους με τους νέους, στρέφονται σε λεσβιακές σχέσεις.

Μια άλλη παρατήρηση έχει να κάνει με μια περίεργη αντιστροφή. Δηλαδή, ενώ οι νέοι υπολειτουργούν σεξουαλικά, οι νέες λειτουργούν όχι απλώς θαυμάσια, αλλά δυναμικά και απαιτητικά. Μόνο που δεν βρίσκουν «ικανοποίηση» από τους νέους.

Αλλά το κοινό σημείο και στις δύο περιπτώσεις είναι μια τυφλή, ανεξέλεγκτη, ανεξέταστη απαίτηση για σεξουαλική ηδονή, με κάθε τρόπο. Σαν να χάνεται το σύμπαν χωρίς αυτήν. Δεν έχει σημασία αν αυτή η απαίτηση ικανοποιείται με παρά φύσιν τρόπους, αρκεί να ικανοποιείται. Όσο για τη δικαιολόγηση της εκτροπής, υπάρχει έτοιμη η θεωρία της ισοπέδωσης των φύλων, που διατυπώνεται περίπου έτσι:

«Τι άντρας, τι γυναίκα! Αυτές οι διακρίσεις, οφείλονται σε σκουριασμένα ταμπού και προκαταλήψεις. Η μόνη πραγματικότητα είναι η ορμή για ηδονή που δικαιώνει κάθε μέσο για την ικανοποίησή της. Το μέσο δεν έχει σημασία, είτε άντρας είτε γυναίκα, αφού η ηδονή βρίσκει τελικά ικανοποίηση».

Ελπίζουμε να είναι φανερό το ποιος σκέπτεται μ’ αυτό τον τρόπο. Όχι βέβαια, απλώς το ειδέναι, αλλά η Πλάνη, που έχει στην κυριαρχία της το ειδέναι.

Μήπως θάξιζε τον κόπο να βλέπαμε πως θα αντιμετώπιζε το ίδιο πρόβλημα το συν-ειδέναι; Ας δούμε λοιπόν, σε τι συμπεράσματα θα κατέληγε.

Πρώτα απ’ όλα θα έμπαινε σε υποψία από την καθολικότητα του φαινομένου. Και μόνο αυτό θα έστρεφε την προσοχή του σε καθολικούς καθοριστικούς παράγοντες. Μ’ άλλα λόγια θα ρωτούσε:

«Ποιος γενικός νόμος, ποια γενική Πνοή, περνά μέσα από την πλειονότητα των νέων ανδρών προκαλώντας το ίδιο φαινόμενο; Και τι θέλει να πετύχει με την υπολειτουργία των γεννητικών οργάνων;»

Αν απέκλειε, βέβαια, την εκδοχή ότι αυτός ο «νόμος» επιδιώκει να τους στρέψει στην ομοφυλοφιλία, τότε ίσως να κατέληγε στο παρακάτω συμπέρασμα:

«Είναι φανερό ότι όπως, σε παρωχημένους χρόνους, καταργήθηκε η λειτουργικότητα της σκωληκοειδούς αποφύσεως ή η υπερβολική τριχοφυΐα που εκάλυπτε ολόκληρο το σώμα κάποτε, έτσι και τώρα πάει να καταργηθεί, αν και όχι σε όλους η ικανότητα για τη σεξουαλική πράξη. Λες και αυτός ο «νόμος» προσπαθεί να αποσπάσει τους νέους από την τυφλή εστίαση στην ηδονή, από τη δέσμευσή τους σε σωματικούς δεσμούς».

Αλλά αν θέλει να τους αποσπάσει από το σώμα, που είναι θάνατος, που θέλει να στρέψει την προσοχή τους; Μήπως θα περίμενε από τους νέους να σκεφθούν κάπως έτσι:

«Αφού η φύση μ’ έφτιαξε έτσι ώστε να υπολειτουργώ, παρ’ όλη την πλησμονή των ορμονών, τι να θέλει άραγε από μένα; Που, σε τι, θέλει να χρησιμοποιήσω το σπέρμα μου;»

Αυτή την κατεύθυνση θάπρεπε να πάρει η σκέψη, αντί να στραφεί στην ομοφυλοφιλία.

Ο σωστός συλλογισμός που μόλις περιγράψαμε περιέχει ένα στοιχείο – κλειδί. Αυτό είναι: η δυνατότητα της χρησιμοποίησης του σπέρματος σε κάτι άλλο, ξένο προς τη σεξουαλική πράξη και τη σωματική ηδονή.

Έτσι, ο νέος του παραδείγματός μας ίσως να έφτανε στο σημείο να υποπτευθεί ότι γεννήθηκε, ότι προορίζεται, για κάτι άλλο. Και ίσως να ξεκινούσε για μια βαθύτερη έρευνα.

Αλλά οι σωστές σκέψεις προϋποθέτουν ένα ζωντανό, ένα αφυπνισμένο συν – ειδέναι, όχι απλώς έναν παρατηρητή που να παρατηρεί παθητικά τις κακόβουλες υποβολές της Πλάνης, χωρίς να έχει να αντιτάξει τίποτα σ’ αυτές.

Αλλά ας δούμε τι θα γινόταν αν ο νέος μας κατέληγε στο συμπέρασμα:

«Αφού η φύση δεν θέλει να επιδοθώ στις σωματικές ηδονές, τότε ας στραφώ στη χαρά του έρωτα. Οι κοπέλες διψούν για έρωτα, για συναισθηματική επαφή, για επικοινωνία. Ας στρέψω, λοιπόν, τη σεξουαλική μου ενέργεια σ’ εκείνη την περιοχή».

Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ότι βρίσκει μια κοπέλα της οποίας το επίκεντρο δεν είναι η σωματική ηδονή, αλλά ο «ψυχικός» έρωτας. Και ότι δημιουργείται ανάμεσά τους ένας ικανοποιητικός δεσμός. Θα μπορέσει μήπως τότε να αναρωτηθεί: «Αυτό άραγε ήθελε εκείνη η καθολική Πνοή που με απέσπασε από τη σεξουαλική πράξη;»

Την απάντηση θα τη δώσει το ερώτημα αν ο έρωτας υπάγεται ή όχι στα ηδονικά πράγματα. Ποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι δεν υπάγεται σ’ αυτά; Οπότε, σ’ αυτή την περίπτωση, η ηδονή βρίσκει έναν πλάγιο τρόπο για να ικανοποιηθεί και να κρατήσει τους νέους στη χρονικότητα.

Ένα πιο ύπουλο δόλωμα είναι ίσως η «βαθύτερη» μη – ερωτική, ανταλλαγή ανάμεσα σ’ ένα ζευγάρι. Αλλά και κει μπορεί να διακρίνει κανείς την Πλάνη ή την απάτη από το ότι η ανταλλαγή γύρω από «θέματα βάθους» γίνεται ανάμεσα σ’ ένα ζευγάρι που δεν ζει σε βάθος. Κανονικά, οι μη – σεξουαλικές, μη – ερωτικές, μη – ψυχικές, μη – διανοητικές ανταλλαγές, θα πρέπει να γίνονται ανάμεσα σ’ ένα άπειρο και αδαές πρόσωπο και σ’ ένα έμπειρο και βαθύ άτομο που να λειτουργεί από το Μετα – συν – ειδέναι, αφού θα έχει πρώτα περάσει απ’ όλες τις μεταμορφώσεις του ειδέναι και του συν – ειδέναι.

Όπως βλέπουμε, η Πλάνη εφευρίσκει ποικίλους τρόπους για να παγιδεύσει τη σεξουαλική ενέργεια σε περιοχές οι οποίες δεν μπορούν να την αξιοποιήσουν σωστά. Γι’ αυτό είναι απόλυτα απαραίτητο, αν θέλει κανείς να εισχωρήσει στο βάθος, να αποσπαστεί εντελώς από:

(1) τη σωματική ηδονή

(2) τον έρωτα

(3) την δήθεν επικοινωνία σε βάθος με ένα ον στο ίδιο επίπεδο με αυτόν, δηλαδή στο ειδέναι.

Είναι ανάγκη να διακρίνει την παγίδα που το στήνεται και να οπισθοχωρήσει.

Ας μη γελιόμαστε. Αν κρατιέται κανείς από κάτι, το παραμικρό, της περιοχής του ειδέναι και της Πλάνης, είναι καταδικασμένος να μην ανακαλύψει ποτέ τον εαυτό του, τον Δημιουργό του, τον προορισμό του και την δικαίωση της ύπαρξής του στη γη.

ΣΟΦΙΑ Ζ. ΑΝΤΖΑΚΑ

ΔΕΣΜΟΤΡΟΠΙΑ

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΘΑΝΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΠΑΓΕΙΡΙΑ 1991