Η ΜΟΡΦΟΔΙΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ - RICHARD MATHESON

Και στάθηκαν κάτω από τους κρυστάλλινους πύργους, κάτω από τ’ απαστράπτοντα ύψη τους που, σαν λαμπεροί καθρέφτες, αιχμαλώτιζαν το ρόδινο ηλιοβασίλεμα στις επιφάνειές τους μέχρι που η πόλη ολόκληρη φάνταζε σαν λαμπερή σπινθηροβόλα θάλασσα από κοκκινωπό φως.

Ο Ρας γλίστρησε ένα μπράτστο του γύρω από τη μέση της αγαπημένης του.

«Είσαι ευτυχισμένη;» τη ρώτησε με τρυφερή φωνή.

«Ω, ναι», ψιθύρισε εκείνη. «Εδώ στην πανέμορφη πόλη μας όπου υπάρχει ειρήνη κι ευτυχία για όλους, πως θα μπορούσα να είμαι οτιδήποτε άλλο εκτός από ευτυχισμένη;»

Το ηλιοβασίλεμα έριχνε τις ροδόχρωμες ευλογίες του στο απαλό τους αγκάλιασμα.

ΤΕΛΟΣ

Το κροτάλισμα των πλήκτρων σταμάτησε. Τα δάχτυλά του μαζεύτηκαν προς τα μέσα σαν λουλούδια και τα μάτια του έκλεισαν. Τα λόγια του κειμένου ήταν σαν κρασί. Έρρεαν στάλα-στάλα πάνω στους γευστικούς κάλυκες του νου του, σαν ένα μεθυστικό ποτό. Τα κατάφερα και πάλι, συνειδητοποίησε θριαμβευτικά, μα τους θεούς, τα κατάφερα και πάλι.

Η ικανοποίηση τον έκανε να σαλπάρει σε μια νοερή θάλασσα. Βούτηξε για τρίτη φορά στα βάθη της, σπρωγμένος από την έλξη της ευδαιμονίας της. Μετά αναδύθηκε πάλι, αναγεννημένος, υπολόγισε το σύνολο των λέξεων, έγραψε την διεύθυνση στο φάκελλο, γλίστρησε μέσα το χειρόγραφο, ζύγισε το σύνολο, κόλλησε τα γραμματόσημα και τον σφράγισε. Ύστερα από μια ακόμη σύντομη βουτιά στα νερά της ικανοποίησης, σηκώθηκε βιαστικά και ξεκίνησε για το ταχυδρομικό κουτί.

Ήταν σχεδόν δώδεκα όταν ο Ρίτσαρντ Άλλεν Σάγκλυ κατηφόρησε κουτσαίνοντας τον ήσυχο δρόμο τυλιγμένος στο φθαρμένο παλτό του. Έπρεπε να βιαστεί αλλιώς μπορεί και να έχανε το μεσημεριανό μάζεμα της αλληλογραφίας και δεν έπρεπε να συμβεί αυτό. Ο Ρας και η Κρυστάλλινη Πόλη ήταν πολύ υπέροχη δουλειά για να περιμένει άλλη μια μέρα. Ήθελε το έργο του να φτάσει αμέσως στον εκδότη. Ήταν μια σίγουρη πώληση.

Κάνοντας το γύρο της τεράστιας σπαρμένης με σωλήνες τρύπας (πότε, στην ευχή, θα τέλειωναν με την επιδιόρθωση αυτού του αναθεματισμένου υπονόμου;) συνέχισε με βιαστικό κούτσα-κούτσα το δρόμο του, με το φάκελο σφιγμένο σε άκαμπτα δάχτυλα και με την καρδιά του σ’ ένα στρόβιλο συναισθημάτων.

Μεσημέρι. Έφτασε στο ταχυδρομικό κουτί κι έριξε μια ανήσυχη ματιά ολόγυρα μήπως και είχε περάσει ο ταχυδρόμος. Δεν φαινόταν πουθενά. Ένας στεναγμός ευχαρίστησης και ανακούφισης ξέφυγε από τα σκασμένα χείλη του. Με το πρόσωπό του να λάμπει, ο Ρίτσαρντ Άλλεν Σάγκλυ άκουσε το σιγανό ήχο του φακέλου που έπεφτε μέσα στο κουτί.

Ο ευτυχής συγγραφέας απομακρύνθηκε αργά, βήχοντας.

Τα πόδια του Αλ τον τριβέλιζαν πάλι. Ανηφόριζε κουτσαίνοντας τον ήσυχο δρόμο, με τα δόντια του σφιγμένα ελαφρά, με τον πέτσινο ταχυδρομικό σάκο να βαραίνει στον κουρασμένο ώμο του. Γέρασα πια, σκεφτόταν, δεν έχω πια την παλιά μου ζωντάνια. Ρευματισμοί στα πόδια. Κακό αυτό, θα είναι δύσκολο να κάνω τη γύρα μου.

Στις δώδεκα και τέταρτο έφτασε στο σκουροπράσινο ταχυδρομικό κουτί κι έβγαλε τα κλειδιά από την τσέπη του. Σκύβοντας μ’ ένα βογκητό, άνοιξε το κουτί και έβγαλε από μέσα το περιεχόμενό του.

Ένα χαμόγελο απάλυνε το σφιγμένο από τον πόνο πρόσωπό του. Έκανε μια καταφατική κίνηση με το κεφάλι του. Άλλη μια νουβέλα από τον Σάγκλυ. Μάλλον θα γινόταν ανάρπαστη. Αυτός ο άνθρωπος ήξερε στ’ αλήθεια να γράφει.

Ορθώνοντας το κορμί του μ’ άλλο ένα βογκητό, ο Αλ έριξε το φάκελο στο σάκο του, κλείδωσε πάλι το ταχυδρομικό κουτί, και απομακρύνθηκε, εξακολουθώντας να χαμογελά μόνος του. Δεν μπορεί να μη νιώθει κανείς περήφανος, σκεφτόταν, μεταφέροντας ένα από τα κείμενά του, έστω κι αν τα πόδια μου πονούν.

Ο Αλ ήταν από τους φανατικούς θαυμαστές του Σάγκλυ.

Όταν ο Ρικ επέστρεψε από το μεσημεριανό του λίγο μετά τις τρεις εκείνο το απόγευμα, πάνω στο γραφείο του τον περίμενε ένα σημείωμα από τη γραμματέα του.

Μόλις έφτασε νέο χειρόγραφο από Σάγκλυ, έγραφε. Πολύ όμορφη δουλειά. Μην ξεχάσεις ότι ο Ρ.Α. θα θέλει να το δει αμέσως μόλις το διαβάσεις. Σ.

Η ευχαρίστηση που ένιωσε έκανε να φωτιστεί το βλοσυρό πρόσωπο του επιμελητή. Μα τους θεούς, αυτό ήταν σαν δώρο εξ ουρανού για ένα απόγευμα που όλα ως τότε έδειχναν ότι θα ήταν μερικές χαμένες ώρες. Με τα χείλη τραβηγμένα πίσω σε μια γκριμάτσα που, γι’ αυτόν, ήταν χαμόγελο, κάθισε στη δερμάτινη πολυθρόνα του, συγκρατώντας μια ενστικτώδη σύσπαση των δαχτύλων του προς το μπλε μαρκαδοράκι του διορθωτή (δε χρειαζόταν κάτι τέτοιο στις ιστορίες του Σάγκλυ) και σήκωσε ανυπόμονα το φάκελο από το σπασμένο κρύσταλλο του γραφείου του. Μα τους θεούς, μια νουβέλα του Σάγκλυ – τι φοβερή τύχη! Ο Ρ.Α. θα πετούσε απο τη χαρά του.

Βούλιαξε στο μαξιλάρι του, αμέσως απορροφημένος από τις πρώτες κιόλας αράδες της ιστορίας. Ένα τρέμουλο έκστασης παρέλυσε τις εξωτερικές αισθήσεις του. Με κομμένη την ανάσα, βούτηξε στα ενδότερα βάθη της ιστορίας. Τι ισορροπία πλοκής, τι παραστατικότητα! Αυτός ο άνθρωπος ήξερε στ’ αλήθεια να γράφει. Αφηρημένα, τίναξε κάτι σκόνες σοβάδων από το μανίκι του ριγέ κοστουμιού του.

Ενώ διάβαζε, ο άνεμος δυνάμωσε πάλι, ανασαλεύοντας τα αχυρόχρωμα μαλλιά του, χαϊδεύοντας σαν ανάλαφρα φτερά το μέτωπό του. Ασυναίσθητα, σήκωσε το χέρι του κι έσυρε απαλά ένα δάχτυλο κατά μήκος της ουλής που διέτρεχε σαν μαυριδερό νήμα το μάγουλο ως το κάτω μέρος του κροτάφου του.

Ο άνεμος δυνάμωσε. Βογκούσε μέσα από τσακισμένα δοκάρια και σκόρπιζε κιτρινισμένα χαρτιά πάνω στο λασπωμένο χαλί. Ο Ρικ ανασάλεψε νευρικά και έριξε μια φευγαλαία ματιά προς τη μεγάλη ρωγμή που έχασεκ στον τοίχο (πότε, στην ευχή, θα τέλειωναν μ’ αυτές τις επισκευές;), μετά επέστρεψε, με ανανεωμένη απόλαυση, στο χειρόγραφο του Σάγκλυ.

Τελειώνοντάς το τελικά, σκούπισε ένα πικρόγλυκο δάκρυ και πάτησε το πλήκτρο στη συσκευή ενδοεπικοινωνίας.

«Ετοίμασε άλλη μια επιταγή για τον Σάγκλυ», παράγγειλε, και μετά πέταξε το ξεχαρβαλωμένο πλήκτρο πάνω από τον ώμο του.

Στις τρεις και μισή, μετέφερε το χειρόγραφο στο γραφείο του Ρ.Α. και το άφησε εκεί.

Στις τέσσερις, ο εκδότης γελούσε κι έκλαιγε διαβάζοντάς το, με τα ροζιασμένα του δάχτυλα να τρίβουν τη γρομπιασμένη φαλακρή περιοχή στο κεφάλι του.

Ο γερο-καμπούρης Ντικ Άλλεν στοιχειοθέτησε τη νουβέλα του Σάγκλυ το ίδιο εκείνο απόγευμα, με τα μάτια του θολωμένα από δάκρυα ευτυχίας κάτω από σκιάδιο στο μέτωπό του, με τον ρογχώδη βήχα του να μην ακούγεται πάνω από το γοργό κροτάλισμα της λινοτυπικής μηχανής του.

Η νουβέλα έφτασε στο κιόσκι λίγο μετά τις έξι. Ο γεμάτος ουλές περιπτεράς άλλαζε διαρκώς θέση στα κουρασμένα πόδια του καθώς τη διάβαζε πάνω από έξι φορές πριν την τοποθετήσει, απρόθυμα, προς πώληση.

Στην έξι και μισή, ο μικροκαμωμένος άντρας με τη φαλακρίτσα κατηφόριζε κουτσαίνοντας το δρόμο. Ύστερα από μια μέρα σκληρής δουλειάς, του άξιζε μια κάποια στιγμή χαλάρωσης, σκεφτόταν, καθώς σταματούσε στο κιόσκι ψάχνοντας να βρει κάτι να διαβάσει.

Μια πνιχτή ανάσα ξέφυγε απότομα από τα χείλη του. Μα τους θεούς, μια καινούρια νουβέλα του Σάγκλυ!

Και το μοναδικό αντίτυπο μάλιστα. Άφησε τα κέρματα για τον περιπτερά, που έτυχε ν’ απουσιάζει εκείνη τη στιγμή.

Πήρε τη νουβέλα σπίτι του, περνώντας αργά μπροστά από σκελετικά ερείπια (παράξενο που δεν είχαν κατεδαφίσει ακόμη αυτά τα καμένα κτίρια) διαβάζοντάς την καθώς περπατούσε.

Τελείωσε τη νουβέλα πριν καν φτάσει σπίτι του. Ενώ έτρωγε το βραδυνό του τη διάβασε για μια ακόμη φορά, κουνώντας το γρομπιασμένο κεφάλι του, έκθαμβος από τον αντίκτυπο που είχε μέσα του, την ακλόνητη μαγεία της γραφής της. Σε εξυψώνει ψυχικά, σκέφτηκε.

Αλλά όχι απόψε. Τώρα ήταν η ώρα για να τακτοποιήσει τα πράγματά του: το κάλυμμα της γραφομηχανής, το φθαρμένο παλτό, το σχεδόν λιωμένο ριγέ κοστούμι, το πηλίκιο του ταχυδρομικού και τον πέτσινο σάκο του – όλα στη σωστή τους θέση.

Ώσπου να πάει η ώρα δέκα κοιμόταν ήδη, και ονειρευόταν μανιτάρια. Και το πρωί αναρωτήθηκε για μια ακόμη φορά πως εκείνοι οι πρώτοι παρατηρητές δεν είχαν τονίσει το πόσο φαρμακερό φάνταζε εκείνο το μανιτάρι.

Στις έξι το πρωί ο Σάγκλυ, έχοντας ήδη φάει το πρωινό του, καθόταν κιόλας μπροστά στη γραφομηχανή του.

Αυτή, άρχισε να γράφει, είναι η ιστορία του πως ο Ρας συνάντησε την πανέμορφη πριγκίπισσα της χώρας του Σαγκλύ και πως τον αγάπησε κι εκείνη.

Ο Γιώργος Μπαλάνος μεταφράζει:

Παράξενες Πόλεις

Εκδόσεις Locus 7

Τα ανατολίτικα όνειρα του οπιοφάγου – THOMAS DE QUINCEY

Μάιος 1818

Μήνες τώρα ο Μαλαίος είναι επίφοβος εχθρός. Χάρη σ' αυτόν μεταφέρομαι κάθε νύχτα σε περιβάλλοντα ασιατικά. Δεν ξέρω αν άλλοι συμμερίζονται τα αισθήματά μου στο σημείο αυτό, αλλά έχω πολλές φορές σκεφτεί ότι, αν ήμουν υποχρεωμένος να εγκαταλείψω την Αγγλία για να ζήσω στην Κίνα μέσα σε κινέζικες συνήθειες και τρόπους ζωής, μέσα σε κινέζικο διάκοσμο, θα τρελαινόμουν. Οι αιτίες του αποτροπιασμού μου βρίσκονται βαθιά μέσα μου. Ορισμένες μάλιστα απ' αυτές πρέπει να είναι κοινές και σε άλλους. Η νότιος Ασία γενικά είναι έδρα τρομαχτικών εικόνων και συνειρμών. Ως κοιτίδα του ανθρώπινου γένους και μόνο θα έπρεπε να συνδυάζεται απλώς με κάποια αόριστα αισθήματα σεβασμού. Μα υπάρχουν κι άλλοι λόγοι. Κανένας δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι οι άγριες, βάρβαρες και ιδιότροπες προλήψεις της Αφρικής ή των πρωτόγονων φυλών σε άλλα μέρη τον επηρεάζουν κατά τον ίδιο τρόπο με εκείνο των αρχαίων μνημειακών, απάνθρωπων και περίπλοκων θρησκειών του Ινδοστάν και άλλων παρόμοιων χωρών. Και μόνο η αρχαιότητα της Ασίας, των θεσμών της, των θρύλων της, των θρησκευτικών της μορφών κ.τ.λ. είναι τόσο εντυπωσιακή, ώστε μέσα μου η ασύλληπτη ηλικία φυλών και ονομάτων επικρατεί απέναντι στην αίσθηση της νεότητας των ατόμων. Ένας νεαρός Κινέζος είναι για μένα ένας προκατακλυσμιαίος άνθρωπος ανανεωμένος. Μολονότι οι Άγγλοι, λόγω ανατροφής, αγνοούν παντελώς τους θεσμούς αυτούς, δεν μπορεί παρά να ανατριχιάζουν από το μυστηριακό μεγαλείο που υποβάλλουν οι κάστες καθώς διαχωρίστηκαν μεταξύ τους πριν από αμνημόνευτο χρόνο και αρνούνται έκτοτε να ξανασμίξουν. Ούτε μπορεί κανείς να μην αισθανθεί δέος στο όνομα του Γάγγη ή του Ευφράτη. Στα αισθήματα αυτά συμβάλλει πολύ το ότι η νότιος Ασία είναι και υπήρξε επί χιλιάδες χρόνια το μέρος εκείνο της γης που βρίθει περισσότερο από ανθρώπινα όντα, ένα είδος τεράστιου εργαστηρίου φυλών(1). Ο άνθρωπος είναι σαν το χόρτο στα μέρη αυτά. Επίσης οι αχανείς αυτοκρατορίες, στις οποίες ανέκαθεν οι τεράστιοι ασιατικοί πληθυσμοί ήταν χυμένοι, αυξάνουν την αίσθηση του δέους που μας προκαλούν τα ονόματα και οι παραστάσεις της Ανατολής. Επιπλέον η Κίνα, πέρα απ' όλα τα κοινά που έχει με την υπόλοιπη νότιο Ασία, με τρομάζει με τον τρόπο ζωής και τα ήθη των κατοίκων της, καθώς και με το τείχος αμοιβαίου αποτροπιασμού και έλλειψης συμπάθειας ανάμεσα σ' εκείνους κι εμάς, τείχος που δημιουργήθηκε από αισθήματα τόσο βαθιά ώστε δεν μπορώ ούτε να τα αναλύσω. Θα προτιμούσα να ζω με τρελούς ή άγρια ζώα. Όλα αυτά και άλλα πολύ περισσότερα απ' όσα μπορώ κι έχω χρόνο να πω, ο αναγνώστης πρέπει να τα αφομοιώσει καλά πριν μπορέσει να καταλάβει την αφάνταστη φρίκη που οι ανατολικές φαντασμαγορίες και τα μυθολογικά βασανιστήρια των ονείρων μου μου επέβαλλαν. Με το αίσθημα τροπικής ζέστης και κάθετου ήλιου μαζί, συγκέντρωσα όλα τα πλάσματα – πουλιά, ζώα, ερπετά –, όλα τα δέντρα και τα φυτά, όλα τα ήθη και τις φυσιογνωμίες που υπάρχουν στις τροπικές περιοχές και τα μετέφερα στην Κίνα ή το Ινδοστάν. Από υποθετική συγγένεια μετέφερα μέσα στις ίδιες συνθήκες την Αίγυπτο και τους θεούς της. Πίθηκοι, παπαγάλοι, κακατούες με κοίταζαν ξεδιάντροπα, με γιουχάιζαν, με κουτσομπόλευαν, μου έκαναν μορφασμούς. Παγόδες μου 'κλειναν το δρόμο κι έμεινα δέσμιός τους στην κορυφή τους ή σε μυστικά τους δωμάτια. Ήμουν το είδωλο, ήμουν ο ιερέας. Με λάτρευαν, με θυσίαζαν. Έφευγα την οργή του Βράχμα μέσα από τα δάση της Ασίας. Ο Βισνού με μισούσε. Ο Σίβα μου έστηνε καρτέρι. Έπεφτα σε στενούς θαλάμους στην καρδιά αιώνιων πυραμίδων. Κροκόδειλοι με φιλούσαν με φιλιά καρκινογόντα ή βρισκόμουν ξαπλωμένος μαζί με ανείπωτα γλοιώδη πλάσματα μέσα στους καλαμιώνες και τη λάσπη του Νείλου.

Δεν μπορώ να δώσω στον αναγνώστη παρά μιαν επιπόλαια μόνο ιδέα των «ανατολίτικων» ονείρων μου, που μου έκαναν πάντα τέτοια εντύπωση με την τερατώδη τους φαντασμαγορία ώστε η φρίκη εξαφανιζόταν για λίγο μπροστά στην κατάπληξη. Αργά ή γρήγορα όμως ερχόταν μια αισθηματική παλινδρόμηση που έσβηνε την κατάπληξη και με άφηνε όχι τόσο έντρομο όσο γεμάτο μίσος και απέχθεια για όσα έβλεπα. Σε κάθε μορφή, απειλή, τιμωρία, σε κάθε χωρίς φως, χωρίς ορατότητα εγκλεισμό, πλανιόταν η αίσθηση της αιωνιότητας και του απείρου που μου έφερνε την κατάθλιψη της τρέλας. Στα όνειρα αυτά και μόνο – με μια ή δυο ασήμαντες εξαιρέσεις – παρουσιάστηκε και η αίσθηση της σωματικής απέχθειας. Μέχρι τότε ο τρόμος ήταν ηθικός και πνευματικός. Αλλά τώρα τα κύρια στοιχεία των ονείρων ήταν απαίσια πουλιά, φίδια και κροκόδειλοι, ιδίως κροκόδειλοι. Οι καταραμένοι αυτοί είχαν γίνει για μένα αιτία μεγαλύτερης φρίκης από όλα σχεδόν τα υπόλοιπα όντα. Ήμουν αναγκασμένος να ζω μαζί τους και μάλιστα (έτσι συνέβαινε σχεδόν πάντοτε στα όνειρά μου) για αιώνες. Καμιά φορά δραπεύτευα και βρισκόμουν σε κινέζικα σπίτια με τραπέζια από καλάμι κ.τ.λ. Οπότε τα πόδια των τραπεζιών, καναπέδων κ.τ.λ. δεν αργούσαν να ζωντανέψουν. Το απαίσιο κεφάλι του κροκόδειλου με το λοξό του βλέμμα, πολλαπλασιασμένο χίλιες φορές, με κοιτούσε. Στεκόμουν αποτροπιασμένος και συνεπαρμένος. Τόσο συχνά το φρικαλέο ερπετό τάραζε τα όνειρά μου, ώστε πολλές φορές το ίδιο απαράλλαχτο όνειρο διακόπτονταν με τον ίδιο απαράλλαχτο τρόπο. Άκουγα ήρεμες φωνές να μου μιλάνε (ακούω τα πάντα στον ύπνο μου). Ξυπνούσα αυτόματα. Ήταν μέρα μεσημέρι. Τα παιδιά μου στεκόντουσαν πιασμένα απ' το χέρι στο προσκέφαλό μου. Είχαν έρθει να μου δείξουν τα χρωματιστά τους παπούτσια ή τα καινούρια τους φορεματάκια ή για να τα δω ντυμένα πριν πάνε περίπατο. Τόσο τρομερή ήταν η μετάθεση από τον καταραμένο κροκόδειλο και τα άλλα απερίγραπτα τέρατα κι εκτρώματα των ονείρων μου στη θέα της ανθρώπινης αθωώτητας και παιδικότητας, ώστε η ισχυρή και αιφνίδια εκείνη μεταστροφή του μυαλού μου μ' έκανε να κλαίω. Δεν μπορούσα να κάνω αλλιώς. Έκλαιγα καθώς φιλούσα τα πρόσωπά τους.

THOMAS DE QUINCEY

ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΕΝΟΣ ΑΓΓΛΟΥ ΟΠΙΟΦΑΓΟΥ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΝΙΚΟΣ ΦΩΚΑΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ 1987

Ο απατηλός χαρακτήρας της αναζήτησης του απόλυτου - MIRCEA ELIADE

...Στις αρχές του Φλεβάρη μια ξένη έφτασε μέσα στην καρδιά της νύχτας, ξύπνησε το φύλακα και του ζήτησε ένα δωμάτιο σε μια διάλεκτο τόσο ακατανόητη που ο ανθρωπάκος ήρθε και με παρακάλεσε να τον βοηθήσω. Φόρεσα τη βουνίσια γούνινη κάπα μου που με κάνει να μοιάζω με μογγόλο των Ιμαλαϊων και βγήκα. Σε μια σεζλόγκ της βεράντας ήταν σωριασμένη μια γυναίκα. Έμοιαζε εξαντλημένη. Δεν έβλεπα παρά τα ξανθά μαλλιά της και τα κάπως μεγάλα χέρια της που έσφιγγαν πάνω στο κορμί της τις άκρες μιας λεπτής καμπαρντίνας. Δεν ήξερε παρά μερικές λέξεις στα ινδουστανικά και το πρόσωπό της φωτίστηκε όταν με είδε. Η ανάσα της ήταν λαχανιαστή. Μου είπε ότι είχε αφήσει στην αυλή ένα μπόυ με τις αποσκευές της. Είχαν έρθει με τα πόδια από το Ρανικέτ, είχαν χάσει πολλές φορές το δρόμο τους και τελικά αναγκάστηκαν να διασχίσουν το χείμαρρο για να φτάσουν ως το μπαγκαλόου. Όλα αυτά μου τα έλεγε ανατριχιάζοντας κάθε λίγο και λιγάκι. Νόμισα πως κατάλαβα ότι μια δυσάρεστη περιπέτεια την είχε αναγκάσει να εγκαταλείψει τη Ρανικέτ μετά το τέλος της μέρας. Την έλεγαν Τζένυ Άιζακ, ερχόταν από το Κέηπτάουν της Νότιας Αφρικής και βρισκόταν εδώ και μερικούς μήνες στις Ινδίες. Διέσχιζε τα Ιμαλάια ψάχνοντας να βρει ένα μοναστήρι που θα τη δεχόταν. Από την αρχή μου έδωσε την εντύπωση ενός ανθρώπου με διανοητική μόνον έξαψη που είχε φτάσει σ’ αυτή την κατάσταση από απογοήτευση μάλλον και όχι από δίψα για την αλήθεια. Ο φύλακας άναψε το  μεγάλο φανάρι του μπαγκαλόου και μπόρεσα να τη δω πιο προσεχτικά: ήταν αρκετά νέα, είχε μάτια γαλάζια σ’ ένα πρόσωπο στογγυλό και ανέκφραστο και η λεπτή, παιδιάστικη φωνή της ερχόταν σε αντίθεση με το γεροδεμένο, γεμάτο σώμα της, το ψηλό ανάστημά της, τα δυνατά μπράτσα της και το μεγάλο στήθος της. Ήταν περίεργα ντυμένη με ένα αποικιακό ταξιδιωτικό κουστούμι προσαρμοσμένο στην ορειβασία. Είχε μουσκέψει ολόκληρη κι ο φύλακας της ετοίμασε άφθονο τσάι που το ήπιε λαίμαργα, μιλώντας ασταμάτητα, κάνοντάς μου χίλιες δυό ερωτήσεις σαν να την ανησυχούσε η παρουσία μου. Αυτή η επίσκεψη μου φάνηκε ενοχλητική. Η γυναίκα με καθησύχασε αναγγέλοντάς μου ότι σε δυο μέρες θα έφευγε. Ήθελε να φτάσει στο Μπαντρινάτ που απείχε τουλάχιστον τριάντα μέρες με τα πόδια, περνώντας από το Μαϊχαλί. Χαμογέλασα ακούγοντας το σχέδιό της αυτό: οι βουνοκορφές ήταν εντελώς παγωμένες, τα μονοπάτια σκεπασμένα με χιόνι και σαν να μην έφταναν όλα αυτά έπαιρνε λάθος κατεύθυνση: έπρεπε να περάσει από το Χαρντβέρ. Της έδωσα όλες τις απαραίτητες εξηγήσεις συμβουλεύοντας την να πάει στην Κοντβάρα απ’ όπου θα μπορούσε να πάρει κάποιο τρένο ως το Χαρντβέρ. Με ρώτησε αν ήμουνα κι εγώ περιαστικός για κάπου ή αν σκόπευα να μείνω καιρό στο μπαγκαλόου. Η αδιακρισία της με σοκάρισε. Της απάντησα ξερά ότι δεν είχα ιδέα, ότι προς το παρόν είχα σκοπό να μείνω γιατί το μέρος ήταν ερημικό και ότι μου άρεσε ο αέρας του πευκοδάσους...

Την άλλη μέρα το πρωί βγήκα το ξημέρωμα όπως το συνήθιζα. Περιπλανήθηκα στο βουνό, έκανα μπάνιο κάτω από ένα βράχο, έφαγα παξιμάδια με μέλι και γύρισα αργά το βράδυ. Ο φύλακας με ειδοποίησε ότι η κυρία, η μεμσαχίμπι ήταν άρρωστη και ζητούσε να με δει. Πως διάβολο το κατάλαβε με τα ελάχιστα ινδουστανικά της Τζένυ Άιζακ; Χτύπησα την πόρτα της. Μια φωνή αλλοιωμένη από τον πυρετό μου απάντησε. Η όλη υπόθεση με εκνεύρισε λίγο: θα ‘πρεπε τώρα να κάθομαι στο προσκεφάλι μιας άρρωστης, μιας λευκής άρρωστης! Την βρήκα στο κρεβάτι με πυρετό και ρίγη, αλλά αρκετά θαρραλέα. Με παρακάλεσε να της γράψω στα ινδουστανικά μια σειρά από καθημερινές λέξεις και να της ετοιμάσω ένα φλιτζάνι κακάο, γιατί ο φύλακας δεν τα κατάφερνε...

Δεν έδειξε να τη φοβίζει καθόλου το γεγονός ότι βρισκόταν άρρωστη στην καρδιά του βουνού, μόνη, αγνοώντας τη γλώσσα των ντόπιων και μην έχοντας κανένα να τη βοηθήσει. Με πληροφόρησε ότι είχε πυρετό εδώ και δυο-τρεις εβδομάδες, ότι είχε μείνει κατάκοιτη, μισοπεθαμένη στο σπίτι ενός Μπουτανί, κοντά στην Αλμόρα, αλλά ότι δεν είχε φοβηθεί ποτέ. Την ρώτησα τι την έσπρωξε να έρθει στην Ινδία. Κοκκίνησε λίγο και μου απάντησε απότομα:

-Ζητάω το απόλυτο!

Με δυσκολία κρατήθηκα να μη βάλω τα γέλια. Βρήκα ξαφνικά το χιούμορ μου κι αυτό με λύπησε και με ηρέμησε ταυτόχρονα. Είχα νομίσει πως ούτε η συγκίνηση, ούτε το αίσθημα του γελοίου δεν με άγγιζαν πια, ότι είχα γίνει αδιάφορος στις λεπτές διακρίσεις και αποχρώσεις και να που ξαφνικά η σοβαρότητα αυτής της γυναίκας καθώς πρόφερε τη λέξη «απόλυτο» είχε ξυπνήσει μέσα μου έναν ολόκληρο κόσμο φάρσας και ανοησίας, απάτης και τραγικότητας – τον κόσμο μέσα στον οποίο ζούσα παλιά...

Κατάφερα με μεγάλη δυσκολία να αλλάξω θέμα. Τη ρώτησα για τον Γκάντι και το εθνικιστικό κίνημα – ερωτήσεις σκόπιμες που τις κάνω πάντα όταν θέλω να κρατήσω κάποιον σε απόσταση. Με πληροφόρησε ότι ήταν Βρετανή υπήκοος αλλά ότι ανήκε σε μια οικογένεια Φινλανδών Εβραίων εγκατεστημένων από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα στη Νότια Αφρική, ότι δεν μπορούσε να υποφέρει την υποκρισία των λευκών κι ότι είχε έρθει εδώ αποφασισμένη να ξεχάσει τα πάντα, να μπει σ’ ένα ασράμ για να αναζητήσει την αλήθεια, τη ζωή, την αθανασία. Ατάραχος την άκουγα να επαναλαμβάνει όλες τις διαδεδομένες μυθοπλασίες πάνω στην Ινδία των φακίρηδων και των μυστικιστών, όλες τις αηδίες των βιβλίων του Ρουματσαράκα, όλες τις απλοϊκότητες της ψευτοϊνδικής κουλτούρας που ήταν της μόδας στις αγγλοσαξωνικές χώρες. Έβλεπε κανείς ότι είχε μείνει πολύ καιρό μόνη και φλεγόταν από επιθυμία να μου πει «τα πάντα», ευτυχισμένη που είχε βρει έναν άνθρωπο να την ακούσει και να την «καταλάβει». Τίποτε δεν την σταματούσε στις εκμυστηρεύσεις της: έμαθα ότι είχε τέσσερις αδελφές, ότι ήταν βιολοντσελίστρια στη δημοτική ορχήστρα του Κέηπτάουν, κι ότι είχε δώσει κονσέρτα στο Γιοχάνεσμπουργκ. Κέρδιζε εκεί σαράντα λίρες το μήνα. Δεν τα πήγαινε καθόλου καλά με την οικογένειά της – μικροαστοί που δεν σκέφτονταν παρά το γάμο! Είχε αποτραβηχτεί σ’ ένα μικρό αγρόχτημα στα περίχωρα στο οποίο γύριζε κάθε βράδυ, μετά το κονσέρτο, μ’ ένα μικρό αυτοκίνητο που είχε αγοράσει με τις οικονομίες της...

Είχε διάθεση να συνεχίσει για πολλή ώρα τον απατηλό χαραχτήρα αυτού του απόλυτου που αναζητούσε η φτωχή βιολοντσελίστρια. Ένιωθα τεράστιο οίκτο γι’ αυτήν καθώς σκεφτόμουνα ότι είχε εγκαταλείψει το σπίτι της και την ελευθερία της πολιτισμένης ζωής – απλώς και μόνο γιατί διάβασε τα βιβλία αυτού του Άγγλου τσαρλατάνου με το ψευδώνυμο Ραματσαράκα. Αργότερα με πληροφόρησε ότι ακόμη και η ανακάλυψη αυτών των βιβλίων «που της αποκάλυπταν έναν άλλο κόσμο, πέρα από τις αισθήσεις» περιβαλλόταν με μυστήριο: ένα βράδυ είχε δει στ’ όνειρό της το όνομα ενός βιβλιοπωλείου που δεν το γνώριζε. Την άλλη μέρα το αυτοκίνητό της έπαθε ένα ατύχημα σ’ ένα λιγοσύχναστο δρόμο του Κέηπτάουν κι όταν σήκωσε τα μάτια της είδε ότι βρισκόταν μπροστά στο βιβλιοπωλείο του ονείρου της! Μπήκε μέσα και πλησίασε ένα ράφι γεμάτο με βιβλία πάνω στη θεοσοφία, τον αποκρυφισμό και τη γιόγκα. Αγόρασε μόνο τα βιβλία του Ραματσαράκα που της χάρισαν την «αποκάλυψη της Ινδίας».

Για δυο μέρες αναγκάστηκα να παραιτηθώ από τους μακρινούς μου περιπάτους και δεν μπόρεσα ούτε να συλλογιστώ ούτε να ονειρευτώ όπως έκανα τόσους μήνες τώρα... Η Τζένυ εξακολουθούσε να είναι άρρωστη και η παρουσία μου ήταν αναγκαία σχεδόν συνεχώς. Είχε καταλάβει ότι με κούραζε αλλά ένιωθε τόσο μόνη και δυστυχισμένη που, βάζοντας κατά μέρος τον εγωισμό της έστελνε κάθε λίγο και λιγάκι το φύλακα να με φωνάξει βρίσκοντας μια καινούργια πρόφαση. Συνέχισε να μου εξομολογείται για ώρες σαν να ένιωθε την ανάγκη να μου γνωρίσει ολόκληρη τη ζωή της πριν να επικοινωνήσει πνευματικά μαζί μου. Έπρεπε πρώτα να μου δείξει όλες τις γωνιές της ψυχής της. Νόμιζε τον εαυτό της διαφορετικό από τις άλλες γυναίκες παρά το γεγονός ότι ζούσε, όπως και τόσες άλλες μέσα σ’ ένα διαρκή μποβαρισμό, συντηρώντας ιδέες απελπιστικά υψηλές και αλήθειες με κεφαλαίο α. Έτσι μου εκμυστηρεύτηκε την αποστροφή της για τον κόσμο, την κοινωνία, την οικογένεια και τον έρωτα. Μου μίλησε για τις τρομερές δοκιμασίες που χρειάστηκε να περάσει για να βρει την ελευθερία της απαρνούμενη τα πάντα. Η παραίτησή της από τη μουσική, την τέχνη, ήταν η πιο οδυνηρή. Όσο για τον έρωτα οι γνώσεις της ήταν πολύ λίγες για να μπορεί να μιλάει γι’ αυτόν... ποτέ δεν είχε ερωτευτεί κανέναν: ο άντρας που νόμιζε ότι αγαπούσε είχε αρραβωνιαστεί με μιαν άλλη. Κατάλαβε τότε ότι ο έρωτάς της γι’ αυτόν ήταν μια αυταπάτη. Είχε θελήσει να γνωρίσει την εμπειρία του σωματικού έρωτα πριν να παραιτηθεί απ’ αυτή την εφήμερη ζωή, και να ξεκινήσει προς αναζήτηση του απόλυτου. Έτσι δύο εβδομάδες πριν να εγκαταλείψει την Αφρική είχε δοθεί σε ένα Γερμανό φίλο της, ένα παιδί συμπαθητικό και εξαιρετο χορευτή που την είχε φλερτάρει κάπως. Δεν θέλησε να την πιστέψει όταν του είπε πως ήταν παρθένα και η αδέξια βαρβαρότητά του την αηδίασε οριστικά για κάθε σαρκική επαφή. Ένα πράγμα τη χαροποιούσε στη ζωή που ετοιμαζόταν να ζήσει. Ήταν ότι δεν θα μπορούσε πια ούτε ν’ αγαπήσει, ούτε ν’ αγαπηθεί. Είχε καταλήξει να πιστεύει ότι οι άντρες είναι κτήνη, γουρούνια ή ηλίθιοι, και πως οι μόνοι αρσενικοί που αξίζουν κάτι είναι αυτοί που παραιτούνται από τις «ηδονές» του κόσμου, δηλαδή οι αναχωρητές, οι φιλόσοφοι, οι μυστικιστές. Μέσα στο κεφάλι της Τζένυ κυκλοφορούσαν ένα σωρό ασυνάρτητες ιδέες που ανακατεύονταν με τις αισθηματικές απογοητεύσεις και τις τρέχουσες προκαταλήψεις των γυναικών, όπως είναι ο φετιχισμός του «ανώτερου ανθρώπου» του «μοναχικού ανθρώπου», και η λατρεία της μοναξιάς, της περιπέτειας, της παραίτησης...

Τα λόγια της μ’ έκαναν σχεδόν έξω φρενών. Από τότε που είχα αποσυρθεί στα βουνά είχα ασκηθεί να προχωρώ ως την άκρη τη σκέψη μου πάνω σ’ ένα θέμα, να ξεψαχνίζω μια ιδέα διεισδύοντας σε όλες τις συνέπειές της. Αυτή η νέα κοπέλα που αναζητούσε αορίστως το απόλυτο, μ’ έκανε πραγματικά να υποφέρω με την ασυναρτησία των λόγων της και τον συρφετό των θολών ιδεών που γέμιζαν το κεφάλι της.

Κάθε φορά που γύριζα στο δωμάτιό μου σημείωνα στο ημερολόγιό μου τις κρίσεις και τις εντυπώσεις μου. Μου φαινόταν ότι η παρουσία της Τζένυ δεν είχε για μένα την κοινή σημασία ενός τυχαίου γεγονότος. Αυτή η παρουσία αποτελούσε την επανασύνδεση της επαφής μου με ένα κόσμο κι ένα τρόπο σκέψης την επίδραση του οποίου είχα θεληματικά αποφύγει.

Μέσα σε μια εβδομάδα είχε γίνει καλά και είχε ανακτήσει τις δυνάμεις της. Δεν αποφάσιζε ακόμη να φύγει. Στο μεταξύ η στάση μου απέναντί της είχε αλλάξει ολοκληρωτικά. Στην αρχή με κούραζε και με νευρίαζε. Τώρα με ενδιέφερε σαν θέαμα, και με βοηθούσε να αξιολογήσω σωστά ορισμένα πράγματα – και κατ’ αρχήν να εξετάσω μέσα απ’ αυτήν τον ευρωπαϊκό κόσμο που είχα εγκαταλείψει και στον οποίο έπρεπε γρήγορα ή αργά να επιστρέψω – κυρίως όμως, κι αυτό το μέτρημα ήταν το πιο σοβαρό, να ζυγίσω σωστά τη ζωή μου και τη νεότητά μου.

Πρέπει να πω ότι σχεδόν τρομοκρατήθηκα την ημέρα που, πετυχαίνοντας την Τζένυ μισόγυμνη στην κάμαρά της, συνειδητοποίησα ότι δεν ένιωθα την παραμικρή συγκίνηση. Ήταν για μένα σαν ένα οποιοδήποτε αντικείμενο...

Εκείνη τη νύχτα σκέφτηκα πολλά πράγματα. Αναρωτήθηκα μήπως ο παράφορος μου έρωτας με τη Μαϊτρέγι και το σκληρό σοκ του χωρισμού μας, καθώς και η τωρινή μοναξιά μου, είχαν σβήσει μέσα μου κάθε αντρική ορμή, μήπως με είχαν μετατρέψει σ’ ένα είδος συναισθηματικού και ψυχικού ευνούχου. Αναρωτήθηκα μήπως η επιλογή μου να ζήσω μακριά από τον κόσμο ξεκινούσε απλώς από την ανικανότητά μου να τον αντιμετωπίσω. Είχα αποφασίσει να απαρνηθώ τον έρωτα και τις γυναίκες. Μήπως όμως το είχα αποφασίσει για τον απλό λόγο ότι ούτε ο έρωτας, ούτε οι γυναίκες δεν με τραβούσαν πια; Πέρασα τη νύχτα αυτή ώρες τρομερής αγωνίας. Φοβόμουνα μήπως έχω γίνει πια ένα ναυάγιο με αυτοματικές αντιδράσεις, μήπως θα έφερνα σ’ όλη τη ζωή μου τη σφραγίδα αυτής της πρώτης καταστροφής. Ήταν αλήθεια ότι οι γυναίκες, ο κόσμος με τους αγώνες, τις αυταπάτες και τις πραγματικότητές του, δεν με ενδιέφεραν πια. Είχα όμως ανάγκη να μάθω, σπρωγμένος από μια ακατανίκητη περιέργεια αν ο κόσμος και οι γυναίκες μπορούσαν ακόμη να κεντρίσουν το ενδιαφέρον μου. Μήπως η επιθυμία της απόσυρσης και η αποστροφή μου προέρχονταν από την κατάστασή μου; Μήπως ήμουνα αναγκασμένος, παρά τη θέλησή μου να παραιτηθώ από τα πάντα και να χαθώ; Ή ήμουνα ακόμη ελεύθερος να αποφασίσω.

Θέλησα να ξαναδώ τη Τζένυ με καινούργιο μάτι, μα δεν αισθάνθηκα μπροστά της καμιά συγκίνηση, τίποτε που να μοιάζει με μια αρχή πάθους. Δεν είχα ξαναβρει την ελευθερία μου.

Άρχισα τότε να της στήνω παγίδες, να την σπρώχνω να φανεί πιο θηλυκιά, όπως ήταν, χωρίς αμφιβολία πριν να φύγει από το Κέηπτάουν. Ίσως να κατάφερνε να με τραβήξει... Αν έπαιρνα μαζί της, χάρη σ’ αυτήν, την απόδειξη πως ο άντρας μέσα μου δεν είχε πεθάνει, πως είχα μείνει ο ίδιος με τα λάθη μου, τις μικρότητες, τα πάθη μου – τότε θα μπορούσα να αποσυρθώ από τον κόσμο, θα ήμουνα ελεύθερος να κάνω οτιδήποτε, αφού θα είχα τη δυνατότητα να κάνω και το αντίθετο.

Οφείλω  να ομολογήσω ότι η παρουσία μου έκανε πολλές φορές τη Τζένυ να φέρεται γυναικεία. Της άρεσε να μου μιλάει για τη θεοσοφία και τα «μυστικά του Θιβέτ» - ένα σωρό μύθους που τους πίστευε με αφέλεια. Μισόκλεινε τα μάτια και η φωνή της έπαιρνε μια απόχρωση πιο ζεστή και μυστηριακή. Άλλες φορές αντίθετα ξεσπούσε στα γέλια, μου πρόσφερε τρυφερά ένα φλυτζάνι σοκολάτα – και παρά το γεγονός ότι είχε απαρνηθεί το βάψιμο απ’ όταν έφθασε στη χώρα των βουνών, άρχισε πάλι να πουδράρει το πρόσωπό της και να μακιγιάρεται ελαφρά. Προσπαθούσε συνεχώς να με κάνει να της πω πως βρέθηκα εγώ σ’ αυτή τη μοναξιά και ποιο ήταν το κρυφό νόημα του δαχτυλιδιού μου με τη μαύρη πέτρα.

Το περίεργο είναι ότι σκεφτόμουνα πολύ τη Μαϊτρέγι κοιτάζοντας τη Τζένυ και μιλώντας μαζί της. Διατηρούσα συνεχώς στο μυαλό μου την παρουσία της Μαϊτρέγι, μόνον εκείνης. Καμιά φορά φανταζόμουνα ότι αγκάλιαζα μια γυναίκα, αυτή τη Τζένυ για παράδειγμα, και ξαφνιαζόμουνα από την ίδια μου τη βεβαιότητα ότι κάτι τέτοιο ήταν αδύνατο. Η ιδέα μιας ερωτικής περιπέτειας μου φαινόταν κάτι το εντελώς αδιανόητο. Ήταν φανερό ότι αγαπούσα τόσο παράφορα τη Μαϊτρέγι, η ανάμνησή της έσβηνε σε τέτοιο βαθμό κάθε ξένη παρουσία μέσα μου που η ζωή μου, βυθισμένη αμετάκλητα σ’ ένα βασανιστικό παρελθόν, έμοιαζε να έχει χάσει κάθε αξία, σαν να έχει πάθει έναν οριστικό εκφυλισμό. Τι θα γινόμουνα; Θα επαναλάμβανα την περιπέτεια του Αβελάρδου και της Ελοϊζας; Ήθελα να ξανααισθανθώ ελεύθερος, να επαληθεύσω μια και καλή την ελευθερία μου για να συνεχίσω μετά να αγαπώ την Μαϊτρέγι χωρίς να φοβάμαι ότι ο έρωτάς μου θα με βγάλει στο περιθώριο της ζωής. Είναι πολύ δύσκολο να ξεμπερδέψω σήμερα το μπερδεμένο κουβάρι των σκοτεινών συναισθημάτων που με έσπρωχναν να διακινδυνεύσω μια νέα εμπειρία προκειμένου να σπάσω τα δεσμά μου. Υπάρχει κάτι που να το καταλαβαίνω;...

Η Τζένυ είχε ορίσει την αναχώρησή της για την επόμενη Δευτέρα. Είχε γράψει στο Ρανιχέτ να της στείλουν ένα βαστάζο. Τις τελευταίες μέρες πολλαπλασίασε τους υπαινιγμούς, παίρνοντας την ευκαιρία από την παραμικρή κουβέντα μου για να μου χαμογελάσει συνωμοτικά, παραπονούμενη ότι εγκατέλειπε μια ζωή που γνώριζε ελάχιστα, υποστηρίζοντας ότι δεν ζητούσε παρά μια μοναδική εμπειρία γιατί τίποτε δεν αξίζει να επαναλαμβάνεται στον έρωτα. Αυτη η επιστροφή της θηλυκότητας με διασκέδαζε. Το βράδυ του Σαββάτου είχε ένα θαυμάσιο φεγγαρόφωτο κι ένιωσα την επιθυμία να μιλήσω, για να καταλάβω καλύτερα τι συνέβαινε μέσα μου, να καταλάβω γιατί έκρυβα τόσα πράγματα και σιωπούσα τόσο επίμονα. Πήρα την απόφαση να μείνω μαζί της κάτω από τη βεράντα και να της διηγηθώ ολόκληρη την ιστορία της Μαϊτρέγι.

Γύρω στα μεσάνυχτα μας έπιασε το κρύο και μπήκαμε στο δωμάτιό της να πιούμε ένα φλιτζάνι τσάι. Τέλειωσα τη διήγησή μου μιλώντας για το γράμμα του Χόχα και την απόφασή μου να ξεχάσω την Μαϊτρέγι για να μην την κάνω να υποφέρει. Ούτε κι εγώ καταλάβαινα τι ακριβώς σήμαινε αυτη η απόφαση, η πρόταση όμως ηχούσε ωραία και την πρόφερα... Εγώ που συνήθως φτάνω την ειλικρίνεια ως την ηλιθιότητα, εκείνο το βράδυ έπαιξα λίγο κωμωδία. Η Τζένυ έμεινε σιωπηλή και θλιμμένη μ’ ένα δάκρυ στη γωνία του ματιού. Την ρώτησα γιατί δάκρυζε. Δεν μου απάντησε. Την πλησίασα, έπιασα τα χέρια της στα δικά μου, της έσφιξα τα μπράτσα και την ξαναρώτησα. Δεν μιλούσε. Το πρόσωπό μου ήταν κοντά στο δικό της, οι ανάσες μας ζέσταιναν η μια την άλλη και με μια φωνή όλο και πιο χαμηλή και χαϊδευτική επανέλαβα την ερώτησή μου. Έβγαλε ξαφνικά ένα βαθύ αναστεναγμό, έκλεισε τα μάτια, με αγκάλιασε από τους ώμους και με φίλησε στο στόμα με άγριο πάθος.

Ένιωσα μια περίεργη χαρά καθώς τραβούσα το σύρτη του δωματίου.

Οι προηγούμενες σελίδες μοιάζουν άσχετες με την ιστορία της Μαϊτρέγι κι ωστόσο την συνεχίζουν. Μόνο τη Μαϊτρέγι σκεφτόμουνα σφίγγοντας στην αγκαλιά μου το ξανθό και γεροδεμένο κορμί της Φινλανδέζας Εβραίας. Τη Μαϊτρέγι αναζητούσα σε καθένα από τα φιλιά της και ταυτόχρονα ήθελα να απαλλαγώ από την ανάμνησή της και να τη σβήσω από μέσα μου. Πάνω σ’ αυτό το λευκό σαν το γάλα σώμα που το επισκέφτηκε κάποτε ο έρωτας και το εγκατέλειψε, αναζητούσα έστω και μια λεπτομέρεια που να μου θυμίζει τη Μαϊτρέγι, ξέροντας πολύ καλά ότι αν την έβρισκα θα πέθαινα από φρίκη και δέος.

Ήθελα να ξεχάσω τη Μαϊτρέγι ή να αποδείξω απλώς στον εαυτό μου ότι μόνον εκείνην αγαπούσα κι ότι κάθε άλλος έρωτας ήταν πια αδύνατος; Δεν ήξερα αν ήταν μια πραγματική επαλήθευση ή η πρώτη διαφυγή, το πρώτο κύλισμα στη λάσπη... Δεν μπορούσα να πιστέψω ότι μνήμες σαν τις δικές μου κινδύνευαν να σβήσουν. Δεν μπορούσα να παραδεχτώ ότι ήμουνα ίδιος μ’ αυτές τις χιλιάδες των δυστυχισμένων ανθρώπων που αγαπούν και ξεχνούν και που πεθαίνουν χωρίς να έχουν ζήσει ποτέ κάτι οριστικό και αιώνιο. Πριν από μερικές εβδομάδες ένιωθα τόσο αλυσσοδεμένος από το πάθος μου τόσο σίγουρος για την παντοδυναμία του!... Μήπως όμως ολόκληρη η ζωή δεν είαν παρά μια μεγάλη φάρσα, ανάλογη με το πάθος μου;...

Έβαλα όλα αυτά τα ερωτήματα γιατί ακριβώς φοβόμουνα να παραδεχτώ την ακατάλυτη δύναμη του έρωτά μου για τη Μαϊτρέγι. Χωρίς καμιά αμφιβολία το αγκάλιασμα της Τζένυ με είχε αηδιάσει βαθιά. Ήξερα πως θα χρειαζόταν να περάσει πολύς καιρός για να βρω ξανά το κουράγιο να πλησιάσω μια άλλη γυναίκα! Χρειάζονταν συνθήκες διαφορετικές. Τη Μαϊτρέγι αγαπούσα! Τη Μαϊτρέγι και μόνο! Έσφιγγα τα δόντια επινοώντας ένα σωρό χάδια που λίγωναν την απλοϊκή Τζένυ αλλά που με μεγάλωναν τη λύσσα μου γιατί δεν κατάφερναν να με παρασύρουν όσο θα ήθελα, ούτε να σβήσουν μέσα από τη ζωντανή μνήμη των αισθήσεων τη θύμηση της άλλης, της μοναδικής της Μαϊτρέγι.

-Γιατί πέσατε έτσι στην αγκαλιά μου πριν από λίγο; ρώτησα τη νεαρή κοπέλα.

-Ήθελα να αγαπηθώ κι εγώ σαν τη Μαϊτρέγι, μου είπε κοιτάζοντάς με με τα γαλάζια, ανέκφραστα μάτια της.

Δεν είπα τίποτε. Ήταν λοιπόν δυνατή μια τέτοια δίψα για αυταπάτη; Μια τέτοια επιθυμία για έρωτα;

-Μου διηγόσαστε πόσο την αγαπούσατε κι εγώ αισθάνθηκα μόνη και δυστυχισμένη. Ήθελα να κλάψω.

Κατάλαβε, νομίζω, πως δεν θα μπορούσα ποτέ να την αγαπήσω, ούτε καν μ’ έναν έρωτα σαρκικό. Βγήκα από το δωμάτιό της την αυγή με μια φοβερή διαύγεια. Εκείνη έμεινε ξαπλωμένη στο αναστατωμένο κρεβάτι που η απερίγραπτη αταξία του μαρτυρούσε τη λυσσασμένη μου προσπάθεια να ξεχάσω τη Μαϊτρέγι...

Την συνόδευσα τη Δευτέρα, ως το χείμαρρο που διασχίζει το πευκοδάσος. Γιατί την έστειλε στο δρόμο μου ο Θεός; Τζένυ Άιζακ, θα σας ξαναδώ άραγε, μια μέρα;

Έμεινα και πάλι μόνος, αηδιασμένος από τον εαυτό μου, χαμένος, προσπαθώντας να βρω τι θ’ απογίνω, προσπαθώντας να ξαναπιάσω το νήμα του ονείρου μου με την Μαϊτρέγι. Από όλη αυτή την περίοδο έχω κρατήσει μαι ανάμνηση πολύ θολή... Αϋπνίες και άδειες μέρες...

Και ξαφνικά πέρασαν όλα. Μια μέρα ξύπνησα πιο νωρίς από το συνηθισμένο. Έκπληκτος κοίταξα τον ήλιο κατάματα, το φως, την πρασινάδα. Είχα σωθεί. Είχε φύγει από πάνω μου ένα βάρος ασήκωτο, μια απειλή θανάτου. Ένιωθα την ανάγκη να τραγουδήσω, να τρέξω. Δεν ξέρω πως έγινε αυτό το θαύμα. Κάτι είχε μπει μέσα μου και με είχε κατακλύσει ολόκληρο.

Τότε έφυγα από το βουνο.

MIRCEA ELIADE

Η ΝΥΧΤΑ ΤΗΣ ΒΕΓΓΑΛΗΣ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΜΑΡΙΝΑ ΛΩΜΗ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ 1988

                                                                                                                                                                          

Ναργιλέδες και χασίσια – Νίκος Τσιφόρος

Αλλάχ, αδερφούλη μου, είσαι, να ξέρης, θεός ντερβισάκι και πολύ-πολύ εν τάξει εφόσον και δεν κάνεις τρίτσα-κάτσα. Το κρασί μπορεί να τ' απαγορεύης, μια και τα γουρούνια ξεθάψανε κάτι ασκιά που τάχε κρύψει ο Μωάμεθ το προφητάκι σου στην άμμο να κάνη θαύμα και να χαζέψη σεργιανιστικά και μ' ανοιχτό το στόμα πάσα ο ντουνιάς, με την ευκαιρία μάλιστα αφώρισες και το χοιρινό, που λόγω κλιμα είναι ανθυγιεινό για τους πιστούς σου. Μπορεί τη μέθη να την κατακρίνης, κατά πως ο μακαρίτης ο προφητάναξ, πούπε εκείνο το «μέθη κακόν» κι ύστερα σήκωσε το ποτήρι του και ξανάπε «οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου», κι έγινε σαν Αμερικανάκι του Έκτου Στόλου από σούρα, μπορεί τα πάντα σου, αλλά έχεις αφήσει κάρτα μπιάνκα τα γυναικάκια και βολεύεται ο πάσα λάτρης σου κατά τη βολή του, και ακόμα άφησες και το μαυράκι, το χασίσι, το «χόρτο», να στα πω μόρτικα, να το φουμάρη κατά πως γουστάρει ο καθένας στην υγεά σου και να στρώνη κεφάλα, μέχρι που να βλέπη τις ακρίδες φοντάν και την πεθερά του κουκλάκι!

Και λοιπόν, επί βασιλιά Βαλδουίνου του Δεύτερου – Θεός σχωρέστον – πολύ ήτανε της μόδας το χασίσι στις Ανατολικές χώρες. Γίνανε κείνοι οι πόλεμοι στην κοιλάδα του Σοφάρ, κοντά στη Δαμασκό, που φάγανε το κεφάλι του λεβέντη του Τουχετκίν, ησύχασε το βασίλειο, φώναξε και την κυρά του την Σκυλαρμένισσα ο βασιλέψ και της είπε τα όσα σκέφτεται.

-Τρεις μοναχοκόρες έχουμε ρε συ γυναίκα. Τι θα τις κάνουμε; Θα τις βαστήξουμε στο σπίτι να μαζεύουνε άλμπουμ με ηθοποιούς;

-Νο μονσενιέρ. Η μοίρα και ο προορισμός της κοπέλας είναι να παντρεύεται.

-Και ποιος θα τις πάρει αυτές τις φακλάνες;

-Τι λέτε μονσενιέρ! Παιδάκια του βασιλέως, ο οποιοσδήποτε θα τις θέλη για τιμή και για δόξα του. Πρώτον, είναι ο Βοημούνδος ο Δεύτερος, ένα παιδί κούκλος! Νέος, βέβαια, αλλά παλληκάρι, ξανθός, μεγαλοπρεπής, ανοιχτόκαρδος, κουβαρντάς! Τι λέτε; Να του πασάρουμε τη δεύτερη, την Αλίκη μας;

-Δώστου την γιατί είναι και τζαναμπέτω η δεύτερη.

-Έγινε. Θα του την κάνω πάσα εγώ. Ένα ταξιδάκι στη Συρία και θα τον φέρω γαμπρό και τιμημένο να σας φιλήση το χέρι. Μόνο φροντίστε να το έχετε πλύνει.

-Έννοια σου.

-Με τη μεγάλη, τη Μελισσάνθη, τι γίνεται;

-Κύριε και αυθέντα μου, για την Μελισσάνθη πρέπει να πάρουμε βόλτα τις αυλές. Εμείς γυιό δεν έχουμε και όποιος κουκουλωθή τη μεγάλη θα πάρη μια μέρα και το βασίλειό μας σα διάδοχος. Ε, να μην πέση σε τίποτα χέρια τσουρούτικα και μας το κάνουνε μαντάρα το μαγαζί. Εδώ είναι «Οίκος ιδρυθείς το 1101».

-Ωραία. Να γράψουμε να μας στείλουνε γαμπρό από τη Γαλλία.

Έφυγε η γραφή με βασιλικές βούλες, πήγανε μαζί της και δυό «ανώτεροι» με μπάκα να δούνε τι παιδί θα μπάζανε στο σπίτι, στο τέλος βρέθηκε ο κύριος Φουλκ, κόμητας του Ανζού, που είχε κάνει κάτι κουτσικέλες και δεν στεκότανε καλά στον τόπο του και δέχτηκε το γάμο. Στις 2 Ιουνίου 1129 χορεύανε στους δρόμους οι πιστοί υπήκοοι για τους γάμους της πριγκηποπούλας τους και δήθεν δάκρυζε από μητρικό φίλτρο η μαμά στο παλάτι. Έλεγε και στις άλλες καμαρωτή σαν κεντητό μαξιλαράκι του καναπέ: «Παντρεύτηκε η Μελισσάνθη μου. Πολύ καλό παιδί. Κουβαλητής, λεβέντης και βαρβάτος. Πολύ καλά θα περάση το κοριτσάκι μας».

Πάνε λοιπόν τα δύο τρίτα από τα βερεσέδια του μεγαλειότατου, άνοιξε το πουγκί του στις προίκες και στα δώρα, φάγανε μέχρι πρήξιμο οι μουζικάντες και οι θαυματοποιοί, πήρανε δάνεια για καινούργιες στολές οι αξιωματικοί και για καινούργια λοφία οι ιππότες του, πέσανε στο ψητό οι Ιωαννίτες κι οι Ναΐτες, τα τάγματα, να πούμε, της σωματοφυλακής του, σάμπως άρχισε να πατώνη ο μπεζαχτάς. Φώναξε την κυρά του ο βασιλιάς, «φέρε χαρτί και μολύβι», σάλιωσε το μολύβι κι άρχισε τους λογαριασμούς.

«Σαράντα χιλιάδες υπέρπυρα στολές. Τριάντα χιλιάδες δηνάρια μισθούς. Εννέα χιλιάδες υπέρπυρα φαγιά...», τρεις το λάδι, τρεις το ξύδι, του βγήκε ένδεκα το λαδόξυδο και τράβαγε το μούσι του.

-Τώρα τι κάνουμε από λεφτά;

-Να σας πω, κύριε και αυθέντα μου, έκανε διστακτική η μαντάμ, η βασίλισσα. Ο Τουχετκίν, ο βασιλιάς της Δαμασκού πέθανε. Και λένε ότι η Δαμασκός έχει του κόσμου τα πλούτια. Εφ' όσον η ράτσα σας, ράτσα των ευγενών, έχει την αρπαγή και την κλοπή σαν κύρια πηγή εισοδήματος, με συγχωρείτε δηλαδή, αλλά δεν κάνετε ένα μικρό ντου στην Δαμασκό; Θα ξαναγεμίσουμε τα κεμέρια μας, χώρια η δόξα και η νίκη που θα λαμπρύνουν τα πεπραγμένα της βασιλείας σας.

-Μπράβο γυναίκα!

Τη φίλησε μ' όλη τη συζυγική σιχασιά ο μεγαλειότατος, φώναξε τους ανθρώπους του και εξήγησε το πλάνο.

-Να μασήσουμε την Δαμασκό.

Ο κύριος αρχηγός των Ιωαννιτών και ο κύριος μάγιστρος των Ναϊτών γελάσανε μέχρι τ' αυτιά.

-Βεβαίως, και αργήσαμε να το σκεφτούμε.

Όπως γίνεται πριν αρχίση το φάγωμα, μπήκανε κάτου τα επιτελικά σχέδια. Σηκώθηκε λοιπόν απάνου ο μάγιστρος των Ναϊτών, ο Ούγος ντε Παγιάν, με την πεντάλφα του Σολομώντα χρυσοκεντημένη πάνω στην κάπα του, ανέμισε περήφανα και πολεμόχαρα την κασιδιάρικη κόμη του και είπε τα κάτωθι:

-Οι Χασσασίνοι είναι μαζί μας.

-Τι σόι πράμα είν' αυτοί οι Χασσασίνοι; απόρησε ο μεγαλειότατος.

Κι ο μεσσίρ Ούγος ντε Παγιάν άρχισε το μικρό του εγκυκλοπαιδικό μάθημα:

-Κατά που ξέρει η μεγαλειότης σου και σεις ευγενικοί μου άρχοντες, κάθε θρησκεία είναι μια μεγάλη φιλοσοφική αλήθεια, που ξεκινάει από κάποιον εμπνευσμένο, θεϊκά ή ανθρώπινα, φιλόσοφο, για να κατακτήση, με τις θεωρίες της έναν κόσμο πιστών. Ο Ζαρατούστρας στους Πέρσες, ο Βούδδας στους Ινδούς, το Δωδεκάθεο για τους Έλληνες, ο Χριστός για μας, ο Μωάμεθ για τους μουσουλμάνους. Ξεκινάει πάντα αγνά, τίμια, με τις καλύτερες προθέσεις για μιαν εξιδανίκευση της ανθρωπότητας και για μια τέλεια συμβίωση ανάμεσά τους. Αλλά στο δρόμο, από τον παραγωγό μέχρι τον καταναλωτή, γίνεται ό,τι γινότανε μια φορά με το συσσίτιο του φαντάρου. Ένα δηνάριο την ημέρα πλήρωνε ο άρχοντας στην επιμελητεία, τρία τέταρτα δηναρίου έδινε η επιμελητεία στον χιλίαρχο, μισό δηνάριο έδινε ο χιλίαρχος στον λοχαγό, ένα τέταρτο δηναρίου έδινε ο λοχαγός στον σιτιστή και ενάμισυ χάλκινο πλήρωνε ο σιτιστής στους μαγείρους, που κλέβανε το μισό, για να φάει ένα χάλκινο ο φαντάρος και να κλέβη τις κουβέρτες να τις πουλάη στο Γιουσουρούμ για να κονομηθή. Έτσι και με τις θρησκείες, την πήρε γενική αντιπροσωπεία ο δικός μας, να πούμε, ο πάπας, την πασάρισε στους καρδιναλίους λειψή, την ξύσανε οι καρδινάλιοι πριν την περάσουνε στους παπάδες, πήρανε και κείνοι την πρέζα τους, στο τέλος οι πιστοί μαθαίνουνε, ό,τι ήτανε να μάθουνε από αβιταμινωμένες θεωρίες και πληρώσανε το κερί τους πέντε φορές απάνω. Κι οι μεγάλοι, που κρατάγανε το διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας στα χέρια τους, περνάγανε έκτακτα, μόνο που μαλώνανε μεταξύ τους, δήθεν περί δοξασιών, αλλά στην ουσία ο καυγάς ήτανε για το πάπλωμα, ποιος θα μασήση τη μεγάλη κομμάτα.

-Άσε τις θεωρίες και προχώρει στους Χασσισένιους, μάγιστρε!

-Σιγά και με το μαλακό! Από τον κανόνα αυτόν, ποιος θα φάη καλά, δεν μπορούσε να κάνη εξαίρεση η μουσουλμανική θρησκεία. Αιρέσεις εμείς – Νεστοριανοί, Ανατολικοί, τέτοια – αιρέσεις και τούτοι δω. Εδώ και διακόσια χρόνια, πριν έρθουμε εμείς οι ένδοξοι Σταυροφόροι στα μέρη τους, οι μουσουλμάνοι αρχίσανε να τρώγωνται με έναν κάποιον Ισμαήλ, που σήκωσε μπαϊράκι ότι αυτός είναι ο κατ' ευθείαν απόγονος του Προφήτη. Έβγαλε κιτάπια, έβγαλε αποδείξεις, «Ιδού, εγώ, κύριοι γερουσιασταί», τέτοια. Οι άλλοι όμως είχανε το ψαχνό και μπουζουριάζανε και δεν είναι εύκολη δουλειά να πάρης το κόκκαλο από του θεριού το στόμα. Ο Ισμαήλ λοιπόν έκανε κόμμα δικό του. «Εμείς αντιπροσωπεύουμε τον αγνό Θεό, πάντα τα άλλα προϊόντα είναι κακοήθεις απομιμήσεις». Θυμώσανε οι άλλοι «τι λέτε κύριε; Εμείς έχουμε την πατέντα» άναψε ο καυγάς.

-Σχίσμα, δηλαδή;

-Μπράβο, μεγαλειότατε, παρ' ότι και βασιλέας από τύχη, κόβει το νιονιό σας! Όλοι οι δυσαρεστημένοι τραβήξανε με το μέρος του Ισμαήλ και σχηματίσανε ένα λαό, πάνω από διακόσιες χιλιάδες ψυχές. Όμως μέσα στα έξη-εφτά εκατομμύρια των άλλων, οι διακόσιες χιλιάδες δεν μπορούσανε να επιβάλλουνε το δικό τους. Τότε θυμηθήκανε κείνο που λέει ο Μωάμεθ στο Κοράνι του: «Ο σίδηρος του ξίφους μου έστω η ισχύς μου», κι επειδή τις μάχες θα τις χάνανε λόγω αριθμού, σκεφτήκανε να ξεκάνουνε τους αντιπάλους τους με άλλο τρόπο, τη δολοφονία. Κάθε δυνατός αρχηγός, αντίπαλος υπολογίσημος, καθαριζότανε, τον έτρωγε το σκοτάδι και τον ξεφορτωνόντανε πολύ αξιοπρεπώς, του κάναν και κηδεία δημοσία δαπάνη!

-Έξυπνο!

-Πολύ. Ακούστε τώρα και μερικά πράγματα γιατί στις Λατινικές μας γλώσσες περνάει η λέξη «χασσασίν» και θα μείνη «ασσασέν» στους Γάλλους, «ασσασίνο» στους Ιταλούς να σημαίνη τον δολοφόνο. Γλωσσολογικά λοιπόν, μεγαλειότατε, το χασσασίν παράγεται από το χασίσι.

-Τ' είν' αυτό;

-Περιμένετε και θα δείτε. Πέρα στις Ινδίες έχει την πατρίδα του ένα φυτό, που το λένε κανναβούρι και που τα σποράκια του βγάζουν ένα είδος λάδι. Αυτό το λάδι το ξεχωρίζουνε οι Ασσασίνοι, το ξεραίνουνε σε μικρές πλάκες και το λένε «χασίς». Ένα μικρό κομμάτι πλακίτσας, το κόβουνε με το μαχαίρι και το βάζουνε μέσα σε μια πίπα με ξερά φύλλα από κανναβούρι. Ανάβουνε τα φύλλα (σημ. ο καπνός δεν υπήρχε ακόμα) και καπνίζουνε το λάδι. Και τότε γίνονται σαν τρελλοί, βλέπουν οράματα, αποκτούν θάρρος, κοντολογής τα χάνουνε οι άνθρωποι, μαστουρώνουνε όπως λένε, και δεν ξέρουνε τι τους γίνεται.

-Καλά, και τι σχέση έχει αυτό;

-Με τις δολοφονίες; μεγάλη! Λίγο πιο κει από την Δαμασκό, έτσι όπως βαδίζουμε κατά τα ψηλώματα του Κασμίρ, βρίσκεται η επικράτεια του αρχηγού των Ισμαηλιτών, των Χασσισένιων να πούμε, που έχει το όνομα «ο γέρος του βουνού». Κανένας δεν τον ξέρει, κανένας δεν τον βλέπει, εκτός από το επιτελείο του, είναι ο γενικός αντιπρόσωπος του Αλλάχ επί της Γης, για τους πιστούς του, ύστερα από κάμποσους αιώνες θα τον λένε Αγά Χαν και τα πάμπλουτα παιδιά του θα σκανταλίζουνε την Ευρώπη μας. Αυτός ο «γέρος» έχει ένα θαυμάσιο περιβόλι, τειχισμένο, κανείς δεν μπορεί να μπη εκεί μέσα και τόχει σκαρώσει στο πρότυπο του Μωαμεθανικού Παράδεισου. Ωραίες κοπέλλες παίζουνε τον ρόλο των ουρί, ποταμάκια με μέλι και με γάλα τρέχουνε ασταμάτητα, μουσικές παίζουνε αμανέδες και βουναλάκια από πιλάφι σπυρωτό υπάρχουνε παντού. Άσε τα γιαούρτια, τα κοτόπουλα, τα πάντα. Όταν λοιπόν θέλουνε να κάνουνε μια δολοφονία, διαλέγουνε τους εκτελεστές από το λαό τους και τους φροντίζουνε με την διάδοση ότι είναι οι εκλεκτοί του Αλλάχ, που καλούντια να εκπληρώσουνε τη θέλησή του. Ύστερα, έξω από το περιβόλι, τους ποτίζουνε με χασίς μέχρι που να χάσουνε τις αισθήσεις τους κι έτσι αναίσθητους τους κουβαλάνε μέσα. Οι μέλλοντες δήμιοι ξυπνάνε μέσα στον Παράδεισο σαν χαμένοι και ζούνε δυό-τρεις μέρες μπέικα, όταν ρωτάνε τους λένε ότι ήδη βρίσκονται μέσα στον Παράδεισο του Αλλάχ. Ύστερα τους ξαναχασισώνουνε και τους πετάνε έξω, εκεί που τους βρήκανε. Ο φουκαράς ξυπνάει μέσα στην μιζέρια κι έχει την εντύπωση ότι αληθινά πήγε στον Παράδεισο. Τότε τον διατάζουνε να πάη να δολοφονήση εν ονόματι του μόνου και μεγάλου Θεού. Αν πετύχη, έχει σίγουρη την θέση του στον Παράδεισο, μετά θάνατον. Αν σκοτωθή, πάει αμέσως, αφού ενεργεί κατ' εντολήν του Αλλάχ. Ο άνθρωπος, που ξέρει πια τι χαρές τον περιμένουνε στον Παράδεισο, αφού τις έζησε, φανατίζεται και γίνεται αποφασιστικός σε τέτοιο σημείο, που σπάνια αποτυχαίνει. Έτσι, εν ονόματι του Θεού, της θρησκείας και των παραγγελμάτων της ηθικής, κάνουνε τη δουλίτσα τους οι μεγάλοι και πιάνονται κορόιδα τα κορόιδα με λίγο χασισάκι. Μεγάλη μηχανή, έξυπνη και μεις οι Ευρωπαίοι είμαστε πολύ κορόιδα που πάμε να τη βολέψουμε με κεριά, συγχωροχάρτια και μνημόσυνα. Νομίζω;

-Ε, πως διάλο μας ξέφυγε εμάς τέτοια έμπνευση; στέναξε ο Βαλδουίνος. Μπράβο στους Ανατολίτες. Μας βάλανε τα γυαλιά.

-Οι Χασσισένιοι, μεγαλειότατε, μισούνε τόσο πολύ τους άλλους μουσουλμάνους, που θα μας βοηθήσουνε να πάρουμε την Δαμασκό. Τι λέτε; Να την οργανώσω την υπόθεση;

-Και ρωτάς, βρε χαϊβάνι;

-Έγινε.

Έγινε στ' αλήθεια, αλλά στη Δαμασκό τους μυριστήκανε τους αρχηγούς των Χασσισίν ότι τα ψήνουνε με τον Βαλδουίνο και τους κόψανε το κεφάλι. Μόνο το οχυρό Μπανιγιάς πρόλαβε να πάρη ο Χριστιανός και ξαναγύρισε να πολιορκήση την Δαμασκό, αλλά έφαγε τα μούτρα του. Κι από την άλλη μεριά, ο Τούρκος αταμέργκ Ζεγγί, χτύπησε τους Σταυροφόρους και σκότωσε τον μικρό τον Βοημούνδο τον Δεύτερο, τον γαμπρό του Βαλδουίνου, το καλό παλληκαράκι. Ο Βαλδουίνος πήγε να ξαναπάρη την αντιβασιλεία της Αντιόχειας, αλλά η κορούλα του η Αλίκη δεν ήθελε να ξαναβάλη το καπίστρι της πατρικής εξουσίας απάνω της. Ήθελε να κρατήση για λογαριασμό της την βασιλεία τώρα που σκοτώθηκε ο άντρας της ο Βοημούνδος και μάλιστα άρχισε να κάνη τα γλυκά μάτια στον Ζεγγί, που τούστειλε πεσκέσι ένα άλογο άσπρο σαν το χιόνι και στολισμένο μ' ασήμι. Σκύλιασε ο βασιλιάς, πολιόρκησε την Αντίοχεια, έπεσε αυτή γονατιστή στα πόδια του, της πήρε την αντιβασιλεία να την δώση στην εγγονή του την Κωστάνς και την εξώρισε στην Λαοδικεία και την Τζεμπελέ, που της έδωσε να τις έχη φέουδο.

Κι ύστερα αρρώστησε και πέθανε, φορώντας ρούχο καλογερίστικο ο Βαλδουίνος ο Δεύτερος, τον Αύγουστο του 1131, αφού έκανε διάδοχό του τον Φουλκ ντ' Ανζού, την πρωτότοκή του την Μελισσάνθη και τον εγγονό του τον Βαλδουίνο τον Τρίτο.

Μόνο που οι Ναΐτες κι οι Ιωαννίτες, με την επαφή τους με τους Χασσισένιους, μάθανε δυό ωφέλιμα πράγματα: Να σκοτώνουνε χωρίς οίκτο στα σκοτεινά και να τραβάνε πότε-πότε κανένα ναργιλεδάκι με χασίσι για να πηγαίνουνε τα ντέρτια κάτου. Στην υγεία βεβαίως του Αλλάχ, που το ανακάλυψε και που το φανέρωσε μαζί με τους άλλους ηθικούς κανόνες στους πιστούς του, για να κάνουνε τη δουλίτσα τους, όπως να πούμε οι σημερινοί λαθρέμποροι ναρκωτικών.

ΝΙΚΟΣ ΤΣΙΦΟΡΟΣ

ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ

ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΕΡΜΗΣ Ε.Π.Ε. 1971

Η κηδεία της Λίμπι Μανρό – Nick Cave

Μια απλή τελετή για τη Λίμπι Μανρό γίνεται στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου στο Πόρτσντεϊλ. Ο Μπάνι και ο Μπάνι Τζούνιορ στέκονται στην εκκλησία με το κεφάλι σκυμένο. Φοράνε τα ολοκαίνουρια μαύρα κοστούμια που ο Μπάνι βρήκε κρεμασμένα δίπλα δίπλα στην κατά τ' άλλα άδεια ντουλάπα στην κρεβατοκάμαρά του. Η απόδειξη που ανακάλυψε στην τσέπη του σακακιού μαρτυρούσε ότι η Λίμπι είχε αγοράσει τα κοστούμια από το Τοπ Σοπ στην πλατεία Τσόρτσιλ δύο μέρες πριν από την αυτοκτονία. Άραγε τι σήμαινε αυτό;

Κάθε μέρα αποκαλύπτεται και κάποιο νέο, πιο περίεργο και πιο θλιβερό στοιχείο σχετικά με τον θάνατο της Λίμπι. Μια γειτόνισσα είπε ότι είχε δει τη Λίμπι να καίει κάποια χαρτιά και να τα πετά απ' το μπαλκόνι δύο μέρες πριν πεθάνει. Αποδείχτηκε ότι ήταν τα ερωτικά γράμματα που της είχε στείλει ο Μπάνι προτού παντρευτούν. Βρήκε μερικά αποκαΐδια κάτω από τη σκάλα μαζί με σύριγγες και προφυλακτικά. Τι την είχε πιάσει; Μάλλον είχε αποτρελαθεί.

Ο ασπρουλιάρης, θηλυπρεπής πατέρας Μάιλς, μ' ένα σύννεφο άσπρων μαλλιών να περιβάλλει το κρανίο του, εκφωνεί τον επικήδειο λόγο σιγοψιθυρίζοντας και ο Μπάνι αναγκάζεται να τεντώσει τον λαιμό του για να τον ακούσει. Αναφέρεται στη Λίμπι ως «μια γυναίκα γεμάτη ζωή και αγαπητή σε όλους» και αργότερα ως «ανιδιοτελή και υπέρμετρα γενναιόδωρη», χωρίς να θίξει ούτε μια φορά την πάθησή της και τον επακόλουθο τρόπο που επέλεξε για να φύγει, όπως προσέχει ο Μπάνι, αλλά λέγοντας απλώς ότι «πήγε πρόωρα να συναντήσει τους αγγέλους».

Ο Μπάνι κοιτά στα πεταχτά τους παρευρισκόμενους και σε μια σειρά στην άλλη άκρη της εκκλησίας βλέπει στιμωγμένες κάποιες λιγοστές φίλες της Λίμπι.

Η Πάτσι «Αρνητική Ενέργεια» Πάρκερ ρίχνει κάθε τόσο ενοχοποιητικά βλέμματα στον Μπάνι. Όχι ότι περίμενε τίποτα καλύτερο. Η Πάτσι Πάρκερ δεν συμπάθησε ποτέ τον Μπάνι και δεν χάνει ευκαιρία να του το υπενθυμίζει. Η Πάτσι είναι κοντή, με υπερανεπτυγμένα οπίσθια και, προκειμένου να αντισταθμίσει το μικρό της ανάστημα, συνήθως φορά ψηλά τακούνια στα μικροσκοπικά της πόδια. Ότνα ερχόταν να επισκεφτεί τη Λίμπι, διέσχιζε τον διάδρομο με πρόστυχα και αποφασιστικά βηματάκια, θυμίζοντας στον Μπάνι ένα απ' τα τρία γουρουνάκια, μάλλον εκείνο που έχτισε το σπιτάκι του με τούβλα. Πρόκειται για ιδιαίτερα πετυχημένο χαρακτηρισμό, καθώς κάποτε, σε έξαλλη κατάσταση εξαιτίας κάποιου χυδαίου σχολίου που τον άκουσε τυχαία να κάνει για την κινούμενη ψωλαρπάχτρα Σόνια Μπερνς από το διαμέρισμα 12, είχε αποκαλέσει τον Μπάνι λύκο. Ο Μπάνι υπέθεσε ότι αναφερόταν στον λύκο των κινουμένων σχεδίων, εκείνον με τη γλώσσα ως το πάτωμα και τα γουρλωμένα μάτια, και η αλήθεια είναι ότι το είχε εκλάβει ως κοπλιμέντο. Κάθε φορά που την έβλεπε έπαιζε όλη τη σκηνή «θα φυσήξω δυνατά μέχρι να γκρεμίσω την καλύβα σου». Ο Μπάνι σκέφτεται να βγάλει τη γλώσσα και να γουρλώσει τα μάτια, αλλά συνειδητοποιεί, μάλλον με ικανοποίηση, ότι στ' αρχίδια του.

Δίπλα στην Πάτσι Πάρκερ, απ' ό,τι βλέπει ο Μπάνι, στέκεται η Ρεμπέκα Μπέρεσφορντ, στην οποία η Λίμπι αναφερόταν διαρκώς ως «η μεγαλύτερη αδερφή που δεν είχα ποτέ», «η αδερφή ψυχή» και «η καλύτερη φίλη στον κόσμο». Η Ρεμπέκα Μπέρεσφορντ έπαψε να μιλά στον Μπάνι πριν από χρόνια, ύστερα από ένα περιστατικό κατά τη διάρκεια ενός μπάρμπεκιου στην παραλία του Ρότιντιν στο οποίο εμπλέκονταν ένα μισογεμάτο μπουκάλι μπλε Σμιρνόφ, ένα άψητο λουκάνικο, η δεκαπεντάχρονη κόρη της και μια σοβαρή παρερμηνεία ορισμένων ενδείξεων. Αυτό οδήγησε σε έναν σάλο που ακομα κι ένας ολόκληρος χρόνος μεταμέλειας δεν μπόρεσε να εκτονώσει. Τελικά κατέληξαν στη σιωπηλή συμφωνία ότι η αμοιβαία απαξία ήταν η μόνη λύση. Τέλος πάντων. Η Ρεμπέκα Μπέρεσφορντ αγριοκοιτάζει λοξά τον Μπάνι απ'την άλλη άκρη της εκκλησίας.

Δίπλα της βρίσκεται η πραγματικά σέξι Έλεν Κλέιμορ, που επίσης ρίχνει απειλητικές ματιές στον Μπάνι, αλλά ο Μπάνι καταλαβαίνει ότι δεν το κάνει με την καρδιά της αφού είναι φανερό ότι ψάχνεται. Δεν πρόκειται για εντύπωση, αλλά για πραγματικό γεγονός. Η Έλεν Κλέιμορ φορά στενό, μαύρο τουίντ ταγέρ που κάνει κάτι παλαβό στα βυζιά της, τους δίνει έναν αέρα μιλιταριστικό, τα κάνει να μοιάζουν με τορπίλες, ενώ τονίζει εξωπραγματικά τα εκρηκτικά κωλομέρια της. Η Έλεν Κλέιμορ στέλνει τέτοιου είδους σήματα στον Μπάνι εδώ και χρόνια και ο Μπάνι παίρνει βαθιά ανάσα κι επιτρέπει στον εαυτό του να δεχτεί την αύρα της σαν μέντιουμ ή πνευματιστής ή κάτι τέτοιο. Αφήνει τη φαντασία του να οργιάσει και για εκατομμυριαστή φορά διαπιστώνει ότι δεν έχει φαντασία, οπότε σκέφτεται το αιδοίο της. Το θαυμάζει για απροσδιόριστο διάστημα. Το βλέπει να αιωρείται μπροστά στα μάτια του σαν θείο όραμα, διαισθάνεται πόσο θαυμαστο είναι και νιώθει τον πούτσο του να σκληραίνει σαν λυγισμένο πηρούνι ή σαν ραβδί ραβδοσκόπου ή μοχλό από καζανάκι – δεν μπορεί ν' αποφασίσει τι απ' όλα.

Κατόπιν ακούει έναν συριστικό ήχο πίσω του και γυρίζοντας βλέπει τη μητέρα της Λίμπι, την κυρία Πένιγκτον, να τον κοιτά κατάματα μ' ένα βλέμμα όλο φρίκη και φανερό μίσος. Μάλιστα, φτάνει στο σημείο να του δείξει τα δόντια της. Μ' έπιασε επ' αυτοφώρω – σκέφτεται ο Μπάνι – και κατεβάζει το κεφάλι για να προσευχηθεί.

Το αγόρι σηκώνει τα μάτια στον πατέρα του κι έπειτα κοιτά την κυρία Πέτινγκτον και της χαμογελά και σηκώνει το χέρι γνέφοντας ελαφρά και θλιμμένα. Η γιαγιά του τον κοτά και κουνά το κεφάλι της όλο οργή και θλίψη, κι ένας μεγάλος λυγμός εγκαταλείπει το στήθος της. Ο σύζυγός της, ένας εμφανίσιμος άντρας που πριν από ένα χρόνο έπαθε εγκεφαλικό και τώρα βρίσκεται καθηλωμένος σε αναπηρικό καροτσάκι, ανασηκώνει το χέρι του που συσπάται και το ακουμπά στο χέρι της απελπισμένης συζύγου του.

Ξαφνικά, ο πατέρας Μάιλς μιλάει «για όσους έμειναν πίσω» και όταν αναφέρει τον «στοργικό σύζυγό» της Λίμπι, ο Μπάνι νομίζει ότι ακούει καθαρά ένα βογκητό απ' το εκκλησίασμα – μια αποδοκιμασία κι ένα σφύριγμα για τον κακό της υπόθεσης. Σκέφτεται ότι ίσως και να το φαντάζεται, αλλά για κάθε ενδεχόμενο αλλάζει στάση, γυρνώντας τους την πλάτη σε μια προσπάθεια να προστατευτεί απ' τη συλλογική περιφρόνηση, και κοιτάζει τον τοίχο.

Όταν ανοίγει τα μάτια, την προσοχή του τραβάει μια αγιογραφία της Παρθένου με το Θείο Βρέφος αγκαλιά. Από κάτω υπάρχει μια λακαρισμένη ταμπέλα που γράφει Μαντόνα και Βρέφος, πράγμα που τον κάνει να κλείσει τα μάτια, να σκύψει ξανά το κεφάλι και να σκεφτεί τη Μαντόνα και το ξυρισμένο (κατά πάσα πιθανότητα) μουνί της κι ότι σε μια συνέντευξή της είχε διαβάσει ότι της άρεσε να σκαμπιλίζουν τον γυμνασμένο απ' τη γιόγκα πισινό της.

Πίσω απ' όλες αυτές τις φαντασιώσεις ακούει το σιγανό μουρμουρητό του επικήδειου λόγου για τη γυναίκα του και ξαφνικά διαισθάνεται έντονα ότι επίκειται η παρουσία της και, εντελώς αλλόκοτα, η προσωπική του καταδίκη. Δεν αντέχει άλλο.

«Περίμενε εδώ», ψιθυρίζει στον γιό του.

Ο Μπάνι κινείται πλάγια φεύγοντας απ' το στασίδι και, με το κεφάλι σκυμμένο, γλιστράει εκτός εκκλησίας. Διασχίζει τον περίβολο με το γρασίδι και φτάνει στις δημόσιες τουαλέτες, σε ένα μικρό κτίσμα από τούβλο, στη σκιά ενός απίστευτου φοίνικα. Ακουμπά το κεφάλι στον τοίχο του διαχωριστικού, που είναι γεμάτος γκράφιτι, και τραβάει μαλακία. Παραμένει στην ίδια θέση για κάποιο διάστημα, έπειτα κοπανάει συνοφρυωμένος το αυτόματο μηχάνημα χαρτιού, σκουπίζεται και βγαίνει.

Με το βλέμμα στραμμένο κάτω, στέκεται μπροστά στο ανακλαστικό τετράγωνο από ανοξείδωτο ατσάλι που είναι βιδωμένοστον τοίχο πάνω απ' τον νιπτήρα. Ύστερα από λίγο βρίσκει το κουράγιο να σηκώσει το κεφάλι και να κοιταχτεί. Περιμένει ότι στον βρόμικο καθρέφτη θα αντικρίσει κανέναν αγριάνθρωπο με χαλαρό σαγόνι που του τρέχουν τα σάλια και εκπλήσσεται ευχάριστα όταν διαπιστώνει πως αναγνωρίζει το πρόσωπο που τον κοιτά – ζεστό, τρυφερό, με τα λακκάκια του. Χαϊδεύει την κερωμένη μπούκλα του και χαμογελά στον εαυτό του. Πλησιάζει στον καθρέφτη. Ναι, εδώ είναι – η ακαταμάχητη και απροσδιόριστη γοητεία. Ολίγον τι στραπατσαρισμένη και τσακισμένη, αυτό είναι σίγουρο, αλλά ποιος θα περίμενε κάτι διαφορετικό;

Έπειτα, κοιτάζοντας προσεχτικότερα, βλέπει και κάτι άλλο να τον κοιτά μέσα απ' τον καθρέφτη. Πλησιάζει ακόμα περισσότερο. Κάτι θλιμένο έχει εγκατασταθεί στο πρόσωπό του το οποίο, όπως παρατηρεί έκπληκτος, προσθέτει στον γενικό μαγνητισμό του. Στο βλέμμα του υπάρχει μια ένταση που δεν υπήρχε πριν – ένα τραγικό φως -, η οποία νιώθει ι του παρέχει ανείπωτη δυναμική, και χαρίζει στον καθρέφτη ένα θλιμμένο χαμόγελο όλο συναίσθημα, μένοντας έκπληκτος μπροστά στη νεόκοπη έλξη που ασκεί. Προσπαθεί να θυμηθεί κανέναν διάσημο που να δέχτηκε κάποιο τραγικό χτύπημα της μοίρας και να βγήκε απ' την όλη περιπέτεια πιο γοητευτικός, αλλά δεν του 'ρχεται κανείς. Αυτό τον κάνει να αισθάνεται σούπερ δυνατός, έξτρα ικανός και υπεράνθρωπος, όλα μαζί ταυτόχρονα.

Όμως πάνω απ' όλα ο Μπάνι νιώθει δικαιωμένος. Παρά τα όσα έχουν συμβεί, το άστρο του λάμπει. Νιώθει έτοιμος να αντιμετωπίσει την άγρια περιφρόνηση της εκκλησίας που είναι γεμάτη εξοργισμένες γυναίκες. Μάλιστα, σκέφτεται μήπως τραβήξει άλλη μια μαλακία επιτόπου στον νιπτήρα. Χώνει ένα Λάμπερτ & Μπάτλερ στο στόμα, το ανάβει και σαν τρομπέτα ξεφυσά ένα σύννεφο καπνού στην αντανάκλασή του.

Αμέσως μετά προσέχει ότι οι σκιές πίσω του έχουν αρχίσει να αιμορραγούν και να θολώνουν και να αλλάζουν θέση. Μοιάζουν να μεγαλώνουν και να προσλαμβάνουν χαρακτηριστικά που, υπό φυσιολογικές συνθήκες, δεν τους αποδίδονται, λες και τον πλησιάζουν απ' τον κόσμο των πνευμάτων. Ο Μπάνι έχιε την απρόσμενη αίσθηση ότι πρόκειται να πεθάνει – όχι απαραίτητα σήμερα, αλλά σύντομα – και προβληματίζεται συνειδητοποιώντας ότι, κατά κάποιο τρόπο, αυτό τον ανακουφίζει. Νιώθει ενστικτωδώς ότι οι σκιές ανήκουν στους νεκρούς που αναδιατάσσονται, παραμερίζοντας για να του κάνουν χώρο.

Νιώθει να του κόβονται τα γόνατα και γέρνει πίσω το κεφάλι κοιτώντας το ταβάνι. Παρατηρεί έναν λευκό όγκο πορώδους λάσπης στην πέρα γωνία με τα διαχωριστικά, με όγκο και σχήμα ανθρώπινης καρδιάς. Έπειτα από λίγο ο Μπάνι συνειδητοποιεί ότι κοιτά μια σφηκοφωλιά, που είναι ζωντανή και βουΐζει δυσοίωνα. Οι σφήκες ετοιμάζονται – σκέφτεται. Θυμάται τη φλεγόμενη Δυτική Προβλήτα και το αίμα του παγώνει και σκέφτεται – τα μαυροπούλια κάνουν κύκλους. Κλείνει τα μάτια και για κλάσματα του δευτερολέπτου φαντάζεται μαι σειρά από επικίνδυνες και ζοφερές εικόνες – αεροπλάνα πέφτουν απ' τον ουρανό. Μια αγελάδα γεννάει ένα φίδι. Κόκκινο χιόνι. Μια χιονοστιβάδα σιδηρών παρθένων. Ένα αιδίο με την τρύπα σφραγισμένη. Έναν φαλλό σε σχήμα μανιταριού βόμβας – και ο Μπάνι ανατριχιάζει, τσεκάρει τα δόντια του στον καθρέφτη και σκέφτεται – ρε φίλε, πως μου 'ρθε τώρα αυτό;

Στρώνει τα μαλλια'του, χτυπώντας ελαφρά με τα χέρια, έπειτα εκσφενδονίζει το τσιγάρο στη σφηκοφωλιά και βγαίνει απ' τις τουαλέτες σε μια βροχή από σπίθες.

Καθώς διασχίζει το γρασίδι με τις πικραλίδες, βλέπει τον Μπάνι Τζούνιορ καθισμένο στα σκαλοπάτια της εκκλησίας. Το αγόρι έχει βγάλει το σακάκι του και το έχει ρίξει πάνω στο κεφάλι του.

«Εσύ είσαι Μπάνι Αλάνι;» λέει ο Μπάνι κοιτώντας δεξιά κι αριστερά.

«Ναι», λέει το αγόρι κοφτά.

«Γιατί δεν είσαι μέσα;», ρωτάει ο Μπάνι.

«Όλοι έχουν φύγει εδώ και ώρες. Πήγαν στο νεκροταφείο. Εσύ που ήσουν;»

Ο Μπάνι κοιτά το ρολόι του και, νιώθοντας να του ανεβαίνει το αίμα στο κεφάλι, αναρωτιέται πόση ώρα ήταν στην τουαλέτα.

«Το κάλεσμα της φύσης», λέει ο Μπάνι. «Έλα. Πάμε».

«Τι;» λέει το αγόρι.

«Διάολε αν έβγαζες το σακάκι απ' το κεφάλι σου θα μπορούσες να μ' ακούσεις», λέει ο Μπάνι. «Νιώθω σαν να μιλάω σε μανιτάρι».

Ο Μπάνι Τζούνιορ βγάζει το σακάκι από πάνω του και κοιτά συνοφρυωμένος τον πατέρα του. Τα μάτια του είναι κατακόκκινα, με μια ροζ κρούστα γύρω τους.

Μπαμπά, με πονάνε τα μάτια μου απ' τον ήλιο».

«Έλα, μια χαρά θα 'σαι. Μπες στο αμάξι. Έχουμε αργήσει», λέει ο Μπάνι διασχίζοντας ήδη το γρασίδι κατευθυνόμενος προς το Πούντο. Ο Μπάνι τζούνιορ ακολουθεί τον πατέρα του.

Μπαίνουν σ' ένα εκτυφλωτικό κίτρινο Πούντο, που είναι γεμάτο πιτσιλιές από τις κουτσουλιές των γλάρων, και ο Μπάνι βάζει μπρος και βγαίνει στην κίνηση του απομεσήμερου.

«Θεέ μου, κάνει ζέστη», λέει ο Μπάνι, και πατέρας και γιός κατεβάζουν τα τζάμια τους.

Ο Μπάνι κοπανά το ραδιόφωνο και ακούγεται μια έξτρα αυταρχική γυναικεία φωνή.

«Σούπερ», λέει εκείνος.

«Τι;» ρωτά το αγόρι.

«Η ώρα της γυναίκας».

«Αλήθεια, μπαμπά;»

«Είναι εκπαιδευτικό», λέει ο Μπάνι αυξάνοντας την ένταση.

Το αγόρι επιτρέπει στον αέρα που μπουκάρει απ' το παράθυρο να του χαϊδέψει το πρόσωπο.

«Δεν αισθάνομαι πολύ καλά», λέει και κλείνει τα μάτια.

Ο Μπάνι Τζούνιορ ακούει τον μπαμπά του να λέει «Μια χαρά είσαι, Μπάνι Αλάνι», κι αυτο τον κάνει να αισθανθεί καλύτερα, αφού όλοι γνωρίζουν πως το να μην ξέρεις αν θα είσαι εντάξει συχνά είναι ό,τι χειρότερο όταν δεν αισθάνεσαι καλά. Κρατά τα μάτια κλειστά και ακούει ραδιόφωνο. Ακούει μια κυρία να μιλά για τη σεξουαλικοποίηση ή κάτι παρόμοιο των παιδιών μέσω της διαφήμησης. Αρχίζει να μιλά για τις κούκλες τύπου Μπάρμπι, και ειδικά για μια καινούρια ονόματι Μπρατζ που μοιάζει λες και μόλις έκανε σεξ ή πήρε ένα σωρό ναρκωτικά ή κάτι τέτοιο. Όταν η φωνή λέει «Κλέβουν την παιδική ηλικία των παιδιών μας», ακούει τον πατέρα του να επαναλαμβάνει τη φράση κι έπειτα να τη λέει ξανά λες και την αποθηκεύει στη μνήμη του. Νιώθει το αυτοκίνητο να κόβει ταχύτητα, να τρίζει και να στριγκλίζει ώσπου σταματά.

«Φτάσαμε», λέει ο Μπάνι. «Είσαι εντάξει;» Ακούει ένα τρέμουλο εκνευρισμού στη φωνή του πατέρα του – όχι απέναντί του, μάλλον αλλά απέναντι σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ο Μπάνι Τζούνιορ ανοίγει τα μάτια και χαρίζει στον μπαμπά του ένα σφιγμένο χαμόγελο. Βγαίνουν μαζί από το Πούντο και κατεβαίνουν το χαλικόστρωτο μονοπάτι ως τη μικρή ομάδα ανθρώπων που έχει συγκεντρωθεί γύρω απ' το σημείο που θα αποτελέσει τον τελικό τόπο ανάπαυσης της μητέρας του. Ο Μπάνι και ο Μπάνι Τζούνιορ χώνονται ανάμεσα στον κόσμο και, μουρμουρίζοντας δικαιολογίες, καταλήγουν δίπλα στον τάφο.

Nick Cave

Ο Θάνατος του Μπάνι Μανρό

Μετάφραση Αντώνης Καλοκύρης

Εκδόσεις Τόπος 2009

Γνώση και πράξη (ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ) – RENEE GUENON

Ας εξετάσουμε τώρα ειδικότερα μια από τις κύριες όψεις της αντίθεσης που υπάρχει σήμερα μεταξύ του ανατολικού πνεύματος και του δυτικού, και που είναι, γενικότερα, η αντίθεση του παραδοσιακού πνεύματος και του αντιπαραδοσιακού, καθώς το έχουμε εξηγήσει. Κατά μια ορισμένη άποψη, που είναι άλλωστε μια από τις βασικότερες, αυτή η αντίθεση προβάλλει ως η αντίθεση του στοχασμού και της δράσης, ή, για να μιλήσουμε ακριβέστερα, ως η αντίθεση που αναφέρεται στις αντίστοιχες θέσεις που ταιριάζει να αποδώσουμε στον καθεα από τους δύο όρους. Αυτοί εδώ μπορούν, μέσα στη σχέση τους, να αντιμετωπιστούν με πολλούς διαφορετικούς τρόπους: είναι άραγε αληθινά δύο αντίθετα όπως φαίνεται να σκεφτόμαστε πιο συχνά, ή θα ήταν μάλλον δύο συμπληρώματα, ή ακόμη περισσότερο θα υπήρχε μεταξύ τους μια σχέση, όχι συνδετική, αλλά υποτακτική; Αυτές είναι οι διαφορετικές όψεις του ζητήματος, και αυτές οι όψεις αναφέρονται σε αντίστοιχες απόψεις, που έχουν άλλωστε αρκετά άνιση σημασία, αλλά που η καθεμιά τους μπορεί κατά κάποιο τρόπο να δικαιολογηθεί και αντιστοιχεί σε μια ορισμένη τάξη της πραγματικότητας.

Κατ' αρχήν, η πιο επιφανειακή άποψη, η πιο εξωτερική από όλες, είναι εκείνη που συνίσταται στο να αντιπαραθέτει καθαρά και απλά την μια στην άλλη, τον στοχασμό και τη δράση, σαν δύο αντίθετα με την πραγματική έννοια της λέξης. Η αντίθεση, πραγματικά, υπάρχει φαινομενικά, αυτό είναι αναμφισβήτητο. Και ωστόσο, αν ήταν απόλυτα αδιόρθωτη, θα είχαμε ένα πλήρες ασυμβίβαστο μεταξύ στοχασμού και δράσης, που έτσι δεν θα μπορούσαν ποτέ να βρεθούν ενωμένα. Στην πραγματικότητα, κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Δεν υπάρχει, τουλάχιστο στις κανονικές περιπτώσεις, λαός μα ούτε και άτομο, που να μπορεί να είναι αποκλειστικά στοχαστικο ή αποκλειστικά ενεργητικό. Είναι αλήθεια ότι υπάρχουν εδώ δύο τάσεις από τις οποίες είτε η μια είτε η άλλη κυριαρχει σχεδόν αναγκαία, με τρόπο που η ανάπτυξη της μιας φαίνεται να πραγματοποιείται εις βάρος της άλλης, για τον απλούστατο λόγο ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα, εννοημένη με την ευρύτερη έννοια, δεν μπορεί να ασκηθεί εξ ίσου και ταυτόχρονα σε όλους τους τομείς και προς όλες τις κατευθύνσεις. Αυτό είναι που δίνει την εντύπωση μιας αντίθεσης αλλά πρέπει να υπάρχει μια δυνατότητα συμφιλίωσης μεταξύ αυτών των αντιθέτων η των υποτιθέμενων αντιθέτων και, εξ άλλου, θα μπορούσαμε να πούμε το ίδιο για όλα τα αντίθετα, που παύουν να είναι τέτοια από τη στιγμή που, για να τα αντικρύσουμε, υψωνόμαστε πάνω από ένα ορισμένο επίπεδο, από αυτό (δηλαδή) στο οποίο πραγματοποιείται η αντίθεσή τους. Όποιος λέει αντίθεση ή εναντίωση λέει, από αυτό και μόνο, δυσαρμονία και ανισορροπία, δηλαδή κάτι που, το έχουμε ήδη αρκετά υποδείξει, δεν μπορεί να υπάρξει παρά από μια σχετική άποψη, ιδιαίτερη και περιορισμένη.

Θεωρώντας τον στοχασμό και τη δράση ως συμπληρωματικές, τοποθετούμαστε λοιπόν σε μια άποψη ήδη πιο βαθειά και πιο αληθινή από την προηγούμενη, γιατί η αντίθεση έτσι συμφιλιώνεται και αίρεται, καθώς αυτοί οι δύο όροι ισορροπούν κατά τέτοιο τρόπο, ο ένας δια του άλλου. Θα επρόκειτο λοιπόν, φαίνεται, για δυό στοιχεία εξ ίσου αναγκαία, που συμπληρώνονται και στηρίζονται αμοιβαία, και που συνιστούν τη διπλή δραστηριότητα, εσωτερική και εξωτερική, ενος και του αυτού όντος, είτε πρόκειται για κάθε άνθρωπο χωριστά είτε για την ανθρωπότητα ολόκληρη. Αυτή η αντίληψη είναι ασφαλώς πιο αρμονική και πιο ικανοποιητική από την πρώτη. Παρ' όλα αυτά, αν μέναμε σε αυτήν αποκλειστικά, θα πέφταμε στον πειρασμό, λόγω της συσχέτισης που έχει καθιερωθεί με αυτό τον τρόπο, να θέσουμε στο ίδιο επίπεδο το στοχασμό και τη δράση, έτσι που δεν θα είχαμε παρά να προσπαθήσουμε να κρατήσουμε, όσο είναι αυτό δυνατό, την πλάστιγγα σε ισορροπία, χωρίς ποτέ να διερωτηθούμε για μια οποιαδήποτε ανωτερότητα της μιας απέναντι στην άλλη. Και αυτό που καταδείχνει ότι μια τέτοια άποψη είναι ακόμη ανεπαρκής, είναι ότι αντίθετα αυτό το ζήτημα της ανωτερότητας τίθεται πραγματικά και πάντοτε, όποια και αν είναι η κατεύθυνση προς την οποία θέλησαν (κατά καιρούς) να το λύσουν.

Άλλωστε το ζήτημα που ενδιαφέρει εδώ, δεν αφορά μια πραγματική (de fair) επικράτηση, που είναι, τελικά, ζήτημα ιδιοσυγκρασίας ή φυλής, αλλά αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε μια δικαιωματική (de droit) επικράτηση. Τα δύο αυτά δεν συνδέονται παρά μέχρις ενός σημείου. Αναμφίβολα, η αναγνώριση της ανωτερότητας της μιας από τις δύο τάσεις θα παροτρύνει στην όσο το δυνατό μεγαλύτερη ανάπτυξή της, προτιμώντας την από την άλλη. Αλλά στην εφαρμογή, δεν είναι λιγότερο αληθινό ότι η θέση που θα καταλάβουν ο στοχασμός και η δράση για το σύνολο της ζωής ενός ανθρώπου ή ενός λαού θα προκύψει πάντα σε μεγάλο βαθμό από την ιδιαίτερη φύση του επειδή πρέπει για τούτο να ληφθούν υπ' όψη οι ιδιαίτερες δυνατότητες του καθενός. Είναι πρόδηλο ότι η έφεση για τον στοχασμό (contemplation) είναι πιο διαδεδομένη και ευρύτερα αναπτυγμένη στους Ανατολικούς. Δεν υπάρχει πιθανόν σε καμμιά χώρα τόσο όσο στην Ινδία, και γι' αυτό αυτή εδώ μπορεί να θεωρηθεί ως η κατ' εξοχήν αντιπροσωπευτική αυτού που ονομάσαμε ανατολικό πνεύμα. Αντίθετα, είναι αναμφισβήτητο ότι, κατά γενικό τρόπο, η έφεση για την πράξη, ή η τάση που απορρέει από αυτή την έφεση, επικρατεί στους δυτικούς λαούς, όσον αφορά τη μεγάλη πλειοψηφία των ατόμων, και ότι, ακόμη και αν αυτή η τάση δεν ήταν υπερτονισμένη και παραστρατημένη όπως είναι σήμερα, θα ίσχυε ωστόσο, με τρόπο που ο στοχασμός δεν θα μπορούσε ποτέ να είναι (στην περίπτωση των δυτικών) παρά η ασχολία μιας ομάδας εκλεκτών πολύ πιο περιορισμένης. Γι' αυτό σπεύδουν να πουν στην Ινδία πως, αν η Δύση επέστρεφε σε μια κανονική κατάσταση και διέθετε μια κανονική κοινωνική οργάνωση, θα βρίσκαμε αναμφίβολα πολλούς Kshatriyas, αλλα λιγοστούς Brahmanes(1). Αυτό θα αρκούσε ωστόσο, αν η διανοητική ομάδα των εκλεκτών είχε πραγματικά συγκροτηθεί και αν η υπεροχή της είχε αναγνωριστεί, για να μπουν όλα στη θέση τους, γιατί η πνευματική δύναμη δεν βασίζεται καθόλου στον αριθμό (δηλαδή στην ποσότητα), του οποίου ο νόμος είναι ο νόμος της ύλης. Και άλλωστε, ας το αναλογιστούμε σοβαρά, στην αρχαιότητα και κυρίως στον μεσαίωνα, η φυσική προδιάθεση για την πράξη που υπήρχε στους Δυτικούς, δεν τους εμπόδιζε παρ' όλα αυτά καθόλου να αναγνωρίζουν την ανωτερότητα του στοχασμού, δηλαδή της καθαρής διάνοιας. Γιατί πρέπει να είναι διαφορετικά στη σύγχρονη εποχή; Είναι μήπως γιατί οι Δυτικοί, αναπτύσσοντας υπέρμετρα τις πρακτικές τους ικανότητες, κατάντησαν να χάσουν τη διανοητικότητά τους, (είναι γιατί) έχουν επινοήσει για παρηγοριά θεωρίες που τοποθετούν την πράξη πάνω από όλα και φτάνουν μάλιστα, όπως ο «πραγματισμός» («pragmatisme»), μέχρι του σημείου να αρνούνται ότι υπάρχει ό,τιδήποτε που να αξίζει έξω από αυτήν, ή μήπως είναι αντίθετα αυτός ο τρόπος αντίληψης που, αφού κατ' αρχήν υπερίσχυσε, οδήγησε στη διανοητική ατροφία που διαπιστώνουμε σήμερα; Και στις δύο υποθέσεις, και ακόμη στην αρκετά πιθανή περίπτωση που η αλήθεια θα βρισκόταν σ' ένα συνδυασμό των δύο, τα αποτελέσματα είναι ακριβώς τα ίδια. Στο σημείο που έφτασαν τα πράγματα, είναι μεγάλη ανάγκη να αντιδράσουμε και είναι εδώ, ας το επαναλάβουμε για μια ακόμη φορά, που η Ανατολή μπορεί να έλθει σε βοήθεια της Δύσης, αν βέβαια αυτή εδώ το επιθυμεί, όχι για να της επιβάλλει αντιλήψεις που της είναι ξένες, όπως ορισμένοι μοιάζουν να το φοβούνται, αλλά κυρίως για να τη βοηθήσει να ξαναβρεί τη δική της παράδοση, της οποίας έχασε τη σημασία.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η αντίθεση Ανατολής και Δύσης, στην παρούσα κατάσταση πραγμάτων, έγκειται στο ότι η Ανατολή διατηρεί την ανωτερότητα του στοχασμού απέναντι στην πράξη, ενώ η σύγχρονη Δύση αξιώνει αντίθετα την ανωτερότητα της πράξης απέναντι στη θεωρία. Εδώ δεν πρόκειται πια, όπως όταν μιλούσαμε μόνο για αντίθεση ή για συμπλήρωματικότητα, επομένως για μια σχέση συνδετική ανάμεσα στους δύο υπάρχοντες όρους, δεν πρόκειται πια, λέμε, για απόψεις που η καθεμιά τους μπορεί να έχει το δικό της λόγο ύπαρξης και να είναι αποδεκτή τουλάχιστον ως η έκφραση μιας κάποιας σχετικής αλήθειας. Επειδή μια σχέση υποτακτική δεν είναι δυνατόν να ανατραπεί από την ίδια της τη φύση, οι δύο αντιλήψεις καθίστανται πραγματικά αντιφατικές, επομένως αλληλοαναιρούνται, έτσι που αναγκαστικά, μόλις αποδεχτούμε ότι υπάρχει πραγματικά υποταχτική σχέση, η μια (άποψη) είναι η αληθινή και η άλλη ψευδής. Προτού εισέλθουμε στο βάθος του ζητήματος, ας σημειώσουμε ακόμη και τούτο: ενώ το πνεύμα που διατηρήθηκε στην Ανατολή, είναι αληθινά παντοτινό, όπως είπαμε παραπάνω, το άλλο πνεύμα δεν εμφανίστηκε παρά σε μια πολύ πρόσφατη περίοδο, πράγμα που, πέρα από κάθε άλλη θεώρηση, μπορεί ήδη να μας κάνει να συλλογιστούμε πως είναι κάτι ανώμαλο. Αυτή η εντύπωση ενισχύεται από την ίδια την υπερβολή μέσα στην οποία καταφεύγει, ακολουθώντας την τάση που του είναι οικεία, το σύγχρονο δυτικό πνεύμα, που, χωρίς να αρκείται στο να διακηρύσσει σε κάθε ευκαιρία την ανωτερότητα της πράξης, φτάνει να την καθιστά αποκλειστική του ασχολία και να αρνειται κάθε αξία στο στοχασμό, του οποίου αγνοεί ή παραγνωρίζει άλλωστε εντελώς την αληθινή φύση. Αντίθετα, οι ανατολικές διδασκαλίες, βεβαιώνοντας όσο το δυνατό πιο καθαρά την ανωτερότητα και μάλιστα την υπερβατικότητα του στοχασμού απέναντι στην πράξη, δεν προσδίδουν λιγότερο σε αυτήν (την πράξη) τη νόμιμη θέση της και αναγνωρίζουν πρόθυμα όλη τη σημασία της μέσα στην τάξη των ανθρώπινων συγκυριών(2).

Οι ανατολικές διδασκαλίες, και ακόμη οι αρχαίες δυτικές διδασκαλίες, ομόφωνα βεβαιώνουν ότι ο στοχασμός είναι ανώτερος από την πράξη, όπως το αμετάβλητο είναι ανώτερο από την αλλαγή(3). Η πράξη, μη όντας παρά μια μεταβατική και στιγμιαία μεταβολή του όντος, δεν θα μπορούσε να έχει μέσα της την αρχή της και τον επαρκή λόγο (ύπαρξής της). Αν δεν συνδέεται με μια αρχή που βρίσκεται επέκεινα του συμβατικού της πεδίου, δεν είναι παρά μια καθαρή απάτη. Και αυτή η αρχή από την οποία αντλεί όλη την πραγματικότητά της οποίας είναι επιδεκτική, και ακόμη την ύπαρξή της και τη δυνατότητά της, δεν μπορεί να βρίσκεται παρά μέσα στο στοχασμό, ή, αν προτιμάτε, στη γνώση, γιατί, στο βάθος, αυτοί οι δύο όροι είναι συνώνυμοι ή τουλάχιστον συμπίπτουν, καθώς η γνώση καθαυτή και η διαδικασία δια της οποίας φτάνουμε σε αυτή δεν μπορούν κατά κανέναν τρόπο να είναι χωρισμένες(4). Παρόμοια, η αλλαγή, κατά τη γενικοτερη παραδοχή, είναι ακατάληπτη και αντιφατική, δηλαδή αδύνατη χωρίς μια αρχή εκ της οποίας να προέρχεται και που, εξ αιτίας μάλιστα του ότι είναι η αρχή της, δεν μπορεί να της είναι υποταγμένη, άρα είναι αναγκαστικά ακίνητη. Και γι' αυτό, στη δυτική αρχαιότητα, ο Αριστοτέλης είχε βεβαιώσει την αναγκαιότητα του «κινούντος ακινήτου» όλων των πραγμάτων. Αυτόν τον ρόλο του «κινούντος ακινήτου», η γνώση τον παίζει ακριβώς σε σχέση με την πράξη. Είναι αυτονόητο πως αυτή εδώ ανήκει καθ' ολοκληρίαν στον κόσμο της αλλαγής, του «γίγνεσθαι». Μόνο η γνώση επιτρέπει να εξέλθουμε από αυτον τον κόσμο και από τους περιορισμούς που του είναι συμφυτοι, και, όταν αγγίζει το ακίνητο, πράγμα που αφορά την αρχική (δηλαδή των αρχών) μεταφυσική γνώση που είναι η κατ' εξοχήν γνώση, αποκτά αυτή η ίδια την ακινησία, γιατί κάθε αληθινή γνώση είναι ουσιαστικά ταύτιση με το αντικείμενό της. Είναι ακριβώς αυτό που αγνοούν οι σύγχρονοι Δυτικοί, που, αναφορικά με τη γνώση, δεν αποσκοπούν πια παρά σε μια γνώση λογική και δια-λεκτική (discursive), επομένως έμμεση και ατελή, αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε κατ' αντανάκλαση γνώση, και που μάλιστα, όλο και περισσότερο δεν επιδοκιμάζουν αυτή την κατώτερη γνώση παρά στο βαθμό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα για πρακτικούς σκοπούς. Αφοσιωμένοι στην πράξη σε σημείο που να αρνούνται ό,τι την υπερβαίνει, δεν αντιλαμβάνονται ότι κι αυτή ακόμη η πράξη εκφυλίζεται έτσι, ελλείψει αρχής, σε μια ταραχή τόσο μάταιη όσο και στείρα.

Εδώ βρίσκεται, στην πραγματικότητα, το πιο εμφανές γνώρισμα της σύγχρονης εποχής: ανάγκη για αδιάκοπη ταραχή, συνεχή αλλαγή, ταχύτητα διαρκώς αυξανόμενη όπως αυτή με την οποία ξετυλίγονται τα ίδια τα γεγονότα. Είναι η διασπορά μέσα στην πολλαπλότητα, και μάλιστα μια πολλαπλότητα από την οποία λείπει η συνείδηση κάποιας ανώτερης αρχής για να της δώσει ενότητα. Πρόκειται, μέσα στην καθημερινή ζωή όπως και μέσα στις επιστημονικές θεωρήσεις, για μια ανάλυση σπρωγμένη στα άκρα, για έναν απεριόριστο κατακερματισμό, μια αληθινή αποσύνθεση της ανθρώπινης δραστηριότητας μέσα σε όλες τις βαθμίδες όπου μπορεί ακόμη να ασκηθεί. Εξ ου και η ανικανότητα σύνθεσης, η αδυναμία για κάθε συγκέντρωση, τόσο έντονη στα μάτια των Ανατολικών. Είναι τα φυσικά και αναπόφευκτα επακόλουθα μιας διαδικασίας προς τον υλισμό όλο και πιο έντονης, γιατί η ύλη είναι ουσιαστικά πολλαπλότητα και διαίρεση, και γι' αυτό, ας το πούμε επί τροχάδην, όλα όσα προέρχονται από αυτήν δεν μπορούν να γεννήσουν παρά συμπλοκές και συγκρούσεις κάθε λογής, ανάμεσα στους λαούς όπως και ανάμεσα στα άτομα. Όσο βυθιζόμαστε μέσα στην ύλη, τόσο εντείνονται και διευρύνονται τα στοιχεία της διαίρεσης και της αντίθεσης. Αντίστροφα, όσο υψωνόμαστε προς την καθαρή πνευματικότητα, τόσο πλησιάζουμε στην ενότητα, που δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί πλήρως παρά με την απόκτηση συνείδησης των οικουμενικών αρχών.

Ακόμη πιο παράδοξο, είναι ότι η κίνηση και η αλλαγή επιδιώκονται αυτές καθαυτές, και όχι εν όψει κάποιου στόχου προς τον οποίο να οδηγούν. Και αυτό το γεγονός απορρέει άμεσα από την απορρόφηση όλων των ανθρωπίνων ικανοτήτων μέσα στην εξωτερική δράση, της οποίας σημειώσαμε μόλις πριν τον στιγμιαίο χαρακτήρα. Είναι ακόμη η διασπορά ιδωμένη από άλλη πλευρά, και σε ένα πιο προχωρημένο στάδιο: είναι, θα μπορούσαμε να πούμε, σε μια τάση για το στιγμιαίο, που έχει ως όριο μια κατάσταση καθαρής ανισορροπίας, η οποία, αν ήταν δυνατό να το φτάσει, θα συνέπιπτε με την τελική διάλυση αυτού του κόσμου. Και είναι ακόμη ένα από τα πιο φανερά σημάδια της τελευταίας περιόδου της Kali – Yuga.

Αντίστοιχα, το ίδιο πράγμα συμβαίνει στην περιοχή της επιστήμης: είναι η έρευνα για την έρευνα, πολύ περισσότερο παρ' όσο για τα μερικά και αποσπασματικά αποτελέσματα στα οποία καταλήγει. Είναι η όλο και πιο γοργή διαδοχή θεωριών και υποθέσεων χωρίς θεμελίωση, που μόλις οικοδομηθούν, καταρρέουν για να αντικατασταθούν από άλλες που θα διαρκέσουν ακόμη λιγότερο, αληθινό χάος εν μέσω του οποίου θα ήταν μάταιο να αναζητήσουμε κάποια στοιχεία που αποκτήθηκαν οριστικά, για ναμην πούμε μια τερατώδης συσσώρευση γεγονότων και λεπτομερειών που δεν μπορούν τίποτε να αποδείξουν ούτε τίποτε να σημαίνουν. Μιλούμε εδώ, εννοείται, για ό,τι αφορά την θεωρητική (speculatif) άποψη, στο ποσοστό που επιβιώνει ακόμη. Όσον αφορά τις πρακτικές εφαρμογές, υπάρχουν αντίθετα αποτελέσματα αναμφισβήτητα, και τούτο κατανοείται χωρίς κόπο, επειδή αυτές οι εφαρμογές αναφέρονται άμεσα στο χώρο της ύλης, και επειδή αυτός ο χώρος είναι ακριβώς ο μόνος όπου ο σύγχρονος άνθρωπος μπορεί να καυχηθεί για μια πραγματική ανωτερότητα. Δεν μένει λοιπόν παρά να περιμένουμε οι ανακαλύψεις ή μάλλον οι μηχανικές και βιομηχανικές εφευρέσεις να συνεχίσουν να αναπτύσσονται και να πολλαπλασιάζονται κι αυτές με όλο και πιο γοργό ρυθμό, μέχρι το τέλος του σημερινού αιώνα. Και ποιος ξέρει αν, με τους κινδύνους καταστροφής που εγκυμονούν, δεν θα είναι ένας από τους κυριότερους παράγοντες της ύστατης καταστροφής, αν τα πράγματα φτάσουν σε τέτοιο σημείο που να μη μπορεί να αποφευχθεί;

Όπως και νάναι, έχουμε γενικά την εντύπωση, πως δεν υπάρχει πια, στη σημερινή κατάσταση, καμμιά σταθερότητα. Αλλά ενώ μερικοί αισθάνονται τον κίνδυνο και προσπαθούν να αντιδράσουν, οι περισσότεροι από τους συγχρόνους μας αρέσκονται σε αυτή την αταξία μέσα στην οποία βλέπουν κάτι σαν μια εξωτερικευμένη εικόνα της ίδιας τους της νοοτροπίας. Υπάρχει πραγματικά μια ακριβής αντιστοιχία ανάμεσα σε έναν κόσμο όπου όλα μοιάζουν να βρίσκονται σε καθαρό «γίγνεσθαι», όπου δεν υπάρχει καμμιά θέση για το αμετάβλητο και το διαρκές, και στο πνεύμα των ανθρώπων που συντελούν ώστε κάθε πραγματικότητα να συνίσταται μέσα σε αυτό το ίδιο «γίγνεσθαι», πράγμα που συνεπάγεται την άρνηση της αληθινής γνώσης, όσο και του αντικειμένου αυτής της γνώσης, δηλαδή, τις μεταφυσικές και οικουμενικές αρχές. Μπορούμε μάλιστα να πάμε και πιο μακρυά: πρόκειται για την άρνηση κάθε πραγματικής γνώσης, όποιας τάξης και αν είναι, ακόμη και μέσα στο σχετικό, επειδή, όπως υποδειξαμε πιο πάνω, το σχετικό είναι ακατάληπτο και αδύνατο χωρίς το απόλυτο, το τυχαίο χωρίς το αναγκαίο, η αλλαγή χωρίς το αμετάβλητο, η πολλαπλότητα χωρίς την ενότητα. Ο «σχετικισμός» («relativisme») εμπεριέχει μια αντίφαση, και όταν θέλουμε όλα να τα υποβιβάσουμε στην αλλαγή, οφείλουμε να καταλήξουμε λογικά στην άρνηση της ίδιας της ύπαρξης της αλλαγής. Στο βάθος, τα περίφημα επιχειρήματα («παράδοξα») του Ζήνωνα του Ελεάτη δεν είχαν άλλη έννοια. Πρέπει να πούμε, πραγματικά, ότι οι θεωρίες του είδους για το οποίο μιλάμε δεν είναι αποκλειστικά των σύγχρονων καιρών, γιατί δεν πρέπει να μεγαλοποιούμε τίποτα. Μπορούμε να βρούμε μερικά παραδείγματα στην ελληνική φιλοσοφία, και η περίπτωση του Ηράκλειτου με τη ρήση του «τα πάντα ρει», είναι το πιο γνωστό από αυτή την αποψη. Είναι μάλιστα αυτό που ώθησε τους Ελεάτες να πολεμήσουν τις αντιλήψεις αυτές, καθώς και εκείνες των ατομιστών, δια μιας εις άτοπον απαγωγής. Στην Ινδία μάλιστα απαντάται κάτι παρόμοιο, αλλά, εννοείται από μια άλλη άποψη μη φιλοσοφική. Ορισμένες βουδδιστικές σχολές, πραγματικά, παρουσίασαν κι αυτές τον ίδιο χαρακτήρα, γιατί μια από τις κυριότερες θέσεις τους (theses) ήταν αυτή της «διαλυτότητας όλων των πραγμάτων»(5). Μόνο που αυτές οι θεωρίες, δεν αποτελούσαν τότε παρά εξαιρέσεις και τέτοιες εξαιρέσεις ενάντια στο παραδοσιακό πνεύμα, που μπόρεσαν να γίνουν καθ' όλη τη διάρκεια της Kali – Yuga, δεν είχαν τελικά παρά αρκετά περιορισμένη έκταση. Αυτό που είναι καινούργιο, είναι η γενίκευση παρόμοιων αντιλήψεων, όπως το διαπιστώνουμε στη σημερινή Δύση.

Πρέπει να σημειώσουμε ακόμη ότι οι «φιλοσοφίες του γίγνεσθαι», υπό την επίδραση της πολύ πρόσφατης ιδέας της «προόδου», πήραν στους σύγχρονους μια ειδική μορφή, που οι παρόμοιες θεωρίες δεν είχαν ποτέ στους αρχαίους: αυτή η μορφή, που άλλωστε απαντάται σε πολλές ποικιλίες, είναι αυτή που μπορούμε, γενικά, να ονομάσουμε «εξελικτισμό» («evolutionnisme»). Δεν θα επανέλθουμε σε αυτά που έχουμε ήδη πει αλλού σχετικά με αυτό το θέμα. Θα υπενθυμίσουμε μόνο ότι κάθε αντίληψη που δεν παραδέχεται τίποτε άλλο από το «γίγνεσθαι» είναι αναγκαία, από αυτό και μόνο, μια αντίληψη «φυσιοκρατική», που ως τέτοια συνεπάγεται μαι κατηγορηματική άρνηση αυτού που βρίσκεται πέρα από τη φύση, δηλαδή του μεταφυσικού χώρου, που είναι ο χώρος των αμετάβλητων και αιωνίων αρχών. Θα σημειώσουμε ακόμη, αναφορικά με αυτές τις αντιμεταφυσικές θεωρίες, ότι η μπερξονική ιδέα της «καθαρής διάρκειας» αντιστοιχεί ακριβώς σε αυτή τη διασπορά μέσα στο στιγμιαίο για την οποία μιλήσαμε παραπάνω. Η υποτιθέμενη ενόραση που συμμορφώνεται στην αδιάκοπη ροή των αισθητών πραγμάτων, όχι μόνο δεν μπορεί να είναι το μέσο για μια αληθινή γνώση, αλλά στην πραγματικότητα αντιπροσωπεύει τη διάλυση κάθε δυνατής γνώσης.

Αυτό μας κάνει να επαναλάβουμε ακόμη μια φορά, επειδή αυτό είναι ένα πολύ ουσιαστικό σημείο για το οποίο είναι απαραίτητο να μην αφήσουμε να απομείνει καμμιά αμφιβολία, ότι η διανοητική ενόραση, δια της οποίας και μόνο αποκτάται η αληθινή μεταφυσική γνώση, δεν έχει απολύτως τίποτε το κοινό με αυτή την άλλη ενόραση περί της οποίας μιλούν ορισμένοι σύγχρονοι φιλόσοφοι: αυτή εδώ είναι της τάξεως των αισθητών, είναι καθαυτό υπο – λογική, ενώ η άλλη, που είναι η καθαρή διάνοια, είναι αντίθετα υπερ – λογική. Μα οι σύγχρονοι, που δεν γνωρίζουν τίποτε ανώτερο από τη λογική μέσα στην τάξη της διάνοιας, ούτε καν συλλαμβάνουν τι μπορεί να είναι η διανοητική ενόραση, ενώ οι διδασκαλίες της αρχαιότητας και του μεσαίωνα, ακόμη και όταν δεν είχαν παρά έναν απλά φιλοσοφικό χαρακτήρα και, κατά συνέπεια, δεν μπορούσαν πραγματικά να επικαλεστούν αυτή την ενόραση, δεν αναγνώριζαν λιγότερο ρητά την ύπαρξή της και την υπεροχή της απέναντι σε όλες τις άλλες ικανότητες. Γι' αυτό δεν υπήρξε «ορθολογισμός» πριν από τον Descartes. Είναι και αυτό ένα πράγμα κατ' εξοχήν σύγχρονο, άλλωστε στενά αλληλέγγυο με τον «ατομικισμό», επειδή δεν είναι τίποτε άλλο από την άρνηση κάθε ικανότητας υπερ – ατομικής τάξης. Όσο οι Δυτικοί θα επιμένουν (πεισματικά) να παραγνωρίζουν ή να αρνούνται τη διανοητική ενόραση, δεν θα μπορέσουν να έχουν καμμιά παράδοση με την πραγματική έννοια αυτής της λέξης, και ούτε θα μπορέσουν να συνεννοηθούν με τους αυθεντικούς εκπροσώπους των ανατολικών πολιτισμών, στους οποίους όλα μοιάζουν να κρέμονται από αυτή την ενόραση, την αμετάβλητη και αλάνθαστη καθαυτήν, μοναδικό σημείο αφετηρίας κάθε εξέλιξης προσαρμοσμένης στους παραδοσιακούς τύπους.

_________________

1.Ο στοχασμός και η πράξη, πραγματικά είναι αντίστοιχα τα ιδιαίτερα λειτουργήματα στις δύο πρώτες κάστες, των Brahmanes και των Kshatriyas ακόμη οι σχέσεις τους είναι ταυτόχρονα οι σχέσεις της πνευματικής αρχής και της κοσμικής εξουσίας. Αλλά δεν σκοπεύουμε να ασχοληθούμε εδώ ειδικά με αυτή την πλευρά του ζητήματος, που θα άξιζε ξεχωριστή διαπραγμάτευση.

2.Αυτοί που θα αμφέβαλλαν για τούτη την τόσο πραγματική σημασία, αν και σχετική, που οι παραδοσιακές διδασκαλίες της Ανατολής και κυρίως αυτή της Ινδίας, δίνουν στην πράξη, τους παραπέμπουμε για να πειστούν, στην Bhagavad – Gita που είναι άλλωστε, δεν πρέπει να το ξεχνούμε, αν θέλουμε να κατανοήσουμεκαλά το νόημα της, ένα βιβλίο που απευθύνεται ειδικά στους Kshatriyas.

3.Λόγω της έτσι καθιερωμένης σχέσης λέγεται ότι ο Brahmane είναι το πρότυπο των αμετάβλητων όντων, και ότι ο Kshatriya είναι το πρότυπο των κινητών και μεταβαλλόμενων όντων. Έτσι όλα τα όντα αυτού του κόσμου, σύμφωνα με τη φύση τους, βρίσκονται πρωτίστως σε σχεση με το ένα ή το άλλο, γιατί υπάρχει μια άριστη αντιστοιχία ανάμεσα στην κοσμική και την ανθρώπινη τάξη (Σ.τ.μ. Οι δύο τύποι αποτελούν αρχέτυπα που απορρέουν από τον υπερβατικό χώρο.)

4.Πρέπει να σημειώσουμε, πραγματικά, ως συνέπεια του ουσιαστικά στιγμιαίου χαρακτήρα της πράξης, ότι, στην περιοχή της, τα αποτελέσματα είναι πάντα αποκομμένα από αυτό που τα προξενεί, ενώ αντίθετα, η γνώση φέρει τους καρπούς της μέσα της.

5.Λίγο καιρό μετά τη γέννησή του, ο Βούδδισμός στην Ινδία συνδέθηκε με μια από τις κύριες εκδηλώσεις της εξέγερσης των Kshatriyas ενάντια στην εξουσία των Brahmanes και όπως είναι εύκολο να καταλάβουμε σύμφωνα με τις υποδείξεις που προηγήθηκαν υπάρχει, γενικά, ένας πολύ άμεσος δεσμός ανάμεσα στην άρνηση κάθε αμετάβλητης αρχής και στην άρνηση της πνευματικής αρχής, ανάμεσα στον υποβιβασμό κάθε πραγματικότητας στο «γίγνεσθαι» και στην κατάφαση για την υπεροχή της κοσμικής εξουσίας, της οποίας το πεδίο είναι ο κόσμος της δράσης. Και θα μπορουσαμε να διαπιστώσουμε ότι η εμφάνιση διδασκαλιών «φυσιοκρατικών» ή αντιμεταφυσικών προκαλείται πάντοτε όταν το στοιχείο που αντιπροσωπεύει την κοσμική εξουσία μέσα σε ένα πολιτισμό, επικρατεί του στοιχείου που αντιπροσωπεύει την πνευματική εξουσία.

RENEE GUENON

Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΚΟΣΜΟΥ (1927)

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΣΩΤΗΡΗΣ Π. ΓΟΥΝΕΛΑΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΩΔΩΝΗ 1980