ΟΙ ΜΥΣΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΤΑ ΚΑΙ ΕΝΝΕΑ (ΣΤΟΝ ΣΑΜΑΝΙΣΜΟ) – MIRCEA ELIADE

Η ταύτιση του Κοσμικού Δέντρου με τα κλαδιά με τους επτά πλανητικούς ουρανούς οφείλεται σίγουρα σε επιδράσεις μεσοποταμιακής προέλευσης. Αλλά, αυτό δε σημαίνει ότι η έννοια του Κοσμικού Δέντρου = Άξονα του Κόσμου μεταφέρθηκε στους Τουρκο-Τάταρους και τους άλλους σιβηρικούς πληθυσμούς από τις ανατολικές επιδράσεις. Η άνοδος στον Ουρανό κατά μήκος του Άξονα του Κόσμου είναι μια παγκόσμια και αρχαϊκή ιδέα προγενέστερη της ιδέας της διάβασης των επτά ουρανίων περιοχών (=πλανητικών ουρανών), η οποία δεν μπόρεσε να διαδοθεί στην κεντρική Ασία παρά πολύ μετά τις μεσοποταμιακές μελέτες πάνω στους επτά πλανήτες. Είναι γνωστό ότι η θρησκευτική αξία του αριθμού τρία που συμβολίζει τις τρεις κοσμικές περιοχές – προηγήθηκε της αξίας του αριθμού επτά. Μιλούν επίσης για εννέα ουρανούς (και για εννέα θεούς, εννέα κλαδιά του Κοσμικού Δέντρου, κλπ.), μυστικού αριθμού που εξηγείται πιθανώς σαν 3Χ3 και θεωρείται κατά συνέπειαν ότι αποτελεί μέρος ενός συμβολισμού πιο αρχαϊκού από αυτόν που αποκαλύπτει ο αριθμός επτά, μεσοποταμιακής προέλευσης.

Ο σαμάνος σκαρφαλώνει σ' ένα δέντρο ή σε μια σημύδα χαραγμένη με 7 ή 9 τάπτυ που αντιπροσωπεύουν τα επτά ή εννέα ουράνια επίπεδα. Τα «εμπόδια» (πουτάκι) που πρέπει να νικήσει είναι στην πραγματικότητα, όπως παρατήρησε ο Ανοσίν (Materialy, σ. 9), οι ουρανοί που ο σαμάνος πρέπει να διαπεράσει. Όταν οι Γιακούτες κάνουν αιματηρές θυσίες, οι σαμάνοι τους υψώνουν στον αέρα ένα δέντρο με εννέα σκαλιά (ταπτύ) και το ανεβαίνουν για να φέρουν την προσφορά μέχρι τον Αϊ-Τοζόν. Η μύηση των σαμάνων Σίμπο που συγγενεύουν με τους Τουνγκούζ περιλαμβάνει, όπως είδαμε, την παρουσία ενός δέντρου με σκαλιά. Ο σαμάνος έχει ένα άλλο, μικρότερο, χαραγμένο με 9 τάπτυ μέσα στη γιουρτ (Χάρβα, Die religiosen Vorstellungen σ. 50). Είναι επί πλέον δείγμα που φανερώνει την ικανότητα του για εκστατικό ταξίδι στις ουράνιες περιοχές.

Είδαμε ότι οι Κοσμικές Κολώνες των Οστιακών έφεραν επτά εγκοπές (βλ. πιο πάνω, Κεφ. VIII σ. 16). οι Βογούλοι φαντάζονται ότι αγγίζουν τον Ουρανό ανεβαίνοντας μια σκάλα με επτά σκαλοπάτια. Σ' ολόκληρη την νοτιοανατολική Σιβηρία, η αντίληψη των επτά ουρανών είναι γενική. Αλλά δεν είναι η μόνη: η εικόνα των εννέα ουράνιων επιπέδων ή ακόμα των 16, 17 και μάλιστα 33 ουρανών δεν είναι λιγότερο διαδεδομένη. Όπως θα δούμε σύντομα, ο αριθμός των ουρανών δεν βρίσκεται σε σεση με τον αριθμό των θεών. Οι συχετισμοί ανάμεσα στο πάνθεο και τον αριθμό των ουρανών φαίνονται καμιά φορά αρκετά βεβιασμένοι.

Έτσι οι Αλταϊκοί μιλάνε τόσο για επτά ουρανούς, όσο και για 12, 16 ή 17 (Ραντλώβ, Aus Sibirien, II σ. 6). Στους Τελεοϋτες το σαμανικό δέντρο έχει 16 εγκοπές, που αντιπροσωπεύουν άλλα τόσα ουράνια επίπεδα (Χάρβα, ομ. σ. 52). Στον πιο ψηλό ουρανό κατοικεί ο Τέγκερε Κάιρα Καν, «ο σπλαχνικός Αυτοκράτορας Ουρανός». Στα τρία κατώτερα πατώματα βρίσκονται οι τρεις βασικοί θεοί που έφτιαξε ο Τέγκερε Κάιρα Καν χάρη σ' ένα είδος αναθυμιάσεων: ο Μπάι Ουλγκάν κατοικεί στον 16ο πάνω σ' ένα θρόνο από χρυσό, στην κορυφή ενός χρυσού βουνού. Ο Κουσούγκαν Τέγκερε, «ο Πολύ Δυνατός», στον 9ο (δεν δίνουν καμιά πληροφορία για τους κατοίκους του 15ου μέχρι του 10ου ουρανού). Ο Μέργκεν Τέγκερε, ο «Πάνσοφος», στον 7ο ουρανό, εκεί όπου βρίσκεται επίσης ο Ήλιος. Στα άλλα κατώτερα πατώματα κατοικούν οι υπόλοιποι θεοί και πολλά άλλα ημιθεϊκά πρόσωπα (Ραντλώβ, ομ. σ. 7).

Ο Ανοσίν βρήκε, στους ίδιους Τατάρους του Αλτάι μια τελείως διαφορετική παράδοση (Materialy, σ. 9): ο Μπάι Ουλγκάν, ο ανώτατος θεός, κατοικεί στον ανώτατο ουρανό – τον έβδομο. Ο Τέγκερε Κάιρα Καν δεν παίζει πια κανένα ρόλο (παρατηρήσαμε ήδη ότι εξαφανίζεται από την θρησκευτική επικαιρότητα). Οι επτά Γιοί και οι εννέα Κόρες του Ουλγκάν κατοικούν επίσης στους Ουρανούς, αλλά δεν καθορίζεται σε ποιους.

Η ομάδα από επτά ή εννέα Γιους (ή «Υπηρέτες») του ουράνιου θεού συναντάται συχνά στην κεντρική και βόρειο Ασία, όσο και σουτς Φιννοούγγρους και τους Τουρκο-Τάταρους. Ο Βογούλοι γνωρίζουν επτά Γιους του Θεού, οι Βαζιούγκαν-Οστιάκοι μιλούν για Επτά Θεούς μοιρασμένους στους Επτά Ουρανούς: στον πιο ψηλό βρίσκεται ο Νουμ-Ταρέμ, οι άλλοι έξη θεοί ονομάζονται «οι φύλακες του Ουρανού» (Τορέμ-Καρεβέλ) ή «οι Dolmetchers του Ουρανού»). Μια ομάδα από Επτά ανώτατους Θεούς συναντάται επίσης στους Γιακούτες. Στην μογγολική μυθολογία μιλούν, αντίθετα, για «Εννέα Γιους του Θεού» ή «Υπηρέτες του Θεού», που είναι συγχρόνως οι θεοί προστάτες (σούλντε-τενγκρί) και οι θεοί πολεμιστές. Οι Μπουριάτ γνωρίζουν ακόμη τα ονόματα αυτών των εννέα Γιων του ανώτατου Θεού, αλλά ποικίλουν απ' τη μια περιοχή στην άλλη. Ο αριθμός επανέρχεται επίσης στους τύπους των Τσουβάς του Βόλγα και τους Τσερεμίς (Χάρβα, ομ. σ. 162).

Πέρα από αυτές τις ομάδες των επτά ή εννέα θεών, και τις σχετικές εικόνες των επτά ή εννέα ουρανών, συναντάμε στην κεντρική Ασία ομάδς πιο πολυάριθμες, όπως τους 33 θεούς (Τένγκερι, που κατοικούν στο Σουμερου και των οποίων ο αριθμός θα μπορούσε να είναι ινδικής προέλευσης (ομ. σ. 164). Ο Βερμπίτσκι βρήκε την ιδέα των 33 θεών στους Αλταϊκούς, και ο Κατάνωβ την συνάντησε επίσης στους Σογιότες (ομ. σ. 52). Εν τούτοις η συχνότητα αυτού του αριθμού είναι εξαιρετικά περιορισμένη, και μπορούμε να υποθέσουμε πως είναι μια πρόσφατη προσθήκη, πιθανώς ινδικής προέλευσης. Στους Μπουριάτ, ο αριθμός των θεών είναι τρεις φορές πιο μεγάλος: 99 θεοί, χωρισμένοι σε καλούς και κακούς και μοιρασμένοι σε περιοχές: 55 καλοί θεοί στις νοτιο-δυτικές περιοχές, και 44 κακοί στις βόρειο-ανατολικές. Αυτές οι δύο ομάδες των θεών βρίσκονται σε πόλεμο από πολύ παλιά. Οι Μογγόλοι επίσης γνώριζαν άλλοτε 99 Τέγκρι (Χάρβα, σ. 165). Αλλά ούτε οι Μπουριάτ, ούτε οι Μογγόλοι δεν μπορούν να πουν τίποτα το συγκεκριμένο για αυτούς τους θεούς, των οποίων τα ονόματα είναι σκοτεινά και ψεύτικα.

Πρέπει να θυμόμαστε πάντα ότι η πίστη σ' έναν ανώτατο ουράνιο θεό είναι χαρακτηριστική και πολύ παλιά στην κεντρική Ασία και στις αρκτικές περιοχές (Ελιάντ, Traite, σ. 63). Όπως και η πίστη στους «Γιους του Θεού», αν και ο αριθμός επτά παρουσιάζει μαι ανατολική επίδραση και, συνεπώς, πιο πρόσφατη. Είναι πιθανό, ότι η σαμανική ιδεολογία έπαιξε ένα ρόλο στην διάδοση του αριθμού επτά. Ο Γκας σκέπτεται ότι το μυθικο-πολιτιστικό σύμπλεγμα του σεληνιακού Προγόνου σχετίζεται με τα είδωλα με τις επτά εγκοπές και το Δέντρο-Ανθρωπότητα με τα επτά κλαδιά καθώς και με τις περιοδικές και «σαμανιστικές» αιματηρές θυσίες, μεσημβρινής προέλευσης, που αντικατέστησαν τις αναίμακτες θυσίες (προσφορές του κεφαλιού και των οστών στους ανώτατους ουράνιους θεούς. Ό,τι κι αν είναι, στους Γιουράκ-Σαμογέτες, το Πνεύμα της Γης έχει επτά γιους και τα είδωλα (Σζααντάι) επτά εγκοπές. Και αυτά τα Σζαντάι έχουν σχέση με τα ιερά δέντρα. Είδαμε πως ο σαμάνος έχει πάνω στο κοστούμι του, επτά κουδουνάκια που αντιπροσωπεύουν τις φωνές των επτά ουράνιων θυγατέρων (Μιχαηλόβσκι, Shamanism, σ. 84). Στους Οστιάκους του Γενισέι, ο μελοντικός σαμάνος αποτραβιέται στην μοναξιά, ψήνει ένα σκίουρο, τον κάνει οκτώ κομμάτια, τρώει τα επτά και πετάει το όγδοο. Μετά από επτά μέρες ξαναγυρίζει στο ίδιο μέρος και δέχεται ένα σημάδι που αποφασίζει για την κλήση του. Ο μυστικός αριθμός επτά παίζει πιθανώς ένα σημαντικό ρόλο στην τεχνική και την έκσταση του σαμάνου γιατί, στους Γιουράκ-Σαμογέτες ο μελλοντικός σαμάνος κείται επτά ημέρες και επτά νύχτες αναίσθητος ενώ τα πνεύματα τον κόβουν και προχωρούν στην μύηση (Λετίζαλο, Entwurf, σ. 147). Οι Οστιάκοι σαμάνοι και οι Λάπωνες τρώνε μανιτάρια με επτά βούλες για να περιέλθουν σε τρόμο, ο λάπωνας σαμάνος δέχεται από τον δάσκαλό του ένα μανιτάρι με επτά βούλες (Ιτκόνεν, σ. 159). Ο σαμάνος γιουράκ σαμογέντ έχει ένα γάντι με επτά δάκτυλα (Λετιζάλο σ. 147). ο φιννοούγγρος σαμάνος έχει επτά βοηθητικά πνεύματα (Καρζαλάινεν, ΙΙΙ σ. 311), κλπ. Μπορέσαμε να δείξουν ότι, στους Οστιάκους και τους Βογούλους, η σημασία του αριθμού επτά οφείλεται στις συγκεκριμένες επιδράσεις της αρχαίας Ανατολής – και είναι αναμφίβολο ότι το ίδιο φαινόμενο παρουσιάστηκε στην υπόλοιπη κεντρική και βόρεια Ασία.

Εκείνο που είναι ενδιαφέρον για την έρευνά μας, είναι ότι ο σαμάνος φαίνεται να γνωρίζει άμεσα όλους τους ουρανούς και, συνεπώς, όλους τους θεούς και ημίθεους που τους κατοικούν. Πράγματι, το ότι μπορεί να διαπερνά διαδοχικά τις ουράνιες περιοχές, είναι γιατί βοηθείται από τους κατοίκους τους και, πριν να μπορέσει να μιλήσει στον Μπάι-Ουλγκάν, συζητάει με τα άλλα ουράνια πρόσωπα και τους ζητάει υποστήριξη και προστασία. Ο σαμάνος αποδεικνύει μια όμοια εμπειρική γνώση για ό,τι αφορά τις περιοχές του υπόγειου κόσμου. Η είσοδος στον κάτω κόσμο θεωρείται από τους Αλταϊκούς σαν ένα «Άνοιγμα για τον καπνό» της Γης, και βρίσκεται, εννοείται, στο «Κέντρο» (στο Βορρά, σύμφωνα με τους μύθους της Κεντρικής Ασίας, που αντιστοιχεί στο Κέντρο του Ουρανού. Χάρβα, Die religiosen Vorstellungen, σ. 54. γνωρίζουμε ότι ο «Βορράς» έχει εξομοιωθεί με το «Κέντρο» σ' όλη την ασιατική περιοχή, από την Ινδία ως τη Σιβηρία). Για λόγους συμμετρίας, φαντάστηκαν, για τον Κάτω Κόσμο, τον ίδιο αριθμό πατωμάτων όπως και για τον Ουρανό = επτά ή εννέα για την πλειοψηφία των πληθυσμών της κεντρικής και βόρειας Ασίας. Είδαμε ότι ο σαμάνος αλτάικ διασχίζει διαδοχικά τα επτά «εμπόδια» ή (πουντάκ) του Κάτω Κόσμου. Πράγματι πάντοτε αυτός και μόνον αυτός, διαθέτει μια εμπειρική γνώση του Κάτω Κόσμου γιατί εισχωρεί εκεί όσο είναι ζωντανός, όπως σκαρφαλώνει και κατεβαίνει τους επτά ή εννέα ουρανούς.

MIRCEA ELIADE

ΣΑΜΑΝΙΣΜΟΣ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΜΠΟΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΗ 1978 (2η ΕΚΔΟΣΗ 1999)

Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΩΝ ΛΟΓΩΝ – EDGAR ALLAN POE

ΟΙΝΟΣ: Συγχώρεσε, ω Αγαθέ, την αδυναμία ενός πνεύματος που μόλις πρόσφατα απόχτησε τα φτερά της αθανασίας!

ΑΓΑΘΟΣ: Μα, Οίνε μου, δεν είπες τίποτα που να χρειάζεται συγχώρεση. Ακόμα κι εδώ, η γνώση δεν είναι ζήτημα διαίσθησης. Σοφία ζήτα απ' τους αγγέλους να σου δώσουν!

ΟΙΝΟΣ: Νόμιζα, όμως, πως σ' αυτήν εδώ την ύπαρξη θα γινόμουν μεμιάς γνώστης των πάντων κι έτσι, όντας παντογνώστης, θα ήμουν ευτυχισμένος.

ΑΓΑΘΟΣ: Αχ, η ευτυχία δε βρίσκεται στη γνώση, παρά στην απόχτηση της γνώσης! Μαθαίνοντας αδιάκοπα, ευτυχούμε αδιάκοπα. Αλλά να τα ξέρουμε όλα, αυτό θα ήταν η κατάρα ενός εχθρού.

ΟΙΝΟΣ: Μη τάχα, όμως, ο Ύψιστος δεν ξέρει τα πάντα;

ΑΓΑΘΟΣ: Αυτό πρέπει να είναι το μόνο πράγμα που είναι άγνωστο ακόμα και σ' ΕΚΕΙΝΟΝ, αφού είναι το πιο ευτυχισμένο ον.

ΟΙΝΟΣ: Αλλά, αφού οι γνώσεις μας αυξάνουν αδιάκοπα, επόμενο δεν είναι να τα μάθουμε τελικά όλα;

ΑΓΑΘΟΣ: Κοίταξε εκείνα εκεί κάτω τα αβυσσαλέα βάθη! Προσπάθησε ν' ατενίσεις από ψηλά το θέαμα των αμέτρητων αστεριών, έτσι καθώς αργοκυλάμε ανάμεσά τους! Ακόμα και την πνευματική όραση δεν την περιορίζουν τάχα παντού οι συνεχείς χρυσοί τοίχοι του σύμπαντος – οι τοίχοι των μυριάδων φωτεινών σωμάτων, που μονάχα ένας αριθμός τα συνταίριαξε σε μια ενότητα;

ΟΙΝΟΣ: Το βλέπω καθαρά πως το άπειρο της ύλης δεν είναι όνειρο.

ΑΓΑΘΟΣ: Δεν υπάρχουν όνειρα στην Εδέμ – αλλά ψιθυρίζεται εδώ πως αυτό το άπειρο της ύλης έχει ένα μόνο σκοπό: να προσφέρει στην ψυχή άπειρες πηγές για να μπορεί ν' ανακουφίσει τη δίψα της για μάθηση, δίψα πάντα άσβεστη, αφού το σβήσιμό της θα ισοδυναμούσε με το θάνατο της ίδιας της ψυχής. Ρώτα με, λοιπόν, Οίνε μου, ελεύθερα και άφοβα. Έλα! Θ' αφήσουμε αριστερά μας τη θορυβώδικη αρμονία των Πλειάδων(1) και θα πετάξουμε μακριά από το θρόνο, προς τα αστρικά λιβάδια που απλώνονται πέρα από τον Ωρίωνα κι όπου, αντί για πανσέδες και βιολέτες, υπάρχουν γι' αναπαμό της ψυχής τα κρεβάτια των τριπλών και τρίχρωμων ήλιων.

ΟΙΝΟΣ: Και τώρα, ω Αγαθέ, καθώς προχωρούμε, ενημέρωσέ με! Μίλησέ μου με τους γνωστούς ήχους της γης! Δεν κατάλαβα τη νύξη που έκανες τώρα δα για τους τρόπους και τις μεθόδους αυτού που, όταν ήμασταν θνητοί, συνηθίζαμε να ονομάζουμε Πλάση. Θέλεις μήπως να πεις πως ο Δημιουργός δεν είναι ο Θεός;

ΑΓΑΘΟΣ: Θέλω να πω πως η Θεότητα δε δημιουργεί.

ΟΙΝΟΣ: Εξήγησέ το μου αυτό!

ΑΓΑΘΟΣ: Η Θεότητα μόνο στην αρχή δημιούργησε. Τα πλάσματα που γεννιούνται τώρα κάθε ώρα και στιγμή σ' ολόκληρο το σύμπαν δεν μπορούμε παρά να τα θεωρήσουμε ως έμμεσα και όχι ως άμεσα αποτελέσματα της θείας δημιουργικής δύναμης.

ΟΙΝΟΣ: Οι άνθρωποι, Αγαθέ μου, θα έβρισκαν αυτή την ιδέα πέρα για πέρα αιρετική.

ΑΓΑΘΟΣ: Οι άγγελοι, όμως, Οίνε μου, τη θεωρούν απλή αλήθεια.

ΟΙΝΟΣ: Μέχρι εδώ σε καταλαβαίνω. Εννοείς πως ορισμένες λειτουργίες αυτού που ονομάζουμε Φύση ή φυσικούς νόμους κάνουν να εμφανιστεί, κάτω από ορισμένες συνθήκες, κάτι που έχει όλα τα εξωτερικά γνωρίσματα της δημιουργίας. Θυμάμαι καλά πως, λίγο πριν από την τελική καταστροφή της γης, έγιναν πολλά πετυχημένα πειράματα με αντικείμενο αυτό που μερικοί φιλόσοφοι έκαναν το λάθος ν' αποκαλούν «δημιουργία μικροοργανισμών».

ΑΓΑΘΟΣ: Οι περιπτώσεις, για τις οποίες μιλάς, ήταν στην πραγματικότητα παραδείγματα δευτερογενούς δημιουργίας – δηλαδή του μόνου είδους δημιουργίας που υπήρξε ποτέ από τότε που η πρώτη φράση γέννησε τον πρώτο νόμο.

ΟΙΝΟΣ: Ώστε, λοιπόν, αυτοί οι αστρικοί κόσμοι, που τινάζονται ασταμάτητα στα ουράνια μέσα από την άβυσσο της ανυπαρξίας, αυτά τα άστρα, Αγαθέ, δεν είναι το άμεσο έργο του Παντοκράτορα;

ΑΓΑΘΟΣ: Θα προσπαθήσω, Οίνε μου, να σε οδηγήσω, βήμα προς βήμα, στην ιδέα που θέλω να εκφράσω. Θα ξέρεις, βέβαια, πως, όπως καμιά σκέψη δεν μπορεί να χαθεί, έτσι και δεν υπάρχει πράξη που να μην έχει άπειρα αποτελέσματα(2). Λόγου χάρη, όταν κατοικούσαμε στη γη κουνούσαμε τα χέρια μας και, μ' αυτόν τον τρόπο, προκαλούσαμε μια δόνηση στην ατμόσφαιρα που την περιέβαλε. Η δόνηση αυτή μεταδινόταν ολοένα, ώσπου επηρέαζε κάθε μόριο του γήινου αέρα, που άρχιζε έτσι να κινείται για πάντα, χάρη στη μια και μοναδική κίνηση του χεριού μας. Αυτό το ήξεραν θαυμάσια οι μαθηματικοί του πλανήτη μας. Υπολόγισαν, μάλιστα, με ακρίβεια τα ειδικά αποτελέσματα που προκαλούν στο ρευστό ορισμένες παλμικές κινήσεις κι έτσι μπορούσαν εύκολα να προσδιορίσουν τον ακριβή χρόνο που θα χρειαζόταν ένας παλμός με δεδομένο μέγεθος για να περιτρέξει ολόκληρη την υδρόγειο και να επιδράσει (από εδώ ως την αιωνιότητα) σε κάθε άτομο της ατμόσφαιρας που την περιβάλλει. Αντίστροφα, δε δυσκολεύονταν να προσδιορίσουν την τιμή του αρχικού παλμού από ένα δεδομένο αποτέλεσμά του που είχε παραχθεί κάτω από δεδομένες συνθήκες. Οι μαθηματικοί που κατάλαβαν πως τα αποτελέσματα ενός δεδομένου παλμού ήταν άπειρα και πως μπορούσαν ν' ανιχνεύσουν με ακρίβεια ένα μέρος απ' αυτά τα αποτελέσματα χάρη στην αλγεβρική ανάλυση, οι μαθηματικοί που κατάλαβαν, επίσης, πόσο εύκολη ήταν η αντίστροφή διαδικασία, κατάλαβαν ταυτόχρονα πως αυτό το είδος ανάλυσης μπορούσε να συνεχιστεί επ' άπειρο, πως δεν υπήρχαν όρια στην πρόοδο και στις δυνατότητες εφαρμογής του, παρά μόνο στη διάνοια εκείνου που το προήγε ή το εφάρμοζε. Αλλα σ' αυτό το σημείο οι μαθηματικοί σταμάτησαν.

ΟΙΝΟΣ: Και γιατί να συνέχιζαν ω Αγαθέ;

ΑΓΑΘΟΣ: Γιατί πιο πέρα τους περίμεναν μερικοί συλλογισμοί που παρουσίαζαν εξαιρετικό ενδιαφέρον. Απ' όσα ήξεραν, μπορούσαν να βγάλουν το συμπέρασμα πως ένα ον με άπερη αντίληψη – ένα ον που θα είχε μπροστά του ξεδιπλωμένη την ολοκληρωμένη μορφή της αλγεβρικής ανάλυσης – δε θα δυσκολευόταν καθόλου ν' ανιχνεύσει κάθε παλμό που μεταδίνεται στον αέρα – και στον αιθέρα που διαπερνάει τον αέρα – ως τις έσχατες συνέπειες, σε μια οποιαδήποτε, οσοδήποτε μακρινή εποχή. Πράγματι, μπορεί ν' αποδειχτεί πως κάθε τέτοιος παλμός που μεταδίνεται στον αέρα δεν μπορεί, σε τελευταία ανάλυση, παρά να επιδράσει σε κάθε αντικείμενο που υπάρχει μέσα στο σύμπαν. Και το ον με την άπειρη αντίληψη, το ον που φανταστήκαμε, θα μπορούσε ν' ανιχνεύσει τις απειροελάχιστες διακυμάνσεις του παλμού, τις επιδράσεις τους σ' όλα τα μόρια της ύλης, τις τροποποιήσεις που προκαλούν στις παλιές μορφές ή, μ' άλλα λόγια, τη δημιουργία καινούριων μορφών, ώσπου να τις δει να ξεκινούν – επιτέλους παρθενικές – από το θρόνο του Υπερτάτου Όντος. Κι όχι μόνο θα μπορούσε ένα τέτοιο πλάνους να το κάνει αυτό, αλλά οποιαδήποτε στιγμή, αν είχε μπροστά του ένα δεδομένο αποτέλεσμα – αν, για παράδειγμα, του δινόταν η ευκαιρεία να εξετάσει έναν απ' αυτούς τους αμέτρητους κομήτες – θα μπορούσε να προσδιορίσει χωρίς δυσκολία, χάρη στην αναλυτική αναδρομή, σε κάποιον αρχικό παλμό οφείλεται. Φυσικά, αυτή η δύναμη της αναδρομής, στην πιο πλήρη και τέλεια μοφή της, αυτή η ικανότητα αναφοράς σ' όλες τις εποχές, σ' όλα τα αποτελέσματα και σ' όλες τις αιτίες, είναι αποκλειστικό προνόμιο της Θεότητας, αλλά σε μικρότερο βαθμό, χωρίς την απόλυτη τελειότητά της, είναι μια δύναμη που την κατέχουν όλες οι τάξεις των αγγέλων.

ΟΙΝΟΣ: Μιλάς, όμως, μόνο για παλμούς που μεταδίνονται στον αέρα.

ΑΓΑΘΟΣ: Μιλώντας για τον αέρα, αναφερόμουν μόνο στη γη. Αλλά η γενική πρόταση αναφέρεται σε παλμούς που ασκούνται στον αιθέρα. Και, αφού ο αιθέρας διαποτίζει ολόκληρο το χώρο, είναι το μεγάλο μέσο της δημιουργίας.

ΟΙΝΟΣ: Δηλαδή κάθε κίνηση, όποια κι αν είναι η φύση της, δημιουργεί;

ΑΓΑΘΟΣ: Δεν γίνεται αλλιώς. Αλλά η γνήσια φιλοσοφία δίδασκε από παλιά πως η πηγή κάθε κίνησης είναι η σκέψη, και η πηγή κάθε σκέψης είναι –

ΟΙΝΟΣ: Ο Θεός.

ΑΓΑΘΟΣ: Σου μίλησα ω Οίνε, όπως μιλούσα σ' ένα παιδί της ωραίας Γης μας που χάθηκε πρόσφατα – για παλμούς που μεταδίνονται στην ατμόσφαιρα της Γης.

ΟΙΝΟΣ: Έτσι είναι.

ΑΓΑΘΟΣ: Καθώς σου μιλούσα, δε σου πέρασε από το μυαλό, κάποια σκέψη για τη φυσική δύναμη των λόγων; Μήπως, άραγε, κάθε λέξη δεν είναι κι ένας παλμός που μεταδίνεται στον αέρα;

ΟΙΝΟΣ: Μα Αγαθέ, γιατί κλαις; Και γιατί, ω, γιατί τα φτερά σου κρέμονται έτσι βαριά, καθώς αιωρούμαστε πάνω απ' αυτό το όμορφο άστρο, που είναι το πιο πράσινο κι ωστόσο το πιο φοβερό απ' όλα όσα συναντήσαμε στο πέταγμά μας;Τα λαμπρά λουλούδια του μοιάζουν με παραμυθένιο όνειρο, αλλά τα άγριά του ηφαίστεια μοιάζουν με τα πάθη μιας πολυτάραχης καρδιάς.

ΑΓΑΘΟΣ: Και είναι, Οίνε μου, είναι! Αυτό το άγριο αστέρι – πάνε τώρα τρεις αιώνες που, με πλεγμένα δάχτυλα και βουρκωμένα μάτια, στα πόδια της αγαπημένης μου, το δημιούργησα, με λίγα φλογερά λόγια. Τα λαμπρά του άνθη είναι τα πιο ακριβά απ' όλα τα ανεκπλήρωτα όνειρα και τα λυσσασμένα του ηφαίστεια είναι τα πάθη της πιο πολυτάραχης και ανίερης καρδιάς.

______________________

1.Σύμφωνα με μια αστρονομική θεωρία (που δεν την ασπαζόταν ο Πόε), οι Πλειάδες ήταν το κέντρο του σύμπαντος κι επομένως ο «θρόνος» του Θεού.

2.Η ιδέα αυτή προέρχεται από τον Πασκάλ

EDGAR ALLAN POE

Ο ΑΓΓΕΛΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΞΕΝΟΥ

ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΟΥΡΤΟΒΙΚ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ 2000

Ο ΑΓΙΑΝΤΩΝΗΣ - Guy de Maupassant

Τον φωνάζανε Αγιαντώνη γιατί ονομαζόταν Αντώνης και ίσως επειδή ήταν γλεντζές, χαρούμενος, χωρατατζής, γερό πηρούνι και γερό ποτήρι, και δεινός μουρντάρης με τα δουλικά, αν και ήταν περασμένα τα εξήντα.

Ήταν ένας μεγαλόσωμος χωρικός της περιοχής του Κο, ροδοκόκκινος, πλατύστερνος και κοιλαράς, στημένος σε μακριά κανιά που έμοιαζαν πάρα πολύ ισχνά για το τεράστιο σώμα του. Αφότου χήρεψε, ζούσε μονάχος του με την υπηρέτρια και τους δυο του υπηρέτες στο αγρόκτημά του, που το διεύθυνε με διαολεμένη πανουργία, άσσος καθώς ήταν στις δουλειές του και στην κτηνοτροφία και στην καλλιέργεια των κτημάτων. Οι δυο γιοι και οι τρεις κόρες του, που είχαν καλοπαντρευτεί, ζούσαν στα περίχωρα κι ερχόντουσαν μια φορά το μήνα να δειπνήσουν με τον πατέρα τους. Η ρώμη του ήταν ξακουστή σ' ολόκληρη τη γύρω περιοχή, όπου έλεγαν ως παρομοίωση: «Δυνατός σαν τον Αγιαντώνη».

Όταν έγινε η πρωσική εισβολή, ο Αγιαντώνης, στο καπηλειό, υποσχόταν να φάει ένα στράτευμα, γιατί, σαν βέρος Νορμανδός, ήταν φαφλατάς, λίγο κιοτής και καυχησιάρης. Βρόνταγε τη γροθιά του πάνω στο ξύλινο τραπέζι, που τρανταζόταν κάνοντας να χορεύουν τα φλιτζάνια και τα ποτήρια, και φώναζε ξαναμμένος με (ύφος κουτοπόνηρο, μ' έναν ψεύτικο θυμό πρόσχαρου ανθρώπου: «Πρέπει να φάω μερικούς από δαύτους, να πάρ' η ευχή!». Υπολόγιζε βέβαια πως οι Πρώσοι δε θα 'φταναν ίσαμε την Ταννεβίλ· μα όταν έμαθε πως βρίσκονταν στο Ροτό, δεν ξεμύτισε πια από το σπίτι του και παραφύλαγε ακατάπαυστα τη δημοσιά από το παραθυράκι της κουζίνας του, περιμένοντας ανά πάσαν στιγμή να δει ξιφολόγχες να περνούν.

Ένα πρωινό, εκεί που έτρωγε τη σουπίτσα του μαζί με τους υπηρέτες, άνοιξε η πόρτα κι εμφανίστηκε ο πρόεδρος της κοινότητας, ο μαστρο-Σικό, συνοδευόμενος από ένα στρατιώτη που φορούσε μαύρο κράνος με χάλκινη αιχμή. Ο Αγιαντώνης τινάχτηκε όρθιος· και οι υπηρέτες του τον εκοίταζαν όλοι, περιμένοντας να τον δουν να λιανίζει τον Πρώσο· όμως εκείνος αρκέστηκε να σφίξει το χέρι του κοινοτάρχη, που του είπε: «Να κι ένας για του λόγου σου, Αγιαντώνη. Ήρθαν σήμερα τη νύχτα. Μόνο μην κάνεις καμιά κουταμάρα, γιατί λένε πως θα ντουφεκίσουν και θα κάψουν τα πάντα, έτσι και γίνει τίποτα. Εγώ μια φορά σου τα 'πα. Δώσ' του να φάει· φαίνεται καλό παλικάρι. Την καλησπέρα μου. Πάω και στους άλλους. Υπάρχουν από δαύτους για όλο τον κόσμο». Και βγήκε.

Κάτωχρος ο μπαρμπ-Αντώνης κοίταξε τον Πρώσο του. Ήταν ένας παχύς, πλαδαρός, ασπρουλιάρης νέος, γαλανομάτης, ξανθοτρίχης, πνιγμένος στα γένια, που έμοιαζε ηλίθιος, ντροπαλός και καλόβολος. Ο πονηρός Νορμανδός τον μυρίστηκε αμέσως και, καθησυχασμένος, του ένευσε να κάτσει. Ύστερα τον ερώτησε: «Θέλετε σούπα;».

Ο ξένος δεν κατάλαβε. Τότε ο Αντώνης ξεθάρρεψε απροσδόκητα και του 'σπρωξε κάτω απ' τη μύτη του ένα γεμάτο πιάτο: «Έλα, χλαπάκιασε, χοντρογούρουνο».

Ο στρατιώτης απάντησε «Για» και βάλθηκε να τρώει λαίμαργα, ενόσω ο αγροκτήμονας, θριαμβολογώντας επειδή ένιωθε να ξαναποκτάει το γόητρό του, έκλεινε το μάτι στους υπηρέτες που μόρφαζαν παράξενα, καθώς είχαν όρεξη να γελάσουν παρ' όλη την τρομάρα τους. Όταν ο Πρώσος καταβρόχθισε το πρώτο του πιάτο, ο Αγιαντώνης του 'βαλε άλλο ένα, που κι αυτό το εξαφάνισε, όμως κώλωσε μπρος στο τρίτο, που ο αγροκτήμονας ήθελε να τον κάνει να φάει με το ζόρι, επαναλαμβάνοντας.»Άντε, κατέβασέ το. Θα παχύνεις και θα πεις κι ένα τραγούδι, άντε γουρούνι μου!».

Κι ο στρατιώτης, καταλαβαίνοντας μονάχα ότι ήθελαν να τον κάνουν να φάει μέχρι σκασμού, γελούσε με ύφος ευχαριστημένο, γνέφοντας ότι είχε χορτάσει για τα καλά.

Τότε ο Αγιαντώνης, όλο οικειότητα, τον χτύπησε στην κοιλιά φωνάζοντας: «Τίγκα η κοιλάρα του γουρουνιού μου». Μα ξαφνικά διπλώθηκε στα δύο, τόσο κόκκινος που να πάθει συμφόρηση, μη μπορώντας να μιλήσει άλλο. Του 'χε έρθει μια ιδέα, που τον έκανε να πνίγεται στα γέλια: «Αυτό είναι, αυτό είναι, ο Αγιαντώνης και το γουρούνι του. Να το γουρούνι μου!». Και οι τρεις υπηρέτες ξεκαρδίστηκαν κι αυτοί στα γέλια.

Ο γέρος ήταν τόσο ευχαριστημένος, ώστε πρόσταξε να φέρουν τσίπουρο, από το καλό, και κέρασε όλο τον κόσμο. Τσούγκρισαν τα ποτήρια με τον Πρώσο, που πλατάγισε κολακευμένος τη γλώσσα του για να δείξει ότι το έβρισκε περίφημο. Κι ο Αγιαντώνης του φώναζε κατάμουτρα: «Βλέπεις; Αυτό 'ναι τσίπουρο. Δεν πίνεις δα τέτοιο πράμα σπίτι σου, γουρούνι μου, ε;».

Από τότε, ο μπαρμπ- Αντώνης δεν ξαναβγήκε έξω χωρίς τον Πρώσο του. Είχε βρει αυτό που ήθελε: ήταν η δική του εκδίκηση, η εκδίκηση ενός αρχικατεργάρη. Κι όλη η περιοχή, που πέθαινε από την τρομάρα της, ξεραινόταν στα γέλια, πίσω από την πλάτη των νικητών, με τα χωρατά του Αγιαντώνη. Τωόντι, στην πλάκα δεν είχε το ταίρι του. Μόνο αυτός μπορούσε να σκαρώνει τέτοια πράγματα.. Βρε τον άτιμο!

Και κάθε μέρα, τ' απομεσήμερο, πήγαινε στους γείτονες αλά μπρατσέτα με τον Γερμανό του, που τον παρουσίαζε με εύθυμο ύφος, κτυπώντας τον στον ώμο: «Δέστε, να το γουρούνι μου, κοιτάξτε πως παχαίνει αυτό το ζωντανό».

Και οι χωριάτες ενθουσιαζόντουσαν: «Α ρε πλάκα που έχει ο διάολο-Αντώνης!».

- Σ' το πουλάω, Σεζαίρ, τρεις πιστόλες.

- Τ' αγοράζω, Αντώνη, και σε καλώ να φας τα λουκάνικα.

- Μα, αυτό που θέλω είναι απ' τα πόδια του.

- Πιάσ' του την κοιλιά, θα δεις πως είναι όλο ξύγκι.

Κι όλοι έκλειναν το μάτι, χωρίς ωστόσο να γελάνε πολύ δυνατά, μην τυχόν και καταλάβει τελικά ο Πρώσος πως τον κοροϊδεύουν. Μονάχα ο Αντώνης, ξεθαρρεύοντας μέρα με τη μέρα, του 'δινε τσιμπιές στα μπούτια και φώναζε: «Σκέτο ξύγκι»· τον χτύπαγε στον πισινό ουρλιάζοντας: «Όλ'αυτά μόνο γουρουνοτόμαρο»· και ο γερο-κολοσσός, που μπορούσε να σηκώσει ένα ολόκληρο αμόνι, τον έπαιρνε στα χέρια λέγοντας: «Ζυγίζει εξακόσια και χωρίς φύρα».

Κι άρχιζε να πηγαίνει στα ξένα σπίτια και να προστάζει να βάνουν φαγητό στο γουρούνι του. Αυτό ήταν η καθημερινή μεγάλη του απόλαυση, το μεγάλο πανηγύρι: «Δώστε του ό,τι κι αν θέλετε, καταβροχθίζει τα πάντα». Και πρόσφεραν στον Πρώσο ψωμί και βούτυρο, πατάτες, κρύο φαγί, χοιρινά γεμιστά λουκάνικα, που έκαναν να λες: «Σπιτικό πράμα και διαλεχτό».

Ο στρατιώτης, βλάκας και μαλακός, έτρωγε από λεπτότητα, ευχαριστημένος απ' αυτές τις φιλοφρονήσεις, βαρυστομάχιαζε για να μην αρνηθεί. Και πάχαινε αληθινά, ασφυκτιούσε μες στη στολή του, γεγονός που ευχαριστούσε τον Αγιαντώνη και τον έκανε να επαναλαμβάνει: «Ξέρεις, γουρουνάκι μου, θα χρειαστεί να βάλω να σου κάνουν ένα άλλο κλουβί».

Είχαν γίνει άλλωστε οι καλύτεροι φίλοι του κόσμου·κι όταν ο γέρος πήγαινε για τις δουλειές του στα περίχωρα, ο Πρώσος κινούσε κι αυτός από κοντά, μόνο και μόνο για να 'ναι μαζί του.

Ο καιρός ήταν δριμύς. Έκανε φοβερή παγωνιά· ο τρομερός χειμώνας του 1870 έμοιαζε να εξαπολύει όλες μαζί τις μάστιγες στη Γαλλία.

Ο μπαρμπ' Αντώνης, που ετοίμαζε τις δουλειές του καιρό πριν και εκμεταλλευόταν κάθε ευκαιρία, πρόβλεψε ότι θα υπάρξει έλλειψη κοπριάς για τις ανοιξιάτικες εργασίες και αγόρασε την κοπριά ενός γείτονα που τα 'φερνε δύσκολα βόλτα· συμφώνησαν μάλιστα πως θα πήγαινε κάθε βράδυ με το κάρο του να παίρνει ένα φόρτωμα λίπασμα.

Κάθε μέρα, λοιπόν, το σούρουπο, κίναγε και πήγαινε στην αγροικία των Ωλ, μισή λεύγα απόσταση, συντροφιά πάντοτε με το γουρούνι του. Και κάθε μέρα το γλένταγε που τάιζε το ζωντόβολο. Όλοι οι κάτοικοι της περιοχής συνέρρεαν εκεί, έτσι όπως πάνε στην κυριακάτικη λειτουργία.

Εν τω μεταξύ ο στρατιώτης άρχιζε να δυσπιστεί· κι όταν γύρω του γέλαγαν τρανταχτά, κοίταζε ανήσυχος, με μάτια που άναβαν πότε πότε από μια φλόγα θυμού.

Ένα βράδυ το λοιπόν, αφού είχε φάει τον περίδρομο, αρνήθηκε να καταπιεί μια μπουκιά παραπάνω κι έκανε να σηκωθεί να φύγει. Όμως ο Αγιαντώνης τον άρπαξε από τον καρπό και με τις δυο χερούκλες του στους ώμους τον ξανακάθισε με τέτοια ορμή, που η καρέκλα τσάκισε.

Θύελλα ευθυμίας ξέσπασε· κι ο Αντώνης, ακτινοβολώντας από χαρά, περιμάζεψε το γουρούνι του και καμώθηκε πως του έδενε τις πληγές για να το γιατρέψει· ύστερα του είπε: «Αφού δε θέλεις να φας, θα πιεις, να πάρ' ο διάολος». Και πήγαν να φέρουν τσίπουρο από το καπηλειό.

Ο στρατιώτης κοίταζε τριγύρω του θυμωμένος· κι όμως ήπιε παρ' όλ' αυτά. Ήπιε όσο ήθελαν κι ο Αγιαντώνης του κρατούσε το κεφάλι, προς μεγάλη χαρά των θαμώνων.

Ο Νορμανδός, κόκκινος σαν πατζάρι, με μάτια που πετούσαν φωτιές, γέμιζε τα ποτήρια, τσούγκριζε βροντοφωνάζοντας: «Με τις υγείες σου». Κι ο Πρώσος, χωρίς να βγάζει άχνα, κατέβαζε το 'να μετά το άλλο ολόκληρα ποτήρια κονιάκ.

Ήταν μια αναμέτρηση, σωστή μάχη για το ποιος θα έπινε το πιο πολύ. Όταν στράγγιξε η μπουκάλα, είχαν πέσει και οι δύο ξεροί. Αλλά κανένας τους δεν είχε νικηθεί. Κι έφυγαν αλά μπρατσέτα όμορφα κι ωραία. Έπρεπε, βλέπεις, να ξαναρχίσουν την επομένη.

Βγήκαν τρικλίζοντας και πήραν το δρόμο πλάι στο κάρο με την κοπριά, που το 'σερναν αργά τα δύο αλόγα.

Το χιόνι άρχισε να πέφτει, και την αφέγγαρη νύχτα τη φώτιζε θλιβερά η νεκρική λευκότητα των πεδιάδων. Το κρύο άρπαξε τους δυο άντρες, μεγαλώνοντας το μεθύσι τους, κι ο Αγιαντώνης, δυσαρεστημένος που δεν τα είχε καταφέρει, διασκέδαζε σπρώχνοντας στον ώμο το γουρούνι του για να το κάνει να κουτρουβαλήσει μες στο χαντάκι. Ο άλλος απέφευγε τις επιθέσεις υποχωρώντας· και κάθε φορά ξεστόμιζε τσαντισμένος κάποιες γερμανικές λέξεις που έκαναν το χωρικό να ξελιγώνεται στα γέλια. Στο τέλος ο Πρώσος θύμωσε· και ακριβώς τη στιγμή που ο Αντώνης του έδινε μια καινούργια σπρωξιά, απάντησε με μια τρομαχτική γροθιά που έκανε τον κολοσσό να κλονιστεί.

Τότε ο γέρος, ξαναμμένος από το τσίπουρο, τον άδραξε, από τη μέση, τον ταρακούνησε μερικά δευτερόλεπτα, όπως θα 'κανε μ' ένα παιδί, και τον εκσφενδόνισε βίαια στην άλλη μεριά του δρόμου .Ύστερα, ευχαριστημένος με το κατόρθωμά του, σταύρωσε τα μπράτσα του και ξαναγέλασε.

Όμως ο στρατιώτης σηκώθηκε σβέλτα, με το κεφάλι ξέσκεπο, χωρίς το κράνος του, που είχε κυλήσει χάμω, και ξεθηκαρώνοντας το σπαθί του επιτέθηκε στον μπαρμπ- Αντώνη. Όταν τον είδε ο χωρικός, άρπαξε το καμτσίκι του, εκείνο το μεγάλο καμτσίκι που είχε από λιόπρινο, ίσιο, δυνατό και ευλύγιστο σαν βούνευρο.

Ο Πρώσος όρμησε με το κεφάλι μπροστά, το όπλο προτεταμένο, βέβαιος ότι θα σκότωνε. Όμως ο γέρος φούχτωσε τη λάμα, που η αιχμή της θα τον ξεκοίλιαζε, την έκανε πέρα και μ' ένα απότομο χτύπημα στον κρόταφο με τη λαβή του καμτσικιού έκανε τον εχθρό να σωριαστεί στα πόδια του.

Ύστερα κοίταξε σαστισμένος, αποβλακωμένος από την κατάπληξη, το σώμα που στην αρχή τιναζόταν από σπασμούς, έπειτα γύρισε μπρούμυτα κι έμεινε ασάλευτο. Έσκυψε από πάνω του, το αναποδογύρισε, το θωρούσε κάμποση ώρα. Ο Πρώσος είχε τα μάτια κλειστά· και μια κλωστή αίμα κυλούσε από μια σχισμή στην άκρη του μετώπου. Παρ' όλο το σκοτάδι, ο μπαρμπ-Αντώνης διέκρινε τη σκούρα κηλίδα απ' το αίμα πάνω στο χιόνι.

Στεκόταν εκεί ολότελα χαμένος, ενώ η σούστα συνέχιζε ν' απομακρύνεται στο ήσυχο βήμα των αλόγων.

Τι να 'κανε; Θα τον ντουφέκιζαν. Θα του έκαιγαν την αγροικία, θα ρήμαζαν τον τόπο. Τι να κάνει; τι να κάνει; Πώς να κρύψει το σώμα, να κρύψει το θάνατο, να ξεγελάσει τους Πρώσους; Άκουσε φωνές μακριά, μες στη μεγάλη σιωπή του χιονιού. Τότε, μες στον πανικό του, μάζεψε το κράνος από χάμω και το ξαναφόρεσε στο θύμα του. Ύστερα, πιάνοντάς το από τη μέση, το φορτώθηκε, έτρεξε, πρόφτασε το κάρο του και πέταξε το σώμα πάνω στην κοπριά. Στο σπίτι πια, κάτι θα σκαρφιζόταν.

Προχωρούσε αργά, σπαζοκεφαλιάζοντας, δίχως να βρίσκει λύση. Έβλεπε, αισθανόταν τον εαυτό του να χάνεται. Μπήκε στην αυλή του. Φως έκαιγε σ' ένα φεγγίτη, η υπηρέτριά του δεν είχε ακόμα κοιμηθεί. Έσπρωξε λοιπόν ζωηρά τη σούστα του με την όπισθεν ίσαμε το λάκκο της κοπριάς. Σκέφτηκε πως, αναποδογυρίζοντας το φόρτωμα, το σώμα που ήταν ριγμένο πάνω θα έπεφτε πρώτο στο χαντάκι, κι άδειασε το κάρο.

Όπως το 'χε προβλέψει, ο άνθρωπος θάφτηκε κάτω από την κοπριά. Ο Αντώνης ίσιωσε το σωρό με τη δικράνα του και ύστερα την κάρφωσε παραδίπλα στο χώμα. Φώναξε τον υπηρέτη του, πρόσταξε να βάλουν τα άλογα στο σταύλο κι ανέβηκε στο δωμάτιό του.

Πλάγιασε με τη σκέψη καρφωμένη στο τι έμελλε να κάμει, όμως δεν του ερχόταν καμιά φαεινή ιδέα· ο τρόμος του όλο και μεγάλωνε μες στην ακινησία του κρεβατιού. Θα τον ντουφέκιζαν! Κρύος ίδρωτας τον έλουζε από το φόβο, τα δόντια του χτυπούσαν. Σηκώθηκε τουρτουρίζοντας, μη μπορώντας να μείνει άλλο πια στο κρεβάτι.

Τότε κατέβηκε στην κουζίνα, πήρε την μπουκάλα με το δυνατό κονιάκ απ' τον μπουφέ και ξανανέβηκε στην κάμαρά του. Ήπιε δυο μεγάλα ποτήρια απανωτά, προσθέτοντας καινούργιο μεθύσι στο παλιό, χωρίς να μπορέσει να καταπραΰνει το άγχος του. Ωραία τα 'χε καταφέρει, που να πάρ' η οργή, ο ηλίθιος.

Περπατούσε τώρα πάνω κάτω, ψάχνοντας στρατηγήματα, δικαιολογίες, πονηριές, και πότε πότε ξέπλενε το στόμα του με μια γουλιά για να πάρει κουράγιο.

Όμως δεν έβρισκε τίποτα. Μα τίποτα.

Γύρω στα μεσάνυχτα, το σκυλί του, ένα είδος λυκόσκυλου που το φώναζε «Μοβόρο», βάλθηκε να ουρλιάζει λυπητερά. Ο μπαρμπ-Αντώνης ανατρίχιασε μέχρι το μεδούλι του. Και κάθε φορά που το ζώο ξανάρχιζε τον πένθιμο και μακρόσυρτο θρήνο του, ρίγος φόβου τον διαπερνούσε ολόκληρο.

Είχε σωριαστεί σε μια καρέκλα, με τα γόνατα λυμένα, σαν αποβλακωμένος· δεν άντεχε άλλο πια· γεμάτος αγωνία περίμενε να ξαναρχίσει ο Μοβόρος το θρήνο του, ενώ τον συγκλόνιζε ο τρόμος που διαλύει το νευρικό μας σύστημα.

Το ρολόι, κάτω, σήμανε πέντε η ώρα. Το σκυλί δεν σώπαινε. Ο χωρικός κόντευε να τρελαθεί. Σηκώθηκε να πάει να λύσει το ζωντανό, για να μην το ακούει πια. Κατέβηκε, άνοιξε την πόρτα, προχώρησε μες στο σκοτάδι.

Το χιόνι συνέχιζε να πέφτει. Τα πάντα ήταν λευκά. Τα υποστατικά της αγροικίας σχημάτιζαν μεγάλες, μαύρες κηλίδες. Ο άνθρωπος πλησίασε στο γιατάκι. Ο σκύλος τράβαγε την αλυσίδα του. Τον άφησε ελεύθερο. Τότε ο Μοβόρος έδωσε ένα πήδο, έπειτα σταμάτησε επί τόπου, μ' ανασηκωμένο το τρίχωμα, τεντωμένα τα πόδια, δείχνοντας τους κυνόδοντές του, με το ρύγχος στραμμένο προς τον κοπρόλακκο.

Ο Αγιαντώνης, τρέμοντας σύγκορμος, ψέλλισε: «Τι τρέχει, βρωμόσκυλο;» και προχώρησε μερικά βήματα, ανιχνεύοντας με το βλέμμα το ακαθόριστο, το θαμπό σκοτάδι της αυλής. Και τότε είδε μια μορφή, μιαν ανθρώπινη μορφή, να κάθεται πάνω στην κοπριά.

Κοίταζε παραλυμένος από τον τρόμο του και κοντανασαίνοντας. Μα ξαφνικά διέκρινε δίπλα του το στειλιάρι της δικράνας του που ήταν μπηγμένη στο χώμα. Την τράβηξε με δύναμη από τη γη και, στην παραφορά του φόβου που κάνει τολμηρούς ακόμα και τους πιο δειλούς, χύμηξε προς τα μπρος για να δει.

Ήταν αυτός, ο Πρώσος του, που πρόβαλλε καταλασπωμένος από το στρώμα της ακαθαρσίας που τον είχε ζεστάνει, τον είχε αναζωογονήσει. Είχε ανακαθήσει μηχανικά και παρέμενε εκεί, κάτω από το χιόνι που τον πασπάλιζε, μαγαρισμένος από βρωμιές και αίμα, αποχαυνωμένος ακόμα από το μεθύσι, ζαλισμένος από το χτύπημα, εξουθενωμένος από το τραύμα του. Αντιλήφθηκε τον Αντώνη, κι έτσι που ήταν εντελώς ζαβλακωμένος και δεν καταλάβαινε τίποτα, έκανε να σηκω- θεί. Ο γέρος όμως, μόλις τον αναγνώρισε, άφρισε σαν λυσσασμένο ζώο.

Τραύλιζε: «Γουρούνι! γουρούνι! γουρούνι! Δεν ψόφησες! θα με καταγγείλεις αμέσως… Στάσου… στάσου να δεις!».

Και ορμώντας καταπάνω στον Γερμανό, σήκωσε τη δικράνα του ψηλά σαν λόγχη με όλη τη δύναμη των χεριών του και του 'μπηξε στο στήθος τα τέσσερα δόντια της μέχρι το στειλιάρι.

Ο στρατιώτης γύρισε ανάσκελα αφήνοντας ένα μακρύ επιθανάτιο αναστεναγμό, ενώ ο γεροχωριάτης, τραβώντας το όπλο του από τις πληγές, το ξαναβύθιζε απανωτά στην κοιλιά, στο στομάχι, στο λαιμό, χτυπώντας σαν μανιακός, τρυπώντας από το κεφάλι μέχρι τα νύχια το κορμί που σπαρταρούσε, ενώ το αίμα ανάβρυζε κοχλάζοντας.

Ύστερα σταμάτησε λαχανιασμένος από το βίαιο έργο του, βαριανασαίνοντας, ήσυχος τώρα πια που το έγκλημα είχε τελειώσει.

Τότε, ενώ οι κότες κακάριζαν στο κοτέτσι και καθώς έπαιρνε να χαράζει, ανασκουμπώθηκε για να θάψει το πτώμα.

Έσκαψε μια τρύπα μες στην κοπριά, βρήκε το έδαφος, έψαξε ακόμα πιο βαθιά, δουλεύοντας άτσαλα, σ' ένα ξέσπασμα δύναμης, με μανιασμένες κινήσεις των χεριών και ολόκληρου του σώματος.

Όταν το χαντάκι σκάφτηκε αρκετά, κύλησε με τη διχάλα το πτώμα μέσα σ' αυτό, έριξε και πάλι το χώμα από πάνω, το πάτησε γι' αρκετή ώρα, σώριασε ξανά την κοπριά στη θέση της και χαμογέλασε βλέποντας το παχύ χιόνι να ολοκληρώνει το μόχθο του και να καλύπτει τα ίχνη με το λευκό του πέπλο.

Ύστερα ξανάμπηξε τη δικράνα του στο σωρό από ακαθαρσίες και μπήκε στο σπίτι του. Η μπουκάλα του, μισογεμάτη ακόμα με τσίπουρο, ήταν πάνω στο τραπέζι. Την άδειασε μονορούφι, έπεσε στο κρεβάτι του κι αποκοιμήθηκε βαθιά.

Ξύπνησε ξεμέθυστος, με νηφάλιο και καθαρό μυαλό, ικανό να κρίνει γεγονότα και να προλαβαίνει καταστάσεις. Σε μιαν ώρα, τριγύριζε την περιοχή ρωτώντας παντού για το στρατιώτη του. Πήγε και βρήκε τους αξιωματικούς, για να μάθει, όπως έλεγε, για ποιο λόγο του είχαν πάρει τον άνθρωπό του.

Καθώς όλοι γνώριζαν το δεσμό τους, δεν τον υποψιάστηκαν· εκείνος μάλιστα κατεύθυνε τις έρευνες, βεβαιώνοντας ότι ο Πρώσος κάθε βράδυ κυνηγούσε τους ποδόγυρους.

Ένας γέρος χωροφύλακας εν αποστρατεία, που κρατούσε ένα πανδοχείο στο διπλανό χωριό και είχε μιαν όμορφη θυγατέρα, συνελήφθη και ντουφεκίστηκε.

μτφρ. Φοίβος Πιομπίνος

ΡΗΓΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΥΤΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ – ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ Π. ΤΑΣΙΟΣ

Ένας γνήσιος επιστήμων, χωρίς τις παρωπίδες του λεγομένου αφελούς ρεαλισμού (όπως λέει κι ο σύγχρονός μας Ελβετός φιλόσοφος Rivier), ένας γνήσιος λέω επιστήμων, αντί ν' ανασηκώση τους ώμους του, οφείλει, πριν απ' όλα, να πάρη αφορμή από γεγονότα του είδους που ανέφερα. Να πάρη αφορμή για να διευρύνη ίσως τις γνωσιολογικές του αντιλήψεις, να τις διευρύνη σ' ένα γενικώτερο και, ίσως, επιστημονικότερο σχήμα.

Σήμερα, ευτυχώς, αποχτήσαμε πλέον την επώδυνη, αλλά λυτρωτική συνείδηση της απόλυτης σχετικότητος των εκάστοτε επιστημονικών μας αντιλήψεων. Αυτό που συχνά ακούγεται ότι πέφτουν η μια επιστημονική θεωρία πίσω από την άλλη – δεν φαίνεται να μας κάνη τώρα πολλήν εντύπωση. Κι όμως, κατά βάθος, το φαινόμενο συνιστά προφανώς μια κρίση: Όχι βεβαίως της αξίας του Λόγου καθ' εαυτόν – αλλά του δικαιώματός μας να κομπορρημονούμε απάνω στη γνωσιολογική αξία της Επιστημονικής Μεθόδου. Η ίδια η Μέθοδος τέτοιο δικαίωμα δεν μας τόδινε: «Καμμιά θεωρία δεν είναι αληθής ή ψευδής, παρά μόνον καθ' ο μέτρον μπορεί να ερμηνεύση ένα φαινόμενο με λιγώτερα μέσα και τον κομψότερο τρόπο», έλεγε ο Poincare. Ώστε εκ κατασκευής, από την ίδια της τη φύση, η Επιστήμη έχει συνείδηση της σχετικότητος και της μερικότητός της. (Το δυστύχημα είναι ότι μερικοί Επιστήμονες ίσως να μην την έχουν...)

Αλλά σ' αυτήν την παρατήρηση, ιδού μια απάντηση του Julian Huxley απ' το βιβλίο του «Θρησκεία χωρίς αποκάλυψη»: Ναι, λέει, αλλά η Επιστημονική θεωρία παρά ταύτα διατηρεί τουλάχιστον την δυνατότητα του συνεχούς ελέγχου. Και γι' αυτό, προσθέτουμε, είναι πάντα χρήσιμη. Έχουμε όμως δικαίωμα να ρωτήσουμε, από ποιον γίνεται ο έλεγχος, και με ποια στοιχεία;

Βεβαίως από μας τους ίδιους που κάναμε τη θεωρία και με νέα μεν στοιχεία, προερχόμενα όμως απ' την ίδια περιοχή καιτης ίδιας κλίμακος. Αυτός ο έλεγχος, θεωρούμενος απ' τη σκοπιά της Νεωτέρας Φυσικής, ελέγχεται κι αυτός ως σχετικός. Ο έλεγχος επαληθεύει, αλλά η αλλαγή κλίμακος του φαινομένου διαψεύδει τη θεωρία, όπως έγινε συχνά από μακρόκοσμο σε μικρόκοσμο. Τώρα πλέον, κάθε επιστημονικό συμπέρασμα δεν έχει εφαρμογή, παρά μόνο σε μια περιοχή του σύμπαντος και των ειδών, περίπου καθορισμένη.

Επομένως, η επιστημονική Μέθοδος: όχι μόνο δεν αποκλείει την ανατροπή των συμπερασμάτων της μετ' ολίγον, αλλά και δέχεται την σχετικότητα των αληθειών της κατά περιοχές.

Τέλος με την απροσδιοριστία του Heisenberg, αυτή η ίδια Επιστήμη, απέδειξε λογικώς, με μιαν ανισότητα, ότι δεν είναι δυνατή η τέλεια γνώση ή, κι όταν είναι, έχει μόνο πιθανολογική αξία.

Λοιπόν η προσωρινότητα, ή σχετικότητα και η απροσδιοριστία αποτελούν τις ιδιότητες της μοντέρνας επιστημονικής γνώσεως. Επαναλαμβάνω: η προσωρινότης, η σχετικότης και η απροσδιοριστία.

Κρατάμε αυτό το συμπέρασμα. Προφανώς δε πάλι, όχι για να μειώσουμε την αξία του επιστημονικού λόγου. Αλλά για να τον εντάξουμε καλύτερα και πιο ελεύθερα μέσα στο γενικώτερο πλαίσιο των γνωστικών μας ικανοτήτων και για να του αρνηθούμε την άκριτη φιλοδοξία της απόλυτης γενικότητος...

Έτσι, θ' αναγνωρισθή ότι υπάρχουν κάποιες απροσπέλαστες περιοχές, όπου η κατ' εικασίαν επέκταση των ήδη σχετικής αξίας επιστημονικών απόψεων είναι τουλάχιστον ισότιμη με κάθε άλλη μέθοδο προσπελάσεως (αν βεβαίως υπάρχη).

Εδώ πλέον ήρθε η στιγμή να συνεχίσουμε κάτω απ' το φως μιας πολύ ρηξηκέλευθης Διανοίας των τελευταίων χρόνων, του Henri Bergson, του πλέον Τεκτονικού πνεύματος εκ των μη Τεκτόνων. Και ναι μεν υπάρχουν ακόμα και σήμερα εκείνοι που είναι έτοιμοι να ρίξουν απάνω του τη ρετσινιά του «μυστικισμού» και να ξεμπλέξουν μαζί του. Αλλά ο φιλόσοφος που ετοίμασε τη φιλοσοφία του Ατομικού μας Αιώνα, εσκόπευσε ψηλά, σημάδεψε στη γενικότητα και ξέρει να περιμένη: Συνέτριψε τις απόλυτες αλυσίδες αιτίου και αποτελέσματος, για να υποστηρίξη την πρωταρχικότητα του αυτεξουσίου πάνω στον μηχανιστικό ντετερμινισμό, κι ήρθε σήμερα στην κλίμακα του ηλεκτρονίου και της κβαντομηχανικής η επιστημονική επαλήθευση του Heisenberg. Ξέρετε, ήταν κάτι σαν ένα μικρό θαύμα της διαισθήσεως: Πρόβλεψε ο Bergson την αλληλουχία των συστοίχων εννοιών, είπε ότι ο τόπος «σκιάζει» τον χρόνον (για να δείξει την αδυναμία μας να φθάσουμε στην τέλεια αλήθεια με διανοητικά κατασκευάσματα). Και, πράγματι, στην ανισότητα της απροσδιοριστίας που ανέφερα προηγουμένως (Δχ. Δρ>h), Δχ είναι ο τόπος και Δρ είναι κυρίως χρονική παράμετρος.

Όσοι τότε τον είπαν μυστικιστή, θα ντρέπονται σήμερα να εκτεθούν... Κι η μπερξονική σκέψη περιμένει κι άλλες ίσως επαληθεύσεις, κι άλλη κατανόηση.

Έβαλε λοιπόν όρια πραχτικά στην επιστημονική γνώση.

«Η Διάνοια», λέει «είναι ένα όργανο, που παρήχθη στο ανθρώπινο πλάσμα από τις ίδιες τις εντυπώσεις της ύλης μέσα στην μνήμη του, με σκοπό αποκλειστικό το χειρισμό του περιβάλλοντός του, δεν είναι όργανο για σκέψη επί της ουσίας των πραγμάτων». «Άλλη, βλέπετε, λειτουργία ο χειρισμός του περιβάλλοντος, κι άλλη η περί υφής και ουσίας του διαρκώς γίγνεσθαι». Σοφή αντιδιαστολή.

«Γι' αυτό», συνεχίζει, «γνώση καθαρά διανοητική είναι πάντα γνώση ντετερμινιστική, υποτεταγμένη στους ίδιους εκείνους νόμους της φυσικής αναγκαιότητος, που γέννησαν ακριβώς τη διάνοια».

Αλλ' αν η υλική αναγκαιότητα μας δημιουργή αυτή τη δέσμευση – αυτή τη μοιραία ανάγκη της προσαρμογής θα έλεγα – πρέπει να υπάρχουν μέσα μας προηγηθείσες καταβολές, υπάρχει η ζωτική ορμή που αυλακώνει και νευρώνει την ύλη και συγκροτεί μέσα στα σπλάχνα της τους ζωντανούς οργανισμούς. Από κει, λοιπόν, απ' την πρώτη πηγή θα χρειαστή ν' αντλήσουμε κάποια ψήγματα. Γι' αυτό ο Bergson, αντί να ικανοποιηθή απ' τα «στατικά θραύσματα της πραγματικότητας, που μας παρέχει η Διάνοια», μας καλεί «να βυθισθούμε μέσα στο ζων κύμα της συνειδήσεως, μέσα στη συνεχή πρόοδο του παρελθόντος, που εισελαύνει μέσα στο μέλλον».

Το πόσο η διαισθητική αυτή επίκληση ταιριάζει θαυμάσια με την εικόνα του Φωτοβόλου Αστέρος, με τις στατικές του εξωτερικές πέντε αισθήσεις και με την απειρία των εσωτερικών του εγγεγραμμένων πενταστέρων, μέχρι του μυστικού του Κέντρου – είναι ν' απορή κανείς που ο Brgson δεν είχε καμμιάν απολύτως σχέση με τον Τεκτονισμό.

Αλλά επί τέλους, θα ρώταγε κανείς, ποιο, πως και τι είναι αυτό το Novum Organum που λέτε;

Ας προσπαθήσουμε να μιλήσουμε λίγο για τη διαίσθηση καθ' εαυτήν. Εδώ αρχίζουν οι αχάριστες δυσκολίες του θέματος.

Εδώ ο Μ:. Δ:. αδ:. Βλησίδης έλεγε ότι «η διαισθητική εκδοχή δεν δύναται ν' αποδειχθή εις τους άλλους δια λογικών συμβολισμών, και δια τούτο αποτελεί πλέον εντελώς ατομικήν υπόθεσιν».

Είναι αυτό που έλεγε ο Αριστοτέλης για τους μυουμένους στην Ελευσίνα, που ώφειλαν «ου μαθείν τι, αλλά παθε´ιν και διατεθήναι», απλώς.

Αυτή η ικανότητα του πνεύματος προς άμεσον αντίληψιν (χωρίς τη μεσολάβηση σειράς στοχασμών), προς γνώσιν ενός συμπαθούς προς το υποκείμενον αντικειμένου, εκλήθη από τον Πλάτωνα θεία επίπνοια, απ' τον James το άρωμα της προσωπικότητος, κι από άλλους αιφνίδιο όραμα που γονιμοποιεί.

Ο Kant τη θεωρεί ως άμεσον και ευθείαν όψιν αντικειμένου (που μπορεί να είναι μια υπερβατική πραγματικότης, όσον και ένα αντικείμενο της αισθητικότητος).

Ο αδ:. Chevillon λέει ότι, «μετά την επεξεργασία του εξωτερ. Κόσμου δια των αισθήσεων, απαιτείται η διαισθητική επικοινωνία με τις πηγές, το ανασήκωμα των πέπλων που η ύλη, καθ' ο μη «βουλησιακή», έρριξε απάνω στα φαινόμενα».

Ο αδ:. Wirth, στο βιβλίο του Εταίρου, επαναλαμβάνει το Πλατωνικόν «ου ρητόν, ούτε γραπτόν», ζητώντας τη σιωπηρή μελέτη και ενατένιση της ακτινοβόλου λαμπηδόνος – του Φωτοβόλου Αστέρος της πλήρους κατανοήσεως.

Κι ας μη μας ξενίζει υπερμέτρως το άρρητον και άγραπτον της καθαράς ατομικότητος της εσωτερικής γνώσεως: Ο Bergson λέει ότι η δια λόγων έκφρασις τέτοιων βιωμάτων, στατικοποιεί τη φυσική κινητική τους έννοια και τα εξαμβλώνει.

Ο μέγας φυσικός De Broglie, όταν ρωτήθηκε από ομάδα δημοσιογράφων για την έννοια ενός χωροχρονικού κβάντου, δεν απήντησε καθόλου. Τα μεγάλα νοήματα δεν αποδίδονται, γιατί προδίδονται. Κι αυτός ο ίδιος ο Ιησούς, είπε μεν ότι ήρθε να μαρτυρήση υπέρ της αληθείας – αλλ' ερωτηθείς περί αυτής δεν απήντησεν.

Ο Πλωτίνος (βλέπετε, το έδαφος είναι δύσκολο, οι ορισμοί ασαφείς – και θα μου συγχωρήσετε αυτή την απαρίθμηση) στην 6η εννεάδα του λέει: «Ώστε και το εν ταις πράξεσιν αυτεξούσιον και εφ' ημίν ούτε εις το πράττειν, ουδ' εις την έξω ανάγεσθαι, αλλ' εις την εντός ενέργειαν και νόησιν και θεωρίαν αυτής της αρετής». Τέλος, προσπερνώ τους ορισμούς του Fichte και του Schelling, για να περάσουμε στην μπερξονικήν άποψη, ότι αν το ένστιχτο (που συμπάσχει) μπορούσε να φθάση ως αυτό τούτο το αντικείμενό του και να στοχασθή επάνω στην ίδια του τη φύση, θα μας έδινε την κλείδα των ζωτικών λειτουργιών.

Ενόραση, λοιπόν δεν είναι παρά το ένστιχτο που έχει συνειδητοποιήσει εαυτό και είναι άξιο να «στοχασθή» και να συλλάβη το συνεχές κύμα της πραγματικότητος. Είναι αυτό που έλεγαν οι Πυθαγόρειοι: Κάνε μας, ω Ζευ, να καταλάβουμε «οίω δαίμονι χρώμεθα»! Κι απ' τον Πλατωνικό Φαίδωνα κάτι σχετικό: «μάθησις, ανάμνησις τυγχάνει ούσα – και τούτο αδύνατον ει μη που ημίν η ψυχή πριν εν τω ανθρωπίνω είδει γενέσθαι...»

Αυτή η ενδοσκόπηση, είναι τώρα πρακτικά εφικτή: Αυτό το συμπάσχειν του ενστίκτου θάναι πάντως βασική προϋπόθεση: Εδώ μπαίνει το συναίσθημα, που τόσο τονίζομε εμείς οι Τέκτονες. Διότι, πως με πείθει το φυσικό γεγονός ενός λουλουδιού που, εκτεθειμένο στον ήλιο, αποχτά αμέσως απ' την ίδια τη θέα του ήλιου την ενέργεια να στραφή προς τον ήλιο, να μετακινηθή αφ' εαυτού (φαινόμενο συγκλονιστικό για το ακίνητο φυτικό βασίλειο) – πως, λέγω, αυτο το φυσικό γεγονός μου επιβάλλεται, δεν χωρεί αμφισβήτηση, και θ' αποκλείσω για τον εαυτό μου την ελπίδα ότι ζώντας μέσα σε μια πνευματική διαισθητικήν ενδοσκόπηση (πραγματώνοντας δηλ. το «συμπάσχειν»), δεν θ' αποχτήσω μέσα απ' αυτήν, την μυστικήν ενέργεια να στραφώ προς την αλήθεια, ν' ανεβώ, τη βοηθεία μιας λειτουργίας της οποίας τον μηχανισμό ανγοώ ακόμη; Γι' αυτό, κατά τον Bergson, η ζωή (που δεν είναι πράγμα, επιμένει σ' αυτή τη διαφοροποίηση) από μερικές πλευρές θα γίνη καλύτερα νοητή με τη φαντασία και το ένστικτο, με το όραμα του αγίου ή και μ' αυτήν ακόμα τη σοφία του χωρικού, παρά με την αφηρημένη διανοητική ανάλυση του Επιστήμονα.

Ο διάσημος βιολόγος Carrel παραδέχεται πλήρως την «έκτην αίσθηση» του αδ:. μας Charles Richet (που τον ονομάζει μάλιστα «μεγάλον»), και αναγνωρίζει ότι τα σχετικά γεγονότα που αποδεικνύουν την ύπαρξή της, πρέπει να τα παραδεχτούμε έτσι ακριβώς όπως παρουσιάζονται, γιατί είναι ένα κομμάτι από την πραγματικότητα και η έκφραση μιας όψης του ανθρώπου, που ως τώρα δεν την είχε δει το μάτι μας.

ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ Π. ΤΑΣΙΟΣ

Η ΣΥΜΒΟΛΙΚΗ ΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΟΝ 1974

(Β' ΕΚΔΟΣΗ 1993)

Ο ΠΕΡΙΠΛΑΝΩΜΕΝΟΣ - Isabelle Eberhardt

Ένα πρωί, η μελαγχολική βροχή σταμάτησε κι ο ήλιος υψώθηκε σ' έναν καθαρό ουρανό, πλυμένος απ' τους ζοφερούς ατμούς του χειμώνα, καθάριος και γαλανός.

Στον κρυμμένο κήπο, το μεγάλο δέντρο του Ιούδα άπλωνε τα κλαδιά του, φορτωμένα άνθη από ροζ πορσελάνη.

Στα δεξιά εκτεινόταν η ηδονική καμπύλη των λόφων του Μουσταφά κι απομακρυνόταν ίσαμε το άπειρο, διάφανη.

Στις άσπρες προσόψεις των επαύλεων γυάλιζαν χρυσαφένειες πούλιες.

Στο βάθος, οι χλωμές φτερούγες απ' τις ναπολιτάνικες βάρκες ξεδιπλώνονταν μέσα στην κυματοειδή λάμψη του ήσυχου κόλπου. Πνοές χαδιών περνούσαν μέσ' από τον θερμό αέρα. Τα πράγματα ριγούσαν. Τότε, η ψευδαίσθηση της αναμονής, της παραμονής σ' ένα μέρος και της ευτυχίας ξύπνησε μέσα στον Περιπλανώμενο.

Απομονώθηκε μ' εκείνη που αγαπούσε, στο γαλακτώδες σπιτάκι, όπου οι ώρες κυλούσαν ανεπαίσθητα, υπέροχα νωχελικές, πίσω απ' τα ξυλόγλυπτα καφασωτά, πίσω απ' τις ξεθωριασμένες κουρτίνες.

Μπροστά, ήταν το μεγαλειώδες σκηνικό του Αλγερίου, που τους προσκαλούσε σε μια γλυκιά αγωνία θανάτου.

Γιατί να φύγει, γιατί να ψάξει αλλού την ευτυχία, αφού ο Περιπλανώμενος την είχε συναντήσει, ακαταμάχητη, στο βάθος των ματιών της αγαπημένης που άλλαζαν αδιάκοπα – βύθιζε εκεί το βλέμμα του για πολλή ώρα, μέχρι που η απερίγραπτη αγωνία της ηδυπάθειας συνέτριβε και τους δύο κάτω απ' το βάρος της.

Γιατί ν' αναζητήσει άλλο χώρο, όταν η στενή τους κρυψώνα έβλεπε πέρα ως τον απέραντο ορίζοντα, όταν αισθάνονταν κι οι δυο τους το σύμπαν να συμπυκνώνεται σ' αυτούς τους ίδιους;

Ό,τι δεν ήταν μέρος της αγάπης του, του ξέφευγε κι απομακρυνόταν στη νεφελώδη ατμόσφαιρα.

Απαρνήθηκε το όνειρο της περήφανης μοναξιάς του. Απαρνήθηκε τη χαρά των τυχαίων καταφύγιων και του φιλικού ανοιχτού δρόμου, αυτή την τυραννική ερωμένη, μεθυσμένη απ' τον ήλιο, που τον είχε πάρει και τον είχε λατρέψει.

Ο Περιπλανώμενος με τη φλογερή καρδιά αφέθηκε για ώρες και ημέρες να τον νανουρίσει ο ρυθμός της ευτυχίας, που του φαινόταν αιώνιος.

Η ζωή και τα πράγματα έμοιαζαν όμορφα. Σκεφτόταν μάλιστα πως είχε γίνει καλύτερος, γιατί, μέσα στην υπερυγιή δύναμη του κορμιού του καιτην υπερβολικά υψηλόφρονη ενέργεια της αργόσυρτης βούλησής του, ήταν γλυκύτερος και μαλακότερος.

...Κάποτε, τις ημέρες της εξορίας, μέσα στη συντριπτική πλήξη της ζωής του σ' ένα και μοναδικό μέρος, η καρδιά του Περιπλανώμενου σφιγγόταν αλγεινά στη θύμηση των παιχνιδιών του ήλιου στην ανοιχτή πεδιάδα.

Τώρα, ξαπλωμένος σ' ένα κρεβάτι ζεστό από τον ήλιο που έμπαινε απ' το ανοιχτό παράθυρο, μπορούσε να στραφεί στην αγαπημένη του και να της μιλήσει ψιθυριστά στο αυτί για τις χώρες των ονείρων του, με τη γλυκιά μελαγχολία που μοιάζει με το άρωμα των νεκρών πραγμάτων.

Ο Περιπλανώμενος δεν νοσταλγούσε και δεν μετάνιωνε πια για τίποτε. Δεν επιθυμούσε παρά την απεριόριστη διάρκεια αυτού που υπήρχε.

* * *

Η ζεστή νύχτα έπεσε στους κήπους. Μια σιωπή βασίλεψε, όπου το μόνο που ακουγόταν ήταν ένας απέραντος αναστεναγμός, ο αναστεναγμός της θάλασσας που κοιμόταν, χαμηλά, κάτω από τ' αστέρια, αναστεναγμός της γης μέσα στη θέρμη της αγάπης.

Σαν τα διαμαντικά έλαμπαν οι φωτιές στους μικρούς λόφους με τις απαλές γραμμές. Φλόγες ακολουθούσαν χνάρια από χρυσάφι στις ακτές, κι άλλες φλόγες άναβαν σαν αβέβαια μάτια στο βελούδο της σκιάς των μεγάλων δέντρων.

Ο Περιπλανώμενος κι η αγαπημένη του βγήκαν στο δρόμο, όπου δεν περνούσε ψυχή. Κρατιόνταν από το χέρι και χαμογελούσαν στη νύχτα.

Δεν μιλούσαν, γιατί καταλαβαίνονταν καλύτερα μέσα στη σιωπή.

Αργά αργά, ξανανέβηκαν στις πλαγιές του Σαχέλ, ενώ το αργοπορημένο φεγγάρι αναδυόταν απ' τα δάση των ευκαλύπτων, πάνω απ' τους κυματισμούς της Μιτίτζα.

Κάθησαν σε μια πέτρα.

Μια γαλάζια λάμψη κύλησε στη νυχτερινή εξοχή και δέσμες από ασήμι έτρεμαν πάνω στα υγρά κλαδιά.

Για πολλή ώρα ο Περιπλανώμενος κοίταζε το δρόμο, τον μεγάλο λευκό δρόμο που οδηγούσε μακριά.

Ήταν ο δρόμος του Νότου.

Στην ξαφνικά αφυπνισμένη ψυχή του Περιπλανώμενου ζωντάνεψε ένας κόσμος από αναμνήσεις.

Έκλεισε τα μάτια για να διώξει τα οράματα. Το χέρι του έσφιξε σπασμωδικά το χέρι της αγαπημένης του.

Αλλά χωρίς να το θέλει ξανάνοιξε τα μάτια του.

Η παλιά του επιθυμία για τη γριά ερωμένη, βασανιστική και μεθυσμένη απ' τον ήλιο, τον συνέπαιρνε πάλι.

Της ανήκε και πάλι με όλο του το είναι.

Μια τελευταία φορά, καθώς σηκωνόταν, έριξε ένα βλέμμα στο δρόμο: ήταν ταγμένος να τον ακολουθήσει.

...Επέστρεψαν στη ζωντανή σκιά του κήπου τους και ξάπλωσαν σιωπηλοί κάτω απ' τη μεγάλη καμφορά.

Πάνω απ' τα κεφάλια τους, το δέντρο του Ιούδα άπλωνε τα φορτωμένα του κλαδιά με τα ροδαλά λουλούδια, που έμοιαζαν βιολέτες μέσα στη γαλάζια νύχτα.

Ο Περιπλανώμενος κοίταξε την αγαπημένη του που βρισκόταν στο πλάι του.

Δεν ήταν πια παρά ένα ομιχλώδες όραμα, θολό κι απόμακρο. Τότε ο Περιπλανώμενος, που την αγαπούσε ακόμη, κατάλαβε πως ήταν έτοιμος να φύγει την αυγή, κι η καρδιά του σφίχτηκε.

Πήρε ένα από τα μεγάλα λουλούδια της αρωματικής καμφοράς και το φίλησε για να πνίξει ένα λυγμό.

* * *

Ο μεγάλος κόκκινος ήλιος βούλιαξε σ' έναν ωκεανό αίματος, πίσω απ' τη μαύρη γραμμή του ορίζοντα.

Πολύ γρήγορα, η μέρα έσβησε κι η πέτρινη έρημος πνίγηκε μέσα στις ψυχρές διαφάνειες.

Σε μια γωνιά της πεδιάδας άναψαν φωτιές.

Νομάδες οπλισμένοι με τουφέκια κάθισαν γύρω από λαμπρές φλόγες, κι οι μακριές λευκές πτυχές των χιτώνων τους κυμάτιζαν στο φως της φωτιάς.

Ένα δεμένο άλογο χλιμίντρισε.

Ένας άντρας, καθισμένος ανακούρκουδα στο έδαφος, με το κεφάλι ριγμένο προς τα πίσω και τα μάτια κλειστά, σαν σε όνειρο, τραγούδησε έναν παλιό σκοπό όπου η λέξη αγάπη εναλλασσόταν με τη λέξη χάρος...

Έπειτα όλα σιώπησαν μέσα στη βουβή απεραντοσύνη.

* * *

Πλάι σε μια μισοσβησμένη φωτιά, ο Περιπλανώμενος είχε ξαπλώσει, τυλιγμένος στο μπουρνούζι του.

Μετο κεφάλι ακουμπισμένο στο διπλωμένο του μπράτσο, με τα μέλη κουρασμένα, εγκαταλείφτηκε στην υπέρτατη γλυκύτητα του μοναχικού ύπνου, άγνωστος ανάμεσα σε ανθρώπους απλούς και τραχείς. Κοιμόταν στο χώμα, στην καλή γη που τον νανούριζε, σε μια γωνιά της ερήμου που δεν είχε όνομα κι όπου εκείνος δεν θα ξαναγύριζε ποτέ πια.

Isabelle Eberhardt

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΛΗΘΗ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΠΟΠΕΙΡΑ 2001

Η ΑΠΟΛΥΤΡΩΣΙΣ ΕΝ ΤΗ ΟΔΥΣΣΕΙΑ – ΑΝΤΩΝΙΟΣ Φ. ΧΑΛΑΣ

Ο άνθρωπος αρχίζει την πραγματικώς ανθρωπίνην ζωήν αφ' ης στιγμής αφυπνισθή εις την επίγνωσιν της ακαθαρσίας, αφροσύνης και αμετρήτου δυστυχίας εις ην περιήλθε και ευρίσκεται. Την στιγμήν της αφυπνίσεως παραστατικώτατα, ο Ευαγγελιστής Λουκάς, μας την έχει παρουσιάσει εις την παραβολήν του Ασώτου Υιού. Η παραβολή αυτή συμβολίζει ολόκληρον την ανθρωπίνην εξέλιξιν. Από της στιγμής καθ' ην το Πνεύμα αποσπάται αγνόν και άσπιλον από την Αγκάλην του Πατρός και αρχίζει την Περιοδείαν ή την Κάθοδον εις τον Κόσμον της Ύλης και ακολούθως αφυπνίζεται εις την επίγνωσιν της πλήρους πτώσεως αυτού εις την κατωτάτην βαθμίδα του υλισμού, της ηδυπαθείας και ακαθαρσίας (αύτη δε είναι η στιγμή καθ' ην ο Άσωτος Υιός διαγιγνώσκει ότι τρώγει την αυτήν τροφήν με τους χοίρους, συμβολίζοντας την ακαθαρσίαν και ηδυπάθειαν) τότε αρχίζει την επιστροφήν (Καθαρτικαί Αρεταί, Θεωρητικαί, Παραδειγματικαί) εις την Αγκάλην του Πατρός (Ιερατικαί ή Θεουργικαί Αρεταί).

Ώστε ο εις Πόλος είναι η αφύπνισις. Οπότε και αρχίζουν δρώσαι η μια κατόπιν της άλλης, αι πολιτικαί καθαρτικαί, θεωρητικαί αρεταί ο δε έτερος πόλος είναι η Θεοποίησις (Ιερατικαί Θεουργικαί Αρεταί).

Δια τον προσεκτικόν παρατηρητήν και μελετητήν του Ομήρου, καταφανέστατα αποκαλύπτεται ότι ολόκληρος η Οδύσσεια περιστρέφεται περί τους δύο αυτούς Πόλους. Δηλαδή περί το σημείον της Αφυπνίσεως αφ' ενός και την μακράν οδόν, την οδηγούσαν από της στιγμής της αφυπνίσεως, μέχρις της τελικής απολυτρώσεως και ευδαιμονίας αφ' ετέρου.

Η στιγμή της αφυπνίσεως εις την επίγνωσιν της κακοδαιμονίας, της αθλιότητος, της αφροσύνης, της ακαθαρσίας, της νόσου και μολύνσεως δια τον Οδυσσέα (ο Άσωτος Υιός της Αρχαίας Ελλάδος), περιγράφεται με εκπληκτικήν και τον θαυμασμόν προκαλούσαν δεξιοτεχνίαν εις το Α της Οδυσσείας. Διότι... το Άλφα της Οδυσσείας είναι το σημείον εκκινήσεως και αφυπνίσεως του Οδυσσέως δια την επιστροφήν εις την αγκάλην όχι της Πηνελόπης, αλλά του Πατρός Λαέρτου! Ακριβώς, επαναλαμβάνομεν, όπως συμβαίνει με τον Άσωτον Υιόν. Την μεγίστην ταύτην Αλήθειαν, η οποία εξηγεί διατί η Οδύσσεια εθεωρείτο υπό της Αρχαίας Ελλάδος ως η Ιερά Βίβλος των Προγόνων μας, πρώτοι ημείς σήμερον αποκαλύπτομεν. Ο Ζευς, όστις πρώτος λαμβάνει μετά τον Ποιητήν τον λόγον, δεν είναι άλλος ή αυτός ούτος ο νους του Οδυσσέως. Η Αθηνά, η διαδεχομένη εις τον λόγον τον Δία, είναι αυτή αύτη η φρόνησις του Οδυσσέως. Ο Ποσειδών, ο εμποδίζων, ο συνεχώς επιβραδύνων την επιστροφήν, δεν είναι άλλο ή αι ορέξεις του Οδυσσέως. Η Κόπρος του Αυγείου δηλαδή η ενοικούσα εις την Ψυχήν του Οδυσσέως και εμποδίζουσα αυτόν να διαγνώση την Αλήθειαν, συμβολίζεται υπό της Καλυψούς (η Ηδυπάθεια και η Μαγεία των Αισθήσεων και η Δοκησισοφία). Διότι αι νήσοι εις την Οδύσσειαν δεν συμβολίζουν άλλο παρά ψυχικάς καταστάσεις. Η δε Καλυψώ δεν είναι άλλο ή η καλυφθείσα υπό των υδάτων Ατλαντίς, ήτις, ως μας αποκαλύπτει ο Πλάτων, προ της καταποντίσεώς της, είχε φθάσει εις το έσχατον σημείον της εκλύσεως και της ηδυπαθείας και της γοητείας. Ώστε ο Όμηρος μεταχειρίζεται την λέξιν «Καλυψώ» δια να σημάνη ότι ο Οδυσσεύς ευρίσκεται (όπως ο τρώγων την τροφήν των χοίρων Άσωτος Υιός) εις το έσχατον σημείον της καταπτώσεως, της ηδυπαθείας. Και τότε – εις την άφθαστον δυστυχίαν εις ην ευρίσκεται – αναμιμνήσκεται την Ιθάκην (τον Νοητόν και Πνευματικόν Κόσμον) και την Πηνελόπην (την Φιλοσοφίαν, με τας Πολιτικάς, Καθαρτικάς, Θεωρητικάς και Παραδειγματικάς Αρετάς), καθώς και τον Πατέρα Λαέρτην... τον Γεωργόν, όστις δεν είναι άλλος παρά το Αγαθόν, δηλαδή ο Πατήρ, της Χριστιανικής ορολογίας, η Ανωτάτη των Πάντων Πηγή. Ο νόστος, το νόστιμον ήμαρ είναι εις την Χριστιανικήν ορολογίαν η επιστροφή του... Ασώτου Υιού εις τας αγκάλας του Πατρός.

Από της Αφυπνίσεως του Οδυσσέως δια του Ερμού (η Διαλεκτική και τα Πειστικά Επιχειρήματα και οι Διαλογισμοί του Οδυσσέως, όστις παραβάλλει τον βίον του με τον ηδυπαθή και κακίας πλήρη βίον του Αιγίσθου, (όπως μας τον περουσιάζει ο Όμηρος από της πρώτης ή δευτέρας σελίδος της Οδυσσείας) εις την επίγνωσιν της αθλιότητος του και δυστυχίας, εις την οποίαν τον περιήγαγεν η Καλυψώ (η Ηδυπάθεια και η Αφροσύνη, η Μαγεία των Αισθήσεων και η Φαντασιοπληξία) μέχρι της επιστροφής και συναντήσεως με την Πηνελόπην και κατόπιν εις το τέλος με τον Πατέρα του, - περιγράφονται αι διάφοροι διαβαθμίσεις της Καθάρσεως και των Αρετών, δια των διαφόρων χωρών που συναντά. Ο τελικός Πόλος, το τέλος άλλωστε της ανθρωπίνης εξελίξεως, αποκαλύπτεται υπό του Ομήρου εις την ανθρωπότητα δια της μαντείας του μεμυημένου εις πάντα τα μυστήρια και δη της καθάρσεως Θηβαίου Τειρεσίου δια της ακολούθου προφητείας:

«Αφού λοιπόν εις τα μέγαρά σου αποκτείνης τους μνηστήρας δια των αιχμηρών όπλων, να εξακολουθήσης περαιτέρω την πορείαν σου, κρατών εις χείρας σου ευάρμοστον κώπην, μέχρις ότου φθάσης εις τους άνδρας εκείνους, οίτινες δεν γνωρίζουν την θάλασσαν, ουδέ τρώγουν τροφήν αναμεμιγμένην με άλας, ουδέ οι άνδρες ούτοι γνωρίζουν τα ερυθρόπλευρα πλοία, ουδέ τας κώπας τας ευαρμόστους αίτινες και επέχουσι θέσιν πτερών εις τα πλοία...»

Ολόκληρος η Οδύσσεια κατά τας εξηγήσεις ταύτας δεν είναι άλλο παρά η διαρκής προσπάθεια του Οδυσσέως, του συμβολίζοντος κάθε άνθρωπον αφυπνισθέντα εις την επίγνωσιν της ακαθαρσίας του και απείρου δυστυχίας, κακοδαιμονίας και αφροσύνης, όπως καθαρθή από την Κόπρον του Αυγείου, από τον εν αυτή Πύθωνα, από την εν αυτώ Λερναίαν Ύδραν των παθών, της πολυειδούς και ατέρμονος αφροσύνης και ανοίας. Ο Τειρεσίας αποκαλύπτει, ότι ο Οδυσσεύς – καθώς και κάθε άνθρωπος, αφού απωλέση την ναυν του και τους εταίρους του και αφού φονεύση και τους μνηστήρας – δέον να εξακολουθήση την πορείαν του – εφοδιασμένος με ευάρμοστον κώπην, μέχρις ότου φθάση εις την χώραν των ανδρών οι οποίοι δεν τρώγουν άλας, δεν γνωρίζουν τας ναυς και δεν χειρίζονται Κώπας!

Προς κατανόησιν της παραδόξου αυτής Προφητείας η οποία εφαρμόζεται δια κάθε Άνθρωπον, επαναλαμβάνομεν, ανάγκη να αποκαλύψωμεν ότι η Ναυς εις την Οδύσσειαν συμβολίζει το σώμα, (τόσον το φυσικόν σώμα, όσον και τα άλλα ορατά οχήματα ή χιτώνας της Ψυχής, τους οποίους μας αποκαλύπτουν οι Νεοπλατωνικοί, πνευματικός, π.χ. χιτών, αυγοειδές, κλπ.). Με άλλους λόγους ανάγκη να δαμάση ο γλιχόμενος όπως απαλλαγή των δεινών της επιγείου ζωής (βασίλειον του Ποσειδώνος), το εν αυτώ κτήνος. Και οι Εταίροι του Οδυσσέως δεν είναι άλλο ή η πολυειδής και πολυποίκιλος αλογία και κακία της ψυχής του. Δια τούτο ο Οδυσσεύς εισέρχεται εις την Ιθάκην (Πνευματικός ή Νοητός Κόσμος) απηλλαγμένος της Αφροσύνης (άνευ των εταίρων, των συντρόφων του) και του Κτηνώδους (άνευ της νηός του).

Οι μνηστήρες αφ' ετέρου είναι και αυτοί τα Σύμβολα των εσφαλμένων επιδιώξεων της ψυχής. Δεν είναι δηλαδή οι διάφοροι νόθοι πόθοι της ψυχής εκείνοι, οι οποίοι θα συνδεθούν με την Πηνελόπην (την εξαγνισθείσαν και παρθένον Ψυχήν). Πρέπει όλοι αυτοί οι νόθοι και απατηλοί πόθοι, οι μόνον την συμφοράν υπισχνούμενοι να προσφέρουν εις την Ψυχήν, να κατασταλούν, να φονευθούν «νηλέϊ χαλκώ».

Και όταν τέλος απαλλαγή πάσης κακίας, μολύνσεως και ακαθαρσίας, τότε πλέον, κρατών εις χείρα του «ευήρες ερετμόν» (κώπην ευάρμοστον), το οποίον συμβολίζει «ισορροπημένην πλέον πορείαν και συμπεριφοράν, νουνεχή και τελείως απηλλαγμένην αφροσύνης», θα φθάση εις την Χώραν των Τελείων, την Χώραν των Μεμυημένων, διότι τούτο συμβολίζεται υπό των ανθρώπων, οι οποίοι αγνοούν το άλας, τα ερετμά και τας ναυς. Το Βασίλειον της θαλάσσης, όπου η τρικυμία και ο διαρκής σάλος και η αστάθεια, είναι το Βασίλειον του Ποσειδώνος, και συμβολίζει κάλλιστα και παραστατικώτατα την Ανθρωπίνην Ζωήν επί της γης, την πλήρη τρικυμίας και κινδύνων, ένεκα της αφροσύνης και των συνεχών πειρασμών και της ηδυπαθείας, η οποία συνεχώς και ενέδρας μας στήνει, εκ των οποίων και γεννώνται η αστάθεια και τα δάκρυα και αι συμφοραί.

Οι άνδρες οι μη γνωρίζοντες το άλας και την θάλασσαν, είναι οι απαλλαγέντες των δεινών της Ποσειδωνίου Ζωής, είναι οι Τέλειοι, οι Σεσωσμένοι οι περιβληθέντες όχι μόνον τας Καθαρτικάς και Θεωρητικάς Αρετάς, αλλά και τας Παραδειγματικάς.

Περί των ανδρών τούτων, των τελείων, ομιλούν και τα Χρυσά Έπη των Πυθαγορείων, καλούντα αυτούς «Επιγείους Δαήμονας», πανσόφους δηλαδή άνδρας. Και ο Richard Wagner, εις το αποκαλυπτικώτατον Μελόδραμά του, αποκαλύπτει τους Άνδρας αυτούς εις τον γνωστόν με το όνομα «Graals – erzachlung» μονόλογον του Lohengrin, όστις ως ενθυμούνται όσοι είδον το Μελόδραμα τούτο, αρχίζει με τους ακολούθους στίχους:

«In fernem Land, unnahbar euren Schritten,

liegt eine Burg, die Monsalvat genannt»

(Εις μακρινήν Χώραν, απρόσιτον εις τα βήματά σας, κείται ένα Όρος, το ονομαζόμενον το Όρος των Σεσωσμένων).

Αντώνιος Φ. Χαλάς