Το «νεκρικό γεύμα» του αυτοκράτορα Δομιτιανού – Elias Canetti

Αναφέρεται ένα τρομερό παιχνίδι αυτού του είδους [του εξουσιαστή σαν επιζώντος] που έκανε ο αυτοκράτορας Δομιτιανός. Το γεύμα που σοφίστηκε και που ασφαλώς δεν ξαναδόθηκε ποτέ με τον ίδιο τρόπο, αποκαλύπτει ολότελα τη βαθύτερη φύση του παρανοϊκού εξουσιαστή. Η αφήγηση που βρίσκεται στον Cassius Dio είναι:

«Σε μια άλλη περίπτωση ο Δομιτιανός περιποιήθηκε τους σπουδαιότερους από τους συγκλητικούς και τους ιππείς με τον ακόλουθο τρόπο: Διακόσμησε μι αίθουσα όπου όλα, οροφή, τοίχοι και πάτωμα, ήταν κατάμαυρα, κι ετοίμασε γυμνά ανάκλιντρα στο ίδιο χρώμα, που ακουμπούσαν πάνω στο ακάλυπτο πάτωμα. Τους φιλοξενουμένους του τους κάλεσε νύχτα και χωρίς τους ακολούθους τους. Δίπλα στον καθένα τους στην αρχή διέταξε να βάλουν από ένα δίσκο, που είχε το σχήμα ταφόπετρας, κι έγραφε το όνομα του φιλοξενούμενου. Μαζί της υπήρχε μια μικρή λάμπα, σαν αυτές που κρέμονται στους τάφους. Καλοφτιαγμένα, γυμνά αγόρια μπήκαν ύστερα στην αίθουσα, κι αυτά βαμμένα μαύρα, σα φαντάσματα. Εκτέλεσαν ένα φρικιαστικό χορό γύρω από τους καλεσμένους κι ύστερα τοποθετήθηκαν στα πόδια τους. Ύστερα προσφέρθηκαν στους φιλοξενούμενους τα φαγητά, που συνήθως προσφέρονται θυσίες για τα πνεύματα των νεκρών, όλα μαύρα και σε πιατέλες του ίδιου χρώματος. Κάθε επισκέπτης άρχισε να τρέμει και περίμενε πως την επόμενη στιγμή κάποιος θα του έκοβε το λαιμό. Εκτός από τον Δομιτιανό, όλοι είχαν βουβαθεί. Επικρατούσε νεκρική σιγή, σαν να βρίσκονταν κιόλας στο βασίλειο των νεκρών. Ο ίδιος ο αυτοκράτορας έκανε μακρούς μονολόγους πάνω στο θάνατο και τη σφαγή. Τέλος τους άφησε να φύγουν. Όμως είχε πρώτα απομακρύνει τους σκλάβους τους που τους περίμεναν στον προθάλαμο. Πρόσφερε στους επισκέπτες του άλλους σκλάβους, που τους ήταν άγνωστοι, κι έβαλε να τους πάνε στα σπίτια τους με αμάξια ή φορεία. Μ’ αυτόν τον τρόπο τους γέμισε με ακόμα μεγαλύτερο φόβο. Μόλις είχε φτάσει στο σπίτι του κάθε καλεσμένος, κι είχε αρχίσει να παίρνει ανάσα, αναγγελλόταν ένας απεσταλμένος του αυτοκράτορα. Ενώ τώρα καθένας τους ήταν σίγουρος πως είχε έρθει η τελευταία του ώρα, κάποιος του έφερνε την πλάκα, που ήταν από ασήμι. Άλλοι έρχονταν με διάφορα αντικείμενα, ανάμεσά τους οι πιατέλες από πολύτιμο υλικό, που τους είχαν βάλει μπροστά τους στο γεύμα. Τέλος σε κάθε καλεσμένο παρουσιάστηκε και το αγόρι, που τον είχε περιποιηθεί σα να ήταν το ιδιαίτερό του πνεύμα, αλλά τώρα πλυμένο και στολισμένο. Αφού πέρασαν όλη τη νύχτα σε θανάσιμο φόβο, τώρα δέχονταν τα δώρα».

Αυτό λοιπόν ήταν το «νεκρικό γεύμα» του Δομιτιανού, όπως το ονόμασε ο λαός.

Ο αδιάκοπος τρόμος στον οποίο κρατούσε τους καλεσμένους του, τους είχε κάνει να βουβαθούν. Μόνον εκείνος μιλούσε και μιλούσε για θάνατο και για θανάτωση. Έτσι ήταν σαν εκείνοι να ήταν νεκροί και μόνον αυτός ζωντανός. Σ’ εκείνο το γεύμα είχε συγκεντρωμένα όλα του τα θύματα, γιατί σαν τέτοια θα πρέπει να αισθάνονταν. Μεταμφιεσμένος σε οικοδεσπότη, αλλά στην πραγματικότητα σαν επιζών, μιλούσε στα θύματά του τα μεταμφιεσμένα σε καλεσμένους. Όμως η κατάσταση του επιζώντος δεν ήταν μόνο συσσωρευτική, αλλά και είχε ενταθεί με ραφινάτο τρόπο. Εκείνοι είναι βέβαια σαν νεκροί, αυτός όμως μπορεί παρ’ όλα αυτά και να τους σκοτώσει στ’ αλήθεια. Έτσι έχει δημιουργηθεί η πραγματική διαδικασία της επιβίωσης. Όταν ο αυτοκράτορας αφήνει τους καλεσμένους του να φύγουν, τους δίνει χάρη. Τους κάνει ξανά να τρέμουν, μια και τους παραδίνει σε ξένους σκλάβους. Φτάνουν στα σπίτια τους: τους ξαναστέλνει αγγελιοφόρους θανάτου. Αυτοί τους φέρνουν δώρα και μαζί το μεγαλύτερο δώρο, τη ζωή τους. Έχει τη δύναμη, σα να λέμε, να τους πηγαίνει από τη ζωή στο θάνατο κι ύστερα να τους ξαναφέρνει από το θάνατο στη ζωή. Διασκεδάζει πολλές φορές μ’ αυτό το παιχνίδι. Του δίνει την μεγαλύτερη αίσθηση της εξουσίας, κανείς δεν θα μπορούσε να επινοήσει μεγαλύτερη.

Elias Canetti

Μάζα και Εξουσία

Μετάφραση Αγγελική Βερυκοκάκη – Αρτέμη

Εκδόσεις Ηριδανός 1980

ΟΙ Βλαβερές Συνέπειες του Καπνού - Anton Chekhov

ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΣΕ ΜΙΑ ΠΡΑΞΗ

ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

Ιβάν Ιβάνοβιτς Νιούχιν:

άντρας της γυναίκας του, ιδιοκτήτριας σχολής μουσικής και γυναικείου οικοτροφείου

Στη σκηνή-εξέδρα μιας επαρχιακής λέσχης

ΝΙΟΥΧΙΝ (Με μακριές φαβορίτες, χωρίς μουστάκι. Φοράει παλιό πολυφορεμένο φράκο. Μπαίνει με μεγαλοπρέπεια, υποκλίνεται και διορθώνει το γιλέκο.) Αξιότιμες κυρίες και, τρόπον τινά, αξιότιμοι κύριοι. (Χτενίζει τις φαβορίτες.) Στη γυναίκα μου πρότειναν να κάνω εδώ μια ομιλία εκλαϊκευτικού χαρακτήρα, για αγαθοεργό σκοπό. Λοιπόν, εντάξει. Για μένα, έτσι κι αλλιώς, ,είναι απολύτως το ίδιο. Δεν είμαι, βέβαια, καθηγητής κι είμαι ξένος μέσα στον επιστημονικό χώρο, ωστόσο όμως, παρ' όλ' αυτά, πάνε τριάντα χρόνια τώρα, χωρίς σταματημό που ακόμα και σε βάρος της προσωπικής μου υγείας και τα λοιπά και τα λοιπά, εργάζομαι σε θέατρα τα οποία έχουν αυστηρά επιστημονικό χαρακτήρα, κάνω διάφορους στοχασμούς κι ακόμα, αν μπορείτε να το φανταστείτε, γράφω πότε πότε άρθρα επιστημονικά, δηλαδή όχι απολύτως επιστημονικά, αλλά, συγχωρήστε με για την έκφραση, περίπου σαν επιστημονικά. Μεταξύ των άλλων, έγραψα αυτές τις μέρες ένα πολύ μεγάλο άρθρο με επικεφαλίδα:«Η ζημία που προκαλούν μερικά έντομα». Στις κόρες μου το άρθρο αυτό άρεσε πάρα πολύ και ιδιαιτέρως στο σημείο που αναφέρει τους κοριούς. Όσο για μένα, ,το διάβασα ολόκληρο κι ύστερα το έκανα χίλια κομμάτια, γιατί, ό,τι και να γράψεις κι όπως κι αν το γράψεις, χωρίς την περσική σκόνη δεν κάνεις τίποτα. Σε μας, στο σπίτι, ,ακόμα και στο πιάνο, έχει κοριούς... Σαν αντικείμενο της σημερινής μου ομιλίας διάλεξα, να το πω έτσι, τη βλάβη που επιφέρει σ' όλους τους ανθρώπους η χρήση του καπνού. Εγώ ο ίδιος καπνίζω, η γυναίκα μου όμως με πρόσταξε να σας ομιλήσω για τις βλαβερές συνέπειες του καπνού. Έτσι, λοιπόν, δεν έχω τίποτα να σας πω. Ο καπνός δε µ' ενδιαφέρει καθόλου, αλλά εσείς, αγαπητοί μου κύριοι, προτείνω να δείτε την παρούσα ομιλία με την πρέπουσα σοβαρότητα, αλλιώς δε θα έχετε κανένα όφελος απ' αυτή. Όποιον, λοιπόν, τον φοβίζει μια στεγνή επιστημονική ομιλία, σε όποιον δεν αρέσει, μπορεί να μην την παρακολουθήσει και να βγει έξω. (Διορθώνει το γιλέκο.) Ζητώ ιδιαιτέρως την προσοχή των κυρίων γιατρών που παρευρίσκονται εδώ, οι οποίοι μπορούν να αποκομίσουν από την ομιλία μου πολλές ωφέλιμες πληροφορίες, διότι ο καπνός, εκτός από τις βλαβερές επιδράσεις του, χρησιμοποιείται και στην ιατρική. Αν, για παράδειγμα, κλείσετε μια μύγα μέσα σε μία ταμπακιέρα, αυτή θα ψοφήσει, πιθανόν από διατάραξη των νεύρων. Ο καπνός, κατά κύριο λόγο, είναι φυτό... Όταν ομιλώ, παίζει συνήθως το δεξί μου μάτι, αλλά εσείς μη δίνετε σημασία. Είναι από τη συγκίνηση. Γενικά, ,είμαι πολύ νευρικός άνθρωπος και το μάτι μου άρχισε να παίζει από τις 13 Σεπτεμβρίου του 1889, ακριβώς την ημέρα που η γυναίκα μου γέννησε, κατά κάποιον τρόπο, την τέταρτη κόρη μας, τη Βαρβάρα. Όλες οι κόρες μου γεννήθηκαν στις 13 του μηνός. Ωστόσο (κοιτάζει το ρολόι), επειδή ο χρόνος είναι περιορισμένος, ας μην ξεφύγουμε από το αντικείμενο της ομιλίας. Πρέπει να έχετε υπόψη σας ότι η γυναίκα μου διατηρεί σχολή μουσικής, καθώς και ιδιωτικό οικοτροφείο, δηλαδή όχι ακριβώς οικοτροφείο, αλλά κάτι σαν οικοτροφείο. Μιλώντας τώρα μεταξύ μας. η γυναίκα μου παραπονιέται συνέχεια ότι δεν της φτάνουν τα λεφτά, αλλά, παρ' όλο που εγώ είμαι τελείως απένταρος, αυτή έχει κρυμμένες καμιά σαρανταριά ως πενήντα χιλιάδες. Τι να πω περισσότερο! Στο οικοτροφείο είμαι διευθυντής του οικονομικού τμήματος. Κάνω τις προμήθειες, ελέγχω το προσωπικό, καταχωρώ τα έξοδα, ράβω τα τετράδια, εξολοθρεύω τους κοριούς, πιάνω τα ποντίκια... Χθες το βράδυ έπρεπε να δώσω στη μαγείρισσα αλεύρι και βούτυρο, γιατί ζήτησαν να τους φτιάξουν τηγανίτες. Να μην τα πολυλογώ, όταν σήμερα έψησαν τις τηγανίτες, ήρθε στην κουζίνα η γυναίκα μου και είπε ότι τρεις οικότροφοι δε θα φάνε επειδή έχουν πρηστεί οι αδένες τους. Περίσσεψαν, λοιπόν, αρκετές τηγανίτες. Ρωτάω εγώ: Πού θέλετε να τις φυλάξω; Στην αρχή η γυναίκα μου πρόσταξε να τις πάμε στο υπόγειο, ύστερα όμως σκέφτηκε, ξανασκέφτηκε και λέει: «Να τις φας εσύ, παλιόσκιαχτρο». Όταν είναι στις κακές της, έτσι με φωνάζει, ή σκιάχτρο ή μοχθηρό ή σατανά. Γιατί είμαι σατανάς; Αυτή πάντοτε είναι στις κακές της. Εγώ όχι απλώς έφαγα τις τηγανίτες αλλά τις κατάπια αμάσητες, επειδή, όπως πάντα, ήμουν νηστικός. Χθες το βράδυ, για παράδειγμα, δε μου έδωσε φαγητό. «Εσένα, σκιάχτρο» είπε «για ποιο λόγο να σε ταΐσω ... » Όμως (κοιτάζει το ρολόι) ξεχαστήκαμε με την κουβέντα και ξεφύγαμε λίγο απ' το θέμα μας. Συνεχίζουμε. Αν και βέβαια θα ακούγατε τώρα πιο ευχάριστα ένα μυθιστόρημα ή κάποια μουσική συμφωνία ή μια άρια.. (Αρχίζει να τραγουδάει) «Τώρα που η μάχη μαίνεται, χτυπάει ο εχθρός, εμείς δε θα κιοτέψουμε, τραβάμε πάντα μπρος...» δε θυμάμαι πού το άκουσα... Στο μεταξύ ξέχασα να σας πω ότι στη σχολή μουσικής της γυναίκας μου, εκτός από την οικονομική διεύθυνση, έχω στις πλάτες μου και τη διδασκαλία των μαθηματικών, της φυσικής, της χημείας, της γεωγραφίας, της ιστορίας, του σολφέζ, της λογοτεχνίας και άλλων. Ο χορός, η ωδική και η ζωγραφική διδάσκονται από τη γυναίκα μου με ξεχωριστή αμοιβή, μόνο που το χορό και την ωδική τα διδάσκω εγώ. Η σχολή μας βρίσκεται στην πάροδο που λέγεται των Πέντε Σκύλων, στον αριθμό 13. Αυτός ίσως είναι ο λόγος που έχω τόσες ατυχίες στη ζωή μου, επειδή μένουμε στο σπίτι με αριθμό 13. Οι κόρες μου γεννήθηκαν κι αυτές στις 13 του μηνός και στο σπίτι μας υπάρχουν 13 παράθυρα... Πώς να το εξηγήσω αυτό, τι να πω! Αν θέλετε να μιλήσετε με τη γυναίκα μου, μπορείτε να τη βρείτε στο σπίτι οποιαδήποτε ώρα. Όσο για το πρόγραμμα της σχολής, εφόσον το θέλετε, πουλιέται στο θυρωρό προς 30 καπίκια το αντίτυπο. (Βγάζει απ' την τσέπη μερικές μπροσούρες.) Να, αν θέλετε, μπορώ να σας το διαθέσω. Το καθένα 30 καπίκια! Ποιος θέλει; (Παύση.) ε θέλει κανένας; Λοιπόν, 20 καπίκια. (Παύση.) Λυπάμαι. Μάλιστα, σπίτι No 13! Τίποτα δε μου πάει καλά, ,γέρασα, ,αποβλακώθηκα... Κάνω τώρα μια διάλεξη, φαίνομαι ότι είμαι εύθυμος, αλλά από μέσα μου θέλω να βάλω τις φωνές ή να πετάξω και να βρεθώ μακριά στα πέρατα της οικουμένης. Ούτε το παράπονο μου μπορώ να πω σε κάποιον, μου 'ρχεται ακόμα και να κλάψω... Θα μου πείτε: Οι κόρες σας... Τι οι κόρες μου; Εγώ τους μιλάω κι αυτές γελούν... Η γυναίκα μου έχει εφτά κόρες... Όχι, με συγχωρείτε, νομίζω, έξι... (δυνατά.) Εφτά! Η πιο μεγάλη είναι η Άννα, είκοσι εφτά χρονών, και η μικρότερη δεκαεφτά. Αγαπητοί μου κύριοι! (Κοιτάζει γύρω του.) Είμαι ένας δυστυχισμένος άνθρωπος, κατάντησα ηλίθιος, τιποτένιος. Στην πραγματικότητα, βέβαια, εσείς αυτή τη στιγμή έχετε μπροστά σας τον πιο ευτυχισμένο πατέρα του κόσμου. Κανονικά έτσι θα έπρεπε να είναι, ούτε τολμώ να πω κάτι διαφορετικό. Αν όμως ξέρατε! Με τη γυναίκα μου έζησα τριάντα τρία χρόνια και μπορώ να πω ότι ήταν τα καλύτερα χρόνια της ζωής μου, όχι ακριβώς τα καλύτερα, αλλά το λέω έτσι, γενικώς. Με μια λέξη, αυτά τα χρόνια, για να πω την αλήθεια, κύλησαν χωρίς να το καταλάβω, ήταν σαν μια ευτυχισμένη στιγμούλα, που να πάρει ο διάολος. (Κοιτάζει γύρω του.) Ωστόσο, νομίζω ότι αυτή δεν ήρθε ακόμα, ,κι αφού απουσιάζει, μπορώ να μιλήσω και να πω ό,τι θέλω. Φοβάμαι, φοβάμαι τρομερά όταν με κοιτάζει. Και, μα την αλήθεια, σας λέω: Οι κόρες μου μένουν τόσο καιρό ανύπαντρες επειδή, ίσως, είναι άτολμες και ντροπαλές, κι επειδή οι άντρες δεν τις βλέπουν ποτέ. Βραδινές συγκεντρώσεις δε θέλει να κάνει, δεν προσκαλεί κανέναν για φαγητό, είναι πολύ τσιγκούνα, δύστροπη θυμωμένη κυρία και γι' αυτό κανένας δεν έρχεται στο σπίτι, αλλά... μεταξύ μας και υπό εχεμύθεια, θα σας το πω... (Πλησιάζει στη ράμπα.) Μπορείτε να δείτε τις κόρες της γυναίκας μου τις μεγάλες γιορτές στη θεία της, τη Ναταλία Σεμιόνοβα, αυτή που υποφέρει από ρευματισμούς και κυκλοφορεί μ' ένα φόρεμα τόσο κίτρινο και με μαύρους λεκέδες, που φαίνεται σαν να είναι γεμάτη από κατσαρίδες. Μ' αυτό το φόρεμα προσφέρει και τους μεζέδες. Όταν η γυναίκα μου δεν είναι εκεί, μπορεί να κάνει κι αυτό... (Χτυπάει το σβέρκο του.) Πρέπει να σημειώσετε ότι εγώ μεθάω μ' ένα ρακοπότηρο κι αισθάνομαι μέσα μου όμορφα, αλλά την ίδια ώρα λυπάμαι κιόλας, λυπάμαι τόσο πολύ, που δεν μπορώ να το εκφράσω με λόγια. Δίχως να το καταλαβαίνω, θυμάμαι τα χρόνια της νιότης μου και, για κάποιο λόγο, με διακατέχει η επιθυμία να φύγω, να το σκάσω. Αχ, αν μόνο ξέρατε πόσο το θέλω αυτό! (Εμψυχωμένος) Να τρέξω, να τα παρατήσω όλα και να πάρω των ομματίων μου χωρίς να κοιτάξω πίσω.. Πού να πάω; Ούτε με νοιάζει... αρκεί ν' απαλλαγώ απ' αυτή την άθλια, την πρόστυχη και ψεύτικη ζωή που με μασκάρεψε και μ' έκανε ένα γηραλέο κι αξιοθρήνητο βλάκα, ένα γηραλέο κι αξιοθρήνητο ηλίθιο. Να φύγω απ' αυτή τη χαζή, τη ρηχή, γεμάτη κακία, κακία, κακία, αρχιτσιγκούνα, απ' τη γυναίκα μου, η οποία με βασάνισε τριάντα τρία χρόνια, να φύγω απ' τη μουσική, απ' την κουζίνα, απ' τα λεφτά της κι απ' όλες αυτές τις αθλιότητες και τις μικρότητες... και να σταματήσω κάπου πολύ, πολύ μακριά, στους αγρούς, να σταθώ όρθιος σαν δέντρο, σαν στύλος, όπως το σκιάχτρο στο λαχανόκηπο, κάτω απ' το διάπλατο ουρανό, και να κοιτάζω όλη τη νύχτα το σταματημένο από πάνω μου ήσυχο και λαμπρό φεγγάρι και να ξεχάσω, να ξεχάσω... πώς θα ήθελα να μη θυμάμαι τίποτα! Πώς θα ήθελα να σχίσω από πάνω μου αυτό το άτιμο παλιοφράκο, που το φορούσα όταν στεφανώθηκα, εδώ και τριάντα χρόνια... (τραβάει από πάνω του το φράκο) που το φοράω και τώρα όταν κάνω ομιλία για αγαθοεργό σκοπό... Να, να! (Τσαλαπατάει το φράκο.) Να, να! Είμαι ένας αξιολύπητος φτωχόγερος, σαν αυτό εδώ το γιλέκο με τη φθαρμένη και ξεθωριασμένη ράχη... (δείχνει τη ράχη.) Τίποτα δε μου χρειάζεται! Είμαι ανώτερος και καθαρότερος απ' αυτά, κάποτε ήμουν νέος, έξυπνος, σπούδασα στο πανεπιστήμιο, είχα όνειρα στη ζωή μου, θεωρούσα τον εαυτό μου άνθρωπο... Τώρα δεν έχω ανάγκη από τίποτα! Τίποτα εκτός από ηρεμία... εκτός από ηρεμία! (Κοιτάζει στο πλευρό, φοράει γρήγορα το φράκο.) Όμως πίσω στα παρασκήνια στέκεται η γυναίκα μου... Ήρθε και με περιμένει εκεί... (Κοιτάζει το ρολόι.) Ο χρόνος μας πέρασε... Αν σας ρωτήσει, κάντε μου τη χάρη, σας παρακαλώ, να της πείτε ότι η ομιλία ήταν... ότι το σκιάχτρο, δηλαδή εγώ, στάθηκε εδώ με αξιοπρέπεια. (Κοιτάζει στο πλευρό, ξεροβήχει.) Κοιτάζει προς τα εδώ... (Υψώνει τη φωνή.)Με βάση το γεγονός ότι ο καπνός εμπεριέχει φοβερό δηλητήριο, για το οποίο μόλις τώρα σας μίλησα, δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να καπνίζετε και θέλω, με κάποιον τρόπο, να ελπίζω ότι η ομιλία μου αυτή «για τις βλαβερές συνέπειες του καπνού» θα σας είναι ωφέλιμη. Αυτά είχα να σας πω. Dixi et animam levavi*!

(Υποκλίνεται και φεύγει μεγαλοπρεπώς.)

* Μίλησα και ξαλάφρωσε η ψυχή μου..

ΤΕΛΟΣ

Υπεράσπιση της Ποίησης [αποσπάσματα] - Percy Bysshe Shelley

...Η γλώσσα των ποιητών είναι ζώσα μεταφορά. Επισημαίνει τις μέχρι πριν ακατανόητες σχέσεις των πραγμάτων, τις καθιστά αιώνιες, έως ότου οι λέξεις που τις αναπαριστούν με το πέρασμα του χρόνου γίνουν σημεία αναλογιών, κατηγορίες ιδεών...

...Ο ποιητής μετέχει στο αιώνιο, το απέραντο και το ένα. Στη σκέψη του χρόνος, τόπος και αριθμός δεν υφίστανται...

...Σκοπός του ποιητή δεν είναι να θεωρεί μόνον το παρόν ως έχει... αλλά μέσα στο παρόν να διακρίνει το μέλλον. Οι σκέψεις του δεν είναι παρά οι σπόροι των λουλουδιών και των καρπών του μέλλοντος χρόνου...

...Το ποίημα είναι καθολικό, εμπεριέχει το σπέρμα μιας αναλογίας, προς κάθε τι που είναι δυνατόν να υπάρξει, σε όλες τις πιθανές παραλλαγές της ανθρώπινης φύσης...

...Ένας άλλος καθρέφτης ικανός να ξανακάνει ωραίο εκείνο που έχει φθαρεί, είναι η ποίηση...

...Η ποίηση αφαιρεί απ’ τα πράγματα το πέπλο της συνήθειας. Αποκαλύπτει την κρυμμένη τους ομορφιά. Που αυτή είναι η απώτατη ουσία του κόσμου...

...Για να είναι κανείς αγαθός με τη βαθύτερη έννοια, θα πρέπει να μπορεί να φαντάζεται με ένταση και πληρότητα...

...Η ποίηση δρα επί της αιτίας... Γιατί η ποίηση είναι το σπαθί της αστραπής που δεν μπαίνει ποτέ στη θήκη...

...Η ποίηση από το ένα μέρος και το συμφέρον του ατόμου από το άλλο, είναι ο Θεός και ο Διάβολος του κόσμου...

...Γιατί η ποίηση είναι η τέλεια και ακριβής στιγμή, ο ροδαμός των πραγμάτων...

...Δημιουργεί ανάλογα για μας μιαν άλλην ύπαρξη μέσα στην ύπαρξή μας. Γινόμαστε κάτοικοι ενός άλλου κόσμου, που μπροστά του ο πραγματικός μοιάζει χαώδης...

...Ο νους βρίσκεται σ’ ένα δικό του χώρο και μπορεί να φτιάξει «έναν Παράδεισο από Κόλαση ή μια Κόλαση από Παράδεισο». Η ποίηση μας απαλλάσσει από την κατάρα να είμαστε δέσμιοι των τυχαίων γεγονότων του περιβάλλοντος...

...Οι ποιητές είναι ιεροφάντες μιας ακατανόητης έμπνευσης... Είναι οι ίδιες τους οι λέξεις ικανές να εκφράζουν ακόμη κι εκείνο που βρίσκεται πέραν απ’ ό,τι ο νους συλλαμβάνει...

...Γιατί η ποίηση είναι ατελεύτητη φορά προς το φως το φυσικό που είναι ο λόγος και το φως το Άκτιστον που είναι ο Θεός...

Percy Bysshe Shelley

Υπεράσπιση της Ποίησης

Απόδοση Ιουλίτα Ηλιοπούλου

Εκδόσεις ύψιλον/βιβλία 1996

Τραγούδι θανάτου – Henri Michaux

Η τύχη με πλατειά φτερά, η τύχη από πλάνη έχοντάς μου φέρει μαζί με άλλους στίχους τη χαρούμενη χώρα της ξαφνικά, μα ξαφνικά καθώς επιτέλους ανέπνεα ευτυχισμένος, ατέλειωτες μικρές κροτίδες στην ατμόσφαιρα με ανατίναξαν και ύστερα μαχαίρια αναβλύζοντα από παντού με τρυπούσαν με χτυπήματα τόσο καλά που ξανάπεφτα στο σκληρό έδαφος της πατρίδας μου για πάντα δική μου τώρα.

Η τύχη με τα ψάθινα φτερά, η τύχη ανυψώνοντάς με για μια στιγμή πάνω από τις αγωνίες και τους αναστεναγμούς, ένας σωρός σχηματισμένος από χίλιους, κρυμμένος χάρις στην αφηρημάδα μου μέσα στον κονιορτό ενός ψηλού βουνού, ένας σωρός φτιαγμένος στον αγώνα μέχρι θανάτου από πάντοτε, ξαφνικά πέφτοντάς μας επάνω σαν μια βολίδα, ξανάπεφτα στο σκληρό έδαφος του παρελθόντος για πάντα παρόν τώρα.

Η τύχη ακόμα μια φορά, η τύχη με δροσερά σεντόνια περισυλλέγοντάς με μέ γλύκα, καθώς γελούσα σε όλα γύρω μου, διαμοιράζοντας όλα όσα κατείχα, ξαφνικά κυριευμένος δεν ξέρει κανείς από τι ελθούσα από κάτω και από πίσω, ξαφνικά, σαν μια τροχαλία ξεκρέμαστη, αιωρούμουν, ήταν ένα πελώριο πήδημα, και ξανάπεφτα στο σκληρό έδαφος του πεπρωμένου μου, πεπρωμένο για πάντα δικό μου τώρα.

Η τύχη ακόμα μια φορά, η τύχη με γλώσσα λαδένια, έχοντας πλύνει τις πληγές μου, η τύχη σαν μια κόμη που πιάνεις και που θα έπλεκες μαζί με τα μαλλιά σου συνεπαίρνοντάς με και ενώνοντάς με αδιάρρηκτα με εκείνη ξαφνικά, όπως ήδη κολυμπούσα στη χαρά, ξαφνικά ο θάνατος ήλθε και είπε: «Είναι καιρός. Έλα». Ο Θάνατος για πάντα. Ο Θάνατος τώρα.

ΧΡΥΣ. ΤΣΙΚΡΙΤΣΗ-ΚΑΤΣΙΑΝΑΚΗ

ΞΕΝΕΣ ΦΩΝΕΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ (Σειρά 3η)

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΩΔΩΝΗ 2005

Διάλειμμα πέντε λεπτών – Francis Picabia

Είχα έναν Ελβετό φίλο, που τον λέγανε Jacques Dingue. (Σ.τ.μ. dingue στα γαλλικά σημαίνει βλαμμένος). Ζούσε στο Περού σε υψόμετρο 4.000 μέτρων. Εδώ και μερικά χρόνια, έφυγε για να εξερευνήσει αυτές τις περιοχές κι είχε πέσει θύμα της γοητείας μιας παράξενης Ινδιάνας, που τον είχε κυριολεκτικά τρελάνει με την άρνησή της να του δοθεί. Σιγά σιγά είχε εξασθενήσει τόσο, που ούτε από την καλύβα που είχε εγκατασταθεί δεν έβγαινε. Ένας Περουβιανός γιατρός που τον είχε συνοδέψει ως εκεί, τον περιποιόταν για να του γιατρέψει μια μαλάκυνση, την οποία έκρινε ως ανίατη!

Κάποια νύχτα, μια επιδημία γρίπης, ξέσπασε στη μικρή ινδιάνικη φυλή που φιλοξενούσε τον Jacques Dingue. Όλοι ανεξαιρέτως έπεσαν θύματα της γρίπης και από τους διακόσιους ιθαγενείς, εκατόν εβδομήντα οχτώ πέθαναν μέσα σε λίγες μέρες. Πολύ σύντομα ο Περουβιανός γιατρός γύρισε σαν τρελός στη Λίμα... Ο φίλος μου εν τω μεταξύ, κόλλησε κι αυτός την αρρώστια κι ακινητοποιήθηκε από τον πυρετό. Λοιπόν, όλοι οι νεκροί Ινδιάνοι είχαν από ένα ή περισσότερα σκυλιά, τα οποία σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα μείνανε με μοναδική τροφή τους κυρίους τους. Κατατρώγανε τα πτώματα κι ένα από αυτά έφερε μέσα στην καλύβα του Dingue το κεφάλι της Ινδιάνας, την οποία είχε ερωτευτεί ο φίλος μου... Την αναγνώρισε αμέσως και οπωσδήποτε θα δοκιμάστηκε από μια έντονη συγκίνηση, γιατί ξαφνικά γιατρεύτηκε από την τρέλα του κι από τον πυρετό. Ξαναβρήκε τις δυνάμεις του, λοιπόν, και παίρνοντας το γυναικείο κεφάλι από τα δόντια του σκύλου, διασκέδαζε με το να το πετά στην άλλη άκρη της καλύβας και να φωνάζει στο ζώο να του το φέρει πίσω. Τρεις φορές ξανάρχισε αυτό το παιχνίδι, το σκυλί ξανάφερνε το κεφάλι κρατώντας το με τα δόντια του από τη μύτη, αλλά, την τρίτη φορά ο Jacques Dingue το πέταξε πιο δυνατά κι έσκασε στον τοίχο, οπότε προς μεγάλη του χαρά, ο ποιητής μπόρεσε να πιστοποιήσει πως τα μυαλά, που είχανε πεταχτεί έξω από το κρανίο δεν παρουσίαζαν παρά μονάχα μια περιέλιξη, με αποτέλεσμα να παρουσιάζεται ένα σχήμα που θα μπορούσε κανείς να το δει σαν ένα ζευγάρι κωλομέρια!

Μετάφραση: Δημήτρης Πουλικάκος

Andre Breton

Ανθολογία του Μαύρου Χιούμορ

Εκδόσεις Αιγόκερως 1996

ΜΙΑ ΧΡΥΣΗ ΚΑΡΔΙΑ – BORIS VIAN

Ο Ωλν προχωρούσε ξυστά στους τοίχους, κοιτάζοντας πίσω του, με βλέμμα γεμάτο υποψία, κάθε τέσσερα βήματα. Μόλις είχε κλέψει τη χρυσή καρδιά του μπαρμπα-Μιμίλ. Φυσικά είχε αναγκαστεί να ξαντεριάσει λίγο τον ανθρωπάκο και κυρίως να του ανοίξει το θώρακα μ’ ένα κλαδευτήρι, αλλά όταν το έπαθλο είναι μια χρυσή καρδιά δεν πρέπει να διστάζεις πάνω στην εκλογή των μέσων.

Όταν είχε κάνει τριακόσια μέτρα, έβγαλε επιδεικτικά το κασκέτο του κλέφτη που φορούσε, το πέταξε σ’ έναν υπόνομο και το αντικατέστησε με το μαλακό καπέλο του τίμιου ανθρώπου. Το βήμα του έγινε σταθερό. Ωστόσο, η χρυσή καρδιά του μπαρμπα-Μιμίλ, ακομα αχνιστή, τον ενοχλούσε, γιατί χτυπούσε δυσάρεστα μέσα στην τσέπη του. Εξάλλου, θα του άρεσε να τη χαζέψει με την ησυχία του, γιατί ήταν μια καρδιά που η θέα της σου ξανάδινε κουράγιο να συνεχίσεις τις κακίες.

Μια γουμενιά παραπέρα, σ’ έναν υπόνομο ανώτερων διαστάσεων από τον πρώτο, ο Ωλν ξεφορτώθηκε το ρόπαλο και το κλαδευτήρι. Τα δυό όργανα ήταν σκεπασμένα με κολλημένα μαλλιά και αίμα, και καθώς ο Ωλν ήταν πολύ σχολαστικός, υπήρχαν δίχως αμφιβολία, κι ένα σωρό δακτυλικά αποτυπώματα. Κράτησε τα ρούχα του, γεμάτα γλοιώδες αίμα, γιατί οι περαστικοί δεν έχουν οπωσδήποτε την απαίτηση από ένα δολοφόνο να ντύνεται σαν όλο τον κόσμο και πρέπει να σεβόμαστε και τον κώδικα του επαγγέλματος.

Στο σταθμό των ταξί, διάλεξε ένα πολύ φανταχτερό που θα μπορούσε κανείς εύκολα να το αναγνωρίσει, μια παλιά Μπερνατσίτσι του 1923 με σουβλερό πισινό, μονόφθαλμο σοφέρ και τον πίσω προφυλακτήρα μισοβουλιαγμένο. Το κόκκινο σα φραγκοστάφυλο και κίτρινο χρώμα του καπό από ριγέ σατέν πρόσθετε μια αξέχαστη νότα στο σύνολο. Ο Ωλν μπήκε μέσα.

-Για που το βάλαμε πατριώτη; ρώτησε ο σοφέρ, ρώσος από την Ουκρανία, αν κρίνουμε από την προφορά του.

-Κάνε το γύρο του τετραγώνου... είπε ο Ωλν.

-Πόσες φορές;

-Όσες χρειάζεται για να σε πάρουν χαμπάρι οι μπάτσοι.

-Α! Α!... σκέφτηκε μεγαλόφωνα ο σοφέρ. Ωραία... λοιπόν... για να δούμε... μα δεν είναι δυνατό να υπερβώ το όριο ταχύτητας, θα πάω από αριστερά, εντάξει;

-Έγινε, είπε ο Ωλν.

Κατέβασε τη σκεπή και κάθισε όσο πιο ψηλά μπορούσε για να φαίνεται το αίμα στα ρούχα του. Αυτό, σε συνδυασμό με το καπέλο του τίμιου ανθρώπου, θα απόδειχνε ότι είχε κάτι να κρύψει.

Έκαναν το γύρο δώδεκα φορές, μέχρι που πέρασε ένα από τα κυνηγετικά πόνεϋ με πινακίδα της αστυνομίας. Το πόνεϋ ήταν βαμμένο σε γκρίζο του σιδήρου και το ελαφρό αμάξι από ξύλο ιτιάς που τραβούσε, είχε το θυρεό της πόλης. Το πόνεϋ μύρισε τη Μπερνατσίτσι και χλιμίντρισε.

-Εντάξει, είπε ο Ωλν, μας πήραν στο κυνήγι. Πιάσε δεξιά γιατί δεν πρέπει να ριψοκινδυνέψουμε να πατήσουμε κανένα πιτσιρίκι.

Για να μπορεί να τους ακολουθεί το πόνεϋ δίχως να κουράζεται, ο σοφέρ ρύθμισε την ταχύτητά του στο μίνιμουμ. Απαθής ο Ωλν τον κατεύθυνε. Πλησίασαν τη συνοικία με τα ψηλά σπίτια.

Ένα δεύτερο πόνεϋ, βαμμένο κι εκείνο γκρίζο, ήρθε σε λίγο να βρει το πρώτο. Όπως και το άλλο αμάξι, έτσι κι αυτό περιείχε ένα μπάτσο με μεγάλη στολή. Οι δύο μπάτσοι, από το ένα αμάξι στο άλλο, συσκέφτηκαν ψιθυριστά δείχνοντας τον Ωλν με το δάχτυλο, ενώ τα πόνεϋ κάλπαζαν πλάι πλάι, με το ίδιο βήμα, ανασηκώνοντας τα πόδια και κουνώντας το κεφάλι σα μικρά περιστέρια.

Βλέποντας ένα κτίριο που η όψη του τού φάνηκε ευνοϊκή, ο Ωλν είπε στο σοφέρ να σταματήσει και πήδηξε ανάλαφρα στο πεζοδρόμιο, περνώντας πάνω από την πόρτα του ταξί, για να μπορέσουν οι μπάτσοι να δουν καθαρά το αίμα πάνω στα ρούχα του.

Έπειτα χώθηκε στο κτίριο και πήγε στη σκάλα της υπηρεσίας.

Δίχως να βιαστεί, ανέβηκε μέχρι το τελευταίο πάτωμα. Εκεί ήταν οι κρεβατοκάμαρες των υπηρετριών. Ο διάδρομος, στρωμένος με εξάγωνα πλακάκια από τερακότα, ενοχλούσε την όρασή του. Υπήρχαν δυό διάδρομοι, αριστερά και δεξιά. Ο αριστερός έβλεπε στην εσωτερική αυλίτσα ανάμεσα στα λουτρά και τις τουαλέτες. Πήρε αυτόν. Ένας φεγγίτης, αρκετά ψηλός, βρέθηκε ξαφνικά να χάσκει μπροστά του. Ένα εσκαμπό σαν αστέρι ήταν τοποθετημένο από κάτω. Ο Ωλν είχε αρχίσει ν’ ακούει τα βήματα των μπάτσων ν’ αντηχούν στη σκάλα. Σκαρφάλωσε ζωηρά στη στέγη.

Εκεί σταμάτησε για να πάρει ανάσα πριν από την απαραίτητη καταδίωξη. Ο αέρας που καταβρόχθισε σε μεγάλη ποσότητα, θα του φαινόταν χρήσιμος στην κάθοδο.

Κάλπασε στη στέγη που έγερνε απαλά. Στην άκρη της απόκρημνης κατηφοριάς, σταμάτησε και γύρισε, με την πλάτη στο κενό, έπειτα έσκυψε και χρησιμοποίησε τα δυό του χέρια για να προσγειωθεί στα δυό του πόδια στην υδρορροή.

Προχώρησε κατά μήκος της τσίγκινης, σχεδόν κάθετης πλευράς. Κάτω, η αυλίτσα φαινόταν μικροσκοπική, με πέντε σκουπιδοτενεκέδες στη σειρά, μια παλιά σκούπα σαν πινέλο και ένα κιβώτιο με σπασμένα αντικείμενα.

Έπρεπε να κατέβει κατά μήκος του τοίχου και να μπει σ’ ένα από τα λουτρά του διπλανού κτιρίου. Υπήρχαν γι’ αυτό το σκοπό άγκιστρα σφηνωμένα στον τοίχο, έπειτα κρεμόσουν με τα δυό χέρια από το παράθυρο κι έκανες έλξη. Το επάγγελμα του δολοφόνου δεν είναι κι εύκολο. Ο Ωλν ξεκίνησε πάνω στα σκουριασμένα κάγκελα.

Πάνω ψηλά οι μπάτσοι έκαναν φασαρία κι έτρεχαν γύρω γύρω στη στέγη με τα παπούτσια τους, για να συμμορφωθούν με το τυπικό σχέδιο καταδιώξεων που είχε εκπονήσει η διεύθυνση της αστυνομίας.

Η πόρτα ήταν κλειστή γιατί οι γονείς του Γλυκάκια είχαν βγει κι ο Γλυκάκιας φύλαγε το σπίτι ολομόναχος. Στα έξι σου χρόνια δεν προλαβαίνεις ακόμα να βαρεθείς μέσα σ’ ένα διαμέρισμα όπου μπορείς να βρεις ποτήρια για σπάσιμο, κουρτίνες για κάψιμο, χαλιά για μελάνωμα, και τοίχους που μπορείς να σκεπάσεις με δακτυλικά αποτυπώματα σε κάθε απόχρωση, με την ενδιαφέρουσα επάλειψη χρωμάτων που το σύστημα Μπερτιγιόν παρουσιάζει σαν ακίνδυνη. Όπου υπάρχει επιπλέον ένα λουτρό, βρύσες, πραματάκια που επιπλέουν... και για να κόβεις φελλούς, η ξυριστική μηχανή του πατέρα σου, μ’ ένα όμορφο ολόισιο ξυραφάκι.

Ακούγοντας φωνές από την αυλή στην οποία έβλεπε το λουτρό, ο Γλυκάκιας τράβηξε, για να βλέπει καλύτερα, τα μισάνοιχτα παντζούρια. Μπροστά στη μύτη του, δυό χοντρά αντρικά χέρια αγκιστρώθηκαν στο πέτρινο περβάζι. Το κεφάλι του Ωλν, κατακόκκινο από την προσπάθεια, εμφανίστηκε στα γεμάτα ενδιαφέρον μάτια του Γλυκάκια.

Αλλά ο Ωλν είχε υπερεκτιμήσει τις γυμναστικές του ικανότητες και δε μπόρεσε να βρεθεί πάνω με την πρώτη. Τα χέρια του κράταγαν γερά κι αφέθηκε να κρεμαστεί τεντώνοντας τα μπράτσα για να ξαναβρεί την ανάσα του.

Γλυκά ο Γλυκάκιας σήκωσε το ξυράφι που κρατούσε ακόμα και περπάτησε την καλοακονισμένη λεπίδα στις άσπρες και τεντωμένες αρθρώσεις του δολοφόνου. Τα χέρια ήταν πολύ χοντρά.

Η χρυσή καρδιά του μπαρμπα-Μιμίλ τράβαγε τον Ωλν προς το έδαφος με όλη της τη δύναμη και τα χέρια του αιμορραγούσαν. Ένας ένας οι τένοντες έσπασαν σα μικρές χορδές κιθάρας. Με κάθε σπάσιμο αντηχούσε μια αδύναμη νότα. Έμεναν στο περβάζι, δέκα αναιμικοί φάλαγγες. Από τον καθένα έτρεχε λίγο αίμα. Το κορμί του Ωλν έξυσε το πέτρινο τοίχωμα, έκανε γκελ στην προεξοχή του πρώτου ορόφου και έπεσε στο παλιό κιβώτιο. Δεν είχαν παρά να τον αφήσουν εκεί. Οι σκουπιδιάρηδες τον πήραν την άλλη μέρα.

Boris Vian

Ο Έρως Είναι Τυφλός

Μετάφραση Ρένα Χατχούτ

Εκδόσεις Γράμματα 1982