Η συγχώνευση Ελλήνων και Βαρβάρων [στην Ελληνιστική Εποχή] - André-Jean Festugière

Ας θυμηθούμε την αξιομνημόνευτη πράξη του Αλέξανδρου στην Όπιδα (βρισκόταν λίγο πιο βόρεια από τη Βαβυλώνα, στον Τίγρη) το 324. Προσκάλεσε Μακεδόνες και Πέρσες στο ίδιο συμπόσιο. Οι Έλληνες ιερείς και οι Πέρσες μάγοι ξεκίνησαν τα ιερά τελετουργικά τους. Ένα μοναδικό κύπελο κρασί γύριζε σε όλο το τραπέζι και οι παρευρισκόμενοι έπιναν απ’ αυτό και έχυναν λίγες σταγόνες προς τιμήν των ελληνικών και περσικών θεών. Τότε ο Αλέξανδρος είπε μια προσευχή με την οποία ζήτησε από τους θεούς να χαρίσουν στους Μακεδόνες και τους Πέρσες την «ένωση της καρδιάς και της συντροφικότητα μέσω της ισχύος». Μ’ αυτή τη συμβολική τελετή ο Αλέξανδρος είτε κήρυσσε, από τότε ακόμα, ένα είδος αδελφοσύνης μεταξύ όλων των λαών, όπως ισχυρίζεται ο Tarn, είτε επιδίωκε απλώς την συγχώνευση των Ελλήνων και των Ιρανών, όπως διατείνεται ο Wilcken. Είναι όμως σίγουρο πως το αποφασιστικό βήμα είχε γίνει. Η παλιά αντινομία μεταξύ Ελλήνων και Βαρβάρων από την οποία ο Αριστοτέλης ήταν εντελώς διαποτισμένος (Πολ.VΙΙ) είχε πλέον καταργηθεί. Τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής τόσο επί Αλεξάνδρου όσο και επί των διαδόχων του είναι πασίγνωστα. Το 324 έγιναν στα Σούσα μαζικοί γάμοι μεταξύ Μακεδόνων και Περσίδων. Ο ίδιος ο Αλέξανδρος έδωσε το παράδειγμα όταν παντρεύτηκε, με το περσικό τυπικό, την Στατειρα, την κόρη του Δαρείου (είχε ήδη παντρευτεί το 327 με βακτριανικό τυπικό, την Ρωξάνη, την κόρη του πρίγκηπα Οξυάρτη στη Βακτριανή), ενώ ο Ηφαιστίωνας, ο καλύτερός του φίλος, παντρεύτηκε την Δρυπετίδα, την αδελφή της Στάτειρας. Αργότερα, ως αποτέλεσμα των ελληνομακεδονικών αποικισμών στην Ανατολή και της συνεχούς επαφής μεταξύ των αποίκων και του τοπικού πληθυσμού, προέκυψε η επιμιξία των φυλών. Οι Έλληνες έφεραν τη γλώσσα τους, τους νόμους τους, τα γυμνάσιά τους, όλα όσα περιλάμβανε ο πολιτισμός τους και συνοψίζονταν στη μεγαλειώδη λέξη παιδεία. Από την πλευρά τους, οι λαοί της Ανατολής αποκάλυψαν στους Έλληνες το θέαμα χιλιόχρονων πολιτισμών που εξουσιάζονταν, σε γενικές γραμμές, από τη θρησκεία. Και στη σφαίρα της θρησκείας οι Έλληνες αποδείχτηκαν δεκτικοί, έτοιμοι να λατρέψουν και να αποδεχτούν τις θεότητες άλλων λαών. Η ανάμιξη των φυλών και των πολιτισμών τους είχε μεγάλες επιπτώσεις στη θρησκεία. Βοήθησε να διευρυνθεί η αντίληψη περί θείου. Αν, όπως είπε ο Ερατοσθένης εκατό χρόνια μετά το θάνατο του Αλέξανδρου, οι άνθρωποι δεν πρέπει να διαχωρίζονται σε Έλληνες και Βαρβάρους αλλά σε καλούς και κακούς – γιατί ακόμη και ανάμεσα στους Έλληνες υπάρχουν πολλοί κακοί άνθρωποι, ενώ ανάμεσα στους Βαρβάρους υπάρχουν λαοί με ανεπτυγμένο πολιτισμό όπως οι Ινδοί. Και άλλοι, όπως οι Ρωμαίοι και οι Καρχηδόνιοι, θαυμαστοί για τις πολιτικές τους αρετές – αν, λοιπόν, όλοι οι λαοί είχαν κληθεί να αναδυθούν σαν ένας ενιαίος λαός για να φτιάξουν μια μόνο πόλη, ήταν γιατί αυτή η πόλη στην πραγματικότητα ήδη υπήρχε: ήταν η Παγκόσμια Πόλη που την κυβερνούσε ο κοσμικός Θεός. Οι ιδιαίτεροι  θεοί του ενός ή του άλλου κράτους δεν ήταν παρά οι τοπικές εκδηλώσεις της ίδιας μοναδικής Θεότητας που ενυπήρχε σε όλο το σύμπαν. Νύξεις αυτής της άποψης έχουν εκφραστεί ήδη από την ελληνιστική εποχή. Γνωρίζουμε πως έφτασαν να καρποφορήσουν. Επί αυτοκρατορίας του Αυγούστου ένας ναός στη Ρώμη αποτέλεσε τη χειροπιαστή της έκφραση: το Πάνθεον, που ο θόλος του είναι απομίμηση της ουράνιας σφαίρας.
Μ’ αυτόν τον τρόπο, η ιδέα της παγκόσμιας μοναρχίας, μια ιδέα που πρώτος, απ’ ό,τι φαίνεται, συνέλαβε ο Αλέξανδρος, τη ζωντάνεψε ξανά ο Καίσαρας και υλοποιήθηκε στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, έμελλε να οδηγήσει – στο θρησκευτικό πεδίο – στην υποβάθμιση της τοπικής ιδιαιτερότητας, και να ευνοήσει την ανάπτυξη μιας παγκόσμιας θρησκείας. Η πρώτη μορφή που πήρε αυτή η θρησκεία ήταν η λατρεία ενός κοσμικού Θεού. Ο ίδιος ουρανός απλωνόταν πάνω από όλους τους λαούς όπως και πάνω από όλους τους ανθρώπους που ζούσαν στις μεγάλες ελληνιστικές πόλεις, όσο διαφορετικοί και να ήταν από άποψη φυλετική ή πολιτισμική.
Έτσι τα κύρια αποτελέσματα του έργου του Αλέξανδρου – η υποταγή των ελληνικών πόλεων, η διαμόρφωση απέραντων μοναρχιών και η συγχώνευση Ελλήνων και Βαρβάρων – δημιούργησαν τις συνθήκες που επέτρεψαν στην προσωπική θρησκεία και πιο συγκεκριμένα στη φιλοσοφική θρησκεία του Σύμπαντος και του Κοσμικού Θεού να εδραιωθεί. Αυτή η θρησκεία δεν αναπτύχθηκε με άμεση πολιτική παρέμβαση του Αλέξανδρου. Όπως κάθε πραγματικά ισχυρή θρησκεία αναπτύχθηκε από τις πνευματικές και ψυχικές ανάγκες, από την ανάγκη για ένα Θεό που θα ικανοποιούσε ταυτόχρονα τις απαιτήσεις της επιστημονικής σκέψης και τις προσδοκίες της ατομικής συνείδησης. Αλλά αν ο Πλάτωνας ήταν ο εμπνευστής της, ο Αλέξανδρος προσέφερε πολλά για να εξασφαλίσει την εξέλιξή της. Μια από τις πιο δημιουργικές δυνάμεις στη θρησκεία του Πλάτωνα είναι αναμφίβολα ο έρως, η παθιασμένη παρόρμηση που βγάζει την ψυχή μέσα από τη γήινη φυλακή της έτσι που, υπερβαίνοντας τον εαυτό της, να φτάνει σε άλλες ακτές, σε μια άλλη καλύτερη πατρίδα, τον κόσμο των Ιδεών ή των αστερισμών του Ουρανού. Το πνευματικό κίνημα που ξεπήδησε από τον πλατωνισμό είναι μια πτήση προς την αιωνιότητα, μια απόδραση. Ο Αλέξανδρος ήταν ένα ζωντανό σύμβολο της δημιουργικής δύναμης του έρωτα. Τον διέκρινε  πάντα η ακατανίκητη ορμή να πάει παραπέρα, να ξεπεράσει τα σύνορα που τον περιόριζαν. Καμιά θάλασσα, κανένα ποτάμι, κανένα βουνό δεν μπορούσε να σταθεί στο δρόμο εκείνου του θαυμαστού πνεύματος. Πολλές φορές οι ιστορικοί, όπως ο Αρριανός, αναφέρονται στον πόθο, την ακατανίκητη επιθυμία για το άγνωστο, το ανεξερεύνητο, και το μυστηριώδες που έμελλε να τον φέρει στα πέρατα του κόσμου. Αυτή η επιθυμία τον ώθησε, το 335, να διαβεί το Δούναβη για να δει τι βρίσκεται στην αντίπερα όχθη. Το 331 τον ώθησε να διασχίσει την έρημο για να συμβουλευτεί το μαντείο του Άμμωνος Διός. Τον παρακίνησε αργότερα να εξερευνήσει ο ίδιος τις χώρες πέρα από τον Ύφαση, τις ακτές της Κασπίας και την Αραβική χερσόνησο από τον Ινδικό ωκεανό μέχρι την Ερυθρά θάλασσα. Προχωρούσε πάντα, δεν έμενε ποτέ ικανοποιημένος από τη μέχρι τότε προσπάθεια, όσο μεγαλειώδης κι αν ήταν, ήθελε να φτάσει στα όρια του κόσμου. Αυτή η ακόρεστη επιθυμία για κάτι «παραπέρα» που πάντα το φανταζόμαστε, αναγκαστικά, σαν κάτι «καλύτερο» συνοψίζει το πνεύμα εκείνης της εποχής.

André-Jean Festugière
Ο ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΟΙ ΤΟΥ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΡΟΖΙΝΑ ΜΠΕΡΚΝΕΡ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΘΥΡΑΘΕΝ 1999

ΤΟ ΤΕΛΟΣ – ΓΑΒΡΙΗΛ ΝΑΧΜΙΑΣ

 

Δέκατος τρίτος μήνας του Θέρους της τριακοσιοστής τριακοστής τέταρτης Εποχής. Την τέταρτη νύχτα, στις κορφές της Κρυμαίας σχηματίστηκε ένα σύννεφο, κατάλευκο και λαμπρό, που απλώθηκε γρήγορα επάνω από την πεδιάδα. Έκπληκτοι οι άνθρωποι και τα ζώα ανήσυχα ξύπνησαν από το φως του. Με διαταγή της Γερουσίας, η φρουρά της πόλης σήμανε συναγερμό και όλοι, πολίτες και στρατιώτες, έτρεξαν στην Αγορά, θαυμάζοντας το παράξενο εκείνο σημάδι. Μόλις γέμισε η Αγορά (πράγμα που έδειχνε ότι όλη η πόλη ήταν στο πόδι) ήρθαν οι Γέροντες. Προχώρησαν κι ανέβηκαν στη μεγάλη εξέδρα, στην κεντρική πλατεία της αγοράς, μπροστά από το ιερό της Δαΰδος. Και μόλις κι ο τελευταίος Γέροντας ανέβηκε στην εξέδρα, από το ιερό άρχισαν να ακούγονται ψαλμοί και ικεσίες. Δεν πέρασε πολλή ώρα και οι ύμνοι ξεχύθηκαν στην Αγορά και πέρασαν στα χείλη του κόσμου. Όλοι, άντρες, γυναίκες, παιδιά, νέοι και γέροι, όρθιοι, ένωσαν τη φωνή τους και ανέλαβαν τον ύμνο, που σε λίγο αντηχούσε γλυκά από άκρη σ’ άκρη στην πόλη. Οπωσδήποτε υπήρχαν και κάποιοι που νόμιζαν πως, ανάμεσα στις παύσεις, άκουγαν το σπαραχτικό ουρλιαχτό των λύκων.
Για ώρες κρατούσαν οι ικεσίες και οι ψαλμοί και κανείς δεν μετρούσε πόσες. Μόνο όταν η κούραση άρχισε να βαραίνει τα γόνατα των γέρων και η πείνα να δαγκώνει τις κοιλιές των παιδιών, ο λοχαγός της φρουράς ανέβηκε στην εξέδρα και ενημέρωσε τους Γέροντες ότι είχε ξημερώσει και ότι, κανονικά, πλησίαζε το μεσημέρι. Όμως κανείς δεν μπορούσε να πει αν έχει βγει ο Ήλιος, γιατί όλος ο ουρανός καλυπτόταν από το σύννεφο. Και τότε ο ύμνος, που είχε ήδη αρχίσει να ξεθωριάζει στα χείλη του κόσμου σε ένα ακατάληπτο μουρμουρητό, σταμάτησε. Κάποιοι ήταν πλέον σίγουροι ότι άκουγαν το ουρλιαχτό των λύκων.
Το σύννεφο κρεμόταν πια επάνω από την πόλη, καλύπτοντάς την ολόκληρη. Οι πολίτες καταλήφθηκαν από τρόμο, επειδή νόμιζαν ότι ο Ήλιος γκρεμιζόταν από τον ουρανό και έπεφτε επάνω στη χώρα. Και πραγματικά, η εντύπωσή τους ήταν αληθινή, γιατί καθώς η ώρα περνούσε, οι σκιές λιγόστευαν. Κτίρια, άνθρωποι, ζώα και δέντρα, κάθε πλάσμα και πράγμα επάνω στη γη έβλεπε τη σκιά του να μικραίνει και να χάνεται. Μέσα στην ταραχή και το φόβο, ο Πρωτογέροντας, ο Ιζύς του Στολαίου, έδωσε εντολή στο λοχαγό της φρουράς να μην αφήσει κανέναν να φύγει από την Αγορά, για να απο- φασίσουν εάν θα εγκαταλείψουν την πόλη ή εάν θα παραμείνουν.
Οι Γέροντες μίλησαν σοφά, καθένας τους συμβουλεύοντας τους άλλους να μείνουν ή να φύγουν, ανάλογα με το ποια μερίδα εκπροσωπούσε: όσοι πολίτες είχαν το βιός τους πέρα από τα βουνά και προς τη θάλασσα, ήθελαν να ακούσουν το Γέροντά τους να συμβουλεύει τη φυγή. Με τη σειρά τους, οι Γέροντες που εκπροσωπούσαν τους εμπόρους, τους τεχνίτες και όλους όσους είχαν την περιουσία τους μέσα στην πόλη, με πειστικά επιχειρήματα δήλωναν ότι, αν χαθεί η πόλη, τίποτε πια δεν θα είναι σίγουρο για κανέναν.
Αφού μίλησαν οι Γέροντες, ρώτησαν το λαό εάν υπάρχει κανείς που θέλει να πάρει το λόγο. Κανείς δεν θέλησε να μιλήσει. Απόφαση δεν είχε παρθεί, αλλά τουλάχιστον όλοι είχαν ακούσει αυτό που περίμεναν από τους Γέροντες. Ο μόνος που ζήτησε να ανέβει στο βήμα ήταν ένας τυφλός, ζητιάνος, άγνωστο το όνομά του. Με το κεφάλι σκυφτό, στραμμένο λίγο προς τα δεξιά, άρχισε να μιλά: «Δεν βλέπω αυτά που βλέπετε – και λυπάμαι πολύ. Μα βλέπω αυτά που δεν βλέπετε – και λυπάμαι περισσότερο. Χάνω ό,τι κερδίζετε, και δεν κερδίζω ό,τι χάνετε. Μα αυτή την ύστατη ώρα, που από το φως έχετε όλοι στραβωθεί, όχι λιγότερο από όσο εγώ, συλλογιστείτε: ποιος από τους άρχοντές μας έχει εξασφαλίσει ο ίδιος τη σωτηρία του, ώστε να υπάρχει ελπίδα να εγγυηθεί με κάποιον τρόπο και τη δική σας;»
Ο τυφλός σταμάτησε. Σήκωσε το κεφάλι, σαν να ήθελε να δει το πλήθος το πρόσωπό του και να του δείξει το δικό του. Άπλωσε το δεξί του χέρι κι έδειξε προς το ιερό. «Αν εκεί που δείχνω βλέπετε ένα παιδί να παίζει ευτυχισμένο κι αμέριμνο, τότε μόνο μπορείτε να ελπίζετε σε θαύμα.» Όλο το πλήθος έστρεψε το βλέμμα μονομιάς κατά κει που έδειχνε ο τυφλός. Μπροστά στα σκαλιά του ιερού, ένα παιδί έπαιζε μόνο του πεσσούς. Όλο το πλήθος έβλεπε το παιδί και όλοι απορούσαν πώς μπορούσε ένας τυφλός να δείχνει κάτι που έβλεπαν όλοι, και ταυτόχρονα να αρνείται ότι υπάρχει. Το θαύμα και η ύβρη ξύπνησε μέσα τους φόβο και θυμό. Κάποιοι άρχισαν να βρίζουν τον τυφλό, να του φωνάζουν να κατέβει από το βήμα. Μια πέτρα χτύπησε τον τυφλό στο στόμα. Ένας έστριψε την άκρη από το σάλι του γύρω από τη σφιγμένη γροθιά του, δείχνοντας στον τυφλό πώς θα του περάσει τη θηλιά. Ο τυφλός στράφηκε προς τους Γέροντες. Τους πρότεινε να πάνε στο παιδί και να το ρωτήσουν τι πρέπει να κάνουν. Οι Γέροντες συμφώνησαν κι έστειλαν το Χαβρία. Εκείνος, χωρίς καθυστέρηση, ανέβηκε τα σκαλιά του ιερού. Πλησίασε το παιδί προσεκτικά, για να μη χαλάσει το παιχνίδι του, και στάθηκε δίπλα του. Παρατηρούσε τις κινήσεις του παιδιού. Όταν το παιδί σήκωσε το κεφάλι, ο Γέροντας το ρώτησε χαμογελώντας: «Ποιος θα νικήσει;» Το παιδί έσκυψε στο πάτωμα, κούνησε μερικές ψηφίδες και, με ένα χαμόγελο γεμάτο αυτοπεποίθηση, είπε: «Αν χάσει η μαύρη ομάδα, η λευκή θα κερδίσει. Κι αν χάσει η λευκή ομάδα, θα κερδίσει η μαύρη.» Σηκώθηκε, κοίταξε το Χαβρία και με το ίδιο χαμόγελο είπε:
«Όσο κερδίζει μια από τις δυο ομάδες, δεν χάνω ποτέ».
Ο Χαβρίας κατέβηκε από το ιερό και ανέβηκε βιαστικά στην εξέδρα, όπου τον περίμεναν οι Γέροντες. Ύστερα από λίγο, ο Πρωτογέροντας στράφηκε προς τον υπασπιστή του, το λοχαγό Άμασι. Αφού μίλησαν για λίγο, ο λοχαγός κατέβηκε τρέχοντας από την εξέδρα. Αμέσως μετά σήμανε η σάλπιγγα της φρουράς και σε λίγα λεπτά έζωσαν την Αγορά τρεις πυκνές γραμμές από τοξότες. Πέντε ομάδες οπλιτών, χωρίς εξάρτυση, τρέχοντας ανάμεσα στις γραμμές, άφηναν ανά πέντε άντρες ένα δεμάτι ξύλα κι άναβαν φωτιά. Οι τοξότες πέρασαν τα βέλη τους από τη φωτιά, τα άναψαν κι έστρεψαν τα τόξα στον ουρανό, προς το σύννεφο που κατρακυλούσε επάνω στη χώρα.
Βροχή από φλεγόμενα βέλη έπεσε πάνω στην πόλη. Όσοι δεν σκοτώθηκαν επί τόπου, χάθηκαν μέσα στη φωτιά που κατέτρωγε τη χώρα για μέρες...

* * *

...Αμέτρητα χρόνια τώρα, όταν ο ήλιος ανατέλλει πάνω από τη Λυκεία, ρίχνει τις πρώτες ακτίνες του εδώ πάνω, στις πλαγιές της Κρυμαίας. Άλλοτε εδώ υπήρχαν χωράφια, περιβόλια, μαντριά και μύλοι, πολύχρωμα στολίδια κεντημένα σε καταπράσινη φλοκάτη. Τώρα πια δεν υπάρχει τίποτε από όλα αυτά. Μονάχα ένα παράξενο λουλούδι φυτρώνει ανάμεσα στους θάμνους και τις πέτρες. Δεν έχει όνομα, καθώς δεν βρέθηκε ποτέ ως τώρα κάποιος να το ονομάσει. Ο ίσιος, σκληρός και λεπτός βλαστός του, με το πορτοκαλί άνθος στην κορυφή, μοιάζει με φλεγόμενο βέλος, μπηγμένο ανάποδα στη γη, με την αιχμή του στραμμένη στον ουρανό...

ΓΑΒΡΙΗΛ ΝΑΧΜΙΑΣ
NOMINATI
16+1 ασκήσεις ελευθερίας
Απλές Εκδόσεις 2010

Σχετικά με το τι είναι η Φύση και τι είδους άνθρωποι οφείλουν να είναι οι Μαθητές της (Πρώτη Πραγματεία) – MICHAEL SENDIVOGIUS (MICHAL SEDZIWOJ)

 

Πολλοί Σοφοί, μελετητές και μορφωμένοι άνθρωποι σε όλες τις εποχές ακόμα και (σύμφωνα με τον Ερμή) από τις ημέρες προ του Κατακλυσμού, έγραψαν πολλά σχετικά με την παρασκευή της Φιλοσοφικής Λίθου, και αν τα βιβλία τους μπορούσαν να κατανοηθούν χωρίς τη γνώση των ζωντανών διαδικασιών της Φύσης, θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι φτιαγμένα για να αντικαθιστούν τη μελέτη του πραγματικού κόσμου γύρω μας. Ωστόσο, αν και δεν απομακρύνθηκαν από τους απλούς τρόπους της Φύσης, έχουν να μας διδάξουν κάτι το οποίο εμείς – σε αυτή την περίπλοκη εποχή – χρειαζόμαστε να μάθουμε, επειδή έχουμε στηριχθεί στους θεωρούμενους πιο προχωρημένους κλάδους της γνώσης και παραβλέψαμε τη μελέτη ενός τόσο «απλού» πράγματος όπως είναι η φυσική Γένεση. Έτσι δίνουμε περισσότερη προσοχή σε απίθανα πράγματα παρά σε εκείνα που παρουσιάζονται φανερά μπροστά στα μάτια μας. Χανόμαστε περισσότερο μέσα σε άπιαστες υποθέσεις, παρά στη σοβαρή μελέτη της Φύσης και των λόγων των Σοφών. Ένα από τα αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης φύσης είναι ότι παραμελούμε τα πράγματα εκείνα που φαίνονται οικεία και διψάμε για καινούργιες και παράξενες πληροφορίες. Ο τεχνίτης που φθάνει στον ύψιστο βαθμό τελειότητας της Τέχνης του την παραμελεί και ασχολείται με κάτι άλλο, ή διαφορετικά κάνει κακή χρήση της γνώσης του. Ο πόθος μας για περισσότερη γνώση μας ωθεί συνεχώς προς κάποιο τελικό στόχο, όπου φανταζόμαστε πως θα βρούμε την τελική ανάπαυση και ικανοποίηση, όπως ένα μυρμήγκι που δεν προικίζεται με φτερά, παρά μόνο τις τελευταίες μέρες της ζωής του. 
Στην εποχή μας η Φιλοσοφική Τέχνη έχει γίνει ένα πολύ λεπτό ζήτημα, όπως η τέχνη του χρυσοχόου σε σύγκριση με ενός ταπεινού σιδηρουργού που ασκεί την εργασία του στο καμίνι. Έχουμε πετύχει τόσο τεράστια βήματα, ώστε αν οι αρχαίοι Κύριοι της επιστήμης μας, ο Ερμής, ο Γκέμπερ και ο Ραϋμόντ  Λούλλιους ήταν δυνατόν να ξαναγυρίσουν στη ζωή, θα αντιμετωπίζονταν από τους σύγχρονους Αλχημιστές όχι σαν Σοφοί, αλλά σαν απλοί ταπεινοί γνώστες. Θα έμοιαζαν πολύ φτωχοί μελετητές στη σύγχρονη παράδοση των μάταιων αποστάξεων, κυκλοφοριών, αποτεφρώσεων και όλων των άλλων αναρίθμητων εργασιών με τις οποίες η σύγχρονη έρευνα έχει εμπλουτίσει την Τέχνη μας, αν και δεν κατανοεί το νόημα των αρχαίων κειμένων. Από όλες αυτές τις απόψεις η γνώση μας είναι ανώτερη από τη δική τους. Αλλά δυστυχώς μας λείπει ένα πράγμα το οποίο κατείχαν εκείνοι, δηλαδή η ικανότητα που είχαν στην πραγματική παρασκευή της Φιλοσοφικής Λίθου. Ίσως, επομένως, οι απλούστερες μέθοδοι να είναι τελικά καλύτερες. Ακριβώς με βάση αυτή την υπόθεση θέλω κι εγώ – με τον παρόντα τόμο – να σας διδάξω να κατανοήσετε τη Φύση, ώστε οι μάταιες φαντασιώσεις μας να μην μας απομακρύνουν από τον αληθινό και απλό δρόμο. Η Φύση, λοιπόν, είναι μοναδική, αληθινή, απλή, αυτάρκης, δημιουργημένη από τον Θεό και εμψυχούμενη από ένα κάποιο παγκόσμιο πνεύμα. Το τέλος και η αρχή της είναι ο Θεός. Η ενότητά της βρίσκεται επίσης στον Θεό, γιατί ο Θεός έφτιαξε τα πάντα. Η Φύση είναι η μοναδική πηγή όλων των πραγμάτων: δεν υπάρχει τίποτα στον κόσμο έξω από τη Φύση ή αντίθετο προς αυτή. Η Φύση διαιρείται σε τέσσερις «τόπους» στους οποίους γεννά όλα τα πράγματα που είναι φανερά και κρυμμένα. Και ανάλογα με την καλή ή κακή ποιότητα του «τόπου», γεννάει καλά ή κακά πράγματα. Υπάρχουν μόνο τέσσερις ποιότητες που βρίσκονται σε όλα τα πράγματα, αλλά ωστόσο δεν συμφωνούν μεταξύ τους, καθώς πάντα η μια από αυτές αγωνίζεται για να πετύχει κυριαρχία πάνω στις υπόλοιπες. Η φύση δεν είναι ορατή, αν και δρα ορατά. Είναι ένα πτητικό πνεύμα που εκδηλώνεται στη Θέληση του Θεού. Είναι πολύ σημαντικό για μας να γνωρίζουμε τους «τόπους» της, καθώς και όσους είναι περισσότερο αρμονικοί και πιο στενά συνδεδεμένοι, ώστε να μπορούμε  να συνενώνουμε πράγματα σύμφωνα με τη Φύση και να μην προσπαθούμε να μπερδέψουμε τα φυτά με τα ζώα, ή τα ζώα με τα μέταλλα. Το καθετί θα πρέπει να οδηγείται έτσι ώστε να δράσει πάνω σε κείνο που είναι όμοιό του – και τότε  η Φύση θα εκτελέσει το καθήκον της.
Οι σπουδαστές της Φύσης οφείλουν να είναι σαν την ίδια τη Φύση – αληθινοί, απλοί, υπομονετικοί, σταθεροί κ.λπ. Πάνω απ’ όλα θα πρέπει να φοβούνται τον Θεό και να αγαπούν τους συνανθρώπους τους. Οφείλουν να είναι πάντα έτοιμοι να μάθουν από τη Φύση και να καθοδηγηθούν από τις μεθόδους της, επιβεβαιώνοντας με ορατά και αισθητά παραδείγματα πως εκείνο που προτίθενται να εκτελέσουν βρίσκεται σε συμφωνία με τις δυνατότητές της. Αν θέλουμε να αναπαράγουμε κάτι που έχει ήδη επιτευχθεί από τη Φύση, πρέπει να την ακολουθήσουμε. Αλλά αν θέλουμε να βελτιώσουμε το Έργο της, πρέπει να το γνωρίζουμε, όπως επίσης να γνωρίζουμε και με ποιους τρόπους βελτιώνεται. Για παράδειγμα αν θέλουμε να μεταδώσουμε σε ένα μέταλλο μεγαλύτερη λεπτότητα από όση του έδωσε η Φύση, πρέπει να πάρουμε τη μεταλλική ουσία στην αρσενική και στη θηλυκή της ποικιλία, γιατί διαφορετικά όλες οι προσπάθειές μας θα είναι μάταιες. Είναι αδύνατον να δημιουργήσουμε μέταλλο από φυτό, όπως είναι αδύνατον να φτιάξουμε δένδρο από έναν σκύλο ή από οποιοδήποτε άλλο ζώο.

MICHAEL SENDIVOGIUS (MICHAL SEDZIWOJ)
ΤΟ ΝΕΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΑΛΧΗΜΕΙΑΣ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΝΑΝΟΥ-ΤΣΑΚΑΛΗ 
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΥΡΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 1992

Ο Μικροπρόσωπος – Eliphas Levi

 

Από τα αρχαία βιβλία δε γνωρίζουμε τίποτε τόσο μεγάλο όσο τούτο το ανώτερο συμβούλιο των μυημένων, οι οποίοι απασχολούνταν – στα πλαίσια της αλήθειας και της λογικής – με τη δημιουργία μιας ιερογλυφικής μορφής του Θεού. Γνώριζαν ότι προκειμένου να γίνει ορατή οποιαδήποτε μορφή, χρειάζεται να έχει φως και να ρίχνει σκιά. Μπορεί, όμως, η σκιά να αναπαριστά την υπέρτατη  διάνοια; Όχι, φυσικά όχι. Μπορεί μόνο να αντιπροσωπεύει το πέπλο της. Η αρχαία Ίσιδα ήταν καλυμμένη με πέπλο. Ο Μωυσής, όταν μιλούσε για το Θεό, σκέπαζε το κεφάλι του με ένα πέπλο. Ολόκληρη η θεολογία των αρχαίων είναι καλυμμένη με περισσότερο ή λιγότερο προφανείς αλληγορίες. Η μυθολογία δεν είναι τίποτε άλλο από αυτό. Τη μυθολογία διαδέχθηκαν τα μυστήρια, που αποτελούν το σκοτεινιασμένο πέπλο, απογυμνωμένο από τα στολίδια του, δείχνοντας όλο και περισσότερο προς το πρόσωπο της σκιάς, της οποίας το γενικό περίγραμμα έδωσε ο ραβίνος Συμεών. Όμως όλα αυτά ξαναγυρίζουν στην πρώτη, την παλαιότερη εικονοπλασία, έτσι ώστε οι σελίδες που μεταφράζουμε και αναλύουμε εδώ, μοιάζουν να είναι η καταγωγή κάθε συμβολισμού και η θεμελιώδης αρχή όλων  των δογμάτων.
Τίποτε δεν είναι τόσο όμορφο, ή τόσο ενθαρρυντικό, όσο αυτή η επεξήγηση που δίνεται σε ορισμένες εικόνες της Βίβλου, που αναπαριστούν το Θεό σαν θυμωμένο, μετανιωμένο ή ευμετάβλητο, σύμφωνα με τα ανθρώπινα μέτρα. Μια τέτοια συναισθηματική συμπεριφορά, θα έλεγε ο ραβίνος Συμεών, ανήκει μόνο στο πρόσωπο της σκιάς. Αυτό είναι ο καθρέφτης του ανθρώπινου πάθους. Το πρόσωπο του φωτός είναι πάντα ειρηνικό και ακτινοβόλο, αλλά ο Θεός, ο οποίος δεν έχει πρόσωπο, παραμένει απαράλλακτος υπεράνω τούτου του φωτός και της σκιάς. Ο άνθρωπος που αναζητά το Θεό, μπορεί να βρει μόνο το ιδεώδες του ανθρώπου. Πως είναι δυνατόν το πεπερασμένο να συλλάβει το άπειρο;
Ο συνηθισμένος άνθρωπος πρέπει να έχει ένα Θεό που να του μοιάζει. Αν ο διδάσκαλος δε θύμωνε με τα κακά που κάνουν οι άνθρωποι, τότε αυτοί θα πίστευαν ότι το κακό παραμένει ατιμώρητο και έτσι θα διατηρούσαν ανεξέλεγκτοι την κακία τους. Εάν ο διδάσκαλος δεν ήταν τραχύς, αυστηρός, μυστηριώδης και δύσκολος στην ικανοποίηση και την κατανόηση, τότε αυτοί εύκολα θα έπεφταν θύματα της αδιαφορίας και της νωθρότητας. Η προβληματική παιδική ηλικία έχει ανάγκη από το ραβδί και ο πατέρας πρέπει να γνωρίζει πως να προφασίζεται το θυμό, ακόμη και όταν θα ήθελε να χαμογελάσει στη σκανταλιά των παιδιών του. 
Έτσι, σύμφωνα με τους αρχαίους διδασκάλους μας, η εικόνα της θεότητας έχει  δύο πρόσωπα. Το ένα κατοπτεύει τα λάθη του ανθρώπου και θυμώνει, ενώ το άλλο ατενίζει την αιώνια δικαιοσύνη και χαμογελά.
Αυτό το μυστήριο της ανώτερης μύησης ήταν γνωστό και στους Έλληνες, που μερικές φορές απέδιδαν στον Πλούτωνα τις ιδιότητες του Δία. Η Αίγυπτος προσευχόταν στο μαύρο Σέραπι, ενώ έχουν διατηρηθεί εικόνες του Βάκχου, κατά τις οποίες τούτος ο Θεός – που οι περιπέτειές του μας θυμίζουν την ιστορία του Μωυσή και οι γιορτές του περιείχαν την κραυγή Ιώ Εβοχέ* (Γιοντ Χε Βάου Χε), τα τέσσερα γράμματα του ονόματος του Γιεχόβα – παρουσιάζεται σαν Ιανός, με δύο πρόσωπα. Το ένα είναι νεαρό και όμορφο σαν εκείνο του Απόλλωνα και το άλλο πρωτόγονο και συνοφρυωμένο σαν εκείνο του Σειληνού.
Ο Απόλλωνας και ο Βάκχος χαρακτηρίζουν τις δύο αρχές της ανάτασης στην ανθρωπότητα: τον ενθουσιασμό και τη μέθη. Οι θείες ψυχές ανακαλύπτουν την έκσταση στην ποίηση και στην ομορφιά, ενώ οι συνηθισμένες ψυχές αναζητούν τον ενθουσιασμό στη μέθη που προκαλεί το κρασί.
Ωστόσο, για το συνηθισμένο άνθρωπο, το κρασί δεν είναι η μοναδική πηγή ανάτασης. Οι κατώτεροι άνθρωποι μεθούν με όλους τους «ατμούς» που επηρεάζουν τον εγκέφαλο: με την ακόρεστη απληστία, τις απειθάρχητες λαγνείες, τη ματαιοδοξία και το φανατισμό. Σε αυτό το επίπεδο υπάρχουν ασκητικές φαντασιώσεις ακόμη πιο τρελές και άγριες από των Βακχίδων. Υπάρχουν αυτοανακηρυγμένοι προστάτες της πίστης που παραλλάσσοντας τη γλυκύτητα με την πικρότητα και το αληθινό κήρυγμα με τη σάτυρα, είναι καταδικασμένοι από την αδιάφθορη φύση να φορούν τη μάσκα του σάτυρου. Η αναίδεια, σαν ένα πυρωμένο σίδερο, έχει κάψει τα χείλη τους και τα επιφυλακτικά τους μάτια καταδεικνύουν, σε αντίθεση με αυτούς, τη διαστροφή της καρδιάς τους.
Όμως, το πρόσωπο της σκιάς που περιγράφουν οι ραβίνοι, δεν είναι ο Θεός του Γκαράς, του Πατούιγ ή του Βεϊγιό. Είναι ο καλυμμένος θεός του Μωυσή, ο μετά Θεός, εάν μπορώ να αναφερθώ σε αυτόν έτσι, καθώς υπάρχει κάποιος υπαινιγμός σε μια βιβλική αλληγορία. Ο Μωυσής προσευχήθηκε στο Θεό, στον αόρατο Θεό, να εμφανισθεί. «Κοίταξε στη σχισμή αυτού του βράχου», είπε ο Κύριος. «Θα περάσω και θα επιθέσω το χέρι μου εκεί, και όταν θα έχω περάσει, θα με δεις από πίσω».
Ο Μωυσής, γράφοντας αυτή τη σελίδα, είχε συνείδηση του συμβολισμού της κεφαλής της σκιάς, της μοναδικής που δόθηκε στον άνθρωπο, ώστε να την παρατηρεί δίχως να τυφλωθεί από το φως. Ο Θεός του φωτός είναι εκείνος που ονειρεύεται ο σοφός άνθρωπος. Ο Θεός της σκιάς είναι το όνειρο του ανόητου. Η ανθρώπινη ανοησία βλέπει  τα πάντα αντίστροφα και εάν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την τολμηρή μεταφορά του Μωυσή, το πρόσωπο που λατρεύουν τα πλήθη, είναι μόνο η θεία εικόνα όπως αστράφτει από πίσω, η μετά σκιά του Θεού. Videbis posteriona mea.

_________________________ 
* Ιώ Βάκχε, είναι η ελληνική απόδοση (Σ.τ.μ.)

Eliphas Levi

Το Βιβλίο της Λαμπρότητας

Μετάφραση Λύσανδρος Μυγιάκης

Εκδόσεις Ιάμβλιχος 1993

Επιλογή από κτήνη - Bertolt Brecht

 
Όταν ο κύριος Κόυνερ ο στοχαστής άκουσε
πως ο πιο ξακουστός εγκληματίας της Νέας Υόρκης
ένας σφάχτης και λαθρέμπορος ναρκωτικών
σκοτώθηκε σαν σκυλί
και θάφτηκε δίχως παπά και διάκο
δεν έδειξε παρά μονάχα έκπληξη.
Που φτάσαμε λοιπόν, είπε,
ακόμα κι ο εγκληματίας να μην είναι
σίγουρος για τη ζωή του,
και να μη γνωρίζει κάποιαν επιτυχία
ούτ’ αυτός που είναι έτοιμος για όλα;
Όλοι το ξέρουν πως είναι χαμένοι
αυτοί που νοιάζονται για την αξιοπρέπειά τους.
Καλά κ’ εκείνοι που την ξεπουλάνε;
Να πούμε δηλαδή ότι όποιος πάει για μαλλί
βγαίνει κουρεμένος;
Ιδρωκομμένοι τινάζονται νύχτα από τον ύπνο τους οι δίκαιοι
κι ο παραμικρός θόρυβος τρόμο τους προκαλεί
ακόμα και στον ύπνο τους κυνηγάει η καθαρή συνείδησή τους,
και τώρα μαθαίνω πως κι ο εγκληματίας
δεν μπορεί πια να κοιμάται ήσυχος;
Τι σύγχυση!
Τι χρόνια είναι τούτα!
Μαθαίνω πως με μιαν απλή προστυχιά
δεν καταφέρνεις πια τίποτα,
μ’ ένα φονικό μονάχα
κανείς δεν τα βγάζει πέρα!
Πρόθυμα θάκανε ο καθένας
δυο-τρεις προδοσίες κάθε πρωί.
Μα τι ωφελεί η προθυμιά
όταν όλα εξαρτώνται από την  ικανότητα;
Ως και η ασυνειδησία δεν είναι αρκετή
μόνο η απόδοση μετράει.
Έτσι και ο αθεόφοβος μπαίνει 
στον τάφο του αθόρυβα
μια κι υπάρχουν πολλοί όμοιοί του
δεν εντυπωσιάζει.
Πόσο φτηνότερα θα μπορούσε
ν’ αποχτήσει τον τάφο
αυτός που για λεφτά τόσο διψούσε!
Τόσα φονικά
και μια τόσο σύντομη ζωή!
Τόσα εγκλήματα
και τόσο λίγοι φίλοι!
Αν ήταν αδέκαρος
δε θα μπορούσαν νάναι λιγότεροι!
Πως λοιπόν αντικρίζοντας τέτοια περιστατικά
να μη χάνουμε το θάρρος μας;
Τι άλλο να σχεδιάσουμε;
Ποια άλλα εγκλήματα να σοφιστούμε;
Δεν είναι καλό να ζητάς πολλά από τον άνθρωπο.
Τέτοια βλέποντας, είπε ο κύριος Κόυνερ,
αποθαρρυνόμαστε.

Bertolt Brecht
Ιστορίες του κ. Κόυνερ
Η Διαλεκτική σαν Τρόπος Ζωής
Μετάφραση Πέτρος Μάρκαρης
Εκδόσεις Θεμέλιο 2008

Τι είναι οι Κάβειροι – ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΡΟΔΑΚΗΣ

 

Το λεξικό Σούδα στη λέξη Κάβειροι λέει ότι ήταν όνομα έθνους (λαού) αλλά σημαίνει και δαίμονες. Και στο λεξικό του Ησύχιου στην ίδια λέξη αναφέρονται: Κάβειροι καρκίνοι. «Πάνυ δε τιμώνται ούτοι εν Λήμνω ως θεοί. Λέγονται δε είναι Ηφαίστου παίδες». (Δηλαδή Κάβειροι είναι τα Καβούρια. Στη Λήμνο τιμούνται πολύ ως θεοί. Λέγεται ότι είναι παιδιά του Ηφαίστου).
Το όνομα Κάβειροι μερικοί από τους αρχαίους συγγραφείς το θεώρησαν σημιτικής καταγωγής. Υποστηριζόταν ότι οι δαίμονες αυτοί είχαν έρθει από τη Φοινίκη, (απ’ όπου έχει έρθει και ο Κάδμος). Το Καβίρ στις σημιτικές γλώσσες σημαίνει μεγάλος. Στην αραβική γράφεται Kebir. Υπάρχει όμως και μια ανάλογη ρίζα, στα σανσκριτικά: το Cawiras που σημαίνει επίσης μεγάλος. Ο Κ. Κουρτίδης παραθέτει και άλλες απόψεις για την ερμηνεία του ονόματος των Καβείρων. Έτσι οι Βέλκερ (Welcker) και Μαουρύ (Maury) υποστηρίζουν ότι το όνομα των  Καβείρων είναι ελληνικό και βγαίνει από το ρήμα καίω (καίειν-ΚαFeiροι). Και με τη ρίζα αυτή οι Κάβειροι έχουν σχέση με τη φωτιά και τα ηφαίστεια. Είναι δηλαδή παιδιά του Ηφαίστου που είναι στα ελληνικά ο θεός της φωτιάς, ο τεχνίτης που δουλεύει τα μέταλλα στη φωτιά. Είναι ασφαλώς δαίμονες της θάλασσας που από τα βάθη της εξακοντίζουν τη φωτιά του πατέρα τους του Ήφαιστου και καταστρέφουν τα πάντα. Πρέπει να σημειώσουμε ότι στα μέρη που λατρευόταν (Λήμνο, Ίμβρο, Τένεδο και Σαμοθράκη) ήταν ηφαιστιογενή και μια τέτοια υπόθεση έχει γερά στηρίγματα. Όμως δεν μπορεί να είναι αληθινή. Ο Ηρόδοτος δίνει μια εντυπωσιακή πληροφορία. Λέει ότι όταν ο Πέρσης βασιλιάς κατέλαβε την Αίγυπτο το 525 π.Χ. βεβήλωσε τα ιερά στην Μέμφιδα.
Και συγκεκριμένα λέει για το άγαλμα του θεού Πτα: Με την ίδια ασέβεια περιγέλασε το άγαλμα του θεού. Το άγαλμα μοιάζειμε τους Παταϊκους που οι Φοίνικες τους βάζουν στις πλώρες των πλοίων τους. Για όσους δεν τους έχουν δει τους πληροφορώ ότι οι Παταϊκοί είναι  ομοιώματα πυγμαίων ανθρώπων. Ο Καμβύσης μπήκε ακόμα και στο ιερό των Καβείρων, στο οποίο μόνο ο ιερέας μπορεί να μπαίνει και αφού ειρωνεύτηκε τους θεούς έκαψε τα αγάλματά τους. Ήταν και αυτά όμοια με εκείνα του Ηφαίστου. Λένε ότι οι Κάβειροι ήταν παιδιά του.
Και σε άλλο σημείο ο Ηρόδοτος κάνει τις εξής παρατηρήσεις: Τα έθιμα αυτά (για τη λατρεία των θεών) και πολλά άλλα για τα οποία θα σας μιλήσω,  οι Έλληνες τα πήραν από τους Αιγυπτίους. Το να φτιάχνουν όμως τα αγάλματα του Ερμή με όρθια αιδοία (ιθυφαλλικά) δεν το έφεραν από τους Αιγυπτίους αλλά από τους Πελασγούς.
Στα λεγόμενα του Ηροδότου στέκουν δύο παρατηρήσεις που ρίχνουν πιο άπλετο φως στους παράξενους δαίμονες, τους Καβείρους.
Η πρώτη είναι ότι οι Φοίνικες τους Καβείρους τους έλεγαν Παταϊκους. Κατά συνέπεια το όνομα δεν ήρθε από τη Φοινίκη. Η δεύτερη είναι ότι στην Αίγυπτο υπήρχε ιερό των Καβείρων στο οποίο επιτρεπόταν να μπαίνει μόνο ο ιερέας. Ο Κάδμος που μεταφέρει τους Καβείρους στη Σαμοθράκη, αλλά και στα άλλα νησιά του Β.Α. Αιγαίου ήταν από τη Μέμφιδα, αφού εκεί  εγκαταστάθηκε η προ προγιαγιά του η Ιώ και κει γέννησε τον Έπαφο (που είναι ο θεός Άπης της Αιγύπτου).
Οπωσδήποτε υπήρχε ιερό των Καβείρων στην Αίγυπτο (Μέμφιδα) πολύ πριν να μπουν οι Κάβειροι στα μυστήρια της Σαμοθράκης. Και ακόμα και στην Αιγυπτιακή τελετουργία των μυστηρίων οι Κάβειροι παριστάνονται με όρθια αιδοία (ιθυφαλλικοί). Στη Φοινίκη τους έλεγαν Παταϊκούς. Κατά συνέπεια δεν πρέπει να έχουν έρθει  από τη Φοινίκη. Είπαμε ότι τους φέρνει ο Κάδμος, που έμενε στη Φοινίκη (στην Τύρο), όταν εκδιώχθηκαν από την Αίγυπτο.
Οι Κάβειροι είναι στην ουσία δαίμονες της γονιμικής μαγείας. Αυτό προσδιορίζεται από τα όρθια αιδοία με τα οποία αναπαριστάνονται. Παρόμοιο ρόλο παίζουν και οι Σάτυροι και οι Σιληνοί στα Διονυσιακά μυστήρια. Συνοδεύουν την τέλεση των μυστηρίων ακριβώς για να ενισχύσουν του γονιμικό τους χαρακτήρα.
Οι Κάβειροι στην Αίγυπτο ήταν νάνοι με δυσανάλογα μεγάλα και υψωμένα αιδοία. Τη μορφή του νάνου είχε ο μεγάλος θεός της Μέμφιδας, ο Φθα ή Πτα που τον αποδίδει στα ελληνικά με το όνομα Ήφαιστος ο Ηρόδοτος. Νάνοι ήταν και οι Παταϊκοί των Φοινίκων που τους έβαζαν ακρόπρωρα των πλοίων τους, προσδιορίζοντάς τους και ως θεούς προστάτες των πλοίων και εκείνων που ταξίδευαν στη  θάλασσα. 
Πέρα από τα νησιά του Β.Α. Αιγαίου Καβείρια μυστήρια και ιερά των Καβείρων υπήρχαν και στην περιοχή της Βοιωτίας, έξω από τη Θήβα και στην πόλη Ανθηδονα στον Ευβοϊκό κόλπο, αλλά και σε άλλες πόλεις απ’ όπου πέρασε η πολεμική ομάδα του Κάδμου.
Για το ιερό των  Καβείρων στην Ανθηδόνα ο Παυσανίας γράφει:
«Στο μέσο της πόλης των Ανθηδόνων βρίσκεται ο ναός των  Καβείρων και γύρω του δάσος ιερόν. Κοντά σ’ αυτό είναι ο ναός της Δήμητρας και της Κόρης της και αγάλματα από λευκό μάρμαρο. Μπροστά στην πόλη προς το μέρος της ξηράς υπάρχει  ναός του Διονύσου με άγαλμα του θεού».
Και πιο κάτω στο ίδιο βιβλίο ο Παυσανίας περιγράφει το Καβείριο που υπήρχε κοντά στη Θήβα: «Περί τα εικοσιπέντε στάδια πέρα από αυτό το σημείο υπάρχει το ιερό άλσος της Καβείριας Δήμητρας και της Κόρης. Εδώ επιτρέπεται η είσοδος μόνο σε αυτούς που παίρνουν μέρος στις τελετουργίες. Από το δάσος αυτό ο ναός των Καβείρων απέχει περί τα επτά στάδια. Για το ποιοι είναι οι Κάβειροι και ποια είναι τα δρώμενα προς τιμή τους και της Μητέρας θα μου επιτρέψουν οι  φιλομαθείς αναγνώστες να τηρήσω σιωπή. Το μόνο που δεν κωλύομαι να φανερώσω σε όλους είναι τα όσα λένε οι Θηβαίοι για την αρχή των τελετουργιών αυτών (των δρώμενων).
»Λένε λοιπόν πως κάποτε σε αυτό το μέρος υπήρχε μια πόλη της οποίας οι κάτοικοι λέγονταν Κάβειροι. Ένας δε από αυτούς λεγόταν Προμηθέας και Αιτναίο έλεγαν το γιό του Προμηθέα. Όταν έφτασαν εδώ η Δήμητρα τους εμπιστεύθηκε τα μυστήρια και τις τελετές. Και τώρα, ποια είναι η μυστηριακή τελετή και τι ακριβώς γινόταν σ’ αυτήν δεν επιτρέπεται να το γράψω. Η τελετή ήταν δώρο της Δήμητρας στους Καβείρους.
»Κατά τον πόλεμο των Επιγόνων, όταν η Θήβα καταλήφθηκε από τους Αργείους, για ένα διάστημα σταμάτησε και η τελετή. Αργότερα όμως η Πελαργή, η κόρη του Ποτνέα και ο Ισθμιάδης που συζούσε με την Πελαργή λένε ότι ανασυγκρότησαν τα όργια από την αρχή, όμως τα μετέφεραν στο όνομα του Αλεξιάρη.
»Επειδή η Πελαργή μύησε ανθρώπους πέρα από τα παλιά πλαίσια, επέστρεψε εκεί ο Τηλώνδης και όσοι είχαν απομείνει από το γένος των Καβείρων. Για την Πελαργή καθιερώθηκαν, σύμφωνα με χρησμό του Μαντείου της Δωδώνης και θυσίες με θύμα τα έγγυα ζώα και άλλα προς τιμή της. Η οργή των Καβείρων είναι τρομερή, όπως έχει φανεί σε πολλές περιπτώσεις. Τα δρώμενα λοιπόν στη Θήβα τόλμησαν να τα μιμηθούν ιδιώτης στη Ναύπακτο και αμέσως τιμωρήθηκαν.
»Όσοι από το στρατό του Ξέρξη έμειναν στη Βοιωτία με το Μαρδόνιο και τόλμησαν να μπούνε στο ναό των Καβείρων, επειδή νομίζω, ότι υπολόγιζαν να πάρουν πολλά χρήματα, περιφρονώντας το θεϊκό, παραφρόνησαν την ίδια στιγμή και χάθηκαν πέφτοντας στη θάλασσα από γκρεμούς. Όταν αργότερα ο Αλέξανδρος κατέλαβε και πυρπόλησε τη Θήβα και όλη την περιοχή της, άντρες του Μακεδονικού στρατού πήγαν στο ναό των Καβείρων, θεωρώντας το εχθρική χώρα, αλλά εξοντώθηκαν με κεραυνούς και αστραπές από τον ουρανό. Έτσι λοιπόν αυτό το ιερό το θεωρούσαν άγιο από την αρχή».
Στον Κάβειρο της Θήβας και της Ανθηδόνας παρεμβαίνει το όνομα του Προμηθέα και του γιου του Αιτναίου. Αυτό κάνει πολλούς να συνδέουν τους Καβείρους με το πυρ.
Αλλά και ως παιδιά του Ηφαίστου έχουν άμεση σχέση με τη φωτιά. Όλες αυτές οι ενδείξεις μπερδεύουν το γενικό πλαίσιο των Καβείρων και κάνει ακόμα πιο δύσκολη την προβληματική γύρω από τη σημασία και το ρόλο τους. Οπωσδήποτε είναι γονιμικές θεότητες και αυτό τους το χαρακτήρα δεν τον αμφισβητεί κανένας.
Οπωσδήποτε Κάβειρος σημαίνει μεγάλος. Κι όμως στο ανάστημα οι Κάβειροι, οι Μεγάλοι Θεοί ήταν νάνοι. Αυτή η αντιφατικότητα κάπου μπερδεύει πολλούς. Τόσο στην Αίγυπτο όσο και στη Φοινίκη οι Μεγάλοι θεοί ήταν νάνοι, όπως νάνος ήταν και ο Φθα ή Πτα ή Ήφαιστος στη Μέμφιδα.
Ο Στησίμβροτος από τη Θάσο στο έργο του «περί τελετών» θεωρεί το όνομα Κάβειρος Φρυγικό. Πολλά τοπωνύμια της Μικράς Ασίας έχουν ως ρίζα τους το Καβ.
Η ύπαρξη αυτών των τοπωνυμίων μαρτυράει οπωσδήποτε την επέκταση σ’ αυτό  το χώρο των Καβειρίων. Τίποτα όμως δεν στηρίζει την άποψη ότι τα Καβείρια ήρθαν στο Αιγαίο από τη Μικρά Ασία. Αντίθετα μάλιστα ο μύθος της Μεγάλης Μητέρας λέει καθαρά ότι η λατρεία τους προωθήθηκε από την Τρωάδα προς την κεντρική Μικρά Ασία.
Οι Κάβειροι έχουν μεταφερθεί στο Αιγαίο ως τμήμα μυστηριακής τελετουργίας από την Αίγυπτο. Και τους μετέφερε ασφαλώς ο Κάδμος. Όπου πέρασε ο Κάδμος έχουμε και Καβείρια μυστήρια. Ο μύθος για το γάμο του με την Αρμονία είναι στην ουσία η πρώτη Καβειριακή τελετουργία. Με τη δική του παρέμβαση τα μυστήρια της Μεγάλης Μητέρας μετατράπηκαν σε Καβείρια.
Σε καμία επιγραφή από εκείνες που βρέθηκαν στη Σαμοθράκη δεν  αναφέρεται το όνομα Κάβειροι. Σε όλες τις επιγραφές αναφέρονται πρώτα ως μεγάλοι θεοί, ως θεοί Σαμοθράκες και απλά Σαμοθράκες.
Στα Καβείρια της Σαμοθράκης αναφέρονται τέσσερις Μεγάλοι θεοί, δύο θηλυκοί και δύο αρσενικοί. Και τα ονόματα που αναφέρονται είναι Αξίερος και Αξιοκέρσα οι θηλυκές θεότητες και Αξιόκερσος και Καδμίλος ή Κασμίλος τα αρσενικά. Το πρώτο συνθετικό άξιος κατά την ερμηνεία παλιότερων και νεότερων σημαίνει  άγιος.
Κατά συνέπεια τα ονόματα Αξίερος, Αξιοκέρσα και Αξιόκερσος είναι προσωνυμίες των Μεγάλων θεών και όχι ονόματά τους. Οι δύο θηλυκές θεότητες ταυτίζονται με τη Δήμητρα και την κόρη της Περσεφόνη. Ο Αξιόκερσος ταυτίζεται με τον Πλούτωνα ενώ ο Καδμίλος με τον Ερμή τον ιθυφαλλικό. Με την ταύτιση αυτή βρισκόμαστε στο πεδίο των Ελευσινίων μυστηρίων, αλλά μόνο συμπερασματικά. Υπάρχουν σημαντικές αποστάσεις ανάμεσα στα δύο μυστήρια.
Αινιγματική οπωσδήποτε είναι η παρουσία του ιθυφαλλικού Καδμίλου που φαίνεται να παίζει κάποιο ιδιαίτερο ρόλο στην όλη τελετουργία και δεν μπορεί να ταυτιστεί με τον Ίακχο των Ελευσινίων.
Σε ετρουσκικά αγγεία υπάρχουν παραστάσεις από Καβείρια μυστήρια. Στις αναπαραστάσεις αυτές υπάρχουν τρεις αδελφοί Κάβειροι που είναι κάτι διαφορετικό από του  Ερμή. Σε μια παράσταση σε ετρουσκικό καθρέπτη οι δύο μεγαλύτεροι σε ηλικία Κάβειροι θυσιάζουν το μικρότερο αδελφό. Σε άλλο ετρουσκικό αγγείο υπάρχει η παράσταση με το νεκρό Καδμίλο. Δεξιά και αριστερά του παραστέκουν οι δύο μεγαλύτεροι αδελφοί του. Ανάμεσα στους δύο αυτούς στέκεται ο Ερμής με το χαρακτηριστικό του σκούφο και ανασταίνει το νεκρό Καδμίλο με το άγγιγμα της μαγικής του ράβδου.
Κατά τη μυθολογία οι Κάβειροι και οι θηλυκές θεότητες Καβειρίδες είναι παιδιά του Ηφαίστου και της Καβειρώς. Η Καβειρώ είναι κόρη του Πρωτέα και της Αγχινόης και απέκτησε από τον Ήφαιστο τρία αγόρια και τρία κορίτσια, τους Κάβειρους και τις Καβειρίδες.
Κατά μια άλλη παράδοση ο Ήφαιστος από την Καβειρώ απόκτησε μόνο τον Καδμίλο και τα παιδιά του Καδμίλου είναι οι Κάβειροι και οι Καβειρίδες. Σε κάποια άλλη παράδοση αναφέρεται ως καταγόμενη από τη Θράκη η μητέρα των Καβείρων Άλκωνα και Ευρυμέδοντα. Και αλλού πάλι ως Λήμνια την καταγωγή.

Μια συνόψιση

Οι Κάβειροι είναι θεότητες που έρχονται από την Αίγυπτο  με τον Κάδμο που έζησε για μεγάλο διάστημα στη Μέμφιδα και ύστερα στην Τύρο της Φοινίκης. Δεν έχει προσδιοριστεί ο αριθμός τους. Οπωσδήποτε υπάρχουν τρεις Κάβειροι που παρεμβαίνουν στα μυστήρια της Μεγάλης Μητέρας (Ρέας ή Κυβέλης) δίνοντας μια νέα διάσταση στην παράδοση του θνήσκοντα θεού, με διαστάσεις που είχε ο Όσιρης στην Αιγυπτιακή μυστηριακή παράδοση.
Στη Φοινική μυθολογία όπως την περιγράφει ο ιστορικός Σαγχουκιάθωνας υπάρχουν οκτώ Κάβειροι που λέγονται και Διόσκουροι οι οποίοι είναι παιδιά του Σηδίκ. Ανάμεσα στους οκτώ είναι και ο Ασκληπιός που στα Φοινικικά αναφέρεαι με το όνομα Εσμούνος.
Ο χριστιανός Δαμάσκιος αναφέρει τα εξής σχετικά με τους Φοίνικες Καβείρους:
Ο εν Βηρυττώ Ασκληπιός ουκ εστί Έλλην ουδέ Αιγύπτιος, αλλά τις επιχώριος Φοίνιξ. Σαδύκων γαρ εγένετο παίδες ους Διοσκούρους ερμηνεύουσι και Καβείρους όγδοος δε εγένετο επί τούτοις ο Εσμούνος, ον Ασκληπιόν ερμηνεύουσι.
Είναι φυσικό να πούμε ότι οι Διόσκουροι των Φοινίκων δεν έχουν άμεση σχέση με τους Καβείρους των νησιών του Β.Α. Αιγαίου.
Μια ακόμα μαρτυρία μπορεί να μας εξηγήσει την ουσία των Καβείρων. Ο Αισχύλος στην τραγωδία του «Κάβειροι» που χάθηκε μιλάει για τους Καβείρους της Λήμνου με τους οποίους συναναστράφηκαν οι Αργοναύτες όταν αποβιβάστηκαν εκεί.
Αυτό σημαίνει ότι Κάβειροι ήταν οι στενά μυημένοι στα Καβείρια μυστήρια, το ιερατείο. Έτσι Κάβειροι ήταν το ιερατείο των μυστηριακών τελετουργιών που γίνονται για την ευκαρπία της γης και όπου τιμάται η Μητέρα Γη (Δήμητρα καταλήγει να λέγεται) και η κόρη της. Στην τελετουργία αυτή παρεμβαίνει και η ιδιαίτερη τελετουργία του θνήσκοντα θεού, για τον οποίο έχουμε και την ανάσταση.
Οπωσδήποτε οι Κάβειροι είναι θεότητες της γονιμότητας, αλλά και θεότητες που έχουν σχέση με τη μεταλλοτεχνία. Ο Ήφαιστος, ο πατέρας τους είναι ο θεός τεχνίτης. Ο Κάδμος είναι από τους μεγάλους κυνηγούς μετάλλων και θαλασσοπόρος.
Αυτός τους φέρνει στο Αιγαίο, είναι προστάτης τους και στα μέταλλα και στη θάλασσα, ενώ η ουσία τους είναι γονιμικές θεότητες.
Ο Κάδμος όπως αργότερα και ο Πυθαγόρας έχει την ευρύτητα να αναγνωρίζει τους υπάρχοντες σε κάθε τόπο θεούς και να κινείται μέσα στα υπάρχοντα πλαίσια.
Έτσι δέχτηκε τα μυστήρια της Μεγάλης Μητέρας (Ρέας αρχικά και Δήμητρας κατοπινά) και παρεμβάλλει τα δικά του. Οι Κάβειροι είναι δυναμικές γονιμικές θεότητες που υπηρετούν τα μεγάλα μυστήρια της Μητέρας Γης, αλλά δεν πρέπει να ταυτίζονται με τη Μητέρα Γη. Και παράλληλα είναι θεότητες που έχουν σχέση με τις τέχνες, τα μέταλλα και τη φωτιά, όπως ο πατέρας τους ο Ήφαιστος.

ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΡΟΔΑΚΗΣ
ΤΑ ΚΑΒΕΙΡΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ 2012