Coincidentia Oppositorum

Κυριακή 15 Μαΐου 2022

Η Συγγραφέας / The Writer – Richard Wilbur

Στο δωμάτιο της στην κορυφή του σπιτιού

Όπου χύνεται το φως, και η φλαμουριά

χτυπάει τα παράθυρα,

Η κόρη μου γράφει μια ιστορία.


Σταματώ στη σκάλα, ν' ακούσω

Από την κλειστή της πόρτα

θόρυβο πλήκτρων γραφομηχανής

Σαν αλυσίδα που σέρνεται σε κάγκελο.


Νέα όπως είναι, στη ζωή της

Κουβαλά μεγάλο φορτίο, κι ένα κομμάτι του

είναι βαρύ:

Είθε να 'χει ούριο άνεμο.


Τώρα όμως είναι αυτή που σταματά,

Σαν για ν' αρνηθεί τη σκέψη μου

και την εύκολη μορφή της.

Πέφτει σιωπή,


Θαρρείς κι ολόκληρο το σπίτι σκέφτεται,

Κι ύστερα νάτη πάλι

μ' έναν ήχο αλλεπάλληλων

Απαλών χτυπημάτων, και ξανά σιωπή.


Θυμάμαι το ζαλισμένο ψαρόνι

Που πριν δυο χρόνια

σε τούτο το δωμάτιο παγιδεύτηκε.

Μπήκαμε σιγά, ανοίξαμε ένα παράθυρο


Και φύγαμε, μη φοβηθεί.

Ώρα πολλή αμήχανοι, από το

άνοιγμα της πόρτας,

Βλέπαμε το απαλό, άγριο, σκούρο


Και ιριδόχρωμο πλάσμα

Να χτυπά στα τυφλά, να πέφτει

σαν γάντι

Στο σκληρό πάτωμα ή στο τραπέζι,


Και να σταματά, κατάκοπο, ματωμένο,

Να συνεφέρει και ξανά να δοκιμάσει·

Και χαρήκαμε όταν σίγουρο ξαφνικά,


Πετάχτηκε από τη ράχη μιας καρέκλας,

Βρίσκοντας με τη μια το δρόμο για

το σωστό παράθυρο

Την έξοδο στον κόσμο διακρίνοντας.


Είναι πάντα ζήτημα ζωής

Ή θανάτου, αγαπητή μου, το είχα

ξεχάσει. Οι ευχές μου είναι

Και πάλι μαζί σου, πιο δυνατές αυτή τη φορά.


***


In her room at the prow of the house

Where light breaks, and the windows are tossed with linden,

My daughter is writing a story.


I pause in the stairwell, hearing

From her shut door a commotion of typewriter-keys

Like a chain hauled over a gunwale.


Young as she is, the stuff

Of her life is a great cargo, and some of it heavy:

I wish her a lucky passage.


But now it is she who pauses,

As if to reject my thought and its easy figure.

A stillness greatens, in which


The whole house seems to be thinking,

And then she is at it again with a bunched clamor

Of strokes, and again is silent.


I remember the dazed starling

Which was trapped in that very room, two years ago;

How we stole in, lifted a sash


And retreated, not to affright it;

And how for a helpless hour, through the crack of the door,

We watched the sleek, wild, dark


And iridescent creature

Batter against the brilliance, drop like a glove

To the hard floor, or the desk-top,


And wait then, humped and bloody,

For the wits to try it again; and how our spirits

Rose when, suddenly sure,


It lifted off from a chair-back,

Beating a smooth course for the right window

And clearing the sill of the world.


It is always a matter, my darling,

Of life or death, as I had forgotten. I wish

What I wished you before, but harder.

Κυριακή 8 Μαΐου 2022

Η συγχώνευση Ελλήνων και Βαρβάρων [στην Ελληνιστική Εποχή] - André-Jean Festugière


Ας θυμηθούμε την αξιομνημόνευτη πράξη του Αλέξανδρου στην Όπιδα (βρισκόταν λίγο πιο βόρεια από τη Βαβυλώνα, στον Τίγρη) το 324. Προσκάλεσε Μακεδόνες και Πέρσες στο ίδιο συμπόσιο. Οι Έλληνες ιερείς και οι Πέρσες μάγοι ξεκίνησαν τα ιερά τελετουργικά τους. Ένα μοναδικό κύπελο κρασί γύριζε σε όλο το τραπέζι και οι παρευρισκόμενοι έπιναν απ’ αυτό και έχυναν λίγες σταγόνες προς τιμήν των ελληνικών και περσικών θεών. Τότε ο Αλέξανδρος είπε μια προσευχή με την οποία ζήτησε από τους θεούς να χαρίσουν στους Μακεδόνες και τους Πέρσες την «ένωση της καρδιάς και της συντροφικότητα μέσω της ισχύος». Μ’ αυτή τη συμβολική τελετή ο Αλέξανδρος είτε κήρυσσε, από τότε ακόμα, ένα είδος αδελφοσύνης μεταξύ όλων των λαών, όπως ισχυρίζεται ο Tarn, είτε επιδίωκε απλώς την συγχώνευση των Ελλήνων και των Ιρανών, όπως διατείνεται ο Wilcken. Είναι όμως σίγουρο πως το αποφασιστικό βήμα είχε γίνει. Η παλιά αντινομία μεταξύ Ελλήνων και Βαρβάρων από την οποία ο Αριστοτέλης ήταν εντελώς διαποτισμένος (Πολ.VΙΙ) είχε πλέον καταργηθεί. Τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής τόσο επί Αλεξάνδρου όσο και επί των διαδόχων του είναι πασίγνωστα. Το 324 έγιναν στα Σούσα μαζικοί γάμοι μεταξύ Μακεδόνων και Περσίδων. Ο ίδιος ο Αλέξανδρος έδωσε το παράδειγμα όταν παντρεύτηκε, με το περσικό τυπικό, την Στατειρα, την κόρη του Δαρείου (είχε ήδη παντρευτεί το 327 με βακτριανικό τυπικό, την Ρωξάνη, την κόρη του πρίγκηπα Οξυάρτη στη Βακτριανή), ενώ ο Ηφαιστίωνας, ο καλύτερός του φίλος, παντρεύτηκε την Δρυπετίδα, την αδελφή της Στάτειρας. Αργότερα, ως αποτέλεσμα των ελληνομακεδονικών αποικισμών στην Ανατολή και της συνεχούς επαφής μεταξύ των αποίκων και του τοπικού πληθυσμού, προέκυψε η επιμιξία των φυλών. Οι Έλληνες έφεραν τη γλώσσα τους, τους νόμους τους, τα γυμνάσιά τους, όλα όσα περιλάμβανε ο πολιτισμός τους και συνοψίζονταν στη μεγαλειώδη λέξη παιδεία. Από την πλευρά τους, οι λαοί της Ανατολής αποκάλυψαν στους Έλληνες το θέαμα χιλιόχρονων πολιτισμών που εξουσιάζονταν, σε γενικές γραμμές, από τη θρησκεία. Και στη σφαίρα της θρησκείας οι Έλληνες αποδείχτηκαν δεκτικοί, έτοιμοι να λατρέψουν και να αποδεχτούν τις θεότητες άλλων λαών. Η ανάμιξη των φυλών και των πολιτισμών τους είχε μεγάλες επιπτώσεις στη θρησκεία. Βοήθησε να διευρυνθεί η αντίληψη περί θείου. Αν, όπως είπε ο Ερατοσθένης εκατό χρόνια μετά το θάνατο του Αλέξανδρου, οι άνθρωποι δεν πρέπει να διαχωρίζονται σε Έλληνες και Βαρβάρους αλλά σε καλούς και κακούς – γιατί ακόμη και ανάμεσα στους Έλληνες υπάρχουν πολλοί κακοί άνθρωποι, ενώ ανάμεσα στους Βαρβάρους υπάρχουν λαοί με ανεπτυγμένο πολιτισμό όπως οι Ινδοί. Και άλλοι, όπως οι Ρωμαίοι και οι Καρχηδόνιοι, θαυμαστοί για τις πολιτικές τους αρετές – αν, λοιπόν, όλοι οι λαοί είχαν κληθεί να αναδυθούν σαν ένας ενιαίος λαός για να φτιάξουν μια μόνο πόλη, ήταν γιατί αυτή η πόλη στην πραγματικότητα ήδη υπήρχε: ήταν η Παγκόσμια Πόλη που την κυβερνούσε ο κοσμικός Θεός. Οι ιδιαίτεροι  θεοί του ενός ή του άλλου κράτους δεν ήταν παρά οι τοπικές εκδηλώσεις της ίδιας μοναδικής Θεότητας που ενυπήρχε σε όλο το σύμπαν. Νύξεις αυτής της άποψης έχουν εκφραστεί ήδη από την ελληνιστική εποχή. Γνωρίζουμε πως έφτασαν να καρποφορήσουν. Επί αυτοκρατορίας του Αυγούστου ένας ναός στη Ρώμη αποτέλεσε τη χειροπιαστή της έκφραση: το Πάνθεον, που ο θόλος του είναι απομίμηση της ουράνιας σφαίρας.
Μ’ αυτόν τον τρόπο, η ιδέα της παγκόσμιας μοναρχίας, μια ιδέα που πρώτος, απ’ ό,τι φαίνεται, συνέλαβε ο Αλέξανδρος, τη ζωντάνεψε ξανά ο Καίσαρας και υλοποιήθηκε στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, έμελλε να οδηγήσει – στο θρησκευτικό πεδίο – στην υποβάθμιση της τοπικής ιδιαιτερότητας, και να ευνοήσει την ανάπτυξη μιας παγκόσμιας θρησκείας. Η πρώτη μορφή που πήρε αυτή η θρησκεία ήταν η λατρεία ενός κοσμικού Θεού. Ο ίδιος ουρανός απλωνόταν πάνω από όλους τους λαούς όπως και πάνω από όλους τους ανθρώπους που ζούσαν στις μεγάλες ελληνιστικές πόλεις, όσο διαφορετικοί και να ήταν από άποψη φυλετική ή πολιτισμική.
Έτσι τα κύρια αποτελέσματα του έργου του Αλέξανδρου – η υποταγή των ελληνικών πόλεων, η διαμόρφωση απέραντων μοναρχιών και η συγχώνευση Ελλήνων και Βαρβάρων – δημιούργησαν τις συνθήκες που επέτρεψαν στην προσωπική θρησκεία και πιο συγκεκριμένα στη φιλοσοφική θρησκεία του Σύμπαντος και του Κοσμικού Θεού να εδραιωθεί. Αυτή η θρησκεία δεν αναπτύχθηκε με άμεση πολιτική παρέμβαση του Αλέξανδρου. Όπως κάθε πραγματικά ισχυρή θρησκεία αναπτύχθηκε από τις πνευματικές και ψυχικές ανάγκες, από την ανάγκη για ένα Θεό που θα ικανοποιούσε ταυτόχρονα τις απαιτήσεις της επιστημονικής σκέψης και τις προσδοκίες της ατομικής συνείδησης. Αλλά αν ο Πλάτωνας ήταν ο εμπνευστής της, ο Αλέξανδρος προσέφερε πολλά για να εξασφαλίσει την εξέλιξή της. Μια από τις πιο δημιουργικές δυνάμεις στη θρησκεία του Πλάτωνα είναι αναμφίβολα ο έρως, η παθιασμένη παρόρμηση που βγάζει την ψυχή μέσα από τη γήινη φυλακή της έτσι που, υπερβαίνοντας τον εαυτό της, να φτάνει σε άλλες ακτές, σε μια άλλη καλύτερη πατρίδα, τον κόσμο των Ιδεών ή των αστερισμών του Ουρανού. Το πνευματικό κίνημα που ξεπήδησε από τον πλατωνισμό είναι μια πτήση προς την αιωνιότητα, μια απόδραση. Ο Αλέξανδρος ήταν ένα ζωντανό σύμβολο της δημιουργικής δύναμης του έρωτα. Τον διέκρινε  πάντα η ακατανίκητη ορμή να πάει παραπέρα, να ξεπεράσει τα σύνορα που τον περιόριζαν. Καμιά θάλασσα, κανένα ποτάμι, κανένα βουνό δεν μπορούσε να σταθεί στο δρόμο εκείνου του θαυμαστού πνεύματος. Πολλές φορές οι ιστορικοί, όπως ο Αρριανός, αναφέρονται στον πόθο, την ακατανίκητη επιθυμία για το άγνωστο, το ανεξερεύνητο, και το μυστηριώδες που έμελλε να τον φέρει στα πέρατα του κόσμου. Αυτή η επιθυμία τον ώθησε, το 335, να διαβεί το Δούναβη για να δει τι βρίσκεται στην αντίπερα όχθη. Το 331 τον ώθησε να διασχίσει την έρημο για να συμβουλευτεί το μαντείο του Άμμωνος Διός. Τον παρακίνησε αργότερα να εξερευνήσει ο ίδιος τις χώρες πέρα από τον Ύφαση, τις ακτές της Κασπίας και την Αραβική χερσόνησο από τον Ινδικό ωκεανό μέχρι την Ερυθρά θάλασσα. Προχωρούσε πάντα, δεν έμενε ποτέ ικανοποιημένος από τη μέχρι τότε προσπάθεια, όσο μεγαλειώδης κι αν ήταν, ήθελε να φτάσει στα όρια του κόσμου. Αυτή η ακόρεστη επιθυμία για κάτι «παραπέρα» που πάντα το φανταζόμαστε, αναγκαστικά, σαν κάτι «καλύτερο» συνοψίζει το πνεύμα εκείνης της εποχής.

André-Jean Festugière
Ο ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΟΙ ΤΟΥ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΡΟΖΙΝΑ ΜΠΕΡΚΝΕΡ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΘΥΡΑΘΕΝ 1999

Κυριακή 1 Μαΐου 2022

ΤΟ ΤΕΛΟΣ – ΓΑΒΡΙΗΛ ΝΑΧΜΙΑΣ

 


Δέκατος τρίτος μήνας του Θέρους της τριακοσιοστής τριακοστής τέταρτης Εποχής. Την τέταρτη νύχτα, στις κορφές της Κρυμαίας σχηματίστηκε ένα σύννεφο, κατάλευκο και λαμπρό, που απλώθηκε γρήγορα επάνω από την πεδιάδα. Έκπληκτοι οι άνθρωποι και τα ζώα ανήσυχα ξύπνησαν από το φως του. Με διαταγή της Γερουσίας, η φρουρά της πόλης σήμανε συναγερμό και όλοι, πολίτες και στρατιώτες, έτρεξαν στην Αγορά, θαυμάζοντας το παράξενο εκείνο σημάδι. Μόλις γέμισε η Αγορά (πράγμα που έδειχνε ότι όλη η πόλη ήταν στο πόδι) ήρθαν οι Γέροντες. Προχώρησαν κι ανέβηκαν στη μεγάλη εξέδρα, στην κεντρική πλατεία της αγοράς, μπροστά από το ιερό της Δαΰδος. Και μόλις κι ο τελευταίος Γέροντας ανέβηκε στην εξέδρα, από το ιερό άρχισαν να ακούγονται ψαλμοί και ικεσίες. Δεν πέρασε πολλή ώρα και οι ύμνοι ξεχύθηκαν στην Αγορά και πέρασαν στα χείλη του κόσμου. Όλοι, άντρες, γυναίκες, παιδιά, νέοι και γέροι, όρθιοι, ένωσαν τη φωνή τους και ανέλαβαν τον ύμνο, που σε λίγο αντηχούσε γλυκά από άκρη σ’ άκρη στην πόλη. Οπωσδήποτε υπήρχαν και κάποιοι που νόμιζαν πως, ανάμεσα στις παύσεις, άκουγαν το σπαραχτικό ουρλιαχτό των λύκων.
Για ώρες κρατούσαν οι ικεσίες και οι ψαλμοί και κανείς δεν μετρούσε πόσες. Μόνο όταν η κούραση άρχισε να βαραίνει τα γόνατα των γέρων και η πείνα να δαγκώνει τις κοιλιές των παιδιών, ο λοχαγός της φρουράς ανέβηκε στην εξέδρα και ενημέρωσε τους Γέροντες ότι είχε ξημερώσει και ότι, κανονικά, πλησίαζε το μεσημέρι. Όμως κανείς δεν μπορούσε να πει αν έχει βγει ο Ήλιος, γιατί όλος ο ουρανός καλυπτόταν από το σύννεφο. Και τότε ο ύμνος, που είχε ήδη αρχίσει να ξεθωριάζει στα χείλη του κόσμου σε ένα ακατάληπτο μουρμουρητό, σταμάτησε. Κάποιοι ήταν πλέον σίγουροι ότι άκουγαν το ουρλιαχτό των λύκων.
Το σύννεφο κρεμόταν πια επάνω από την πόλη, καλύπτοντάς την ολόκληρη. Οι πολίτες καταλήφθηκαν από τρόμο, επειδή νόμιζαν ότι ο Ήλιος γκρεμιζόταν από τον ουρανό και έπεφτε επάνω στη χώρα. Και πραγματικά, η εντύπωσή τους ήταν αληθινή, γιατί καθώς η ώρα περνούσε, οι σκιές λιγόστευαν. Κτίρια, άνθρωποι, ζώα και δέντρα, κάθε πλάσμα και πράγμα επάνω στη γη έβλεπε τη σκιά του να μικραίνει και να χάνεται. Μέσα στην ταραχή και το φόβο, ο Πρωτογέροντας, ο Ιζύς του Στολαίου, έδωσε εντολή στο λοχαγό της φρουράς να μην αφήσει κανέναν να φύγει από την Αγορά, για να απο- φασίσουν εάν θα εγκαταλείψουν την πόλη ή εάν θα παραμείνουν.
Οι Γέροντες μίλησαν σοφά, καθένας τους συμβουλεύοντας τους άλλους να μείνουν ή να φύγουν, ανάλογα με το ποια μερίδα εκπροσωπούσε: όσοι πολίτες είχαν το βιός τους πέρα από τα βουνά και προς τη θάλασσα, ήθελαν να ακούσουν το Γέροντά τους να συμβουλεύει τη φυγή. Με τη σειρά τους, οι Γέροντες που εκπροσωπούσαν τους εμπόρους, τους τεχνίτες και όλους όσους είχαν την περιουσία τους μέσα στην πόλη, με πειστικά επιχειρήματα δήλωναν ότι, αν χαθεί η πόλη, τίποτε πια δεν θα είναι σίγουρο για κανέναν.
Αφού μίλησαν οι Γέροντες, ρώτησαν το λαό εάν υπάρχει κανείς που θέλει να πάρει το λόγο. Κανείς δεν θέλησε να μιλήσει. Απόφαση δεν είχε παρθεί, αλλά τουλάχιστον όλοι είχαν ακούσει αυτό που περίμεναν από τους Γέροντες. Ο μόνος που ζήτησε να ανέβει στο βήμα ήταν ένας τυφλός, ζητιάνος, άγνωστο το όνομά του. Με το κεφάλι σκυφτό, στραμμένο λίγο προς τα δεξιά, άρχισε να μιλά: «Δεν βλέπω αυτά που βλέπετε – και λυπάμαι πολύ. Μα βλέπω αυτά που δεν βλέπετε – και λυπάμαι περισσότερο. Χάνω ό,τι κερδίζετε, και δεν κερδίζω ό,τι χάνετε. Μα αυτή την ύστατη ώρα, που από το φως έχετε όλοι στραβωθεί, όχι λιγότερο από όσο εγώ, συλλογιστείτε: ποιος από τους άρχοντές μας έχει εξασφαλίσει ο ίδιος τη σωτηρία του, ώστε να υπάρχει ελπίδα να εγγυηθεί με κάποιον τρόπο και τη δική σας;»
Ο τυφλός σταμάτησε. Σήκωσε το κεφάλι, σαν να ήθελε να δει το πλήθος το πρόσωπό του και να του δείξει το δικό του. Άπλωσε το δεξί του χέρι κι έδειξε προς το ιερό. «Αν εκεί που δείχνω βλέπετε ένα παιδί να παίζει ευτυχισμένο κι αμέριμνο, τότε μόνο μπορείτε να ελπίζετε σε θαύμα.» Όλο το πλήθος έστρεψε το βλέμμα μονομιάς κατά κει που έδειχνε ο τυφλός. Μπροστά στα σκαλιά του ιερού, ένα παιδί έπαιζε μόνο του πεσσούς. Όλο το πλήθος έβλεπε το παιδί και όλοι απορούσαν πώς μπορούσε ένας τυφλός να δείχνει κάτι που έβλεπαν όλοι, και ταυτόχρονα να αρνείται ότι υπάρχει. Το θαύμα και η ύβρη ξύπνησε μέσα τους φόβο και θυμό. Κάποιοι άρχισαν να βρίζουν τον τυφλό, να του φωνάζουν να κατέβει από το βήμα. Μια πέτρα χτύπησε τον τυφλό στο στόμα. Ένας έστριψε την άκρη από το σάλι του γύρω από τη σφιγμένη γροθιά του, δείχνοντας στον τυφλό πώς θα του περάσει τη θηλιά. Ο τυφλός στράφηκε προς τους Γέροντες. Τους πρότεινε να πάνε στο παιδί και να το ρωτήσουν τι πρέπει να κάνουν. Οι Γέροντες συμφώνησαν κι έστειλαν το Χαβρία. Εκείνος, χωρίς καθυστέρηση, ανέβηκε τα σκαλιά του ιερού. Πλησίασε το παιδί προσεκτικά, για να μη χαλάσει το παιχνίδι του, και στάθηκε δίπλα του. Παρατηρούσε τις κινήσεις του παιδιού. Όταν το παιδί σήκωσε το κεφάλι, ο Γέροντας το ρώτησε χαμογελώντας: «Ποιος θα νικήσει;» Το παιδί έσκυψε στο πάτωμα, κούνησε μερικές ψηφίδες και, με ένα χαμόγελο γεμάτο αυτοπεποίθηση, είπε: «Αν χάσει η μαύρη ομάδα, η λευκή θα κερδίσει. Κι αν χάσει η λευκή ομάδα, θα κερδίσει η μαύρη.» Σηκώθηκε, κοίταξε το Χαβρία και με το ίδιο χαμόγελο είπε:
«Όσο κερδίζει μια από τις δυο ομάδες, δεν χάνω ποτέ».
Ο Χαβρίας κατέβηκε από το ιερό και ανέβηκε βιαστικά στην εξέδρα, όπου τον περίμεναν οι Γέροντες. Ύστερα από λίγο, ο Πρωτογέροντας στράφηκε προς τον υπασπιστή του, το λοχαγό Άμασι. Αφού μίλησαν για λίγο, ο λοχαγός κατέβηκε τρέχοντας από την εξέδρα. Αμέσως μετά σήμανε η σάλπιγγα της φρουράς και σε λίγα λεπτά έζωσαν την Αγορά τρεις πυκνές γραμμές από τοξότες. Πέντε ομάδες οπλιτών, χωρίς εξάρτυση, τρέχοντας ανάμεσα στις γραμμές, άφηναν ανά πέντε άντρες ένα δεμάτι ξύλα κι άναβαν φωτιά. Οι τοξότες πέρασαν τα βέλη τους από τη φωτιά, τα άναψαν κι έστρεψαν τα τόξα στον ουρανό, προς το σύννεφο που κατρακυλούσε επάνω στη χώρα.
Βροχή από φλεγόμενα βέλη έπεσε πάνω στην πόλη. Όσοι δεν σκοτώθηκαν επί τόπου, χάθηκαν μέσα στη φωτιά που κατέτρωγε τη χώρα για μέρες...

* * *

...Αμέτρητα χρόνια τώρα, όταν ο ήλιος ανατέλλει πάνω από τη Λυκεία, ρίχνει τις πρώτες ακτίνες του εδώ πάνω, στις πλαγιές της Κρυμαίας. Άλλοτε εδώ υπήρχαν χωράφια, περιβόλια, μαντριά και μύλοι, πολύχρωμα στολίδια κεντημένα σε καταπράσινη φλοκάτη. Τώρα πια δεν υπάρχει τίποτε από όλα αυτά. Μονάχα ένα παράξενο λουλούδι φυτρώνει ανάμεσα στους θάμνους και τις πέτρες. Δεν έχει όνομα, καθώς δεν βρέθηκε ποτέ ως τώρα κάποιος να το ονομάσει. Ο ίσιος, σκληρός και λεπτός βλαστός του, με το πορτοκαλί άνθος στην κορυφή, μοιάζει με φλεγόμενο βέλος, μπηγμένο ανάποδα στη γη, με την αιχμή του στραμμένη στον ουρανό...

ΓΑΒΡΙΗΛ ΝΑΧΜΙΑΣ
NOMINATI
16+1 ασκήσεις ελευθερίας
Απλές Εκδόσεις 2010

Κυριακή 24 Απριλίου 2022

Σχετικά με το τι είναι η Φύση και τι είδους άνθρωποι οφείλουν να είναι οι Μαθητές της (Πρώτη Πραγματεία) – MICHAEL SENDIVOGIUS (MICHAL SEDZIWOJ)

 


Πολλοί Σοφοί, μελετητές και μορφωμένοι άνθρωποι σε όλες τις εποχές ακόμα και (σύμφωνα με τον Ερμή) από τις ημέρες προ του Κατακλυσμού, έγραψαν πολλά σχετικά με την παρασκευή της Φιλοσοφικής Λίθου, και αν τα βιβλία τους μπορούσαν να κατανοηθούν χωρίς τη γνώση των ζωντανών διαδικασιών της Φύσης, θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι φτιαγμένα για να αντικαθιστούν τη μελέτη του πραγματικού κόσμου γύρω μας. Ωστόσο, αν και δεν απομακρύνθηκαν από τους απλούς τρόπους της Φύσης, έχουν να μας διδάξουν κάτι το οποίο εμείς – σε αυτή την περίπλοκη εποχή – χρειαζόμαστε να μάθουμε, επειδή έχουμε στηριχθεί στους θεωρούμενους πιο προχωρημένους κλάδους της γνώσης και παραβλέψαμε τη μελέτη ενός τόσο «απλού» πράγματος όπως είναι η φυσική Γένεση. Έτσι δίνουμε περισσότερη προσοχή σε απίθανα πράγματα παρά σε εκείνα που παρουσιάζονται φανερά μπροστά στα μάτια μας. Χανόμαστε περισσότερο μέσα σε άπιαστες υποθέσεις, παρά στη σοβαρή μελέτη της Φύσης και των λόγων των Σοφών. Ένα από τα αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης φύσης είναι ότι παραμελούμε τα πράγματα εκείνα που φαίνονται οικεία και διψάμε για καινούργιες και παράξενες πληροφορίες. Ο τεχνίτης που φθάνει στον ύψιστο βαθμό τελειότητας της Τέχνης του την παραμελεί και ασχολείται με κάτι άλλο, ή διαφορετικά κάνει κακή χρήση της γνώσης του. Ο πόθος μας για περισσότερη γνώση μας ωθεί συνεχώς προς κάποιο τελικό στόχο, όπου φανταζόμαστε πως θα βρούμε την τελική ανάπαυση και ικανοποίηση, όπως ένα μυρμήγκι που δεν προικίζεται με φτερά, παρά μόνο τις τελευταίες μέρες της ζωής του. 
Στην εποχή μας η Φιλοσοφική Τέχνη έχει γίνει ένα πολύ λεπτό ζήτημα, όπως η τέχνη του χρυσοχόου σε σύγκριση με ενός ταπεινού σιδηρουργού που ασκεί την εργασία του στο καμίνι. Έχουμε πετύχει τόσο τεράστια βήματα, ώστε αν οι αρχαίοι Κύριοι της επιστήμης μας, ο Ερμής, ο Γκέμπερ και ο Ραϋμόντ  Λούλλιους ήταν δυνατόν να ξαναγυρίσουν στη ζωή, θα αντιμετωπίζονταν από τους σύγχρονους Αλχημιστές όχι σαν Σοφοί, αλλά σαν απλοί ταπεινοί γνώστες. Θα έμοιαζαν πολύ φτωχοί μελετητές στη σύγχρονη παράδοση των μάταιων αποστάξεων, κυκλοφοριών, αποτεφρώσεων και όλων των άλλων αναρίθμητων εργασιών με τις οποίες η σύγχρονη έρευνα έχει εμπλουτίσει την Τέχνη μας, αν και δεν κατανοεί το νόημα των αρχαίων κειμένων. Από όλες αυτές τις απόψεις η γνώση μας είναι ανώτερη από τη δική τους. Αλλά δυστυχώς μας λείπει ένα πράγμα το οποίο κατείχαν εκείνοι, δηλαδή η ικανότητα που είχαν στην πραγματική παρασκευή της Φιλοσοφικής Λίθου. Ίσως, επομένως, οι απλούστερες μέθοδοι να είναι τελικά καλύτερες. Ακριβώς με βάση αυτή την υπόθεση θέλω κι εγώ – με τον παρόντα τόμο – να σας διδάξω να κατανοήσετε τη Φύση, ώστε οι μάταιες φαντασιώσεις μας να μην μας απομακρύνουν από τον αληθινό και απλό δρόμο. Η Φύση, λοιπόν, είναι μοναδική, αληθινή, απλή, αυτάρκης, δημιουργημένη από τον Θεό και εμψυχούμενη από ένα κάποιο παγκόσμιο πνεύμα. Το τέλος και η αρχή της είναι ο Θεός. Η ενότητά της βρίσκεται επίσης στον Θεό, γιατί ο Θεός έφτιαξε τα πάντα. Η Φύση είναι η μοναδική πηγή όλων των πραγμάτων: δεν υπάρχει τίποτα στον κόσμο έξω από τη Φύση ή αντίθετο προς αυτή. Η Φύση διαιρείται σε τέσσερις «τόπους» στους οποίους γεννά όλα τα πράγματα που είναι φανερά και κρυμμένα. Και ανάλογα με την καλή ή κακή ποιότητα του «τόπου», γεννάει καλά ή κακά πράγματα. Υπάρχουν μόνο τέσσερις ποιότητες που βρίσκονται σε όλα τα πράγματα, αλλά ωστόσο δεν συμφωνούν μεταξύ τους, καθώς πάντα η μια από αυτές αγωνίζεται για να πετύχει κυριαρχία πάνω στις υπόλοιπες. Η φύση δεν είναι ορατή, αν και δρα ορατά. Είναι ένα πτητικό πνεύμα που εκδηλώνεται στη Θέληση του Θεού. Είναι πολύ σημαντικό για μας να γνωρίζουμε τους «τόπους» της, καθώς και όσους είναι περισσότερο αρμονικοί και πιο στενά συνδεδεμένοι, ώστε να μπορούμε  να συνενώνουμε πράγματα σύμφωνα με τη Φύση και να μην προσπαθούμε να μπερδέψουμε τα φυτά με τα ζώα, ή τα ζώα με τα μέταλλα. Το καθετί θα πρέπει να οδηγείται έτσι ώστε να δράσει πάνω σε κείνο που είναι όμοιό του – και τότε  η Φύση θα εκτελέσει το καθήκον της.
Οι σπουδαστές της Φύσης οφείλουν να είναι σαν την ίδια τη Φύση – αληθινοί, απλοί, υπομονετικοί, σταθεροί κ.λπ. Πάνω απ’ όλα θα πρέπει να φοβούνται τον Θεό και να αγαπούν τους συνανθρώπους τους. Οφείλουν να είναι πάντα έτοιμοι να μάθουν από τη Φύση και να καθοδηγηθούν από τις μεθόδους της, επιβεβαιώνοντας με ορατά και αισθητά παραδείγματα πως εκείνο που προτίθενται να εκτελέσουν βρίσκεται σε συμφωνία με τις δυνατότητές της. Αν θέλουμε να αναπαράγουμε κάτι που έχει ήδη επιτευχθεί από τη Φύση, πρέπει να την ακολουθήσουμε. Αλλά αν θέλουμε να βελτιώσουμε το Έργο της, πρέπει να το γνωρίζουμε, όπως επίσης να γνωρίζουμε και με ποιους τρόπους βελτιώνεται. Για παράδειγμα αν θέλουμε να μεταδώσουμε σε ένα μέταλλο μεγαλύτερη λεπτότητα από όση του έδωσε η Φύση, πρέπει να πάρουμε τη μεταλλική ουσία στην αρσενική και στη θηλυκή της ποικιλία, γιατί διαφορετικά όλες οι προσπάθειές μας θα είναι μάταιες. Είναι αδύνατον να δημιουργήσουμε μέταλλο από φυτό, όπως είναι αδύνατον να φτιάξουμε δένδρο από έναν σκύλο ή από οποιοδήποτε άλλο ζώο.



MICHAEL SENDIVOGIUS (MICHAL SEDZIWOJ)
ΤΟ ΝΕΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΑΛΧΗΜΕΙΑΣ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΝΑΝΟΥ-ΤΣΑΚΑΛΗ 
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΥΡΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 1992

Κυριακή 17 Απριλίου 2022

Ο Μικροπρόσωπος – Eliphas Levi

 


Από τα αρχαία βιβλία δε γνωρίζουμε τίποτε τόσο μεγάλο όσο τούτο το ανώτερο συμβούλιο των μυημένων, οι οποίοι απασχολούνταν – στα πλαίσια της αλήθειας και της λογικής – με τη δημιουργία μιας ιερογλυφικής μορφής του Θεού. Γνώριζαν ότι προκειμένου να γίνει ορατή οποιαδήποτε μορφή, χρειάζεται να έχει φως και να ρίχνει σκιά. Μπορεί, όμως, η σκιά να αναπαριστά την υπέρτατη  διάνοια; Όχι, φυσικά όχι. Μπορεί μόνο να αντιπροσωπεύει το πέπλο της. Η αρχαία Ίσιδα ήταν καλυμμένη με πέπλο. Ο Μωυσής, όταν μιλούσε για το Θεό, σκέπαζε το κεφάλι του με ένα πέπλο. Ολόκληρη η θεολογία των αρχαίων είναι καλυμμένη με περισσότερο ή λιγότερο προφανείς αλληγορίες. Η μυθολογία δεν είναι τίποτε άλλο από αυτό. Τη μυθολογία διαδέχθηκαν τα μυστήρια, που αποτελούν το σκοτεινιασμένο πέπλο, απογυμνωμένο από τα στολίδια του, δείχνοντας όλο και περισσότερο προς το πρόσωπο της σκιάς, της οποίας το γενικό περίγραμμα έδωσε ο ραβίνος Συμεών. Όμως όλα αυτά ξαναγυρίζουν στην πρώτη, την παλαιότερη εικονοπλασία, έτσι ώστε οι σελίδες που μεταφράζουμε και αναλύουμε εδώ, μοιάζουν να είναι η καταγωγή κάθε συμβολισμού και η θεμελιώδης αρχή όλων  των δογμάτων.
Τίποτε δεν είναι τόσο όμορφο, ή τόσο ενθαρρυντικό, όσο αυτή η επεξήγηση που δίνεται σε ορισμένες εικόνες της Βίβλου, που αναπαριστούν το Θεό σαν θυμωμένο, μετανιωμένο ή ευμετάβλητο, σύμφωνα με τα ανθρώπινα μέτρα. Μια τέτοια συναισθηματική συμπεριφορά, θα έλεγε ο ραβίνος Συμεών, ανήκει μόνο στο πρόσωπο της σκιάς. Αυτό είναι ο καθρέφτης του ανθρώπινου πάθους. Το πρόσωπο του φωτός είναι πάντα ειρηνικό και ακτινοβόλο, αλλά ο Θεός, ο οποίος δεν έχει πρόσωπο, παραμένει απαράλλακτος υπεράνω τούτου του φωτός και της σκιάς. Ο άνθρωπος που αναζητά το Θεό, μπορεί να βρει μόνο το ιδεώδες του ανθρώπου. Πως είναι δυνατόν το πεπερασμένο να συλλάβει το άπειρο;
Ο συνηθισμένος άνθρωπος πρέπει να έχει ένα Θεό που να του μοιάζει. Αν ο διδάσκαλος δε θύμωνε με τα κακά που κάνουν οι άνθρωποι, τότε αυτοί θα πίστευαν ότι το κακό παραμένει ατιμώρητο και έτσι θα διατηρούσαν ανεξέλεγκτοι την κακία τους. Εάν ο διδάσκαλος δεν ήταν τραχύς, αυστηρός, μυστηριώδης και δύσκολος στην ικανοποίηση και την κατανόηση, τότε αυτοί εύκολα θα έπεφταν θύματα της αδιαφορίας και της νωθρότητας. Η προβληματική παιδική ηλικία έχει ανάγκη από το ραβδί και ο πατέρας πρέπει να γνωρίζει πως να προφασίζεται το θυμό, ακόμη και όταν θα ήθελε να χαμογελάσει στη σκανταλιά των παιδιών του. 
Έτσι, σύμφωνα με τους αρχαίους διδασκάλους μας, η εικόνα της θεότητας έχει  δύο πρόσωπα. Το ένα κατοπτεύει τα λάθη του ανθρώπου και θυμώνει, ενώ το άλλο ατενίζει την αιώνια δικαιοσύνη και χαμογελά.
Αυτό το μυστήριο της ανώτερης μύησης ήταν γνωστό και στους Έλληνες, που μερικές φορές απέδιδαν στον Πλούτωνα τις ιδιότητες του Δία. Η Αίγυπτος προσευχόταν στο μαύρο Σέραπι, ενώ έχουν διατηρηθεί εικόνες του Βάκχου, κατά τις οποίες τούτος ο Θεός – που οι περιπέτειές του μας θυμίζουν την ιστορία του Μωυσή και οι γιορτές του περιείχαν την κραυγή Ιώ Εβοχέ* (Γιοντ Χε Βάου Χε), τα τέσσερα γράμματα του ονόματος του Γιεχόβα – παρουσιάζεται σαν Ιανός, με δύο πρόσωπα. Το ένα είναι νεαρό και όμορφο σαν εκείνο του Απόλλωνα και το άλλο πρωτόγονο και συνοφρυωμένο σαν εκείνο του Σειληνού.
Ο Απόλλωνας και ο Βάκχος χαρακτηρίζουν τις δύο αρχές της ανάτασης στην ανθρωπότητα: τον ενθουσιασμό και τη μέθη. Οι θείες ψυχές ανακαλύπτουν την έκσταση στην ποίηση και στην ομορφιά, ενώ οι συνηθισμένες ψυχές αναζητούν τον ενθουσιασμό στη μέθη που προκαλεί το κρασί.
Ωστόσο, για το συνηθισμένο άνθρωπο, το κρασί δεν είναι η μοναδική πηγή ανάτασης. Οι κατώτεροι άνθρωποι μεθούν με όλους τους «ατμούς» που επηρεάζουν τον εγκέφαλο: με την ακόρεστη απληστία, τις απειθάρχητες λαγνείες, τη ματαιοδοξία και το φανατισμό. Σε αυτό το επίπεδο υπάρχουν ασκητικές φαντασιώσεις ακόμη πιο τρελές και άγριες από των Βακχίδων. Υπάρχουν αυτοανακηρυγμένοι προστάτες της πίστης που παραλλάσσοντας τη γλυκύτητα με την πικρότητα και το αληθινό κήρυγμα με τη σάτυρα, είναι καταδικασμένοι από την αδιάφθορη φύση να φορούν τη μάσκα του σάτυρου. Η αναίδεια, σαν ένα πυρωμένο σίδερο, έχει κάψει τα χείλη τους και τα επιφυλακτικά τους μάτια καταδεικνύουν, σε αντίθεση με αυτούς, τη διαστροφή της καρδιάς τους.
Όμως, το πρόσωπο της σκιάς που περιγράφουν οι ραβίνοι, δεν είναι ο Θεός του Γκαράς, του Πατούιγ ή του Βεϊγιό. Είναι ο καλυμμένος θεός του Μωυσή, ο μετά Θεός, εάν μπορώ να αναφερθώ σε αυτόν έτσι, καθώς υπάρχει κάποιος υπαινιγμός σε μια βιβλική αλληγορία. Ο Μωυσής προσευχήθηκε στο Θεό, στον αόρατο Θεό, να εμφανισθεί. «Κοίταξε στη σχισμή αυτού του βράχου», είπε ο Κύριος. «Θα περάσω και θα επιθέσω το χέρι μου εκεί, και όταν θα έχω περάσει, θα με δεις από πίσω».
Ο Μωυσής, γράφοντας αυτή τη σελίδα, είχε συνείδηση του συμβολισμού της κεφαλής της σκιάς, της μοναδικής που δόθηκε στον άνθρωπο, ώστε να την παρατηρεί δίχως να τυφλωθεί από το φως. Ο Θεός του φωτός είναι εκείνος που ονειρεύεται ο σοφός άνθρωπος. Ο Θεός της σκιάς είναι το όνειρο του ανόητου. Η ανθρώπινη ανοησία βλέπει  τα πάντα αντίστροφα και εάν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την τολμηρή μεταφορά του Μωυσή, το πρόσωπο που λατρεύουν τα πλήθη, είναι μόνο η θεία εικόνα όπως αστράφτει από πίσω, η μετά σκιά του Θεού. Videbis posteriona mea.

_________________________ 
* Ιώ Βάκχε, είναι η ελληνική απόδοση (Σ.τ.μ.)



Eliphas Levi
Το Βιβλίο της Λαμπρότητας
Μετάφραση Λύσανδρος Μυγιάκης
Εκδόσεις Ιάμβλιχος 1993

Κυριακή 10 Απριλίου 2022

Επιλογή από κτήνη - Bertolt Brecht


 
Όταν ο κύριος Κόυνερ ο στοχαστής άκουσε
πως ο πιο ξακουστός εγκληματίας της Νέας Υόρκης
ένας σφάχτης και λαθρέμπορος ναρκωτικών
σκοτώθηκε σαν σκυλί
και θάφτηκε δίχως παπά και διάκο
δεν έδειξε παρά μονάχα έκπληξη.
Που φτάσαμε λοιπόν, είπε,
ακόμα κι ο εγκληματίας να μην είναι
σίγουρος για τη ζωή του,
και να μη γνωρίζει κάποιαν επιτυχία
ούτ’ αυτός που είναι έτοιμος για όλα;
Όλοι το ξέρουν πως είναι χαμένοι
αυτοί που νοιάζονται για την αξιοπρέπειά τους.
Καλά κ’ εκείνοι που την ξεπουλάνε;
Να πούμε δηλαδή ότι όποιος πάει για μαλλί
βγαίνει κουρεμένος;
Ιδρωκομμένοι τινάζονται νύχτα από τον ύπνο τους οι δίκαιοι
κι ο παραμικρός θόρυβος τρόμο τους προκαλεί
ακόμα και στον ύπνο τους κυνηγάει η καθαρή συνείδησή τους,
και τώρα μαθαίνω πως κι ο εγκληματίας
δεν μπορεί πια να κοιμάται ήσυχος;
Τι σύγχυση!
Τι χρόνια είναι τούτα!
Μαθαίνω πως με μιαν απλή προστυχιά
δεν καταφέρνεις πια τίποτα,
μ’ ένα φονικό μονάχα
κανείς δεν τα βγάζει πέρα!
Πρόθυμα θάκανε ο καθένας
δυο-τρεις προδοσίες κάθε πρωί.
Μα τι ωφελεί η προθυμιά
όταν όλα εξαρτώνται από την  ικανότητα;
Ως και η ασυνειδησία δεν είναι αρκετή
μόνο η απόδοση μετράει.
Έτσι και ο αθεόφοβος μπαίνει 
στον τάφο του αθόρυβα
μια κι υπάρχουν πολλοί όμοιοί του
δεν εντυπωσιάζει.
Πόσο φτηνότερα θα μπορούσε
ν’ αποχτήσει τον τάφο
αυτός που για λεφτά τόσο διψούσε!
Τόσα φονικά
και μια τόσο σύντομη ζωή!
Τόσα εγκλήματα
και τόσο λίγοι φίλοι!
Αν ήταν αδέκαρος
δε θα μπορούσαν νάναι λιγότεροι!
Πως λοιπόν αντικρίζοντας τέτοια περιστατικά
να μη χάνουμε το θάρρος μας;
Τι άλλο να σχεδιάσουμε;
Ποια άλλα εγκλήματα να σοφιστούμε;
Δεν είναι καλό να ζητάς πολλά από τον άνθρωπο.
Τέτοια βλέποντας, είπε ο κύριος Κόυνερ,
αποθαρρυνόμαστε.

Bertolt Brecht
Ιστορίες του κ. Κόυνερ
Η Διαλεκτική σαν Τρόπος Ζωής
Μετάφραση Πέτρος Μάρκαρης
Εκδόσεις Θεμέλιο 2008